Ο 80ός Ψαλμός για τη Λύτρωση, την Ευγνωμοσύνη και τον Γογγυσμό

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

We are on Psalm 80. Last time we looked at the first six verses, though we may also have covered them at our gathering in June. Now we will move on to verses 7 and 8, and then, if time permits, verses 9 through 13. In the opening verses, the people are called to celebrate with gladness, because this feast was established by God. It is His command.

Now God Himself tells us what He did for His people. We will see that in verses 7 and 8. Then, in verses 9 through 13, He reminds them of His blessings and calls them to repent. “I relieved his back of its burden; his hands had labored with the basket.” This refers to the life of the Israelites in Egypt and to what God did for them. The Egyptians laid heavy burdens on their backs. When the psalm speaks of Israel, it means the people of Israel. The Egyptians made them carry great loads and treated them cruelly, but God freed them from that labor. He lifted those burdens and led them out onto the road to the Promised Land. “His hands had labored with the basket.” As we have said before, the second half of the verse repeats the meaning of the first in different words. This was their work all day: they carried baskets on their backs,

working all day to carry baskets filled with straw or earth, and perhaps baked bricks as well.

You may have noticed how often God does this: He reminds His people what He has done for them. We see the same thing in the prayers of the Fathers. They speak to God of what He has done for them. It must be very pleasing to Him when we do that too. It matters a great deal to sit down and say, “We thank You for our health”—not in the spirit of the Pharisee, of course. And if God takes our health away for a little while to test us, we should thank Him then too. We need that testing at times. The good things God gives us should move us to gratitude, because we know they come from Him.

We thank You for the health You have given us and continue to give us. We thank You for coming to our aid and saving us from one danger we nearly faced, and then another. We thank You for setting us on Your path, for receiving our metanoia, our repentance, and forgiving our sins, for giving us illumination and stirring us to act. As we have said before, a person could spend the whole day thanking God and still not finish, even if he thanked Him only for what we have today. Think of Holy Scripture: the Old Testament and the New Testament are available to each of us. We can carry them in a bag and open them wherever we are, whenever we wish. When did people ever have that before?

And we have the Fathers, not only in the original texts but also in translation. We have commentaries and whole books explaining them. What do we lack? What do we lack? Then think of our freedom, our peace, our ability to go to Church and receive Holy Communion, and so much else. Let the soul fill with gratitude. There is Paradise; there is the Kingdom of God.

“In tribulation you called upon Me, and I delivered you.” Here in verse 8, God again refers to what happened in Egypt. The people groaned there under slavery, under the heel of the conqueror, so to speak. They groaned bitterly, crushed by the weight of a slave’s life. “In tribulation you called upon Me, and I delivered you.” You called upon Me, you called upon Me, God says to Israel, to My people, the Hebrew people, when you were in great tribulation, when you were suffering. It is as though God were saying, “I could have turned a deaf ear. I could have, you know.”

But “I delivered you”: I freed you; I saved you. God is speaking here of real events. He brought His people out of Egypt in a wondrous way. He freed and redeemed them. “I answered you from the hidden place of the storm; I tested you at the waters of contention.” The verse has three parts. The second does not say quite the same thing as the first, but it continues to tell us what God did for His people. When you asked for My help, I saved you.

“I answered you from the hidden place of the storm.” I was also with you when you entered the wilderness. I gave you the cloud. That may be what “the hidden place of the storm” means here: the cloud that covered you. By day it appeared as a cloud, and by night as a flame of fire. From within the cloud I spoke to you, and you spoke to Me. Remember how the prophet Moses spoke with God from within the cloud. So, “I answered you from the hidden place of the storm; I tested you at the waters of contention.” This also leads into what follows: you were continually murmuring and complaining against God. You were not living as you should.

You know how they kept straying this way and that. “I tested you at the waters of contention.” Remember the second occasion involving the water? I think it means the second, rather than the first time Moses struck the rock, there at Sinai. They had left Sinai and were nearing the Promised Land when the miracle happened again. That place was called the Waters of Contention. There the people murmured against God. And that was not all. Remember the episode of the spies? I think all that happened around that time too; that is what this alludes to.

Moses sent them into the Promised Land, into Palestine, to scout it out. They came back and said what they said, and everyone rose up in rebellion: “Where are we going? We cannot do this! We will be killed!” They argued against God—that is the contention spoken of here. God tested them there, in a time of temptation. He said, in effect, “Is this how you are? Then you will go back into the wilderness.” He did not let them enter. By then, I think, they had been travelling for about half a year.

At most, they would have needed a few more months to arrive, yet they remained in the wilderness for forty years—another thirty-eight and a half years. But here, I don't know; we need to move on. I don't know whether we should spend a little time on this contention, this contention. Certainly, contention is deeply displeasing to God, and we must be very careful.

Sometimes children say in confession, “I talk back to my mother. I talk back to my father.” They confess it as a sin, and rightly so. But people of every age talk back. God speaks, and they will not agree and say yes. All that grumbling and complaining is contention; it is murmuring against Him. A person of God will not let himself come to the point of murmuring against God.

He says, “Blessed be the name of God.” He glorifies God and thanks Him, and at the same time says, “I deserve everything that happens to me; I deserve even worse.” That is how a person of God responds. But someone who complains as though God owes him something, who makes demands and constantly grumbles, is arguing against God. This is especially serious when a person has made a commitment to obedience and still talks back. To call it a grave sin is saying too little. Be careful about answering back. If you pay attention, you will see that no harm comes from saying, “Blessed be God, blessed be God.” Instead,

your soul opens and fills with blessing. When you answer back, you close the door of your soul through which that blessing would enter, and you grow harsh. This is more than something going wrong in the moment. Answering back is an action; it is not simply a word that slipped out. When a person says something by mistake, you can tell. He may think someone did something to him and say so, without malice or deceit. Once he learns he was mistaken, he can easily say, “Oh, that did not happen. I am sorry.” That is different. In the same way, someone may occasionally let a word slip in a discussion without realizing it. That is all it is.

But as a rule, answering back does not begin with a word that happens to slip out. It begins within you. So it is more than a single wrong act or a moment when you close your soul. Your soul grows harsh. Think about how we relate to one another, so we can understand something of our relationship with God. If someone talks back to you once, then twice, you find it hard to speak freely to him. With someone willing to listen, you feel at ease. You can say a little more to him or offer him a little more, and he receives it well. With the other person, you become cautious. You do not know how to approach him. In the end, who suffers? That person's soul suffers. It loses more than words can say.

I think our time is up, so we cannot go any further. We will stop here. And please forgive me if I am being a little unfair, but we will not have the next session. Please go. No, we will not have the next session.

Ο ψαλμός είναι ο Ογδοηκοστός. Είχαμε δει την περασμένη φορά, αν και ίσως ήταν μια επανάληψη της συνάξεως που είχαμε τον Ιούνιο μήνα. Λοιπόν, είδαμε τους έξι πρώτους στίχους. Μάλλον, όπως είπα, και τον Ιούνιο είχαμε αναφερθεί σε αυτούς τους στίχους και την περασμένη φορά. Τους έξι πρώτους στίχους του Ογδοηκοστού Ψαλμού. Προχωρούμε τώρα στον 7ο στίχο, 8ο στίχο, 9ο, 11ο, 10ο, 11ο, 12ο, 13ο, αν προλάβουμε, σύντομα έτσι. Ενώ στους πρώτους στίχους καλείται ο λαός να πανηγυρίσει, να εορτάσει με αγαλλίαση και τα λοιπά, διότι είναι μια γιορτή που την θέσπισε ο Θεός, είναι πρόσταγμα του Θεού και τα λοιπά.

Τώρα στους πρώτους στίχους ο Θεός ο ίδιος λέγει τι έκανε, στους δυο στίχους που θα δούμε τώρα αμέσως, 7 και 8, τι έκανε ο Θεός για το λαό του. Και στη συνέχεια τους υπενθυμίζει τις ευεργεσίες Του και τους προσκαλεί να μετανοήσουν, στους άλλους στίχους, 9, 10, 11, 12, 13. Απέστησα από άρσεως τον νώτον αυτού, αι χείρες αυτού εν τω κοφίνω εδούλευσαν. Εδώ αναφέρεται στην ζωή των Εβραίων στην Αίγυπτο και τι έκανε ο Θεός για αυτούς. Εκεί λοιπόν στην Αίγυπτο βάζουν βάρη πάνω στην πλάτη τους και όπως λέγει εδώ, απέστησα από άρσεως τον νώτον αυτού, αυτού του λαού του Ισραήλ, που όταν λέει Ισραήλ είναι ο ισραηλιτικός λαός, δεν είναι άλλοι λαοί. Ναι, ενώ λοιπόν τους βασάνιζαν, τους τυραννούσαν εκεί οι Αιγύπτιοι με το να τους βάζουν να μεταφέρουν τα μεγάλα βάρη πάνω στα νώτα τους, πάνω στη ράχη τους, ναι, ο Θεός τους εγλίτωσε από αυτό, τους τα πήρε αυτά τα βάρη και τους πήρε από εκεί να τους βάλει στον δρόμο προς τη γη της επαγγελίας. Αι χείρες αυτού εν τω κοφίνω εδούλευσαν. Και είναι, είπαμε κι άλλες φορές, το δεύτερο ημιστίχιο είναι επανάληψη της εννοίας του πρώτου ημιστιχίου με άλλες λέξεις. Δηλαδή όλη μέρα αυτή την δουλειά έκαναν. Έβαζαν στην πλάτη τους τα κοφίνια,

δούλευαν όλη την ημέρα να φέρουν κοφίνια που είχαν άχυρα μέσα, που είχαν χώμα μέσα, που ίσως μετέφεραν τα ψημένα τούβλα κλπ.

Θα έχετε προσέξει, συχνά το κάνει αυτό ο Θεός. Συχνά θυμίζει στο λαό τι έκανε για αυτούς. Συχνά το κάνει αυτό. Και νομίζω, καθώς βλέπουμε στους πατέρες, λένε στις προσευχές τους, προσεύχονται στον Θεό και όλοι οι πατέρες έτσι αρέσκονται στο να λένε τι έκανε ο Θεός για αυτούς. Πρέπει να είναι κάτι πολύ αρεστό αυτό, να λέμε, δηλαδή, τι έκανε ο Θεός για μας. Είναι μεγάλη υπόθεση να καθίσεις κάτω εκεί και να πεις: «Σε ευχαριστούμε που έχουμε την υγεία μας», όχι με την έννοια του Φαρισαίου, όχι με εκείνη την έννοια. Σε ευχαριστούμε που έχουμε την υγεία μας. Το ίδιο θα Τον ευχαριστήσουμε: «Ευχαριστούμε, ευχαριστούμε Θεέ μου που πήρες για λίγο την υγεία μας για να μας δοκιμάσεις λιγάκι». Χρειάζεται λιγάκι, και τότε θα Τον ευχαριστήσουμε. Αλλά ευχαριστούμε έτσι, τα αγαθά που μας δίνει ο Θεός, έτσι να νιώθουμε ότι είναι από Εκείνον.

Ευχαριστούμε που μας έδωσες και μας δίνεις την υγεία, σε ευχαριστούμε που μας πρόλαβες και μας έσωσες από εκείνο το κακό που παραλίγο να πάθουμε, από το άλλο, που μας έβαλες, όπως είπαμε κι άλλες φορές, που μας έβαλες στον δρόμο Σου, που μας δέχτηκες τη μετάνοιά μας και μας συγχώρησες τις αμαρτίες, που μας φωτίζεις, που μας κουντάς. Παραδείγματος χάρη, όπως είπαμε άλλη φορά, δεν προλαβαίνει κανείς σήμερα να ευχαριστεί τον Θεό, δεν θα τελειώσει τις ευχαριστίες, αν ευχαριστεί τον Θεό μόνο για αυτά που έχουμε σήμερα, παραδείγματος χάρη, που έχουμε στη διάθεσή μας την Αγία Γραφή και την Παλαιά Διαθήκη και την Καινή Διαθήκη, ο καθένας, ό,τι ώρα θέλει, να την έχει στην τσάντα του, όπου και αν βρεθεί, να την ανοίξει κλπ. Πότε το είχαν αυτό οι άνθρωποι;

Τους πατέρες, και δεν τους έχουμε μόνο κείμενο, έχουμε και τη μετάφραση, έχουμε και σχόλια, έχουμε και γραμμένα βιβλία σαν υπομνήματα. Τι δεν έχουμε, τι δεν έχουμε; Που, ας πούμε, έχουμε την ελευθερία μας, που έχουμε την ειρήνη, που μπορούμε και εκκλησιαζόμαστε, που μπορούμε να κοινωνήσουμε, που μπορούμε και τα λοιπά. Να γεμίσει η ψυχή από ευγνωμοσύνη. Νάτος ο παράδεισος, νάτη η βασιλεία του Θεού.

Εν θλίψει επεκαλέσω με και ερρυσάμην σε. Τώρα λέγει εδώ, ο Θεός στον 8ο στίχο αναφέρεται πάλι στο γεγονός αυτό, ότι εκεί βόγγησε ο λαός, βόγγησε στην Αίγυπτο κάτω από τη δουλεία αυτή, κάτω από το πέλμα εκεί του κατακτητού, ας πούμε. Βόγγησε πικρά ο λαός, πιεζόμενος από το βάρος της δουλικής της ζωής. Εν θλίψει επεκαλέσω με και ερρυσάμην σε. Εκάλεσες λοιπόν εμένα, με εκάλεσες, λέει ο Θεός, συ ο Ισραήλ, συ ο λαός μου, ο εβραϊκός λαός, τότε που ήσανε στη μεγάλη θλίψη, τότε που υπέφερες. Και είναι σαν να λέει ο Θεός: εγώ θα μπορούσα να κωφεύσω, μπορούσα να το ξέρεις.

Εγώ ερρυσάμην σε, σε εγλίτωσα, σε έσωσα. Όπως και έγινε, δηλαδή αναφέρει ο Θεός εδώ σε συγκεκριμένα πράγματα, σε συγκεκριμένα γεγονότα, ότι πράγματι έβγαλε το λαό του από την Αίγυπτο κατά θαυμαστό τρόπο, τον εγλίτωσε, τον λύτρωσε. Επήκουσά σου εν αποκρύφω καταιγίδος, εδοκίμασά σε επί ύδατος αντιλογίας. Τα λέει κανείς τώρα, έχουμε εδώ τρία ημιστίχια, το πρώτο ήταν εκείνο, το δεύτερο, πάλι ας πούμε, δεν λέει εντελώς το ίδιο πράγμα εδώ, αλλά πάλι συνεχίζει να λέει τι έκανε ο Θεός για τον λαό Του. Τότε που, λοιπόν, ζήτησες, ζήτησες τη βοήθειά μου και σε γλίτωσα.

Επήκουσά σου εν αποκρύφω καταιγίδος. Επίσης ήμουνα μαζί σου καθώς μπήκες στην έρημο και ήμουν εγώ εκείνος ο οποίος έδωσα την νεφέλη. Εν αποκρύφω καταιγίδος, κάτι τέτοιο μπορεί να σημαίνει εδώ, που έδωσε την νεφέλη, που σε σκέπαζε η νεφέλη. Την ημέρα φαινόταν νεφέλη, την νύχτα φαινόταν ως φλόγα πυρός, και μέσα από την νεφέλη σου μίλησα, μου μίλησες, όπως αν θυμάστε ο προφήτης Μωυσής μιλούσε μέσα από την νεφέλη με τον Θεό. Επήκουσά σου λοιπόν εν αποκρύφω καταιγίδος, εδοκίμασά σε επί ύδατος αντιλογίας. Και επίσης, για να συνδέσει και με τα επόμενα ας πούμε, επίσης δεν μείναμε μόνο σε αυτό, καθώς εσύ δεν ήσουν αυτός που έπρεπε να είσαι και όλο μουρμούριζες και όλο γόγγυζες στον Θεό.

Ξέφευγες από εδώ και από εκεί, λοιπόν, εδοκίμασά σε επί ύδατος αντιλογίας, εκεί στο δεύτερο νερό, θυμάστε, όχι στον πρώτο, μάλλον το δεύτερο νερό εννοεί εδώ, όχι την πρώτη φορά που χτύπησες την πέτρα που ήταν εκεί στο Σινά, αλλά όταν έφυγαν από το Σινά, προχωρούσαν και κόντευαν στη γη της Επαγγελίας και έγινε εκεί πάλι την δεύτερη φορά το θαύμα και εκεί ονομάστηκε Ύδωρ Αντιλογίας. Εκεί ο λαός εγόγγυσε εναντίον του Θεού, ο Παντομαϊσέως εναντίον του Θεού εγόγγυσε και όχι απλώς αυτό, αλλά θυμηθείτε, εκεί πρέπει, αυτό υπαινίσσεται, εκεί πρέπει να γίνουν όλα αυτά που πήγαν οι κατάσκοποι.

Έστειλε ο Μωυσής στην γη της Επαγγελίας, στην Παλαιστίνη, και κατασκόπευσαν και ήρθαν και είπαν ό,τι είπαν και όλοι ξεσηκώθηκαν και επαναστάτησαν και πού θα πάμε και δεν μπορούμε και θα θανατωθούμε και αντιλόγησαν. Αντιλογίας. Και ο Θεός εκεί τους εδοκίμασε, δηλαδή, οπωσδήποτε εν πειρασμώ εδώ, όταν τους είπε «Έτσι είστε; Λοιπόν θα γυρίζετε πάλι πίσω μέσα στην έρημο» και δεν τους άφησε να πάνε. Ήδη είχαν περάσει ως τότε, πρέπει να έχει περάσει ένα μισό χρόνο, και θα έφταναν το

Το πολύ πολύ, ας πούμε, έκαναν μερικούς μήνες και έφταναν, και όμως έμειναν στην έρημο 40 χρόνια, άλλα 38 μισή χρόνια. Αλλά εδώ δεν ξέρω, πρέπει να προχωρήσουμε, δεν ξέρω αν πρέπει λίγο να, την αντιλογία αυτή, την αντιλογία. Βέβαια ότι αυτό δεν αρέσει καθόλου στον Θεό, η αντιλογία. Και να προσέχουμε πάρα πολύ.

Εεεε... Καμιά φορά λένε τα παιδιά: «Αντιλέγω», λέει, «αντιλέγω», «αντιμιλώ» μάλλον, έτσι το λένε, «αντιμιλώ στη μαμά μου, αντιμιλώ στον μπαμπά μου». Το εξομολογούνται, ας πούμε, σαν αμαρτία, και καλά κάνουν και το εξομολογούνται. Αλλά γενικότερα, ναι, κάθε ένας και μικρός και μεγάλος, ναι, αντιλέγει, αντιμιλεί. Ομιλεί ο Θεός και δεν συγκατατίθεται, να λες το ναι. Αυτά τα μουρμουρητά, τα παράπονα, τα ετούτα, τα εκείνα, ναι, είναι αντιλογία, γογγυσμός. Ναι, άνθρωπος του Θεού δεν θα φτάσει ποτέ σε αυτό το σημείο να γογγύσει συγκεκριμένα.

Παραπονείται και να λέει, ναι, «Ευλογημένο το όνομα του Θεού», δοξάζει τον Θεό, ευχαριστεί τον Θεό και λέει συγχρόνως «Όλα μ' αξίζουν και χειρότερα να πάθω μ' αξίζουν». Έτσι και κάνει ο άνθρωπος του Θεού. Ο άλλος όμως, ο οποίος παραπονιέται σαν να τα χρωστάει ο Θεός, έχει απαιτήσεις, όλο μουρμουρίζει, όλο γογγύζει, αντιλογεί. Προπαντός όταν είναι κανείς σε συγκεκριμένη μορφή, σε υπακοή, και αντιλέγει, αυτό είναι θανάσιμη αμαρτία και λίγο είναι. Πρόσεχε την αντιλογία, και αν προσέξει κανείς θα δει ότι δεν παθαίνει τίποτε, τίποτα δεν παθαίνει, να λέει «Ευλογημένο, ευλογημένο», και δεν παθαίνει τίποτα το

ανοίγει η ψυχή του και γεμίζει ευλογία, ενώ αντιλέγοντας κλείνει κανείς τη θύρα της ψυχής από την οποία θα περάσει η ευλογία και αγριεύει ο άνθρωπος, αγριεύει. Δεν είναι απλώς ότι κάτι δεν πήγε καλά την ώρα, είναι κάτι τέτοιες πράξεις, αυτά είναι πράξεις, δεν είναι σου ξέφυγε ένας λόγος, όταν σου ξεφύγει κάτι αυτό φαίνεται. Όπως δηλαδή μπορεί να κάνει κανείς ένα λάθος, να πει κάτι ας πούμε, να νομίσει δηλαδή ότι κάποιος έκανε κάτι και να πει ότι μου έκανε αυτό. Αλλά ούτε με κακή πρόθεση, ούτε πονηρία, ούτε τίποτα, και δεν δυσκολεύεται καθόλου μετά: «Α, δεν έγινε, δεν έγινε. Συγγνώμη». Αυτό δεν είναι. Επίσης κάποια στιγμή χωρίς να το καταλάβει κανείς, ας πούμε, στο θέμα αυτής της αντιλογίας κάποια στιγμή του ξεφεύγει μια κουβέντα. Δεν είναι τίποτα άλλο.

Κανονικά δεν αντιλέγεις επειδή σου ξέφυγε, όχι, ξεκινάει από μέσα αυτό και επομένως δεν είναι απλώς μια μη καλή πράξη εκείνη την ώρα, δεν είναι απλώς ότι κλείνεις τη ψυχή σου αλλά και γενικότερα αγριεύει η ψυχή σου, αγριεύει, αλλά και ο Θεός από τη δική Του πλευρά δεν είναι... Όταν μιλάς σε έναν άνθρωπο, για να καταλάβουμε και τις σχέσεις μας με τον Θεό, ας το δούμε στα ανθρώπινα μέτρα ας πούμε. Όταν ένας άνθρωπος σου αντιμιλά μία, σου αντιμιλά δυο, δεν μπορείς μετά, δεν μπορείς. Ενώ τον πρόθυμο άνθρωπο έχεις μια άνεση, θα του πεις και κάτι παραπάνω με την καλή έννοια, θα του προσφέρεις κάτι παραπάνω με την καλή έννοια, δέχεται. Τον άλλο φοβάσαι, δεν ξέρεις από πού να τον πιάσεις, δεν ξέρεις πώς, είσαι επιφυλακτικός. Και τελικά ποιος βλάπτεται; Η ψυχή εκείνη βλάπτεται, χάνει, και ό,τι χάνει δεν λέγεται.

Νομίζω όμως ότι συνεπληρώθη η ώρα, δεν μπορούμε να προχωρήσουμε περισσότερο. Θα σταματήσουμε εδώ και παρακαλώ πάρα πολύ, γιατί μπορεί να είμαι λίγο άδικος, παρακαλώ πολύ, δεν θα κάνουμε την επόμενη ώρα, παρακαλώ να φύγετε. Όχι, δεν θα κάνουμε την επόμενη ώρα.