Ευγνωμοσύνη και Κοινή Λατρεία στην Ορθόδοξη Εκκλησία

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Let us really understand what it means to be Christians. We could have been Japanese or Chinese, or I don’t know what. That does not mean Chinese and Japanese people are excluded from Christianity. But where they live, apart from very few exceptions, they do not know, they have not come to know, the true God. They have not come to know Christ or all that Christ has done for humanity—neither the Chinese nor the Japanese, nor others. And so we found ourselves here, in this corner of the earth, and one of the Lord’s Apostles came here: the Apostle Paul.

And he preached the Gospel, and we received the Gospel. And so, without even realizing it, we found ourselves Christians, Orthodox Christians, baptized. If we truly grasp what that means, gratitude comes of itself, as we said, along with thanksgiving, joy, and gladness. What would I be? Where would I be? What would I do? How lost would I be, how aimless would my life be, how would I squander myself and my strength on things without purpose, if You had not found me and brought me close to You? If You had not made me Your own, revealed Yourself to me, made Yourself known to me, baptized me, forgiven me, made me a Christian and a member of the Church? What would I be, my God!

A person bursts out in gladness and delight and spontaneously rejoices in the God he has found, the true God. And so, as it says, they cried out—“Shout for joy,” it says. They did that. We do not do that, but we go to Church and sing. When we sing, we do not sing merely to make a request, asking God to have mercy on us, forgive our sins, or give us something. We go there to thank Him, to praise Him, to express our joy, our gratitude, our glad cry. That is the point. Just think how different it is to set out for Church on Sunday morning with that in your heart.

Then you do not go to Church reluctantly, dragging yourself along, or arrive there and say, “When will it be over?” and so on. You go with such readiness, with such thoughts and feelings within you, with such lived experience.

Our thoughts play a very important part in our lives. A father, for example, may get the idea that something bad has happened to his child while the child is away. Then he begins to dwell on that thought.

A person can sink into such sorrow simply because that thought has lodged in his mind.

Because he accepted it, believed it, and kept feeding it, he may sink into sorrow and even become ill, though there is no reason for it. In the same way, good thoughts can affect a person. I do not mean deceiving ourselves. The father deceives himself when he imagines, without any basis, that something has happened to his child. He misleads himself and drags himself down. Instead, fill your mind with truths: that God

came and found you; that God loved you, received you, forgave you, cleansed you, made you His Christian, keeps you in His Church, and gives you the Mysteries. These things are true. Take them into your mind and dwell on them.

They will affect your whole being. Then it will be easier to go to Church, easier to keep the Lord’s commandments, easier to live as a Christian. You will more readily find joy and gladness. Here, then, is the God of whom the psalmist speaks. Our God is Jesus Christ. Our God is the God whom Jesus Christ revealed to us. This does not mean that He merely told us about the true God. He Himself is true God, and He became man and lived among us. The Psalms and the rest of the Old Testament often speak of Him in this way: not simply God, but the God of Abraham, Isaac, and Jacob.

This is the Church. As you know, it would be most fitting for all the people to sing everything the chanter sings. That is why we have said before that the chanter does not sing so the people can listen to him. He does not try to sing beautifully for an audience. He sings on behalf of the people. If a chanter kept just that in mind, he would sing differently. Someone with a gift for chanting would still sing beautifully, perhaps even more beautifully, but with a wholly different spirit.

The people, too, should not merely listen in the sense of listening or not listening, paying attention or not paying attention, thinking, ‘Oh, how nicely they sing,’ and so on. They should feel, ‘As the chanter sings, I am there with him too.’ Of course, please, let us be practical. As we say this, someone may speak up—a woman, mainly, a woman. A man might too, but this happens more often among women. She may say, ‘Father, then what are you telling me when I murmur along? Why do you tell me to stop?’ Because you are disturbing the people around you. The aim is for us all to sing together. When we all sing together, you too will sing with us all, madam.

But when the whole congregation is not singing and only the chanters are singing, you cannot sit there murmuring along and disturbing those around you. You should not do that. Yes, it is right for the people to sing, but for all the people to sing together. Let us keep that in mind. What matters here is that everyone takes part in worship, as we see in the Old Testament. The people are urged to sing, and the Levites are urged to do their part and begin the chant, while the people express their gladness and delight with cries of joy.

The Levites sing, and those who can play the instruments accompany them with the drum, the tuneful psaltery, and the lyre. The priest comes forward and says his part; the deacon says his; and the chanters sing in the name of the people and on their behalf. Everyone says their own part, not to create a Jewish uproar, but each contributing in their own way so that all together we may praise and glorify God. How good it would be, whenever we are in Church, to feel that God has called us there. We are there at His command, together with the whole Church, to praise and glorify Him with joy.

We should show our joy. If you go listlessly to Church, if you go listlessly to worship, if you go listlessly to the things of God, nothing could be worse. ‘Cursed is everyone who does the works of the Lord carelessly.’ Cursed. There is something about God’s command to Israel that strikes me, and perhaps it has struck you too...

Those thoughts were in my mind at the time, if I remember rightly...

Pimen, the Patriarch of Russia, had visited Thessaloniki. He had come to the church of Saint Demetrios. This was during the time of Archbishop Ieronymos. The Patriarch came with his entourage, and the Archbishop was there with his as well. I think it was in the afternoon, and the customary service of thanksgiving took place. That was when these thoughts came to me. I may be mistaken, but I think this is how it was. I was simply reflecting; I was not criticizing what was happening. When we organize something for God—a feast, a celebration, a service—we take care to make everything beautiful. We have organized it ourselves, and so we do it well. I wonder if you see what I mean. But when something takes place because God has commanded it, we often fail to do it carefully, attentively, and with our whole heart. And that is

a serious failing. It applies to everything, not only feast days. Remember what we have said: a person may gladly do many things, even make sacrifices, when the ego has a part in them. But when there is nothing in it for the ego and it is solely for God, that person seems to have no strength, no inspiration, no courage. He does it merely as a formality.

So the psalmist stresses that this feast was established by God. It is God’s command, and we are called to answer that command: to celebrate this day with gladness and delight, singing praise. Think about that for a moment. I will go to Church because God commands it, whether or not I feel like going today. Will I pray only when I feel like it? Will I do some other good thing only when I am in the mood? When that is what moves me, my ego has a part in it. What chiefly pleases God is doing these things because they are His will and His command.

Another time we will need to spend longer on this subject. For now, I will stop here.

Συνειδητοποιήσουμε καλά καλά τι σημαίνει να είμαστε χριστιανοί. Θα μπορούσαμε να είμαστε Ιαπωνέζοι, Κινέζοι, δεν ξέρω τι. Δεν σημαίνει αυτό ότι αποκλείονται οι Κινέζοι και οι Ιαπωνέζοι από τον χριστιανισμό. Αλλά αυτοί εκεί που είναι, εκτός από ελαχιστότατες εξαιρέσεις, δεν γνωρίζουν, λοιπόν, δεν γνώρισαν τον αληθινό Θεό, δεν γνώρισαν τον Χριστό, δεν γνώρισαν όλα αυτά που έκανε ο Χριστός για τους ανθρώπους, ούτε οι μεν, ούτε οι δε, ούτε και άλλοι. Λοιπόν, και βρεθήκαμε εδώ σε αυτήν τη γωνιά της γης και ήρθε εδώ ένας από τους Αποστόλους του Κυρίου, ο Απόστολος Παύλος.

Και κήρυξε το Ευαγγέλιο και δεχθήκαμε το Ευαγγέλιο και βρεθήκαμε έτσι, χωρίς να το καταλάβουμε καν, να είμαστε χριστιανοί, ορθόδοξοι χριστιανοί, βαπτισμένοι. Αν αυτό το καταλάβουμε καλά καλά τι σημαίνει, αυθόρμητα μετά, λοιπόν, έρχεται αυτή η ευγνωμοσύνη, όπως είπαμε, η ευχαριστία αυτή, η χαρά αυτή, η αγαλλίαση αυτή: τι θα ήμουν, πού θα ήμουν, τι θα έκανα, πόσο χαμένος θα ήμουν, πόσο άσκοπη θα ήταν η ζωή μου, πώς θα δαπανούσα τον εαυτό μου, τις δυνάμεις μου σε άσκοπα πράγματα, αν δεν με είχες βρει εσύ, αν δεν με είχες φέρει κοντά σου εσύ, αν δεν με είχες κάνει δικό σου εσύ, αν δεν μου είχες απεκαλυφθεί, αν δεν μου είχες φανερωθεί, αν δεν με είχες βαπτίσει, αν δεν με είχες συγχωρήσει, αν δεν με έκανες χριστιανό, αν δεν με έκανες μέλος της Εκκλησίας. Τι θα ήμουνα, Θεέ μου!

Ναι, ξεσπά κανείς από αγαλλίαση και ευφροσύνη και αυθόρμητα λοιπόν χαίρεται για το Θεό που έχει, που βρήκε τον αληθινό Θεό και έτσι, λέει, δω να σε το κραυγάσουν, φαίνεται, ας πούμε, ναι, αλαλάξατε, λέει, το έκαναν αυτό, έβρε, εμείς δεν κάνουμε αυτό, αλλά πάμε στην εκκλησία, ας πούμε, και ψάλλουμε. Όταν ψάλλουμε δεν ψάλλουμε μόνο να πούμε κάποια δέηση, να μας λυπηθεί ο Θεός για να συγχωρεί τις αμαρτίες μας ή να μας δώσει κάτι. Πηγαίνουμε εκεί να Τον ευχαριστήσουμε, να Τον υμνήσουμε, να εκδηλώσουμε τη χαρά μας, την ευγνωμοσύνη μας, τον αλαλαγμό μας. Αυτό είναι. Και για σκεφτείτε πόσο διαφορετικά είναι όταν έτσι ξεκινάει κανείς παραδείγματος χάρη να πάει στην εκκλησία την Κυριακή το πρωί.

Και δεν πηγαίνει με την παρεκκλησία, θα πάμε βαρετά, βαρετά, ή πάει εκεί και λέει: «Πότε να τελειώσει;» και λοιπά. Για να πάει κανείς με μια τέτοια ετοιμασία, με τέτοιες σκέψεις, με τέτοια αισθήματα μέσα του, με τέτοια βιώματα.

Σπουδαιότερο ρόλο η σκέψη στον άνθρωπο. Δηλαδή, όπως κανείς βάζει στο μυαλό του μια σκέψη, ένας πατέρας, ας πούμε, βάζει στο μυαλό του ότι το παιδί μου εκεί που είναι μπορεί να έπαθε αυτό το κακό. Και αρχίζει, λοιπόν, και την καλλιεργεί αυτή τη σκέψη.

Ο άνθρωπος να βυθιστεί σε τέτοια λύπη, έτσι απλώς γιατί κόλλησε αυτή η σκέψη στο μυαλό του.

Επειδή την δέχθηκε, την πίστεψε και την καλλιέργησε, να βυθισθεί σε θλίψη, να πάθει κιόλας, χωρίς να υπάρχει κανένας λόγος. Έτσι, λοιπόν, με καλές σκέψεις κανείς μπορεί να επηρεάσει τον εαυτό του, και να τον επηρεάσει, όχι να τον ξεγελάσει τον εαυτό του. Τον ξεγελάει όταν βάζει ανύπαρκτες σκέψεις, ότι το παιδί κάτι έπαθε. Τότε βέβαια παραπλανά τον εαυτό του και εξαπατά τον εαυτό του και καταποντίζει τον εαυτό του. Αντί γι' αυτό, θα βάλεις αλήθειες, σκέψεις που είναι αλήθειες, ότι δηλαδή ο Θεός

Ναι, ήρθε και σε βρήκε, ότι ο Θεός σε αγάπησε, ότι ο Θεός σε δέχτηκε, σε συγχώρησε, σε καθάρισε, σε έκανε χριστιανό Του, σε έχει στην Εκκλησία Του, σου δίνει τα μυστήρια. Αυτά είναι αλήθειες. Και τα βάλεις αυτά στο μυαλό σου και τα δουλέψεις αυτά.

Επηρεάζεται το είναι σου και μετά εύκολα θα πας και στην Εκκλησία, εύκολα θα κάνεις και τις εντολές του Κυρίου, εύκολα θα ζήσεις χριστιανικά και εύκολα θα είσαι και χαρούμενος και θα έχεις αγαλλιάσεις και ευφροσύνη κλπ. Εδώ, λοιπόν, ο ψαλμωδός, έτσι, Θεός μας είναι ο Ιησούς Χριστός, Θεός μας είναι ο Θεός που μας απεκάλυψε ο Ιησούς Χριστός, που μας φανέρισε ο Ιησούς Χριστός, όχι με την έννοια ότι μας είπε για τον αληθινό Θεό, αλλά ο ίδιος ο Θεός αληθινός έγινε και άνθρωπος και έζησε εν μέσω ημών. Και αυτό το λένε τακτικά και λέγεται και στους ψαλμούς και γενικότερα στην Παλαιά Διαθήκη. Όχι απλώς ο Θεός, αλλά ο Θεός του Αβραάμ, του Ισαάκ, του Ιακώβ.

Είναι η Εκκλησία. Το πιο ορθό, όπως το ξέρετε, είναι όλα αυτά που λέει ο ψάλτης να τα λέει όλος ο λαός. Και γι' αυτό είπαμε και άλλη φορά ότι ο ψάλτης δεν ψάλλει για να ακούει ο λαός. Δεν ψάλλει για να ακούει ο λαός και γι' αυτό ο ψάλτης δεν προσπαθεί να τα ψάλλει ωραία για να ακούει ο λαός, αλλά ψάλλει εκ μέρους του λαού. Μόνο αυτό αν έχει υπόψη ο ψάλτης, θα τα λέει διαφορετικότερα από ό,τι τα λέει. Πάλι θα τα λέει πολύ ωραία, ένας που έχει την ικανότητα να ψάλλει καλά, αλλά όμως ίσως και καλύτερα θα τα ψάλλει με εντελώς άλλο πνεύμα.

Ο λαός επίσης δεν θα ακούει απλώς με την έννοια ακούει, δεν ακούει, προσέχει, δεν προσέχει, α, ωραία τα λένε και τα λοιπά, αλλά με την έννοια ότι τώρα που ψάλλει ο ψάλτης είμαι κι εγώ μαζί εκεί. Βέβαια, παρακαλώ τώρα να είμαστε προσγειωμένοι. Ναι, καθώς θα λέμε τώρα αυτά εδώ, θα μπορεί κάποια να λέει, κάποια κυρίως, κάποια. Είναι και κάποιος, αλλά κυρίως κάποια, ενώ κυρίως από τις γυναίκες πιο πολύ συμβαίνει αυτό. Λοιπόν, μπορεί να πει: «Πάτερ, τότε τι μου λες όταν μουρμουρίζω; Γιατί μου λες να σταματήσω;» Γιατί γίνεσαι ενοχλητική στους άλλους, γι' αυτό. Σκοπός είναι να ψάλλουμε όλοι μαζί και όταν ψάλλουμε όλοι μαζί, όλοι μαζί θα ψάλλεις και εσύ, κυρία μου,

και δύσκολα, οι και όποιους και δύσκολα... Όταν όμως δεν ψάλλουμε όλοι μαζί και ψάλλουν μόνο οι ψάλτες, λοιπόν, εσύ δεν μπορείς έτσι να μουρμουρίζεις εκεί και να γίνεις ενοχλητική στους γύρω. Δεν θα το κάνεις αυτό. Το ότι είναι σωστό να ψάλλουμε, όλος ο λαός να ψάλλει, ναι, είναι σωστό, αλλά να ψάλλει όλος ο λαός. Λοιπόν, να το προσέξουμε αυτό. Πάντως, εκείνο που έχει σημασία εδώ είναι ότι μέσα στην λατρεία όλοι ενεργούμε, όπως το βλέπουμε εδώ στην Παλαιά Διαθήκη. Προτρέπεται ο λαός, λοιπόν, να ψάλλει, προτρέπονται οι Λεβίτες να κάνουν από τη δική τους πλευρά αυτό που είναι να κάνουν, δηλαδή να αρχίσουν να ψάλλουν, και ενώ ο λαός πιο πολύ εκδηλώνει την αγαλλίασή του, την ευφροσύνη του, τους αλαλαγμούς του κτλ.

Ψάλλουν οι Λεβίτες και επίσης συνοδεύουν με το τύμπανο και με το εύηχο ψαλτήρι και με την κιθάρα αυτοί που μπορούν ακριβώς να χρησιμοποιούν αυτά τα όργανα. Και προχωρεί και ο ιερεύς, λέγει τα δικά του, και ο διάκονος λέγει τα δικά του και οι ψάλτες εξ ονόματος και εκ μέρους του λαού. Λέγουν όλοι τα δικά τους, όχι για να γίνει χαύρα Ιουδαίων, αλλά όλοι μαζί, καθένας από την πλευρά του λέει τα δικά του, και όλοι μαζί να υμνήσουμε και να δοξάσουμε τον Θεό. Τι ωραία κάθε φορά, δηλαδή, όταν βρισκόμαστε στην Εκκλησία, να το νιώθουμε αυτό, ότι μας εκάλεσε ο Θεός, κατά εντολήν του Θεού είμαστε εκεί, με όλη την Εκκλησία μαζί να υμνήσουμε, να δοξάσουμε, αλλά χαρούμενοι.

Να εκδηλώσουμε την χαρά μας. Άμα πηγαίνεις βαριεστημένα στην εκκλησία, άμα πηγαίνεις βαριεστημένα στην λατρεία, άμα πηγαίνεις βαριεστημένα στα του Θεού, δεν υπάρχει χειρότερο. Επικατάρατος πας ο ποιών τα έργα του Κυρίου αμελώς. Επικατάρατος. Ότι πρόσταγμα το Ισρήμ μου κάνει εντύπωση. Ίσως θα σας έχει κάνει σας εντύπωση ότι.

Τότε αυτές οι σκέψεις ήταν στο μυαλό μου, αν θυμάμαι καλά. Αααα...

Είχε επισκεφθεί εδώ την Θεσσαλονίκη, μάλιστα εκεί στον Άγιο Δημήτριο είχε έρθει, ο Πιμήν, ο Πατριάρχης της Ρωσίας. Αρχιεπίσκοπος ήταν τότε επί Ιερωνύμου. Ήρθε ο Πατριάρχης, ήρθε η ακολουθία του, λοιπόν, επίσης ο Αρχιεπίσκοπος ήταν μαζί και η δική του η ακολουθία και λοιπά, απόγευμα πρέπει να ήταν και έγινε η συνηθισμένη δοξολογία. Ναι, τότε έτσι ήρθαν αυτές οι σκέψεις στο μυαλό μου, δεν ξέρω αν κάνω λάθος, αλλά νομίζω ότι έτσι πρέπει να είναι. Ότι απλώς, δηλαδή, τότε το σκέφτηκα, όχι ότι έκανα παρατηρήσεις σε αυτά που γινότανε. Ότι όταν εμείς οργανώνουμε κάτι, όταν εμείς κάνουμε κάτι, για τον Θεό βέβαια, κάνουμε μια γιορτή, μια πανήγυρη, μια ακολουθία, αλλά το κάνουμε εμείς, το οργανώνουμε εμείς. Λοιπόν, κάνουμε τα πάντα να είναι ωραία όλα. Δεν ξέρω αν το διακρίνετε ή αν θέλετε να το πω καλύτερα, ακριβώς τότε που κάνουμε κάτι, επειδή το κάνουμε εμείς, το κάνουμε ωραία. Όταν αφεθεί το πράγμα να γίνει, μάλλον επειδή είναι εντολή του Θεού να γίνει, δεν το κάνουμε, δεν το κάνουμε με επιμέλεια, δεν το κάνουμε προσεκτικά, δεν το κάνουμε με την καρδιά μας, και είναι

ένα μεγάλο ελάττωμα αυτό. Σ' όλα, όχι απλώς μόνο στις γιορτές, σ' όλα. Αναθυμηθείτε, έχουμε πει ότι ευχαρίστως κανείς μπορεί να κάνει πολλά πράγματα, θυσίες, αλλά εφόσον είναι και το εγώ του μέσα. Όταν δεν είναι το εγώ μέσα και είναι μόνο για τον Θεό, έτσι, και δεν έχει να λάβει τίποτε το εγώ του, τότε ο άνθρωπος σαν να μην έχει δυνάμεις, σαν να μην έχει έμπνευση, σαν να μην έχει κουράγιο, τυπικά θα κάνει.

Κάνει, λοιπόν, εδώ ο ψαλμωδός, που τονίζει και λέει: αυτή η γιορτή θεσπίστηκε από το Θεό, αυτή η γιορτή είναι εντολή του Θεού και, λοιπόν, καλούμαστε ακριβώς να ανταποκριθούμε σε αυτή την εντολή του Θεού και να γιορτάσουμε την ημέρα αυτή και να τη γιορτάσουμε έτσι αγαλλιάζοντας, ευφραινόμενοι, ψάλλοντες κτλ. Για δες το λίγο αυτό. Θα πάω στην εκκλησία για την εντολή του Θεού, όχι απλώς γιατί έχω όρεξη σήμερα. Όταν έχω όρεξη, έχω κέφι, θα πάω, ναι, θα πάω τότε; Όχι. Θα κάνω προσευχή επειδή έχω όρεξη, έχω κέφι, θα κάνω κάτι άλλο καλό επειδή έχω όρεξη; Είναι κάπου εκεί και το εγώ. Δεν είναι αυτό που ευαρεστεί τον Θεό. Εκείνο είναι κυρίως ευάρεστο στον Θεό, όταν το κάνω επειδή είναι δικό του θέλημα, δική του εντολή.

Κάποια φορά θα χρειαστεί να επιμείνουμε ακόμα περισσότερο πάνω σε αυτό το θέμα. Σταματώ όμως έτσι.