Μνήμη της Σωτηρίας του Θεού στον 77ο Ψαλμό

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Last time, we got as far as verse 11 of Psalm 77.

From verse 9 through verse 23, this psalm tells the history of Israel, from the Exodus out of Egypt to the borders of Canaan. The remaining verses carry the story through to the early years of David’s reign.

Please, could we keep the little child over there quiet? We had looked at verses 9, 10, and 11, where we left off. It says: “The sons of Ephraim, armed with bows and ready to shoot, turned back on the day of battle.” They were the finest warriors, yet on the day of battle they turned their backs. “They did not keep God’s covenant, and they would not walk in His law.” They did not keep God’s covenant or walk in His law. “They forgot His acts of kindness and the wonders He had shown them.” They forgot God’s acts of kindness and His wonders.

“He showed them.” From here on, the psalm speaks of those wonders, the first wonders God performed. “The wonders He worked before their fathers in the land of Egypt, in the plain of Tanis.” The Ephraimites had forgotten God’s blessings and the wonders He had shown them. And to whom had He shown them? To their fathers, of course—not to the people living when the psalm was written, but to their fathers. God had shown them those wonders. Which wonders? The wonders He performed in the land of Egypt, “in the plain of Tanis.”

The plain of Tanis. That must have been where Pharaoh had his seat, and where the Hebrews set out as they left Egypt and journeyed toward the land of Canaan.

And again, Holy Scripture keeps returning to the wonders God worked long ago, continually reminding His people of them—especially the wonders of the Exodus from Egypt. They began there in Egypt, in the days of Pharaoh.

He goes on to speak of the other wonders: “He split the sea and led them through; He made the waters stand as though in a wineskin.” God had worked wonders in the land of Egypt, on the plain where Pharaoh had his seat, by the Nile River, with all those plagues. Then that same God opened the sea and led the whole people through. He “made the waters stand as though in a wineskin”—as if He had gathered all the water into one.

As it says there in the Old Testament.

“The waters stood firm like a wall.” They stopped as though there were a wall on either side. This refers to the crossing of the Red Sea. “And He guided them by a cloud during the day, and all night by the illumination of fire.” He led them by the cloud during the day and by a flame of fire at night.

“He split open a rock in the wilderness and gave them drink as though from a great deep.” Earlier, the psalm spoke of the cloud we know about. Here it speaks of the rock God opened in the wilderness of Rephidim. Pilgrims who go to Sinai can see that rock. Well, those who go there... It is not right by the monastery, but beyond the ravine. They can see the rock he means here. God split it open, and so much water came out—“as though from a great deep”—as if a whole sea had poured out of it. For they needed...

The people numbered about two million. They all needed to drink, quench their thirst, wash, and water their animals. “And He brought water out of the rock and made waters flow down like rivers.” Here the psalm refers to the other rock, in the wilderness of Kadesh. Moses struck that rock too, though God was grieved by the way he struck it. Water came out of it again—so much water that it flowed like rivers. “Waters like rivers.”

These verses briefly recount the wonders God performed. Then, in the next few verses, verses 17 to 20, we see the ingratitude of the people of Israel. Before we go on, though, let us spend a little more time with these verses. The first thing to say, as I mentioned earlier, is that the Old Testament often returns to God’s wondrous works. Many times, God Himself reminds the people of the miracles He performed for them.

people

Let us pay attention to this.

Whatever God does, He does not do it to impress people or put on a display. Does He simply perform a miracle because He has the power to do so, as though it does not matter? Everything God does has a purpose.

That, of course, goes without saying. God has a particular purpose in what He does. But we need to pay attention to His works: His wonders, His miracles, all the marvelous things He does. Listen carefully. A miracle does not happen simply to impress the people of that time, or those who hear about it later, only for the impression to fade and that to be the end of it. No, it had...

God had a purpose in doing it, and that purpose was not limited to those days or that place. It was not just for those people. Whatever God does is for everyone. It may seem to be done for a few, but it is for all. All God’s people ought to know His wonders and His marvelous works: to study them, learn about them, hear of them, believe them, and let them shape their lives.

As we learn about these wondrous works of God, we are not simply learning that God performed miracles somewhere, long ago. No, the wonders God worked then are for us too. It is as though we were there ourselves. In a sense, these wonders concern us just as much as they concerned the people who witnessed them. They are no less valuable to us than they were to them, because they were not works meant only for that moment. They may seem to belong to that time and place, and to the people among whom they happened, but they reach beyond all of that. They are for everyone.

So these things appear again and again in Holy Scripture, not simply so that we can read a story or learn what happened, but because they matter for our own lives too.

The same God who worked those wonders in Egypt to free His people still works wonders to free each person, each soul. And what happened then was more than a pattern for us. It was more than an example showing that what happened then can happen now, and more than a symbol. Yes, we too came out of bondage together with the people of Israel, because the whole human race is one human being. More specifically,

The Church of Christ existed, in a sense, even before the Incarnation, before Christ came into the world. As the Fathers say, the Church existed even before the world and humanity were created. The Church existed in God's intellect, and in time it took on flesh and bones. That people then, and we today, all belong to the same Church, the body of Christ. And just as the body Christ received from the Most Holy Theotokos (All-Holy) did not include only the people of the Old Testament, or...

The Church includes not only those of us who believe in Christ; potentially, it includes all people. So we too were there at the Exodus, when God worked wonders to deliver His people. We are one people of God, His Church.

The sea opens for us too, and the rock is split open for us too, in the wilderness at Rephidim, at Sinai, and in the wilderness at Kadesh. These are more than examples showing that what happened then can happen now. All these wonders of God have a living power. They did not simply happen back then, even though they happened for our sake; they are an ongoing reality. Again and again, we experience the miracle of being freed from sin, from bondage, and from Satan.

Each of us experiences this miracle of passing through—not just places and situations that seem impassable, but ones where we would surely drown or perish. At the sea, all the Israelites could have drowned, as the Egyptians did. Yet they all crossed over and were not drowned. For a person to be saved, God saves him, and he is saved. But God does not save a person by putting him to sleep and, when he wakes in the morning, telling him, “You are saved.” A person is not saved by magic. He is saved precisely because God saves him as he passes through

through impassable places, because God makes a way for us to pass through. Each of us continually experiences God’s wondrous work for our deliverance and freedom. He leads every soul, each one of us, through some sea, through some place we could never cross on our own.

Once humanity fell into sin, all of us, their descendants, have sinned as well. We now live in a world where people are enslaved, imprisoned, and bound in chains. We face obstacles at every turn: here we are in danger of drowning, there of perishing; here we thirst, there we hunger. Sometimes we feel we cannot bear it or find a way through. This is the reality of our lives. Yet through it all, God saves us.

In one sense, this life is also a valley of death.

We have the wrong idea about things. If we expect life to be different, we are out of touch with reality. Then, when things do not turn out as we expected, we are bewildered, upset, and resistant. This is the life of fallen, sinful humanity, with all its consequences. Death lies in wait everywhere; so do imprisonment and slavery. Yet God can and does save those who want to be saved, even though He leads them through what they must inevitably pass through...

Through impassable and dangerous places, as we said. God saves people. Why, then, are we afraid? We Christians need to learn to... Yes, we have been spoiled. We have misunderstood how things are. The martyrs knew that danger and death could be waiting anywhere, at any moment. Yet they did not resent this or complain to God, or blame Him for the way things were. That was the reality: death everywhere, enemies everywhere, opposition and resistance everywhere, danger everywhere. And they knew that, whatever happened, God would save them. So they neither feared nor hesitated. They were not afraid, and they faced death head-on.

The knives, the tortures, the fires, the wild beasts. We Christians, including Christians today, must learn not to be afraid. Saying, “I’ll panic, I’ll lose my nerve, I can’t take any more, I can’t go on”—none of that befits a Christian. Even if the worst happens, even if God allows the worst to come, we must not be afraid. God knows. He knows what this world is like and what people are like. He knows what dangers a person may face and how hard things can become. God knows it all. And I want to stress this: He brings us through these things and saves us. He will give us water, and whatever…

God does not lead us to where there is water. No. More or less, this life takes us through a waterless place, through a desert. God did not lead them to where there was water. He simply gave them water when they needed it; He gave them something to drink. We should know this: as Christians, we will not find these things, and when we find them in abundance, we should give it some thought. We will not find the good things of this world, we will not find them, and when we do find them, we should give it some thought. A Christian passes through places where those good things are lacking, yet God gives him whatever he needs.

The life of a Christian is, in many ways, a wondrous life. It is a continual miracle.

These are difficult times, chiefly because we have learned to live like the world. We have grown fond of worldly life, shaped it to suit ourselves, and come to see it as Christian life. What does that mean? As we have said before, Christians differ in nothing from worldly people. They think as they do, react as they do, become frightened as they do, desire what they desire, and are just as greedy. The only difference, if I may put it this way, is that some go to taverns while Christians go to church. This is what happens when the grace of God does not enter people’s hearts to transform their souls.

So let us not be worldly Christians, Christians who live in a worldly way, or Christians who rely on worldly and human things and all the rest. God led His people into the arid wilderness, where there was no water or anything else, and He gave them water. He led them where there was no bread or anything else, and He gave them bread too. And He did many other such things.

So let us study all the wonders of God. And if we study those wonders, how much more should we study the other things that Jesus Christ Himself has done? Let us study all God’s wonders and somehow see ourselves in them too. Let us benefit from all these things and be edified by them. And let us not lose ourselves in habitually asking God for miracles. How often, and how many people, wait for a miracle from God! These things are in God’s hands. He knows when He will work miracles. If He needs to add more to those He has already worked, He will do so. Thank you.

The main thing He wants from us is not for us to ask Him to work miracles. He knows, so to speak, what He will do and what He will do, for whom, and how. But above all, He wants us to know the wonders He performs, to know them and live in them, and to feel that they happened for us too, just as they happened for others, so that we may benefit from them and be edified by them.

We need to stop here.

We need to begin Compline shortly. Perhaps on future Mondays we can start a little earlier, so you’ll have more time. We’ll stop here and continue next Monday. Go in peace. Please leave as soon as you can, because we have a gathering with the men to finish up.

Περασμένη φορά είχαμε φτάσει μέχρι και τον 11ο στίχο του 77ου ψαλμού.

Τον 9ο στίχο και έπειτα, στον ψαλμό αυτό μέχρι τον 23ο, είναι η ιστορία του Ισραήλ, από την έξοδο της Αιγύπτου φυσικά μέχρι τα πρόθυρα της Χαναάν, και οι υπόλοιποι στίχοι μέχρι τα πρώτα χρόνια της βασιλείας του Δαβίδ.

Το παιδάκι τώρα εκεί, καλά είναι να μην ακούγεται, παρακαλώ. Είχαμε δει στον 9ο, 10ο και 11ο στίχο, όπου και σταματήσαμε, λέγει: «Υἱοὶ Ἐφραὶμ ἐντείνοντες καὶ βάλλοντες τόξοις ἐστράφησαν ἐν ἡμέρᾳ πολέμου». Αυτοί που ήταν οι πιο καλοί πολεμιστές, εν ημέρα πολέμου έστρεψαν τα νώτα τους. «Οὐκ ἐφύλαξαν τὴν διαθήκην τοῦ Θεοῦ καὶ ἐν τῷ νόμῳ αὐτοῦ οὐκ ἠβουλήθησαν πορεύεσθαι». Δεν φύλαξαν τη διαθήκη του Θεού και δεν επορεύθησαν στον νόμο του Θεού. «Καὶ ἐπελάθοντο τῶν εὐεργεσιῶν αὐτοῦ καὶ τῶν θαυμασίων αὐτοῦ ὧν ἔδειξεν αὐτοῖς». Και ξέχασαν τις ευεργεσίες και τα θαυμάσια του Θεού.

«Ἔδειξεν αὐτοῖς». Από εδώ και κάτω τώρα γίνεται λόγος για τα θαυμάσια αυτά, τα πρώτα θαυμάσια του Θεού. «Ἐναντίον τῶν πατέρων αὐτῶν ἃ ἐποίησε θαυμάσια ἐν γῇ Αἰγύπτῳ, ἐν πεδίῳ Τάνεως». Ξέχασαν δηλαδή οι Εφραιμίτες, ξέχασαν τις ευεργεσίες του Θεού και τα θαυμάσια του Θεού που έδειξε σ' αυτούς. Και τα έδειξε σε ποιους; Στους πατέρες αυτών βέβαια, όχι στους σημερινούς, τώρα που γράφεται δηλαδή ο ψαλμός, αλλά στους πατέρες αυτών. Τα έδειξε ο Θεός. Ποια θαυμάσια; Αυτά τα θαυμάσια στην γη Αιγύπτου, αυτά τα θαυμάσια που ήταν στην γη της Αιγύπτου. «Ἐν πεδίῳ Τάνεως».

Πεδίο Τάνεως. Εκεί πρέπει να ήταν η έδρα του Φαραώ, από όπου ξεκίνησαν οι Εβραίοι εξερχόμενοι από την Αίγυπτο και πορευόμενοι στη γη Χαναάν.

Και άλλη φορά ότι η Αγία Γραφή συνεχώς επανέρχεται και συνεχώς θυμίζει στον λαό αυτά τα θαυμάσια που έκανε ο Θεός από παλιά, αλλά κυρίως από την έξοδο από την Αίγυπτο. Τα θαυμάσια που αρχίζουν εκεί από την Αίγυπτο, εκεί από τον Φαραώ.

Λέγει στη συνέχεια και τα άλλα θαυμάσια: «Διέρρηξε θάλασσαν καὶ διήγαγεν αὐτούς, παρέστησε τὰ ὕδατα ὡσεὶ ἀσκόν». Ο Θεός έκανε θαυμάσια στην γη της Αιγύπτου, εκεί στην πεδιάδα που ήταν η έδρα του Φαραώ, εκεί στον Νείλο ποταμό, εκεί τις διάφορες πληγές, και ο Θεός αυτός άνοιξε τη θάλασσα και επέρασε αυτούς, όλο τον λαό, και τους έφερε, «παρέστησε τὰ ὕδατα ὡσεὶ ἀσκόν», και σαν να τα έβαλε σε ένα ασκί τα νερά, τα μάζεψε όλα.

Όπως λέγει σε εκείνο το σημείο, Παλαιά Διαθήκη.

«Ἐπάγησαν ὡσεὶ τεῖχος τὰ ὕδατα», σαν να ήταν τείχος από εδώ και από εκεί, έτσι σταμάτησαν τα νερά. Αναφέρεται λοιπόν στη διάβαση της Ερυθράς Θαλάσσης. «Καὶ ὡδήγησεν αὐτοὺς ἐν νεφέλῃ ἡμέρας καὶ ὅλην τὴν νύκτα ἐν φωτισμῷ πυρός». Και τους οδήγησε με τη νεφέλη την ημέρα και με φλόγα φωτιά τη νύχτα.

«Διέρρηξε πέτραν ἐν ἐρήμῳ καὶ ἐπότισεν αὐτοὺς ὡς ἐν ἀβύσσῳ πολλῇ». Εδώ αναφέρεται, πιο πάνω αναφέρεται στη νεφέλη που ξέρουμε, εδώ αναφέρεται στο άνοιγμα της πέτρας στην έρημο, στην έρημο της Ραφιδίν. Είναι η πέτρα αυτή που βλέπουν οι προσκυνητές που πηγαίνουν στο Σινά. Να, όσοι βέβαια... Δεν είναι ακριβώς στο μοναστήρι η πέτρα αυτή, αλλά είναι από το πίσω μέρος της χαράδρας. Όσοι πηγαίνουν εκεί βλέπουν την πέτρα αυτή, την πέτρα εννοεί εδώ, που την άνοιξε ο Θεός και βγήκε νερό πολύ από εκεί, «ὡς ἐν ἀβύσσῳ πολλῇ», σαν να βγήκε μια ολόκληρη θάλασσα από εκεί. Διότι έπρεπε

ο λαός, που ήταν δύο εκατομμύρια περίπου, όλοι να πιουν, να ξεδιψάσουν, να πλυθούν, να ποτιστούν τα ζώα και έτσι πάει. «Καὶ ἐξήγαγεν ὕδωρ ἐκ πέτρας καὶ κατήγαγεν ὡς ποταμοὺς ὕδατα». Εδώ αναφέρεται στην άλλη πέτρα, εκεί στην έρημο Κάδης, που πάλι και εκεί την χτύπησε, αλλά εκεί λυπήθηκε ο Θεός έτσι που χτύπησε ο Μωυσής. Και εκεί λοιπόν αναφέρεται αυτή η πέτρα που χτύπησε ο Μωυσής και βγήκε νερό, και βγήκε πάλι, και βγήκε τόσο πολύ σαν να ήταν ποτάμια από νερό. «Ὡς ποταμοὺς ὕδατα».

Εδώ σε αυτούς τους στίχους συνοπτικά αναφέρονται αυτά τα θαυμάσια που ο Θεός έκανε, και στη συνέχεια έπειτα παρουσιάζεται η αχαριστία τους. Στους αμέσως επόμενους λίγους στίχους, 17-20, παρουσιάζεται η αχαριστία του ισραηλιτικού λαού. Πριν προχωρήσουμε όμως, λίγο να επιμείνουμε σε αυτούς τους στίχους. Το πρώτο που καλό νομίζουμε να πούμε είναι, καθώς είπα και πιο μπροστά, η Παλαιά Διαθήκη συνέχεια και συχνά επανέρχεται στα θαυμάσια του Θεού και πολλές φορές ο ίδιος ο Θεός εμφανίζεται να τους θυμίζει τα θαύματα αυτά που έκανε.

λαό

Θα παρακαλούσαμε να προσέξουμε το εξής.

Ό,τι κάνει ο Θεός δεν το κάνει για να εντυπωσιάσει, για απεκκυλία. Κάνει απλώς, όσο να έχει δύναμη να κάνει, κάνει ένα θαύμα, δεν πειράζει. Ό,τι κάνει ο Θεός έχει το σκοπό του.

Αυτό βέβαια είναι αυτονόητο. Τέτοιο σκοπό του, έχει σκοπό ο Θεός, ειδικό σκοπό που το κάνει. Αλλά εκείνο που πρέπει να προσέξουμε είναι ότι ο Θεός θέλει να προσέχουμε τι κάνει και να προσέχουμε τα θαυμάσια που κάνει ο Θεός, τα θαύματα που κάνει ο Θεός, όλα εκείνα τα θαυμαστά έργα που κάνει ο Θεός. Προσέξτε. Δεν γίνεται ένα θαύμα να εντυπωσιαστούν όσοι θα εντυπωσιαστούν τις μέρες εκείνες ή οι άλλοι που θα έρθουν μετά και θα ακούσουν, ας πούμε να εντυπωσιαστούν και εκείνοι και πάει, πέρασε. Όχι, αυτό είχε...

που το έκανε ο Θεός, και ο σκοπός αυτός δεν ήταν μόνο για εκείνες τις μέρες, δεν ήταν για εκείνες τις ώρες, καθώς και δεν ήταν για εκείνον τον τόπο, δεν ήταν απλώς για εκείνους τους ανθρώπους. Ό,τι κάνει ο Θεός είναι για όλους, μπορεί να φαίνεται ότι γίνεται για κάποιους αλλά είναι για όλους, και όλοι οι άνθρωποι του Θεού οφείλουν να γνωρίζουν τα θαυμάσια του Θεού, τα θαυμαστά έργα του Θεού, να τα μελετούν, να τα μαθαίνουν, να τα πληροφορούνται, να τα πιστεύουν, να επηρεάζονται από αυτά.

Τώρα που μαθαίνουμε για αυτά τα θαυμάσια του Θεού, δεν είναι για εμάς αυτά τα θαυμάσια απλώς να μάθουμε ότι ο Θεός κάπου εκεί έκανε θαύματα, ο Θεός κάπου εκεί έκανε θαύματα. Όχι, αυτά τα θαυμάσια που έκανε τότε ο Θεός είναι και για εμάς. Είναι σαν να είμαστε κι εμείς παρόντες εκεί και από κάποια πλευρά μας ενδιαφέρουν κι εμάς τα θαυμάσια αυτά του Θεού όσο ενδιαφέρουν και εκείνους. Δεν είναι λιγότερο αυτά χρήσιμα για εμάς απ' ό,τι ήταν για εκείνους, διότι δεν είναι κάποια θαυμαστά έργα της ώρας εκείνης. Έτσι φαίνονται, ξεπερνούν οπωσδήποτε την κατάσταση, την ώρα εκείνη, τον τόπο εκείνον, τους ανθρώπους εκείνους που γίνονται, αλλά είναι για όλους.

Λοιπόν δεν υπάρχουν αυτά και πάλι και πάλι μέσα στην Αγία Γραφή απλώς να διαβάζουμε μια ιστορία, απλώς να πληροφορούμεθα μια ιστορία, αλλά είναι και για τη δική μας τη ζωή.

Ο ίδιος ο Θεός που έκανε τα θαυμάσια αυτά στην Αίγυπτο για να ελευθερώσει από εκεί τον λαό, ο ίδιος ο Θεός κάνει θαυμάσια έργα, θαυμαστά έργα για να ελευθερώσει τον καθένα, για να ελευθερώσει την κάθε μια ψυχή. Και εκείνα τα έργα που έγιναν τότε πάλι δεν είναι απλώς ένα υπόδειγμα. Δεν είναι απλώς ένα παράδειγμα ότι να, έγιναν τότε και μπορούν να γίνουν και τώρα. Ούτε σύμβολα απλώς. Ναι, εκεί μαζί με τον ισραηλιτικό λαό και εμείς βγαίναμε από τη δουλεία. Δεδομένου ότι όλο το ανθρώπινο γένος είναι ένας άνθρωπος. Ειδικότερα

η Εκκλησία του Χριστού, η οποία υπάρχει από μια πλευρά, υπάρχει και πριν από την ενανθρώπηση, υπάρχει και πριν από τον ερχομό του Χριστού, υπάρχει η Εκκλησία του Χριστού. Υπάρχει, όπως λένε οι πατέρες, υπάρχει η Εκκλησία και πριν δημιουργηθεί ο κόσμος, πριν δημιουργηθεί ο άνθρωπος. Υπάρχει η Εκκλησία στον νου του Θεού, επειδή υπάρχει στον νου του Θεού κάποτε λαμβάνει σάρκα και οστά. Όλοι, και ο λαός εκείνος εκεί και εμείς τώρα κλπ., όλοι αποτελούμε την ίδια Εκκλησία, το σώμα του Χριστού. Και όπως στο σώμα του Χριστού που πήρε από την Παναγία δεν ήταν μόνο οι άνθρωποι της Παλαιάς ή

δεν είμαστε μόνο όσοι πιστεύουμε στον Χριστό, αλλά δυνάμει είναι όλοι οι άνθρωποι. Έτσι λοιπόν, εκεί στην έξοδο, καθώς ο Θεός έκανε θαυμάσια για να λυτρώσει τον λαό, ήμασταν και εμείς. Ο ένας λαός του Θεού, η Εκκλησία Του.

Ανοίγει η θάλασσα και για μας, ανοίγει η πέτρα και για μας, στην έρημο Ραφιδίν, στο Σινά και στην έρημο Κάδης και λοιπά. Δεν είναι απλώς αυτά παραδείγματα ότι όπως έγινε τότε θα γίνουν και τώρα, μπορούν να γίνουν και τώρα. Αλλά επίσης όλα αυτά τα θαυμάσια του Θεού έχουν έναν δυναμικό χαρακτήρα, δεν έγιναν έστω και για μας τότε, αλλά είναι μια πραγματικότητα συνεχής. Συνεχώς κανείς, δηλαδή, ζει αυτό το θαύμα της ελευθερώσεώς του από την αμαρτία, της ελευθερώσεώς του από τη δουλεία, της ελευθερώσεώς του από τον σατανά.

Πώς κανείς ζει αυτό το θαύμα της διαβάσεως, κατά θαυμαστό τρόπο, μέσα από όχι απλώς αδιάβατες καταστάσεις, αδιάβατους τόπους, αλλά που σίγουρα πνίγεται κανείς, σίγουρα χάνεται κανείς. Στη θάλασσα όλοι δεν μπορούσαν να πνιγούν όπως πνίγηκαν οι Αιγύπτιοι, όμως πέρασαν όλοι, δεν πνίγηκαν. Ο δε είναι υγιέο, για να σωθεί ο άνθρωπος, τον σώζει ο Θεός και σώζεται. Αλλά πάλι ο Θεός δεν τον σώζει τον άνθρωπο, τον βάζει και κοιμάται, και το πρωί ξυπνάει: είσαι σωσμένος. Δεν σώζεται ο άνθρωπος κατά μαγικό τρόπο, αλλά σώζεται ακριβώς επειδή τον σώζει ο Θεός καθώς περνάει μέσα

από αδιάβατους τόπους, διότι κάνει έτσι ο Θεός που μπορεί να περάσει κανείς. Ζει λοιπόν ο καθένας και ζει συνεχώς αυτή τη θαυμαστή ενέργεια για τη λύτρωσή του, για την ελευθερία του, η θαυμαστή ενέργεια του Θεού που περνάει την κάθε μια ψυχή, περνάει τον καθένα μέσα από κάποια θάλασσα, μέσα από κάποιον αδιάβατο τόπο.

Άπαξ και αμάρτησε ο άνθρωπος και όλοι οι απόγονοι αμαρτήσαμε ως πρωτόπλαστοι. Ζούμε πλέον σε αυτή την πραγματικότητα της ζωής αυτής που και υποδουλώνεται κανείς και σκλάβος γίνεται και φυλακίζεται και αλυσοδένεται και εμπόδια έχει και εδώ θα πνιγεί και εκεί θα χαθεί και εδώ διψάει και εκεί πεινάει και ενώ δεν αντέχει και ενώ δεν τα βγάζει πέρα. Είναι μια πραγματικότητα αυτή η ιστορία, αλλά μέσα από όλα αυτά ο Θεός σώζει τον άνθρωπο.

Η ζωή αυτή, από μια πλευρά, είναι και κοιλάδα θανάτου. Αγαπητοί Παρθένοι, μέσα στην θανάτια του, εμείς είμαστε καθάριστοι, είμαστε μόνοι.

Τα παίρνουμε αλλιώς τα πράγματα, τα κάνουμε λάθος. Αν τα περιμένουμε αλλιώς, κάνουμε λάθος, είμαστε εκτός πραγματικότητας και φυσικά, καθώς αυτά δεν έρχονται όπως τα περιμένουμε εμείς, απορούμε, παραξενευόμαστε, στενοχωρούμαστε, αντιδρούμε, κλωτσούμε κλπ. Η ζωή αυτή είναι ζωή του πεπτωκότος ανθρώπου, του αμαρτωλού ανθρώπου που έχει όλες αυτές τις συνέπειες. Παντού παραμονεύει ο θάνατος, παντού παραμονεύει η φυλακή, παντού παραμονεύει η σκλαβιά. Αλλά όμως ο Θεός μπορεί και σώζει αυτούς που θέλουν να σωθούν, έστω και αν τους περνάει, που αναγκαστικά περνούν μέσα από...

αδιάβατους τόπους, όπως είπαμε, και επικίνδυνους τόπους. Ο Θεός σώζει τους ανθρώπους. Γιατί φοβόμαστε λοιπόν; Οι χριστιανοί πρέπει να μάθουμε να... Ναι, είμαστε κακομαθημένοι, τα έχουμε πάρει λάθος τα πράγματα. Όπως οι μάρτυρες ήξεραν δηλαδή ότι ανά πάσα στιγμή και παντού παραμονεύει ο κίνδυνος, παραμονεύει ο θάνατος. Όμως δεν τα έβαλαν με αυτό, ούτε παραπονέθηκαν στον Θεό, ούτε τα έβαλαν με τον Θεό γιατί να είναι έτσι τα πράγματα. Αυτή ήταν η πραγματικότητα. Παντού θάνατος, παντού εχθρός, παντού αντίσταση, αντίδραση, παντού κίνδυνος, και εκείνοι ήξεραν ότι ό,τι και να είναι ο Θεός θα τους σώσει. Γι' αυτό ούτε φοβήθηκαν, ούτε δίστασαν, δεν φοβήθηκαν και αντιμετώπισαν ωμά μπροστά τους τον θάνατο, τα

μαχαίρια, τα μαρτύρια, τις φωτιές, τα θηρία. Να μάθουμε οι χριστιανοί, και οι χριστιανοί των ημερών μας, να μην φοβόμαστε. Όχι, θα λαγώνω και θα τα χάνω και δεν αντέχω άλλο και δεν μπορώ και αυτά. Δεν στέκουν καθόλου για τον χριστιανό. Τα χειρότερα να συμβούν, τα χειρότερα να επιτρέψει ο Θεός να έρθουν, καθόλου δεν πρέπει να φοβηθούμε. Τα γνωρίζει ο Θεός, γνωρίζει τι είναι αυτός ο κόσμος, γνωρίζει τι είναι οι άνθρωποι, γνωρίζει ο Θεός τι κινδύνους κανείς μπορεί να περάσει, πόσο μπορεί να δυσκολευτεί, τα γνωρίζει όλα ο Θεός και, θέλω να τονίσω αυτό, μας περνάει μέσα από αυτά και μας σώζει. Και νερό θα του δώσει και τι

Δεν μας πηγαίνει εκεί που έχει νερό. Όχι. Λίγο πολύ η ζωή αυτή είναι μέσα από άνυδρο τόπο. Μέσα από έρημο τόπο. Δεν τους πήγε ο Θεός εκεί που είχε νερά. Απλώς τους έδωσε, όταν χρειάστηκε, το νερό. Τους έδωσε να πιουν. Θα το ξέρουμε αυτό το πράγμα, ότι σαν χριστιανοί δεν θα βρούμε, και όταν τα βρίσκουμε πολύ, να προβληματιζόμαστε. Δεν θα βρούμε τα καλά του κόσμου, δεν θα τα βρούμε, και όταν τα βρίσκουμε, να προβληματιζόμαστε. Ο χριστιανός περνάει μέσα από εκεί που δεν υπάρχουν τα καλά που λείπουν, και όμως ό,τι χρειάζεται ο Θεός του το δίνει.

Λίγο πολύ η ζωή του χριστιανού είναι και θαυμαστή ζωή. Είναι ένα συνεχές θαύμα.

Είναι άσχημα τα χρόνια, όχι για άλλον λόγο, αλλά γιατί κυρίως μάθαμε να ζούμε κοσμικά. Μας αρέσουν τα κοσμικά, μας αρέσει η κοσμική ζωή, πώς το φτιάξαμε, πώς το κανονίσαμε, και βλέπουμε σαν χριστιανική ζωή την κοσμική ζωή. Και γι' αυτό, όπως έχουμε πει άλλες φορές, οι χριστιανοί δεν είναι ενδιαφέρουσοι σε τίποτα. Δηλαδή σκέπτονται όπως οι κοσμικοί, αντιδρούν όπως οι κοσμικοί, τρομάζουν όπως οι κοσμικοί, επιθυμούν όπως οι κοσμικοί, είναι άπληστοι όπως οι κοσμικοί, δεν διαφέρουν. Απλώς οι μεν πάνε στις ταβέρνες και οι χριστιανοί πηγαίνουν στις εκκλησίες, αν επιτρέπετε να πω έτσι. Έτσι συμβαίνει όταν η χάρη του Θεού δεν εισχωρεί στις καρδιές για να μεταμορφώσει τις ψυχές των ανθρώπων.

Όχι, λοιπόν, χριστιανοί κοσμικοί και χριστιανοί κατά κοσμικό τρόπο και χριστιανοί που στηρίζονται στα κοσμικά και στα ανθρώπινα και σε αυτά όλα. Τους οδήγησε ο Θεός στην άνυδρη, στην έρημο, εκεί που δεν είχε ούτε νερό ούτε τίποτε, και τους έδωσε νερό. Τους οδήγησε εκεί που δεν είχε ούτε άρτο ούτε τίποτε, και τους έδωσε και άρτο. Και πολλά τέτοια.

Θα μελετούμε, λοιπόν, όλα τα θαυμάσια του Θεού, και αν μελετούμε αυτά τα θαυμάσια, πόσο πρέπει να μελετούμε τα άλλα που έκανε ο ίδιος ο Ιησοφένας Αγίος. Θα μελετούμε όλα τα θαυμάσια του Θεού και κάποιος μαζί και εμείς να είμαστε εμείς. Και να ωφελούμαστε από όλα αυτά και να οικοδομούμαστε από όλα αυτά. Και να μην ξεχνιόμαστε εις το να ζητούμε συνήθως θαυμάσια του Θεού. Πόσες και πόσες φορές και πόσοι περιμένουν κάποια θαυμάσια του Θεού. Αυτά είναι του Θεού. Αυτός ξέρει πότε θα κάνει τα θαυμάσια. Αν χρειάζεται σε όσα έχουν γίνει να προσθέσει και άλλα, θα το κάνει. Σας ευχαριστώ.

Κύριο που θέλει από εμάς δεν είναι να ζητούμε να κάνει θαυμάσια. Ξέρει, ας πούμε, τι θα κάνει και τι θα κάνει και σε ποιους και πώς, αλλά κύριο που θέλει από εμάς είναι ό,τι θαυμάσια κάνει να τα γνωρίζουμε, να τα ξέρουμε και να ζούμε μέσα σε αυτά και να τα νιώθουμε ότι έγιναν και για εμάς όπως έγιναν για άλλους και να ωφελούμαστε και να οικοδομούμαστε.

Πρέπει να σταματήσουμε εδώ.

Θα συνεχίσουμε λιγάκι, να αρχίσουμε το απόδειπνο. Άλλες Δευτέρες θα αρχίσουμε ίσως λίγο νωρίτερα, και έτσι θα είσαι λίγο χρόνος αξιότερο. Θα σταματήσουμε εδώ και θα συνεχίσουμε την άλλη Δευτέρα. Να πάμε στο καλό. Μόνο παρακαλώ να φύγετε το συντομότερο, γιατί έχουμε συλλέγεια με τους άντρες να τελειώσουμε τη μετήρωση.