Εμπιστοσύνη στον Θεό στην έρημο και αναζήτηση του ουράνιου άρτου

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

If you remember, we had reached Psalm 77. This psalm recounts the history of the people of Israel from the exodus out of Egypt to the reign of David. I think we reached verse 20, so now we can continue from verse 21.

This account sets God’s blessings toward the people on one side, and on the other, the ingratitude of this stiff-necked people. As verse 20 says: “He struck the rock, and waters flowed out, and streams overflowed. Can He also give bread, or prepare a table for His people?” Here the Psalmist says, briefly and plainly, what the Israelites showed by their conduct. After they had miraculously drunk water from the rock Moses struck, they were saying:

“Since that happened, can God also give us bread to eat here in the wilderness and prepare a table for us?” Let us go on. “Therefore the Lord heard and delayed; fire was kindled in Jacob, and wrath rose against Israel, because they did not believe in God or hope in His salvation. Yet He commanded the clouds above and opened the doors of heaven. He rained down manna for them to eat and gave them the bread of heaven. Man ate the bread of angels; He sent them food in abundance. He raised the south wind from heaven and, by His power, brought in the southwest wind. He rained meat upon them like dust, and winged birds like the sand of the sea. They fell in the midst of their camp, all around their tents.”

“They ate and were filled to the full, and He gave them what they craved. They had not yet turned from their craving; the food was still in their mouths when the wrath of God rose against them. He killed many of them and struck down the chosen men of Israel.” “Therefore,” it says, “the Lord heard and delayed.” This can have several meanings, but the most likely is that the Lord heard those words. God saw the ingratitude and unbelief of this people, though He had continually guided them by miracles and given them everything they needed.

And still they were ungrateful. “Therefore the Lord heard,” it says, “and delayed.” God was leading them toward the Promised Land, and they would have arrived very soon. But the Lord delayed their entry. As we know, He grew angry and told them to turn back and remain in the wilderness. They stayed there for forty whole years, until all those who had been over twenty years old when God made that decision had died. And after those forty years,

those who had been under twenty, along with those born in the meantime, entered the Promised Land. “Fire was kindled in Jacob, and wrath rose against Israel.” As we know, this blazing fire was among the punishments God sent. His wrath broke out like fire upon the Israelites, and many of them died. “Because they did not believe in God or hope in His salvation.” They did not trust in God’s presence and almighty power, in all that God was doing, in His purpose and goodness. They did not trust that God knew what He was doing, that He held them in His hands, that He was their salvation and could save them. They neither believed nor hoped.

We should pay attention to this.

It is astonishing how stiff-necked the people of Israel were. They lacked faith and were so caught up in themselves, in their own concerns and in human ways of thinking, that they could not trust God. God was acting so openly for their salvation. They had no reason to doubt Him, no reason to lose hope, no reason to disbelieve. Yet that is exactly what they did. And as we have said before, their whole attitude shows us something about every one of us living in the world today. How far each of us might have advanced spiritually! How holy we might be by now, how truly each of us might be living in Paradise, if we believed in God and hoped in Him. Let us not say that

the Israelites had no excuse because they saw so many wonders, while we see none. We see far greater wonders, far, far greater ones. But we do not want to see them or understand them, as we shall also see in Abba Barsanuphius. This is the tyranny of the human condition, as we have said before. On the one hand, it is astonishing how God bears with us: He is long-suffering, He comes down to our level, shows compassion and mercy, loves and forgives. He even seems, in a manner of speaking, to change His mind: after making a decision, He sees His people begin to come to their senses and alters it.

The people of Israel were stiff-necked, but so is every human being. I think we said here in last Sunday’s second talk how much damage sin has done within us and how trapped we are. It is not simply that a person is sinful or has faults and weaknesses. A person can become trapped by these things, bow down to them and worship them, and be driven this way and that by them. Then he does not worship his God, believe in Him or hope in Him for deliverance. And so God keeps delaying. That is the point we must come to.

God brought the Hebrews out of Egypt to lead them to the Promised Land as soon as possible, taking them through the wilderness so they could learn a lesson. But they were stubborn and did not learn it. What was the lesson? To trust God and hope in Him, whatever might happen. God knows what He is doing. They were not to let their souls be shaken or allow doubt, hesitation or distrust to take hold. They did not learn the lesson, and God delayed their entry. From the moment we are baptized and become Christians, God takes each of us into His care. He holds us in His hand.

God wants to lead each of us to the Promised Land: to deliverance, the true deliverance of the soul, its cleansing and sanctification, its complete illumination and rebirth. That is where He wants to lead each of us, with our consent. We must learn this lesson. God wants us to place complete, absolute trust in Him and give ourselves entirely to Him. The sooner we learn it, the sooner we enter the Promised Land. Our soul enters

Paradise; it enters the Kingdom of God. It has the Kingdom of God within it and lives in that Kingdom. The longer we put this off—whatever excuses we find for this or that, they are all pretexts for sin—the longer we delay entering it. We hear of deliverance in Christ, the cleansing and illumination of the soul, the soul being filled with the Holy Spirit and enriched with grace. But we only hear about these things; we do not experience them. Why? Because we will not do this one thing: trust God, trust Him completely and hope in Him.

Whatever happens, what am I to say? God can do as He sees fit. He is God, and He knows what He is doing. He did this with the Hebrews: He let them go hungry for a little while and face danger from enemies, so their faith would be revealed, so it would become clear how much they trusted Him. Yet at the slightest thing they began to grumble and complain. As if that were not enough, they were all inclined to turn to idolatry. God deals with each of us personally. When He sees that, at the slightest difficulty, we behave as though we have no God, as though God had never found us and we had never found Him, as though we do not trust Him,

when He sees this in our whole attitude and all our complaining, He delays. He delays. That is the point. And who knows how long He will delay? We do know: until we learn the lesson. We must learn it before we leave this world, before the hour of death comes. If we do not, we shall remain far from Him forever.

It is a terrible thing when God delays doing what He so deeply wants to do in your soul. You see that it is not happening. But instead of humbling yourself, repenting, crying out to Him and saying, “My God, You are right to deal with me this way,” you complain, grumble, accuse others and decide that your hardships are unfair.

“And He commanded the clouds above and opened the doors of heaven.”

“He rained down manna for them to eat and gave them the bread of heaven. Man ate the bread of angels; He sent them food in abundance.” God commanded the clouds above them and “opened the doors of heaven.” He opened heaven’s gates, heaven’s storehouses, and “rained down manna for them.” Instead of ordinary bread or other food, He gave them manna to eat. He gave them bread, but it was bread from heaven, heavenly bread, because the manna fell in a miraculous way. And so the psalm says, “Man ate the bread of angels.”

This could mean bread brought by the angels, or bread that serves as food for the angels. Human beings were counted worthy to eat such bread. “He sent them food in abundance”: He sent them plenty to eat. Now this is striking. God is God; He does not act as human beings do. He punished His people by delaying their entry into the Promised Land, yet He kept His promises. He would bring them into that land one day; He was only delaying their entry. And He kept His other promises too. He had brought them out of Egypt, and He would lead them to the Promised Land. So He would also care for them along the way.

God grew angry and let His wrath break out. Many died and were punished. Yet He did not simply leave them in the wilderness to fend for themselves. He would not be God if He did that. God does not bring people out of Egypt only to abandon them there to starve. Having brought them out, He Himself took responsibility for feeding and caring for them. He fed them miraculously by giving them manna. Here we come to a subtle point that we need to notice; we have spoken about it before. Many people are misled at precisely this point. That is,

Let us look first at the Hebrews.

The Hebrews saw God give them manna and, as we read a little further on, quail as well, in a miraculous way. They could have concluded that God was pleased with them, that He had no complaint against them and that they had nothing to put right. But that would have been a mistake. I think quite a few Christians make the same mistake. When life goes smoothly, with no great obstacles or severe hardships, they assume God is pleased with them. But God makes His sun rise on the evil and the good, and sends rain on the just and the unjust. You may be doing evil, and the sun will still rise for you.

You may be unjust, and God may still send rain on the earth for you. So you may not be right with God, yet in His goodness He may, to begin with and in general, spare you hardships that might otherwise come into your life and cause you suffering—keep those hardships from you. He may also give you some relief, some peace and calm,

a measure of stability, and you may think that means God is pleased with you. No. He does these things because He is good. He does not hold a grudge against us or act out of vengeance, and He keeps His promises. We must not judge whether we stand rightly before God by such things. We must judge by His commandments. Do we keep His commandments? That is the measure. We cannot say, ‘Everything is going well, so I am right with God and God is pleased with me.’ Nor, when certain things happen,

should we assume that we are not right with God and that He has something against us. No. The measure is whether we keep His commandments. Here, God’s command was that the people should trust Him, hope in Him and follow Him, without wavering, losing faith or courage, or complaining. That was His will for them. Because they failed to do His will, God delayed their entry into the Promised Land, and all the hardships they endured in the wilderness began. He still provided for their other needs. This is a valuable lesson for us today. People now are so intent on feeling good and comfortable,

on having a pleasant life and a sense of relief, that when they have these things, they think all is well with God; when they do not, they think something is wrong. Let us hold fast to God’s specific commandments and keep them, whatever happens. Many troubles may come upon us precisely because we keep them. We need not be shaken by that. God knows, and He takes care of us. As His people travelled, they encountered enemies. God Himself fought alongside them, and they overcame those enemies. That is why, as we have said before, we should study the Word of God, and ask and learn

His will: His will for everyone, and His particular will for us. We should learn His commandments, know them and keep them, instead of wandering off in one direction and then another.

I repeat: Christians today need to pay special attention to this, because people are inclined to seek what feels pleasant and to rely on certain outward acts. Someone, for example, may go to the Divine Liturgy whenever it is celebrated. That is very good. But simply going to the Divine Liturgy may cost you little; you can go there much as you go to a shop to take care of your errands. And once you have decided

that you want to receive Holy Communion and have no doubts about it, you may well receive it every day. But that is not the whole matter. Do you keep Christ’s commandments? Are you humble and gentle, pure in heart? Do you love, help others, forgive, show understanding and obey God’s will? Are you willing to die for love of God, even to suffer martyrdom for Christ? And by ‘willing,’ I mean a willingness shown in what you do. If you keep the Lord’s commandments, you are with Him, close to Him and walking in His way. The Lord truly holds you by the hand and will lead you into the Promised Land.

But if you do not keep His commandments and merely cling to a few things as though they worked by magic, you can do those things as much as you like. You will not have His Kingdom.

‘Man ate the bread of angels,’ and had it in abundance. Let me say just a couple more things about this before we finish.

God’s people lived on earth and could eat earthly food, the leeks and onions they had in Egypt, which they remembered so often. Yet God wanted to feed them with bread from heaven, and He gave them manna. This matters greatly. It matters especially for Christians. We need earthly food for our bodily life, but we must also live as the Lord Himself said: ‘Man shall not live by bread alone, but by every word that proceeds from the mouth of God.’ We must live by the heavenly bread.

He Himself revealed Holy Communion in His Body and Blood as the heavenly bread. We know of saints such as

Saint Paisios, who, if I remember correctly, lived on Holy Communion. I mean he lived by it not only spiritually, but even in his ordinary bodily life. Ten, twenty or thirty days would pass; he would receive Holy Communion each day and need no other food to keep him alive. He lived by this heavenly bread. More generally, let us learn that it is possible to live on more than our food, fruit and drink. Let us learn to live by the Spirit of God.

You are a human being and you are well, but when you have the Spirit of God within you, you are better still. As you eat, you feel strong and in good spirits; but when you have the Spirit of God within you, you feel better still, more at ease. So let us learn and grow accustomed to living even our ordinary human life nourished from heaven, by the bread of those in heaven, the bread of angels. I will stop here so that we can turn for a while to Abba Barsanuphius.

Αν θυμάστε, είχαμε σταματήσει στον 77ο ψαλμό, είχαμε προχωρήσει στον ψαλμό αυτό, έχουμε συμπεριλάβει την ιστορία του Ισραηλιτικού λαού από την έξοδο της Αιγύπτου μέχρι τη βασιλεία του Δαβίδ. Είχαμε φτάσει, νομίζω, μέχρι τον 20ό στίχο και μπορούμε να προχωρήσουμε τώρα από τον 21ο και κάτω.

Στην περίληψη αυτή έχουμε τις ευεργεσίες του Θεού από το ένα μέρος, τις ευεργεσίες του Θεού προς τον λαό, και από το άλλο μέρος έχουμε την αχαριστία και τις εκδηλώσεις αχαριστίας αυτού του σκληροτράχηλου λαού, οι οποίοι, όπως λέει εδώ στον 20ό στίχο, «Ἐπεὶ ἐπάταξε πέτραν καὶ ἐρρύησαν ὕδατα καὶ χείμαρροι κατεκλύσθησαν, μὴ καὶ ἄρτον δύναται δοῦναι ἢ ἑτοιμάσαι τράπεζαν τῷ λαῷ αὐτοῦ;» Εδώ ο Ψαλμωδός, πολύ περιληπτικά, επιγραμματικά, λέει αυτό που λίγο πολύ έδειξαν οι Ισραηλίτες. Αφού ήπιαν κατά θαυμαστό τρόπο νερό από την πέτρα που χτύπησε ο Μωυσής, έλεγαν:

Επειδή έγινε αυτό το πράγμα, μήπως ο Θεός μπορεί να μας δώσει και ψωμί να φάμε εδώ στην έρημο και να μας ετοιμάσει τραπέζι, να ετοιμάσει το λόγο; Προχωρούμε λοιπόν. Δια τούτο ήκουσε Κύριος και ανεβάλετο, και πυρ ανήφθη εν Ιακώβ και οργή ανέβη επί τον Ισραήλ. Ότι ούτε πίστευσαν εν τω Θεώ, ουδέ ήλπισαν επί το σωτήριον αυτού, και ενετείλατο νεφέλαις υπεράνωθεν και θύρας ουρανού ανέωξε. Και έβρεξεν αυτοίς μάννα φαγείν και άρτον ουρανού έδωκεν αυτοίς. Άρτον αγγέλων έφαγεν άνθρωπος, επισιτισμόν απέστειλεν αυτοίς εις πλησμονήν. Απήρεν νότον εξ ουρανού και επήγαγεν εν τη δυνάμει αυτού λίβα και έβρεξεν επ' αυτούς ωσεί χουν σάρκας και ωσεί άμμον θαλάσσης πετεινά πτερωτά και επέπεσαν εν μέσω της παρεμβολής αυτών, κύκλω των σκηνωμάτων αυτών.

«Ἔφαγον καὶ ἐνεπλήσθησαν σφόδρα, καὶ τὴν ἐπιθυμίαν αὐτῶν ἤνεγκεν αὐτοῖς. Οὐκ ἐστερήθησαν ἀπὸ τῆς ἐπιθυμίας αὐτῶν· ἔτι τῆς βρώσεως οὔσης ἐν τῷ στόματι αὐτῶν, καὶ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ ἀνέβη ἐπ’ αὐτοὺς καὶ ἀπέκτεινεν ἐν τοῖς πλείοσιν αὐτῶν καὶ τοὺς ἐκλεκτοὺς τοῦ Ἰσραὴλ συνεπόδισεν.» «Διὰ τοῦτο», λέει, «ἤκουσε Κύριος καὶ ἀνεβάλετο». Αυτό μπορεί να έχει διάφορες σημασίες, αλλά η πιθανότερη σημασία είναι ότι ο Κύριος ήκουσε αυτά τα λόγια. Γενικώς δηλαδή, είδε ο Θεός την αχαριστία αυτού του λαού, την απιστία αυτού του λαού, που συνέχεια ο Θεός με θαυματουργικό τρόπο τους οδηγούσε και τους έδινε τα πάντα.

Αυτοί πάλι ήσαν αχάριστοι. «Διὰ τοῦτο ἤκουσε», λέει, «ὁ Κύριος καὶ ἀνεβάλετο». Δηλαδή, ενώ ο Θεός τους οδηγούσε στη γη της Επαγγελίας και θα έφταναν σε πολύ λίγο, σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα, όμως ο Κύριος ανέβαλε την είσοδό τους στη γη της Επαγγελίας. Όπως ξέρουμε, οργίστηκε και τους είπε να ξαναγυρίσουν πίσω και να μείνουν στην έρημο. Και γνωρίζουμε καλά ότι έμειναν εκεί 40 ολόκληρα χρόνια, έως ότου να πεθάνουν όλοι όσοι ήταν, τότε που ο Θεός πήρε αυτή την απόφαση, άνω των 20 ετών. Και έπειτα από τα 40 χρόνια,

όσοι ήταν κάτω των 20 ετών και όσοι ήρθαν εν τω μεταξύ, γεννήθηκαν και τα λοιπά, αυτοί μπήκαν στη γη της Επαγγελίας. «Καὶ πῦρ ἀνήφθη ἐν Ἰακώβ καὶ ὀργὴ ἀνέβη ἐπὶ τὸν Ἰσραήλ». Όπως γνωρίζουμε, μεταξύ των άλλων τιμωριών εκ μέρους του Θεού ήταν και το πυρ αυτό το φλογερό. Η οργή δηλαδή του Θεού ξέσπασε σαν φωτιά και έπεσε επάνω στους Ισραηλίτες και πολλοί από αυτούς εθανατώθησαν. «Ὅτι οὐκ ἐπίστευσαν ἐν τῷ Θεῷ, οὐδὲ ἤλπισαν ἐπὶ τὸ σωτήριον αὐτοῦ». Γιατί δεν πίστευσαν στον Θεό και δεν ήλπισαν στην παρουσία, στην παντοδυναμία του Θεού, στην όλη ενέργεια του Θεού, στην πρόθεση και στην αγαθότητα του Θεού, στο ότι ήξερε ο Θεός τι κάνει και ο Θεός τους είχε στα χέρια Του και Αυτός ήταν η σωτηρία τους και Αυτός μπορούσε να τους σώσει. Δεν επίστευσαν λοιπόν και δεν ήλπισαν.

Να προσέξει κανείς σε αυτή την περίπτωση.

Θαυμάζει κανείς το σκληροτράχηλον του λαού αυτού, του Ισραηλιτικού λαού, ο οποίος είναι σκληροτράχηλος και άπιστος και πολύ επηρεάζεται από τον εγωισμό του, από τον εαυτό του, από τα δικά του, από τα ανθρώπινα, και δεν μπορεί να πιστεύσει στον Θεό. Δηλαδή, ενώ ο Θεός τόσο φανερά ενεργεί και τόσο σωτήρια ενεργεί και δεν έχουν κανένα λόγο να αμφιβάλλουν, δεν έχουν κανένα λόγο να μην ελπίζουν, δεν έχουν κανένα λόγο να απιστούν, και όμως αυτοί ακριβώς αυτό κάνουν. Και όπως έχουμε πει και άλλες φορές, ο λαός αυτός και με την όλη στάση του, με την όλη τακτική του, δείχνει τι είναι κι ο καθένας πάντοτε σε αυτόν τον κόσμο, σε αυτή τη γη, και σήμερα. Πόσο θα ήταν προχωρημένος στα πνευματικά ο καθένας από εμάς, πόσο θα ήταν τώρα αγιασμένος ο καθένας από εμάς, πόσο θα ήταν μέσα στον παράδεισο αληθινά ο καθένας από εμάς, εάν επίστευε στον Θεό και αν ήλπιζε στον Θεό. Μην πούμε ότι

οι Ισραηλίτες δεν έχουν δικαιολογία, διότι έβλεπαν τόσα θαυμαστά, ενώ εμείς δεν βλέπουμε. Εμείς βλέπουμε πολύ θαυμαστότερα, πολύ πολύ θαυμαστότερα. Αλλά δεν θέλουμε να τα δούμε, δεν θέλουμε να το καταλάβουμε, όπως θα δούμε και στον Αββά Βαρσανούφιο. Και αυτή είναι η τυραννία του ανθρώπου, όπως είπαμε κι άλλες φορές. Από ένα μέρος να εκπλήσσει τον Θεό να υπομένει, να μακροθυμεί, να συγκαταβαίνει, να σπλαχνίζεται, να ελεεί, να αγαπά, να συγχωρεί, να μετανιώνει τρόπον τινά, να παίρνει κάποια απόφαση, μόλις δει λίγο τον λαό να συνέρχεται, να αλλάζει γνώμη ο Θεός.

Σκληροτράχηλος, αλλά και κάθε άνθρωπος. Νομίζω την περασμένη Κυριακή λέγαμε εδώ στη δεύτερη ομιλία τι μεγάλο κακό έχει κάνει η αμαρτία μέσα στον άνθρωπο και πόσο ο άνθρωπος είναι παγιδευμένος και τελικά δεν είναι απλώς ότι είναι αμαρτωλός, δεν είναι απλώς ότι έχει ελαττώματα και αδυναμίες, αλλά είναι παγιδευμένος και προσκυνάει αυτά τα πράγματα και λατρεύει αυτά τα πράγματα και άγεται και φέρεται από αυτά και δεν προσκυνάει τον Θεό του και δεν πιστεύει στον Θεό του και δεν ελπίζει στον Θεό του για να λυτρωθεί. Και έτσι ο Θεός όλο αναβάλλει. Εκεί πρέπει να καταλήξουμε.

Έβγαλε τους Εβραίους από την Αίγυπτο για να τους οδηγήσει το συντομότερο στη γη της Επαγγελίας, περνώντας τους βέβαια μέσα από την έρημο για να μάθουν κάποιο μάθημα. Αλλά ήταν χοντροκέφαλοι και δεν το μάθανε. Το μάθημα αυτό ποιο ήταν; Το μάθημα ήταν να μάθουν να εμπιστεύονται στον Θεό, να ελπίζουν στον Θεό, ό,τι και να γίνει. Ξέρει ο Θεός και καθόλου να μη σκανδαλιστεί η ψυχή τους και καθόλου να μην επιτρέψουν αμφιβολία και δισταγμό και επιφύλαξη στην ψυχή τους. Δεν το μάθανε το μάθημα και ο Θεός ανέβαλε την είσοδο. Από τη στιγμή που ο Θεός βάζει τον καθένα μας στο χέρι Του από κάποια πλευρά, εφόσον βαπτιστήκαμε και είμαστε Χριστιανοί, μας έχει στο χέρι Του ο Θεός.

Τον καθένα μας λοιπόν θέλει να τον οδηγήσει στη γη της Επαγγελίας, να τον οδηγήσει στη λύτρωση, την αληθινή λύτρωση της ψυχής, την κάθαρση της ψυχής, τον αγιασμό της ψυχής, τον πλήρη φωτισμό της ψυχής, την πλήρη αναγέννηση της ψυχής. Εκεί θέλει να οδηγήσει τον καθένα ο Θεός, αλλά με τη συγκατάθεση του ανθρώπου. Καθώς ο άνθρωπος θα μάθει, θα μάθει το μάθημα αυτό. Θέλει ο Θεός να μάθουμε την απόλυτη, απόλυτη εμπιστοσύνη σ' Αυτόν, την τέλεια επίδοση σ' Αυτόν. Και όσο πιο γρήγορα μαθαίνουμε αυτό το μάθημα, τόσο πιο γρήγορα περνούμε στη γη της Επαγγελίας. Η ψυχή μας μπαίνει

στον παράδεισο, μπαίνει στη Βασιλεία του Θεού. Η ψυχή μας έχει μέσα της τη Βασιλεία του Θεού και είναι μέσα στη Βασιλεία του Θεού. Όσο αργεί κανείς να κάνει αυτό, άσχετα εάν βρίσκει διάφορες δικαιολογίες, τούτο και εκείνο, όλα είναι προφάσεις εν αμαρτίαις. Όσο αργεί λοιπόν να το κάνει αυτό, τόσο αργεί και να μπει στην... Ακούει, ας πούμε, για εν Χριστώ λύτρωση, ακούει για κάθαρση της ψυχής, για φωτισμό της ψυχής, για γέμιση της ψυχής με Πνεύμα Άγιο, ακούει για χαρίτωση της ψυχής, αλλά δεν βλέπει τέτοιο πράγμα, μόνο ακούει, δεν βλέπει. Γιατί δεν θέλει να κάνει αυτό το ένα: να εμπιστευτεί στον Θεό, να εμπιστευτεί απόλυτα στον Θεό και να ελπίσει στον Θεό.

Και ό,τι και να γίνει, εγώ τι; Μπορεί ο Θεός, Θεός είναι, ξέρει Αυτός τι κάνει, όπως έκανε και στους Εβραίους: να τους άφηνε να μείνουν λίγο νηστικοί, να τους άφηνε λίγο να κινδυνεύσουν από κάποιους εχθρούς, για να φανεί η πίστη, να φανεί πόσο πιστεύουν σε Αυτόν. Όχι με το παραμικρό αμέσως να γογγύζουν, με το παραμικρό αμέσως να παραπονούνται, και μάλιστα, σαν να μην έφτανε αυτό, όλοι είχαν και την τάση να καταφύγουν στην ειδωλολατρία. Όταν ο Θεός βλέπει, με τον καθένα μας ο Θεός έχει να κάνει, με τον καθένα μας, όταν βλέπει ότι στην παραμικρή δυσκολία εμείς σαν να μην έχουμε Θεό, σαν να μη μας βρήκε ο Θεός, σαν να μην τον βρήκαμε τον Θεό, σαν να μην εμπιστευόμαστε στον Θεό,

τέτοια είναι όλη η στάση μας και τέτοια είναι όλη η μεμψιμοιρία μας. Όταν βλέπει αυτό ο Θεός, αναβάλλει, αναβάλλει, αυτό είναι το θέμα, αναβάλλει. Και ποιος ξέρει ως πότε θα αναβάλλει; Ποιος ξέρει; Ξέρουμε: έως ότου μάθουμε το μάθημα, έως ότου μάθουμε το μάθημα. Φυσικά πρέπει να το μάθουμε πριν φύγουμε από αυτόν τον κόσμο, πριν έρθει η ώρα του θανάτου, να το μάθουμε το μάθημα. Αν δεν το μάθουμε, θα μείνουμε για πάντα μακριά Του.

Πολύ κακό, κακό να αναβάλλει ο Θεός να κάνει αυτό που θέλει να κάνει στην ψυχή σου, που θέλει πάρα πολύ να το κάνει, και αναβάλλει. Και εσύ, καθώς βλέπεις δεν γίνεται, αντί να ταπεινωθείς, αντί να μετανοήσεις, αντί να κράξεις, αντί να πεις «καλά με κάνεις, Θεέ μου, έχεις δίκιο», παραπονιέσαι, γογγύζεις, κατηγορείς, βρίσκεις ότι δεν είναι σωστά τα βάσανα και λοιπά.

Και ενετείλατο νεφέλαις υπεράνωθεν και θύρας ουρανού ανέωξεν.

«Ἔβρεξεν αὐτοῖς μάννα φαγεῖν καὶ ἄρτον οὐρανοῦ ἔδωκεν αὐτοῖς. Ἄρτον ἀγγέλων ἔφαγεν ἄνθρωπος, ἐπισιτισμὸν ἀπέστειλεν αὐτοῖς εἰς πλησμονήν.» Ο Θεός έδωκε εντολή στα σύννεφα που ήταν από πάνω τους και «θύρας οὐρανοῦ ἀνέῳξεν» και άνοιξε τις πύλες του ουρανού, τις πηγές του ουρανού, και «ἔβρεξεν αὐτοῖς μάννα», και τους έδωκε λοιπόν το μάννα αντί για άρτον, αντί για άλλη τροφή τους έδωκε το μάννα και έδωκε αυτοίς μάννα φαγείν και άρτον ουρανού έδωκε αυτοίς. Τους έδωκε άρτον, αλλά άρτον εξ ουρανού, άρτον ουράνιον. Ακριβώς διότι έπεφτε αυτό το μάννα κατά θαυμαστό τρόπο, και λέει «ἄρτον ἀγγέλων ἔφαγεν ἄνθρωπος».

Άρτον που τον έφεραν οι άγγελοι ή άρτον που είναι τροφή δηλαδή στους αγγέλους. Αξιώθηκε να φάει ο άνθρωπος τέτοιον άρτον. «Ἐπισιτισμὸν ἀπέστειλεν αὐτοῖς εἰς πλησμονήν», τους έστειλε δηλαδή άφθονη τροφή. Κάνει εντύπωση εδώ τώρα, κύριοι, εντάξει, ο Θεός είναι Θεός. Δεν ενεργεί ο Θεός όπως ενεργούν οι άνθρωποι. Τιμωρώντας τον λαό Του αναβάλλει την είσοδο στη γη της Επαγγελίας, ωστόσο όμως τηρεί ο Θεός και τις υποσχέσεις Του. Και στη γη της Επαγγελίας θα τους εισαγάγει κάποτε, απλώς αναβάλλει τώρα, αλλά και τις άλλες υποσχέσεις τις τηρεί: ότι δηλαδή τους έβγαλε από την Αίγυπτο και Αυτός είναι που θα τους οδηγήσει στη γη της Επαγγελίας, Αυτός είναι επομένως που θα τους φροντίσει.

Ο Θεός οργίστηκε, ο Θεός άφησε να ξεσπάσει η οργή Του και θανατώθηκαν πολλοί, τιμωρήθηκαν, αλλά συγχρόνως όμως δεν τους αφήνει έτσι, λέει «μείνετε μέσα στην έρημο και κάνετε ό,τι θέλετε». Δεν θα ήταν Θεός τότε. Δεν κάνει τέτοια πράγματα ο Θεός, να τους έβγαλε από την Αίγυπτο και να τους αφήσει εκεί να πεθάνουν της πείνας. Τους έβγαλε και ανέλαβε ο Θεός ο ίδιος την ευθύνη και τη φροντίδα να τους τρέφει, λοιπόν, να τους τρέφει με θαυμαστό τρόπο, με το να τους δίνει το μάννα. Και εδώ είναι τώρα ένα λεπτό σημείο που πρέπει να προσέξουμε, και άλλη φορά το είχαμε πει. Πάρα πολλοί είναι εκείνοι οι οποίοι εδώ, σε αυτό το σημείο, ξεγελιούνται. Δηλαδή,

να το δούμε πρώτα εδώ στους Εβραίους.

Οι Εβραίοι είδαν να τους δίνει ο Θεός το μάννα και λίγο πιο κάτω, που λέει, τους έδωσε και τα ορτύκια, κατά θαυμαστό τρόπο. Θα μπορούσαν να βγάλουν το συμπέρασμα ότι ο Θεός είναι ευχαριστημένος μαζί τους, επομένως δεν έχει κανένα παράπονο από αυτούς και επομένως δεν έχουν να διορθώσουν τίποτε. Θα μπορούσαν να βγάλουν ένα τέτοιο συμπέρασμα. Είναι λάθος όμως. Αυτό το παθαίνουν, νομίζω, αρκετοί Χριστιανοί. Καθώς βλέπουν ότι κυλάει η ζωή τους και δεν έχουν έτσι μεγάλα και χαρακτηριστικά και χτυπητά εμπόδια και χτυπητές ταλαιπωρίες στη ζωή τους, έχουν τη γνώμη ότι ο Θεός είναι ευχαριστημένος από αυτούς. Ναι, όχι. Ο Θεός ανατέλλει τον ήλιο επί πονηρούς και αγαθούς, βρέχει επί δικαίους και αδίκους. Μπορεί να είσαι πονηρός και ο ήλιος θα βγει για σένα.

Να είσαι άδικος και να βρέξει τη γη για σένα ο Θεός. Έτσι λοιπόν, μπορεί να μην είσαι τακτοποιημένος ενώπιον του Θεού και ο Θεός, σαν Θεός αγαθός, να σου δίνει μια κάποια, καταρχήν δηλαδή και γενικά, να αποτρέπει κάποιες ταλαιπωρίες που πιθανόν θα έρχονταν στη ζωή και θα βασανιζόσουν, να τα αποτρέπει αυτά, επίσης να σου δίνει μια κάποια ανακούφιση, μια κάποια ειρήνη, γαλήνη.

κάποια ομαλή κατάσταση και τα λοιπά, και εσύ να νομίζεις ότι είναι ευχαριστημένος ο Θεός. Όχι, αυτό το κάνει επειδή είναι Θεός αγαθός και επειδή δεν συνερίζεται τον άνθρωπο και δεν είναι εκδικητικός ο Θεός και τις υποσχέσεις που έδωκε τις τηρεί. Δεν θα πρέπει από αυτό, από κάτι τέτοιο, να βγάζουμε το συμπέρασμα αν είμαστε τακτοποιημένοι ενώπιον του Θεού, αν δεν είμαστε, αν στεκόμαστε σωστά ή δεν στεκόμαστε σωστά ενώπιον του Θεού, αλλά από τις εντολές Του. Τηρούμε τις εντολές Του; Τηρούμε τις εντολές Του; Από εκεί θα κρίνουμε. Όχι επειδή πάνε όλα καλά, είμαι εντάξει με τον Θεό και είναι εντάξει ο Θεός μαζί μου. Ή επειδή ίσως συμβαίνουν ορισμένα πράγματα,

να νομίζουμε ότι δεν είμαστε εντάξει με τον Θεό, τότε να νομίζουμε ότι ο Θεός κάτι έχει μαζί μας. Όχι. Από την τήρηση των εντολών. Όπως εδώ ο Θεός, η εντολή του Θεού ήταν να έχουν εμπιστοσύνη σε Αυτόν, να έχουν ελπίδα σε Αυτόν και να Τον ακολουθούν. Και καθόλου ούτε να διστάσουν, ούτε να λιγοπιστήσουν, ούτε να λιποψυχήσουν, ούτε να γογγύσουν, ούτε τίποτα. Αυτό ήταν το θέλημα του Θεού, αυτή ήταν η εντολή του Θεού. Και εφόσον έσφαλαν ως προς το θέλημα του Θεού και ως προς την εντολή του Θεού, τώρα ο Θεός ανέβαλε την είσοδό τους στη γη της Επαγγελίας και άρχισε όλη η ταλαιπωρία που υπέστησαν στην έρημο. Τα άλλα τα δίνει ο Θεός. Έτσι λοιπόν, αυτό είναι πολύ χρήσιμο για τον σημερινό άνθρωπο. Ο σημερινός άνθρωπος, επειδή ακριβώς κυνηγάει πάρα πολύ να αισθάνεται καλά, να αισθάνεται όμορφα, να είναι,

Ευχάριστα, είναι ανακουφισμένος και όταν τα έχει αυτά νομίζει ότι είναι τακτοποιημένος ή όταν δεν τα έχει νομίζει ότι δεν είναι τακτοποιημένος. Να μάθουμε λοιπόν να πιανόμαστε από τις εντολές, τις συγκεκριμένες εντολές του Θεού, και να τηρούμε τις εντολές του Θεού, άσχετα τελείως τι θα γίνει. Τελείως. Μπορεί ακριβώς επειδή θα κάνουμε τις εντολές του Θεού να πέσουν πολλά πράγματα επάνω μας. Ούτε θα δώσουμε σημασία σ' αυτά. Ξέρει ο Θεός. Αναλαμβάνει ο Θεός να μας τακτοποιήσει, όπως ακριβώς και με τον λαό του: καθώς προχωρούσε ο λαός, συναντούσε εχθρούς. Ο Θεός ο ίδιος πολεμούσε μαζί τους και νικούσαν τους εχθρούς. Γι' αυτό και, όπως είπαμε και άλλη φορά, να μελετούμε τον Λόγο του Θεού, να μελετούμε και να ρωτούμε και να μαθαίνουμε

το θέλημά του, γενικά το θέλημά του, το γενικό θέλημά του, αλλά και το ειδικό θέλημα για μας. Να μαθαίνουμε τις εντολές του, να ξέρουμε τις εντολές του και να τηρούμε τις εντολές του, όχι να ξεφεύγουμε από εδώ και από εκεί.

λαμβάνω... Επαναλαμβάνω, ειδικότερα ο σημερινός άνθρωπος, ο σημερινός χριστιανός πρέπει να το προσέξει αυτό, καθώς έχει την τάση ο σημερινός άνθρωπος, όπως είπαμε, να αναζητεί την ευχαρίστηση και έχει την τάση να κάνει ορισμένα πράγματα. Ας πούμε, κάποιος συνέχεια θα πηγαίνει στις λειτουργίες, όπου γίνεται λειτουργία θα πηγαίνει. Δεν είναι κακό πράγμα, είναι πάρα πολύ καλό να πηγαίνει κανείς στη λειτουργία. Αλλά δεν στοιχίζει πολύ να πας στη λειτουργία απλώς, όπως ο άλλος πάει στο μαγαζί και κάνει δουλειές και πας στη λειτουργία. Ούτε επίσης στοιχίζει να πηγαίνεις, άπαξ και το πήρες απόφαση και

θέλεις να κοινωνείς, δεν έχεις δηλαδή κάποια αμφιβολία, γι' αυτό μπορείς κάλλιστα να κοινωνάς κάθε μέρα. Δεν είναι όμως αυτό. Κάνεις, τηρείς τις εντολές; Τις εντολές του Χριστού τις τηρείς; Ναι, είσαι ταπεινός, είσαι πράος, είσαι καθαρός στην καρδιά, αγαπάς, εξυπηρετείς, συγχωρείς, συγκαταβαίνεις, υπακούεις στο θέλημα του Θεού, έχεις διάθεση να πεθάνεις για την αγάπη του Θεού, έχεις διάθεση ακόμη και να μαρτυρήσεις για τον Χριστό; Και η διάθεση, όταν λέμε διάθεση, δηλαδή που φαίνεται στην πράξη. Εάν λοιπόν τηρείς τις εντολές του Κυρίου, είσαι με τον Κύριο, είσαι κοντά στον Κύριο, είσαι στον δρόμο του Κυρίου. Όντως σε έχει από το χέρι ο Κύριος και θα σε εισαγάγει στη γη της Επαγγελίας.

Όμως δεν τηρείς τις εντολές και απλώς πιάνεσαι από μερικά πράγματα στα οποία δίνεις μαγικό χαρακτήρα, κάνε το όσο θέλεις. Τη βασιλεία του όμως δεν πρόκειται να έχεις.

Άρτον αγγέλων έφαγεν άνθρωπος, εις πλησμονήν. Για να τελειώσουμε, δηλαδή, δύο λόγια ακόμα να πούμε εδώ.

Έχει σημασία αυτό ότι ενώ ο λαός του Θεού ζει εδώ στη γη και μπορεί ο λαός του Θεού αυτός να τρέφεται με τα γήινα, με τα πράσα του, με τα κρεμμύδια του που είχε στην Αίγυπτο, όπως και τα θυμούνται πολλές φορές, να όμως που ο Θεός θέλει να τους θρέψει με άρτον ουράνιον και τους δίνει το μάννα. Έχει πάρα πολύ μεγάλη σημασία, πάρα πολύ μεγάλη σημασία. Επίσης, ειδικά για τον Χριστιανό, να ζει όχι απλώς, διότι σαν ζώο που είναι ο άνθρωπος από αυτής της απόψεως τρέφεται κι έτσι, αλλά να ζει και όπως ο ίδιος ο Κύριος είπε: «Ουκ επ' άρτω μόνω ζήσεται άνθρωπος, αλλά επί παντί ρήματι εκπορευομένω διά στόματος του Θεού», και να ζει με τον Ουράνιο Άρτον.

Απεκάλυψε ο ίδιος τη Θεία Κοινωνία του Σώματος και του Αίματος, Άρτου Ουρανίου. Ξέρουμε Αγίους όπως

ο Άγιος Παΐσιος, αν θυμάμαι καλά, ζούσε με τη Θεία Κοινωνία. Ζούσε κιόλας, δηλαδή ζούσε πνευματικά, να ζούσε έτσι και την κανονική ζωή, την ανθρώπινη ζωή. Δεν χρειαζόταν, περνούσαν 10 μέρες, 20 μέρες, 30 μέρες, κοινωνούσε κάθε μέρα και δεν χρειαζόταν να φάει τίποτε άλλο για να ζήσει. Ζούσε με τον ουράνιο αυτόν άρτο. Αλλά γενικά όμως, να μάθουμε να ζούμε, μπορεί να γίνει αυτό, όχι μόνο τρώγοντας τα φαγητά μας και τρώγοντας τα φρούτα μας και πίνοντας τα ποτά μας κτλ., αλλά να μάθουμε να ζούμε από το Πνεύμα του Θεού.

Είσαι φυσικός άνθρωπος και είσαι καλά, αλλά όταν έχεις το Πνεύμα του Θεού μέσα σου, είσαι καλύτερα. Νιώθεις ευρωστία, διάθεση καλή καθώς τρέφεσαι, αλλά όταν έχεις μέσα το Πνεύμα του Θεού, ακόμα καλύτερα, ακόμα πιο ισότερο. Να μάθουμε λοιπόν και να συνηθίσουμε να ζούμε και την κοινή και τη συνηθισμένη, την ανθρώπινη ζωή, να τη ζούμε τραφόμενη από τον ουρανό και τραφόμενη με τον άρτον των ουράνιων, με τον άρτον των αγγέλων. Σταματώ εδώ για να περάσουμε λίγο και στον Αββά Βαρσανούφιο.