Ψαλμός 78: Θεϊκή Οργή και Εμπιστοσύνη στον Θεό

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Last time we finished the first part of Psalm 78. It is a short psalm, only thirteen verses. The first four verses form the first part, and verses five through thirteen form the second. We now move on to that second part: “How long, O Lord? Will You be angry forever? Will Your zeal burn like fire? Pour out Your wrath on the nations that do not know You, and on the kingdoms that have not called upon Your name, for they have devoured Jacob and laid waste his dwelling place.” Here, in these verses, the prophet Asaph, as we said...

He asks God to punish the enemies. In the first part, we saw the great harm those enemies had done. We said he probably means the invasion of the Chaldeans, who caused immense damage in Palestine, especially in Jerusalem. “We have become a reproach to our neighbors,” he says, “a mockery and a derision to those around us.” Now the psalmist continues his prayer, asking God to punish the enemies: “How long, O Lord? Will You be angry forever? Will Your zeal burn like fire?”

Notice the words “forever,” and also “Your zeal.” Disaster has come, but it goes on and does not end. That is what weighs so heavily on a person: when suffering persists. Most of us know what happens at first. Trouble comes, and we endure it. We take heart and keep going, always hoping:

“It will not last many days. It will pass. It will end.” But when it persists, it can almost kill a person, who then cries out, “My God, will this never end?” That is the sense here: “Lord, will You go on being angry?” Why does the prophet put it this way? He does not see the matter simply as evil people arriving and doing evil things. Yes, they did these things, but the matter is in God’s hands. If this has happened, it is because God became angry with us, angry over all those things... But...

So if the suffering continues, if the enemies remain in Palestine and Jerusalem and keep doing what they are doing, it is because God remains angry. His wrath is prolonged. “How long, Lord, will You be angry with us? Will Your anger never end?” We might think: yes, God became angry, but after a few days His anger passed. Here it does not pass. It does not end. The psalmist feels that God is still angry, and that is how he gives voice to it. But please pay attention to this point.

Trouble does not always come and then simply pass. Often it comes in a way that exhausts us. It seems as though it will never end, as though God has forgotten us. It feels as if God’s wrath has broken out and He will never hold it back. “But we are Your children, God, not Your enemies, and You let Your wrath fall upon us.” This bends a person under its weight. It wears him down. It makes him...

Yes, it makes him feel he cannot bear any more. He begins to lose his patient endurance. His hope begins to fade.

Little by little, a person becomes convinced that there is no hope at all. Evil has prevailed completely, yet evil has not fully done its work. Do you remember what we said before? In many cases God reveals Himself, intervenes, and helps. Through what He does, He shows us, “I am here.” He comes to a person’s aid and gives that person hope. God intervenes after our own “Amen”: when we have become fully convinced that everything is over.

We often think we are hoping in God, while in fact we lean on things of our own and place our hope in them. God sees that we rely on our own strength, our own plans, and the things we think we have going for us. So He lets matters reach the point where, for our part, we say “Amen”: “That is it. Everything is over. We can do nothing, and we are ready to perish.” Then, I would say...

Then, as everything we relied on collapses and our sense of our own strength lies in ruins, some hope in God begins to spring up. Before that, we think we hope in God, but apparently we do not. For hope in God never runs out. However long God delays in intervening, He is still there. If you trust Him and hope in Him, then however long He delays, He is there and He will intervene. So why should your hope disappear?

When someone feels that his hope has vanished, it is because he had placed that hope in himself or in human support. Human things cannot hold up for long, so his hope really does fade away. Let us remember, then, that God allows His wrath to break out, and we see this through the troubles that come upon us. He allows it to continue until it seems that His wrath will never end.

Let me make clear that this is how things stand for us today. We feel and experience them this way chiefly because we still do not hope in God as much as we think we do. There is some hope in God, but for the most part we hope in other things. This can do us great good: every hope we have placed elsewhere falls away, and at last we learn to hope in God alone and to trust Him. “How long, O Lord? Will You be angry forever? Will Your zeal burn like fire?” How long will Your zeal keep burning like a fire?

Will that zeal never die down? As we said, this is jealousy: God is shown as jealous. We have said before that God Himself shows us this, though certainly not in the human sense. What God chiefly will not accept, what grieves Him, if we may put it that way, is for you to cease having Him as your God and turn to someone else. A person may simply make a mistake, fall in some way, or stray. We are human and weak, and God forgives that. But He will not accept this: placing your trust elsewhere, leaving the true God...

You leave the true God, so to speak, and turn to something else, which you then treat as your god. This is what calls forth God’s jealousy. Here God allowed the nations to invade and bring about this destruction. It is an outpouring of His wrath, an expression of His jealousy, because His people had already shown by their actions that they had all but forgotten the true God and turned toward the false gods of other nations. For us today, the chief sin we all share is this: we do not truly let God be our God.

Of course, we would all say with all our hearts, “Not us! We have never left God. We believe in Him and worship Him.” But things are not quite as they seem. That is how it looks to us, and how it appears outwardly. If we look more closely and examine ourselves, we will see that, deep down, almost all of us—with very few exceptions—do not trust God. As we said earlier, this is humanity’s fundamental sin.

It is the fundamental sin even of a good Christian: living as though we were our own masters. It is one thing to surrender yourself to God, let Him take you into His care, and belong to Him. It is another to hold on, deep within, to your independence from Him. You may fulfill religious duties, keep vigils, make prostrations, and pray. Yet, at the deepest level, you still do not surrender your being to God. Perhaps you do not trust Him, perhaps you do not love Him, or perhaps you have not yet understood. Whatever the reason, your soul, your very being, is given to something else. Even if you have no other god, you may have made a god of yourself, of your self-love. Then everything serves that self-love. This is the fundamental sin, the great sin.

Above all, this is what keeps us from being drawn to God. With all that we do, we ought to be saints. Yet God’s grace cannot work within us as it should, because this is where we falter. It is as though we worship another god, and that god is ourselves. Sometimes we recognize it as egotism, sometimes as self-love, but it is the independence from God that we have spoken about before. You do spiritual things: you confess your sins, receive Holy Communion, and do many other things. Yet in the end you do them to satisfy the old self. You may think you have done very good things, but God sees...

God is not deceived. He searches hearts and knows our inmost thoughts; He always sees what is going on. He sees that you worship and bow down to another god. It may not be something wholly different from you. It may be yourself—and at times that is even worse.

Could we not, then, take the words of the prophet and psalmist Asaph and pray this way ourselves? “How long, O Lord? Will You be angry forever? Will Your zeal burn...” That is, “How long, O Lord, will Your zeal burn like fire?” At times, in what happens to us, it seems as though God rejects us and does not want to hear us, as though He has something against us. That is how it appears. There is something deeper here, and we should say this in our prayer.

When Asaph says this, he also fully acknowledges his people’s wrong. How could they leave the true God and turn to false gods? He admits their error and leaves the initiative with God. It is as though he says, “You are right, God, that Your wrath and jealousy have broken out. But have mercy on us. You have been angry for so long. Your jealousy still burns. Have mercy on us, forgive me, and set me right.”

If someone takes these things seriously and truly decides to walk before God, to stand before Him and become a Christian, it will not take long to see this. “Oh my God, I acted as though I were a Christian all these years. I thought I was one, and I even had complaints without realizing I had them.” When a person sees these things, such awareness comes over him, and he falls down, humbled and repentant. He also sees that he is trapped by his own self-love, that it is hard to break free, and he begs God. He even sees this, so to speak, as God’s wrath, and he begs God.

He asks God to have mercy on him and let His wrath cease, so that sin, self-love, and egoism will no longer rule within him and keep overcoming him. So let us say once again: these things are very simple.

They may seem tragic and frightening, yet somewhere in all this are Paradise, salvation, and the joy of God. But what about us? We do many things while living outside ourselves, almost as though we were playing a part without knowing it. Our heads and hearts are so full of other things that we cannot look within. In earlier times, it seems, life was simpler. People had fewer distractions; they could be with themselves and see what was there. We seem unable to see, like someone sitting in a skyscraper...

On the top floor, the hundredth floor, what can you see down in the basement? What can you see? But the person sitting in the basement is right there in it. Such lofty ideas of ourselves have taken hold of us, and our lives are so far removed from reality that, as we said, if you are on the hundredth floor, how can you have any idea what is happening in the basement? So we need to come down; we need to humble ourselves; we need to worship our God, down there, humbled.

“Pour out Your wrath upon the nations that do not know You, and upon the kingdoms that have not called upon Your name.”

In other words, let Your wrath fall upon those nations. Do not leave them here to do all this to us. Your wrath has fallen upon us; now let it fall upon them.

That is, let something happen to them. Let them be defeated and leave, whatever may befall them, so that we can remain free, secure, and on our own. “Pour out Your wrath upon the nations that do not know You.” They do not know You. They are not Your people; You are not their God. They do not follow Your ways. They have gods of their own. It is as though the prophet were saying: We have sinned.

It was a grave mistake to worship foreign gods. Yet we are still Your people. We know You, and You know us. You chose us; we are Your chosen people. So turn Your wrath toward the nations that do not know You, “and upon the kingdoms that have not called upon Your name.” He repeats the same thought in different words. Turn Your wrath toward these nations and kingdoms. They do not know You or have any relationship with You. They neither call upon Your name nor speak of You. What can we say about this for ourselves today? Our situation is not quite the same.

Can we ask God to turn His wrath in another direction? We could say something like this—and here is the heart of the matter. If a person takes the right stance, comes before God, and prays in this way, it is as though he were saying...

“Because of the way we have understood things and the way we stand before You, our God, all this harshness, all Your wrath and zeal, seem to fall upon us, and we suffer.”

And so we cannot have joy, we cannot have... Let that wrath, that anger and zeal, fall upon the old self. Yes, can we ask this? Ought we to? But the old self clings to us so closely that God’s wrath still seems to fall upon us. When God disciplines the old self, we feel the pain. Yet once you see the distinction and take your stand against the old self, you see that it is the one that must die. It is a foreign element that has no place within us. It is the body of sin.

You can make that distinction only if you are humble, trust God, and seek Him alone. For this reason, a person must do without even innocent, sweet things. Innocent, sweet things. Innocent pleasures. One must do without even these until one is set free. This is necessary because, through those innocent things, you become trapped by the old self. You sympathize with the old self, join yourself to it, and defend it. You may even give it Holy Communion, as we said; and everything else you do spiritually, even your prayers, can end up serving the old self. This is because you keep giving it what it wants, and it holds you in its grasp through pleasure...

You avoid ascesis, ascetic discipline, just as you avoid sacrifice and doing without. You seek pleasure instead. Even when you seek spiritual things in that spirit, the old self traps you again through self-love. This is why ascetic discipline matters so much. But it must have a purpose. You can make prostrations and keep vigils, as we said, but you must also think about what you are doing. With all the strength of your soul, reject the old self. Do not indulge it in anything you do. Reject your self-love and the desires that feed it. Think of a practical example: when you find yourself wanting someone to pity you...

You take the part of a victim and want people to say sweet things and treat you kindly. What are you doing? You are pampering the old self. Can you not see it? You need the courage to expect nothing. One Saint said, “Do not let anyone in the world say a good word about me.” We read what the Saints said, how they lived, what they went through, and the story of a Saint’s life. We learn from it, pay attention, and let it affect us. That is how we learn the truth. Otherwise, we remain captive to ourselves. We may do spiritual things, but even those things can end up pampering the old self.

In the end, we do not know what it may bring us, do we? We may look at a Saint and wonder what foolish things he is doing. But the Saint does not do these things; he does not indulge himself.

With all the strength of our soul, let us ask: Let Your wrath fall upon the old self. Let any disapproval from You fall upon the old self. Let the pain caused by Your wrath fall upon it. At first, of course, it will seem as though the pain is falling on us. But if you make this distinction and take this stand, it means being crucified. You will pass through a cross and through a kind of death: you must be willing to give up everything. Then the old self stands apart, and God strikes it without mercy, just as you have asked. You no longer feel sorry for it. Indeed, you say, “Yes, Lord, and give it more.”

“They have devoured Jacob and laid waste his dwelling place.” These are the nations upon whom I ask You to pour Your wrath instead of us. They came here and devoured Jacob. Here Jacob means his descendants, the whole people descended from him. They tore them apart and destroyed them, and they laid waste his land—all of Palestine. The things they did were terrible. It is much the same when we let self-love work within us and let the old self rule us through it. Do you think it will have pity on you?

We have said many times that the devil has no pity. Let me add today that another person may have pity on you, but the old self never will. It is in the devil’s hands, and it will do everything it can to take everything from you, whatever you give it. You see cases in society where one person pays and another receives the money. Would the one receiving it willingly leave behind even a small part of what comes to him?

And these cases people talk about—those men they call “godfathers,” what are they called?

Yes, that is what the old self is like. As we said another time, some people have tiny creatures living inside their bodies, creatures that need to feed.

You eat, but those creatures eat the food first. Your body does not get what it needs to live; they get to it before you do. In such cases, a person may have to eat twice as much cheese or, I don’t know, twice as much food, so that the creatures eat their fill and there is enough left for the body to eat and survive. But the old self will never say, “I’ve had enough now.” It is insatiable, ravenous, bottomless. It will never say, “Enough, that’s enough. Now keep something for yourself too.”

So when the time comes and a person understands this, they can truly say, “My God, my God, the sweetest thing would be for You to deliver me, to save me. All my life this old self has devoured me. All my life I have served my self-love and my pride. All my life I have served these weaknesses of the old self. It has consumed me and laid me waste. Deliver me from it, my God.”

But let us stop here so that we can turn briefly to Barsanuphius as well.

Τελείωσε το πρώτο μέρος του 78ου ψαλμού, στο οποίο μπήκαμε την περασμένη φορά, και είναι μικρός ο ψαλμός, μόλις έχει 13 στίχους, και οι τέσσερις πρώτοι είναι το πρώτο μέρος και οι υπόλοιποι, 5-13, είναι το δεύτερο μέρος. Και προχωρούμε σε αυτό το δεύτερο μέρος. «Έως πότε, Κύριε, οργισθήση εις τέλος; Εκκαυθήσεται ως πυρ ο ζήλος σου; Έκχεον την οργή σου επί έθνη τα μη γινώσκοντά σε και επί βασιλείας αι το όνομά σου ουκ επεκαλέσαντο, ότι κατέφαγον τον Ιακώβ και τον τόπον αυτού ηρήμωσαν». Εδώ, σε αυτούς τους τρεις στίχους του δεύτερου μέρους, ο προφήτης, που είπαμε είναι ο Ασάφ...

Παρακαλεί τον Θεό να τιμωρήσει τους εχθρούς. Είδαμε στο πρώτο μέρος τι κακό μεγάλο έκαναν αυτοί οι εχθροί και είπαμε ότι πρέπει μάλλον να υπονοεί εδώ την επιδρομή των Χαλδαίων, που μεγάλες ζημιές έκαναν στην Παλαιστίνη και ιδιαίτερα στην Ιερουσαλήμ. «Εγενήθημεν», λέει, «όνειδος τοις γείτοσιν ημών, μυκτηρισμός και χλευασμός τοις κύκλω ημών». Και εδώ τώρα την προσευχή του συνεχίζει ο ψαλμωδός έτσι που παρακαλεί τον Θεό να τιμωρήσει τους εχθρούς. «Έως πότε, Κύριε, οργισθήση εις τέλος; Εκκαυθήσεται ως πυρ ο ζήλος σου;»

Προσέξουμε έτσι αυτήν τη λεπτομέρεια, «εις τέλος», όπως επίσης και «ο ζήλος σου». Δηλαδή ήρθε το κακό, αλλά το κακό συνεχίζεται και το κακό δεν τελειώνει. Αυτό είναι εκείνο το οποίο πάντοτε ζορίζει τον άνθρωπο πολύ, όταν δηλαδή ένα κακό επιμένει. Και όλοι λίγο πολύ γνωρίζουμε ότι τον πρώτο καιρό έρχεται το κακό, κάνουμε υπομονή, αντέχουμε, κάνουμε κουράγιο, αλλά πάντοτε ζούμε με την ελπίδα:

Δεν θα πάει πολλές μέρες, θα περάσει, θα τελειώσει. Όταν όμως επιμένει εκείνο, κυριολεκτικά σκοτώνει τον άνθρωπο και του έρχεται του ανθρώπου να πει: «Θεέ μου, δεν θα τελειώσει αυτό;» Με αυτή την έννοια εδώ, ας πω, «Κύριε, θα συνεχίζεις να είσαι οργισμένος;» Γιατί; Γιατί πώς το βλέπει ο προφήτης το όλο θέμα; Δεν το βλέπει ότι κάποιοι κακοί ήρθαν και έκαναν. Εντάξει, αυτοί οι κακοί έκαναν αυτά, αλλά η υπόθεση είναι του Θεού, την υπόθεση την έχει στα χέρια του ο Θεός. Αν έγινε αυτό που έγινε, είναι γιατί οργίστηκε εναντίον μας ο Θεός και οργίστηκε για όλα εκείνα τα οποία... Αλλά...

Επομένως, αν συνεχίζεται το κακό να γίνεται, αν συνεχίζουν να μένουν οι εχθροί στην Παλαιστίνη, στην Ιερουσαλήμ, για να κάνουν ό,τι κάνουν, το κάνουν διότι εξακολουθεί ο Θεός να είναι οργισμένος. Παρατείνεται η οργή του Θεού. Και ως πότε λοιπόν, ακριβώς, Κύριε, θα οργίζεσαι εναντίον μας χωρίς να τελειώνει αυτή η οργή σου; Δηλαδή με αυτή την έννοια, ε, οργίστηκε ο Θεός, ναι, αλλά πέρασαν μερικές μέρες, πέρασε η οργή του Θεού. Όχι, εδώ δεν περνάει, δεν τελειώνει. Ο Θεός εξακολουθεί να οργίζεται, εξακολουθεί, συνεχίζει να είναι οργισμένος. Έτσι τον νιώθει ο ψαλμωδός και έτσι το διατυπώνει και έτσι το λέει. Αλλά όμως παρακαλώ να προσέξουμε αυτό το σημείο.

Ότι... Ότι δεν έρχεται απλώς κάτι και θα περάσει. Πολλές φορές το κάτι που έρχεται, έρχεται κατά έναν τέτοιο τρόπο που μας εξαντλεί, έρχεται κατά έναν τέτοιο τρόπο που μοιάζει ότι δεν θα τελειώσει, έρχεται κατά έναν τέτοιο τρόπο που μοιάζει ότι μας ξέχασε ο Θεός. Ο Θεός. Ξέσπασε η οργή του Θεού και δεν πρόκειται να την ξανασυμμαζέψει ο Θεός. Μα στα παιδιά Του είμαστε, Θεός, δεν είμαστε εχθροί, και αφήνει να ξεσπάει πάνω μας η οργή Του. Αυτό λυγίζει τον άνθρωπο, τον κάνει τον άνθρωπο να αποκάμει, τον κάνει τον άνθρωπο...

Ναι. Να μοιάζει ότι δεν αντέχει άλλο, να χάνει την υπομονή του. Αρχίζει να σβήνει η ελπίδα.

Αρχίζει λίγο-λίγο ο άνθρωπος να πείθεται μέσα του ότι δεν μένει καμία ελπίδα. Το κακό πέρα και πέρα κυριάρχησε, το κακό πέρα και πέρα δεν έκανε τη δουλειά του. Θυμάστε που είχαμε πει παλαιότερα, που λέγαμε ότι ο Θεός συνηθίζει σε πολλές περιπτώσεις να κάνει την εμφάνισή Του και να επεμβαίνει και να βοηθάει και να λέει στην πράξη ότι εδώ είναι και επομένως να έρθει να βοηθά στον άνθρωπο και να δίνει την ελπίδα στον άνθρωπο; Ο Θεός επεμβαίνει μετά από το δικό μας αμήν, δηλαδή τότε που θα πειστούμε πλήρως ότι όλα τέλευσαν.

Συνηθίζουμε οι άνθρωποι, καθώς νομίζουμε ότι ελπίζουμε στον Θεό, συνηθίζουμε να ακουμπούμε σε δικά μας πράγματα και να ελπίζουμε σε δικά μας, ας νομίζουμε εμείς ότι ελπίζουμε στον Θεό. Και ο Θεός λοιπόν, επειδή βλέπει ότι στηριζόμεθα σε δικές μας δυνάμεις, σε δικά μας σχέδια, σε δικές μας προϋποθέσεις και δεδομένα δικά μας κλπ., γι' αυτό ο Θεός τα αφήνει τα πράγματα να έρθουν εκεί ώστε από τη δική μας πλευρά να πούμε το αμήν. Τέλος, όλα, δεν μπορούμε για τίποτε και παραδιδόμεθα στο να χαθούμε, αν μπορούμε έτσι. Τότε, θα έλεγα...

Ο Θεός, εφόσον μέσα από τα ερείπια του εαυτού μας, που γκρεμίζεται τελείως ο εαυτός μας και όλα τα στηρίγματά μας κτλ., ξεπηδάει μια κάποια ελπίδα στον Θεό πλέον. Και πιο μπροστά νομίζουμε ότι ελπίζουμε στον Θεό, αλλά δεν ελπίζουμε στον Θεό, μας φαίνεται. Διότι αν ελπίζουμε στον Θεό, η ελπίδα στον Θεό ποτέ δεν τελειώνει. Διότι ο Θεός, όσο κι αν αργεί να επέμβει, εξακολουθεί να υπάρχει. Κι άμα έχεις εμπιστοσύνη στον Θεό και ελπίζεις στον Θεό, όσο κι αν αργεί ο Θεός, υπάρχει όμως και θα επέμβει. Γιατί λοιπόν να χαθεί η ελπίδα σου;

Που νιώθει κανείς ότι χάθηκε η ελπίδα του και εξέλιπε η ελπίδα του είναι ότι είχε στον εαυτό του ελπίδα, σε ανθρώπινα στηρίγματα την ελπίδα του, και φυσικά τα ανθρώπινα δεν μπορούν να κρατήσουν πολύ και όντως χάνεται η ελπίδα του και φεύγει. Να έχουμε λοιπόν υπόψη μας ότι ο Θεός αφήνει να ξεσπάει η οργή Του, και αυτό φαίνεται μέσα από τα διάφορα κακά που μας έρχονται. Αφήνει να ξεσπάει η οργή Του έτσι που να μοιάζει ότι δεν τελειώνει το ξέσπασμα της οργής Του.

Διευκρινίζουμε ότι έτσι πως έχουν σε εμάς σήμερα τα πράγματα, και κυρίως αυτό το νιώθει κανείς έτσι, το ζει έτσι, διότι συνεχίζουμε να ελπίζουμε όχι, όπως νομίζουμε, στον Θεό. Υπάρχει μια κάποια ελπίδα στον Θεό, αλλά κυρίως ελπίζουμε σε άλλα πράγματα. Λοιπόν, αυτό κάνει πάρα πολύ καλό, διότι χάνεται η οποιαδήποτε ελπίδα που έχουμε σε οτιδήποτε και μαθαίνουμε πια να ελπίζουμε μόνο στον Θεό και να εμπιστευόμαστε στον Θεό. «Και ως πότε, Κύριε, οργισθήση εις τέλος; Εκκαυθήσεται ως πυρ ο ζήλος σου;» Και ως πότε ο ζήλος σου θα καίει σαν μια φωτιά;

Δεν θα σβήνει ο ζήλος; Είπαμε, είναι η ζηλοτυπία εδώ, δηλαδή εμφανίζεται ο Θεός ζηλότυπος. Είπαμε και άλλη φορά ότι ο ίδιος ο Θεός δείχνει ότι είναι ζηλότυπος, όχι βέβαια με την ανθρώπινη έννοια, αλλά εκείνο που κυρίως δεν θέλει ο Θεός, εκείνο που κυρίως, ας πούμε, αν επιτρέπεται να πούμε, ενοχλεί τον Θεό, είναι όταν παύεις να έχεις αυτόν τον Θεό και έχεις κάποιον άλλον. Τώρα, απλώς να κάνει κανείς ένα σφάλμα, απλώς, ξέρω εγώ, να πέσει κάπως, απλώς να ξεφύγει κάπως και τα λοιπά, ναι, άνθρωπος είναι κανείς, αδύνατος είναι, το συγχωράει ο Θεός. Αλλά αυτό δεν το συγχωράει, το να έχεις εμπιστοσύνη... Αφήνεις τον αληθινό Θεό...

Αφήνεις, τρόπον τινά, τον αληθινό Θεό και να καταφεύγεις σε οτιδήποτε άλλο που φυσικά το έχεις σαν Θεό. Αυτό κάνει ζηλότυπο τον Θεό. Και εδώ, κατά κάποιο τρόπο, ο Θεός επέτρεψε να επέμβουν τα έθνη, να κάνουν αυτή την καταστροφή, αλλά αυτό είναι οργή του Θεού, ξέσπασμα της οργής του Θεού. Είναι ενέργεια της ζηλοτυπίας του Θεού, επειδή ακριβώς ο λαός του είχε δείξει πιο μπροστά με τις πράξεις του ότι σαν να ξέχασε τον αληθινό Θεό και πήγε προς τους ψεύτικους θεούς των άλλων λαών. Τώρα εδώ, σε εμάς, η βασικότερη αμαρτία που έχουμε όλοι μας είναι αυτή εδώ: που δεν έχουμε τον Θεό μας Θεό μας.

Φυσικά όλοι τώρα λέγαμε με όλη τη δύναμη της ψυχής μας ότι εμείς, όχι εμείς, ποτέ δεν αφήσαμε τον Θεό. Πιστεύουμε στον Θεό, λατρεύουμε τον Θεό και λοιπά. Δεν είναι όμως ακριβώς έτσι το πράγμα. Έτσι μας φαίνεται, έτσι νομίζουμε, έτσι μοιάζει εξωτερικά, αλλά δεν είναι. Αν θα προσέξουμε καλύτερα, να ερευνήσουμε και εξετάσουμε καλύτερα, θα δούμε ότι βαθιά μέσα μας όλοι, εκτός από ελάχιστες εξαιρέσεις, δεν εμπιστευόμαστε στον Θεό. Λέγαμε και προηγουμένως κάπου ότι αυτή είναι η βασική αμαρτία του ανθρώπου.

Χριστιανού, του καλού χριστιανού, η αμαρτία η βασική αυτή: η αυτονομία. Άλλο είναι να παραδώσεις τον εαυτό σου στον Θεό και να σ' αναλάβει ο Θεός και να ανήκεις πια στον Θεό και άλλο είναι βαθιά μέσα σου να κρατάς αυτονομία. Μπορεί να κάνεις θρησκευτικά καθήκοντα, μπορεί να κάνεις αγρυπνίες, μετάνοιες, προσευχές κλπ. Α, τελικά όμως βαθύτερα η ύπαρξή σου δεν παραδίδεται στον Θεό. Είτε διότι δεν του έχεις εμπιστοσύνη, είτε διότι δεν τον αγαπάς, είτε διότι δεν κατάλαβες ακόμη, είτε, είτε... Επομένως, κάπου αλλού η ψυχή σου, το είναι σου, κάπου αλλού δίνεται. Μπορεί, αν δεν έχεις άλλο Θεό, να έχεις τον ίδιο τον εαυτό σου, τη φιλαυτία σου. Γι' αυτό και όλα δουλεύουν για τη φιλαυτία. Αυτή λοιπόν είναι η βασική αμαρτία, είναι η μεγάλη αμαρτία.

Αυτή είναι εκείνη κυρίως που εμποδίζει τον Θεό να μας ελκύσει. Πόσα πράγματα που κάνουμε, θα έπρεπε να είμαστε άγιοι. Δεν... όμως η χάρις του Θεού δεν μπορεί να δουλέψει μέσα μας, γιατί σε αυτό το σημείο χωλαίνουμε. Σαν να λατρεύουμε άλλον Θεό, και ο άλλος Θεός είναι ο εαυτός μας. Το νιώθουμε άλλοτε σαν εγωισμό, το νιώθουμε άλλοτε σαν φιλαυτία, είναι όμως αυτή η αυτονομία που έχουμε πει άλλη φορά. Κάνεις τα πνευματικά πράγματα, εξομολογείσαι, κοινωνάς, άλλα πνευματικά πράγματα, και σε τελευταία ανάλυση τα κάνεις για να ικανοποιηθεί ο παλαιός άνθρωπος. Και νομίζω ότι έχεις την εντύπωση ότι έκανες πολύ καλά πράγματα, και ο Θεός όμως που βλέπει...

Ο Θεός δεν ξεγελιέται, ο Θεός ετάζει καρδίας και νεφρούς και τα βλέπει όλα τι γίνονται πάντοτε. Και σε βλέπει ότι άλλον Θεό λατρεύεις και άλλον Θεό προσκυνάς. Μπορεί να μην είναι εντελώς ή εντελώς κάτι άλλο και να είναι ο εαυτός σου, που καμιά φορά είναι και χειρότερο αυτό.

Δεν μπορούσε κανείς βέβαια, βοηθούμενος από αυτά που λέει εδώ ο προφήτης, ο ψαλμωδός Ασάφ, ναι, να λέγει έτσι μια τέτοια προσευχή; «Έως πότε, Κύριε, οργισθήση εις τέλος; Εκκαυθήσεται...» Που εννοεί πάλι: «Έως πότε, Κύριε, εκκαυθήσεται ως πυρ ο ζήλος σου;» Ναι, ο Θεός, που το βλέπουμε μερικές φορές, το βλέπουμε ας πούμε πάνω στην πράξη, σαν να μας αποδοκιμάζει, σαν να μη θέλει να μας ακούσει. Έτσι μοιάζει. Σαν να έχει κάτι μαζί μας. Ναι, βαθύτερο είναι αυτό. Και να το πούμε βέβαια στην προσευχή μας έτσι.

Όταν το λέει γι' αυτό ο Ασάφ εδώ, Όμως, Πέρα για πέρα ομολογεί λάθος σαν λαός. Πώς το έκαναν αυτό και άφησαν τον αληθινό Θεό και πήγαν στους ψεύτικους; Ομολογεί το λάθος του, αφήνει την πρωτοβουλία εις τον Θεό, είναι σαν να λέει: «Έχεις δίκιο, Θεέ, που ξέσπασε η οργή σου, που ξέσπασε η ζηλοτυπία σου. Αλλά», σαν να λέει πάλι, «λυπήσου μας. Πολύ, πολύ συνεχίζεις ακόμη να είσαι οργισμένος, συνεχίζεις ακόμη να ζηλοτυπείς, αλλά να μας λυπηθείς, να με συγχωρήσεις και να τακτοποιηθώ».

Άμα κανείς θα πάρει στα σοβαρά τα πράγματα, άμα κανείς έτσι αποφασίσει αληθινά να περπατήσει ενώπιον του Θεού και αληθινά έτσι να σταθεί ενώπιον του Θεού και να γίνει Χριστιανός, δεν θα αργήσει να δει αυτό το πράγμα. Αχ, Θεέ μου, και έκανα ότι είμαι και Χριστιανός τόσα χρόνια και νόμιζα ότι ήμουν Χριστιανός, είχα και παράπονα ότι τα είχα, δεν πρόσεξα. Τα βλέπει κανείς αυτά και έρχεται μια τέτοια συναίσθηση. Ο άνθρωπος πέφτει κάτω ταπεινωμένος, μετανοημένος. Βλέπει εν τω μεταξύ ότι είναι παγιδευμένος από τον εαυτό του, από τη φιλαυτία του και δεν είναι εύκολο να ξεπαγιδευτεί και παρακαλεί τον Θεό. Αλλά και αυτό ακόμη το βλέπει, ας πούμε, σαν μια οργή του Θεού και παρακαλεί τον Θεό.

Να τον λυπηθεί και να σταματήσει η οργή του Θεού, επομένως να σταματήσει κατά κάποιο τρόπο να διαφεντεύει και η αμαρτία μέσα στον άνθρωπο και να κερδίζει, να μας κερδίζει η φιλαυτία και να μας κερδίζει ο εγωισμός. Ακόμη μια φορά λοιπόν θα πούμε ότι είναι πολύ απλά τα πράγματα.

Μοιάζουν πολύ τραγικά, μοιάζουν πολύ δραματικά, αλλά και εκεί κάπου είναι και ο παράδεισος, εκεί κάπου είναι και η σωτηρία, εκεί κάπου είναι και η χαρά του Θεού. Αλλά τι θα γίνει με εμάς οι οποίοι πολλά πράγματα κάνουμε, αλλά είμαστε εκτός εαυτού μας, σαν όμως να τα παίζουμε, σαν να μην ξέρουμε; Έχει γεμίσει και το κεφάλι μας και η καρδιά μας με τόσα άλλα που δεν μπορούμε να σκέψουμε μέσα της. Τότε παλαιότερα φαίνεται οι άνθρωποι, καθώς δεν είχαν πολλά άλλα αυτά, ήταν απλή γενικότερα η ζωή, ήταν με τον εαυτό τους και έβλεπαν. Εμείς φαίνεται ότι δεν μπορούμε να δούμε, όπως κάθεσαι σε έναν ουρανοξύστη...

Στο τελευταίο πάτωμα, το εκατοστό πάτωμα, τι να δεις τώρα στο υπόγειο κάτω; Τι μπορείς να δεις; Ενώ εκείνος ο οποίος κάθεται στο υπόγειο, να, εκείνη και το υπόγειο, εκείνη και αυτός θα βρεθώ. Άλλους που τον έχουν αξίσθητο. Τέτοια υψηλοφροσύνη μας έπιασε και τέτοια, τόσο είναι η ζωή μας εκτός, ας πούμε, πραγματικότητας, που είπαμε: είσαι στο εκατοστό πάτωμα, τι μπορείς να έχεις ιδέα τι γίνεται στο υπόγειο; Άρα χρειάζεται όμως να κατεβούμε, χρειάζεται να ταπεινωθούμε, χρειάζεται να προσκυνήσουμε τον Θεό μας. Εκεί κάτω ταπεινωμένοι.

«Έκχεον την οργήν σου επί έθνη τα μη γινώσκοντά σε και επί βασιλείας αι το όνομά σου ουκ επεκαλέσαντο».

Ξέσπασε δηλαδή η οργή σου εναντίον των εθνών. Δηλαδή μην τους αφήνεις να είναι εδώ για να μας κάνουν όλα αυτά και επομένως η οργή έχει ξεσπάσει εναντίον μας, αλλά να ξεσπάσει η οργή εναντίον τους.

Δηλαδή... Δηλαδή να τους συμβεί κάτι, να νικηθούν, να σηκωθούν να φύγουν, να πάθουν ό,τι θα πάθουν και τα λοιπά και να μείνουμε ελεύθεροι και σίγουροι και μόνοι μας. Έκχεον την οργήν σου επί τα έθνη τα μη γινώσκοντά σε. Τα οποία δεν σε γνωρίζουν. Δηλαδή δεν είναι τα έθνη, δεν είναι ο λαός σου, δεν είσαι ο Θεός των. Ούτε έχουνε δικά σου πράγματα, έχουνε δικούς τους θεούς. Είναι σαν να λέει εδώ ο προφήτης: αμαρτήσαμε.

Μεγάλο λάθος που προσκυνήσαμε ξένους θεούς, αλλά πάλι όμως, ναι, είμαστε ο λαός σου, είμαστε αυτοί που σε γνωρίζουν, είμαστε αυτοί που μας γνωρίζεις, είμαστε αυτοί που συ διάλεξες, είμαστε ο λαός σου, εκλεκτός λαός σου. Στρέψε λοιπόν την οργή προς τα έθνη, προς τους εθνικούς που δεν σε γνωρίζουν, και επί βασιλείας αι το όνομά σου ουκ επεκαλέσαντο. Πάλι αναλαμβάνεται το ίδιο νόημα με άλλες λέξεις. Στρέψε την οργή σου στα έθνη αυτά, στα κράτη αυτά, στις βασιλείες αυτές, οι οποίες δεν σε γνωρίζουν, δεν σε ξέρουν, δεν έχουν καμία σχέση, ούτε επικαλούνται το όνομά σου, ούτε αναφέρονται στο όνομά σου. Εμείς εδώ τώρα τι να πούμε; Δεν είναι ακριβώς έτσι τα πράγματα.

Πούμε να στρέψει ο Θεός την οργή προς άλλη κατεύθυνση. Θα μπορούσαμε όμως να πούμε... Και εδώ είναι όλο το μυστικό. Ναι, αν πάρει κανείς σωστή στάση, έρχεται στον Θεό και λέγει έτσι αυτήν την προσευχή, είναι σαν να λέει...

Όπως τα πήραμε εμείς τα πράγματα και έτσι όπως τα εννοούμε και έτσι όπως στεκόμαστε απέναντί σου, Θεέ μας, όλη η τυραννία και όλη η οργή σου και όλη η ζηλοτυπία σου δείχνει να πέφτει επάνω μας και να παιδευόμαστε.

Επομένως να μην μπορούμε να έχουμε χαρά και να μην μπορούμε να έχουμε... Η οργή σου αυτή και ο θυμός σου αυτός και η ζηλότητά σου αυτή να πέσει επάνω στον παλιό άνθρωπο. Ναι, αυτό μπορούμε να το κάνουμε ή δεν πρέπει να το κάνουμε; Αλλά επειδή ο παλιός άνθρωπος είναι πάνω μας, είναι κολλημένος με τον ίδιο εαυτό μας, πάλι η οργή είναι σαν να πέφτει πάνω μας, διότι την ώρα που παιδεύει ο Θεός τον παλαιό άνθρωπο, πάλι εμείς θα φανεί ότι παιδευόμαστε. Όταν όμως τα ξεχωρίσετε τα πράγματα, θα πάρεις αυτή τη στάση απέναντι στον παλιό άνθρωπο, οπότε είναι αυτός που πρέπει να πεθάνει, είναι αυτό το ξένο στοιχείο που δεν έχει καμιά δουλειά μέσα μας. Είναι το σώμα της αμαρτίας.

Όταν το ξεχωρίσεις αυτό, δεν μπορείς να το κάνεις παρά μόνο να είσαι ταπεινός. Δεν μπορείς να το κάνεις παρά μόνο αν εμπιστευτείς στον Θεό και ζητάς μόνο τον Θεό. Γι' αυτό πρέπει κανείς να στερηθεί. Να στερηθεί και αθώα γλυκά πράγματα. Αθώα γλυκά πράγματα. Αθώες ευχαριστήσεις. Να τις στερηθεί και αυτές έως ότου να λυτρωθεί. Χρειάζεται, διότι μέσα από αυτές που είναι αθώες, πώς το καταλαβαίνεις, παγιδεύεσαι από τον παλαιό άνθρωπο. Δεν μπορείς, συμπάσχεις με τον παλαιό άνθρωπο, συνενώνεσαι με τον παλαιό άνθρωπο, τον υπερασπίζεις τον παλαιό άνθρωπο, μέχρι σημείο που, όπως είπαμε, ακόμη και η Θεία Κοινωνία του δίνεις, και ό,τι άλλο πνευματικό κάνεις και τις προσευχές είναι σαν ξεφερόληση σε αυτό. Αυτό, διότι ακριβώς του κάνεις τα χατίρια, επειδή ακριβώς σε έχει στα χέρια του διαμέσου της καθώς...

Αποφεύγεις την άσκηση, καθώς αποφεύγεις τη θυσία, καθώς αποφεύγεις τη στέρηση του να στερηθείς και ζητήσεις την ευχαρίστηση. Και τα πνευματικά όταν τα ζητάς με αυτό το πνεύμα παγιδεύεσαι πάλι από τον παλαιό άνθρωπο και παγιδεύεσαι εκεί από τη φιλαυτία. Γι' αυτό η άσκηση έχει μεγάλη σημασία με την έννοια αυτή. Αλλά όχι η άσκηση στον βρόντο. Είπαμε, μπορείς να κάνεις μετάνοιες, να κάνεις αγρυπνίες κλπ. Όχι. Να δουλεύει, αν επιτρέπεται να πω έτσι, να δουλεύει και το μυαλό σου. Δηλαδή να αποδοκιμάσεις μ' όλη τη δύναμη της ψυχής σου. Να αποδοκιμάσεις τον παλιό άνθρωπο. Μην του χαρίζεσαι καθόλου στην πράξη σου. Να αποδοκιμάσεις τη φιλαυτία σου, να αποδοκιμάσεις όλες τις επιθυμίες σου. Εκεί που σου έρχεται, θυμάστε, αν θέλετε να πούμε πιο πρακτικά ακόμη, που σου έρχεται παραδείγματος χάριν κάποιος να σε λυπηθεί.

Και να μιλούν, ποιος ξέρει τι, μοιάζει, παίρνεις αυτήν τη στάση του θύματος και θέλεις να σε πω λίγο όλο και λοιπά και να σου φερθούν καλά και τα λοιπά. Τι νομίζεις; Περιποιείσαι τον παλαιό άνθρωπο. Δεν το καταλαβαίνεις; Πρέπει να έχεις το κουράγιο να μην περιμένεις τίποτε πάντα. Όχι, καλύτερα, θα μην πει κανείς, δεν το έλεγε ο Άγιος τυχαία. Το έλεγε: «Θεέ μου, μην αφήσεις κανέναν στον κόσμο να πει καλό λόγο για μένα», δεν το έλεγε, δεν ήταν τόσο. Το λέμε, τι λένε οι Άγιοι, πώς ζουν οι Άγιοι, πώς πέρασαν οι Άγιοι, πώς είναι η ιστορία του κάθε Αγίου. Το διαβάζουμε αυτό, το μαθαίνουμε, το προσέχουμε και αναπηριαζόμαστε. Έτσι θα μάθουμε την αλήθεια και αλλιώς θα είμαστε θύματα του εαυτού μας. Ας κάνουμε πνευματικά πράγματα. Αλλά όλα και αυτά τα πνευματικά δουλεύουν για να περιποιηθούν τον παλαιό άνθρωπο.

Και τελικά δεν ξέρουμε τι μας φέρει, έτσι; Ο Άγιος δεν κάνει, δηλαδή, το τι ανόητα πράγματα κάνει. Ο Άγιος ακριβώς δεν κάνει αυτά τα πράγματα, δεν χαρίζεται στον εαυτό του.

Μ' όλη τη δύναμη της ψυχής μας, με φοβεί, πάνω στον παλαιό άνθρωπο να πέσει η οργή σου, πάνω στον παλαιό άνθρωπο να πέσει η οποιαδήποτε αποδοκιμασία σου, πάνω στον παλαιό άνθρωπο να πέσει ο οποιοσδήποτε πόνος που προκαλεί η οργή σου. Βέβαια ο άνθρωπος, φαίνεται, στην αρχή φαίνεται ότι θα μας πονέσει, αλλά αν τα ξεχωρίσεις τα πράγματα και πάρεις αυτή τη στάση, σε σταυρώνει όμως. Θα περάσεις έναν σταυρό, θα περάσεις έναν θάνατο με την έννοια ότι θα στερηθείς τα πάντα, να έχεις τη διάθεση να στερηθείς τα πάντα. Τότε ξεχωρίζει ο παλιός άνθρωπος και τον χτυπάει ο Θεός αλύπητα, καθώς έχεις παρακαλέσει, και δεν αισθάνεσαι. Και μάλιστα λες, καλά να το κάνεις και άλλο να του δώσεις.

Κατέφαγον τον Ιακώβ και τον τόπον αυτού ηρήμωσαν. Με αυτά τα έθνη δηλαδή, πάνω στα οποία σε παρακαλώ να πέσει η οργή σου και όχι σε εμάς, με αυτά τα έθνη κατέφαγαν τον Ιακώβ, ήρθαν εδώ και μπήκαν. Δηλαδή τον Ιακώβ εδώ σημαίνει τους απογόνους του Ιακώβ, όλο τον λαό αυτό που κατάγεται από τον Ιακώβ. Τον κατασπάραξαν, τον κατέστρεψαν και τον τόπον αυτού ερήμωσαν, και όλη την Παλαιστίνη δηλαδή. Το τι έκαναν δεν λέγεται, έκαναν φοβερά πράγματα, όπως ακριβώς όταν αφήνουμε να δουλεύει μέσα μας η φιλαυτία και αφήνουμε να δουλεύει μέσα μας ο παλιός άνθρωπος και αφήνουμε να δουλεύει μέσα μας η κυριαρχία του παλαιού ανθρώπου, δια της φιλαυτίας να δουλεύει ο παλιός άνθρωπος. Θα σε λυπηθεί;

Έχουμε πει πολλές φορές ότι ο διάβολος δεν λυπάται. Επιτρέψτε μου να πω σήμερα ότι ο άλλος άνθρωπος μπορεί να σε λυπηθεί, αλλά ο παλαιός άνθρωπος ποτέ δεν θα σε λυπηθεί. Όχι. Ο παλαιός άνθρωπος, γιατί είναι στα χέρια του διαβόλου, κάνει το παν για να τα κλέψει όλα. Ό,τι κι αν κάνεις με αυτόν. Εκείνες αυτές, πώς είναι, μέσα στην κοινωνία υπάρχουν αυτές οι διάφορες περιπτώσεις που άλλος δίνει και άλλος παίρνει τα χρήματα. Άλλος. Εκείνος ο άλλος, είναι δυνατόν δεκάδα να μην αφήσει αυτό που κατά κάποιο τρόπο δεν δικαιούται; Άσχετα το ότι πάλι μπορεί να τα δικαιούται, αλλά ας πούμε τα δικαιούται, που τα παίρνει ο άλλος.

Και αυτές οι περιπτώσεις που λένε, που λέγονται νουνοί αυτοί, πώς λέγονται;

Ναι, παλαιός άνθρωπος ήταν. Όπως είπαμε και άλλη φορά που ορισμένοι οργανισμοί έχουν μικρό... Οργανισμοί ανθρώπων δηλαδή, ορισμένοι άνθρωποι έχουν στον οργανισμό τους μικρά ζωάκια που θέλουν να φάνε.

Και εσύ, αλλά το τρώνε εκείνα, δεν το τρώει κανονικά ο οργανισμός για να ζήσει. Προλαβαίνουν και το τρώνε εκείνα. Και γι' αυτό σε αυτές τις περιπτώσεις πρέπει να φάει κανείς διπλάσιο τυρί ή, ξέρω εγώ, διπλάσια τροφή, να φάνε και εκείνα, να χορτάσουν και να περισσέψει, έτσι, να φάει και ο οργανισμός για να ζήσει. Μόνο εδώ που ο παλαιός άνθρωπος ποτέ δεν θα πει «μου φτάνει τώρα». Είναι αχόρτανος, αδηφάγος, απύθμενος. Ποτέ δεν θα πει «φτάνει, αρκετά, μόνο εσύ τώρα κράτα και για σένα κάτι».

Κυριολεκτικά λοιπόν, όταν έρθει η ώρα και το καταλάβει κανείς, να πει: «Θεέ μου, Θεέ μου, το γλυτικότερο είναι να με γλιτώσεις, να με σώσεις». Μια ζωή με έφαγε αυτός ο παλιός άνθρωπος. Μια ζωή δουλεύω για τη φιλαυτία, μια ζωή δουλεύω για τον εγωισμό μου, μια ζωή δουλεύω για όλα αυτά τα πράγματα, για όλες αυτές τις αδυναμίες του παλιού ανθρώπου. Με έφαγε, με έφαγε, με ερήμωσε. Λύτρωσέ με, Θεέ μου, από αυτόν.

Να σταματήσουμε όμως εδώ για να περάσουμε λίγο και σε έναν Βαρσανούφιο.