Ψαλμός 74: Περί υπερηφανίας, κρίσεως και των δικαίων

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Last Monday we began Psalm 74, and we have already reached verse four. In this opening section, the psalmist speaks first, as though introducing the whole psalm. Then God Himself speaks and says that punishment for the enemies is very near. We said that this psalm was probably written in the days of the Prophet Isaiah, when Hezekiah was king.

The Assyrians attacked Jerusalem, and in the end, it seems, God saved His people. The second section runs from verse five to verse ten. In the second half of verse ten, God speaks again, bringing the psalm to a close. But in this second section, it is the psalmist who speaks about the enemies: “I said to those who break the law, ‘Do not break the law,’ and to sinners, ‘Do not lift up your horn.’”

“Do not lift your horn on high, and do not speak unjustly against God. For help comes neither from the east, nor from the west, nor from the desert mountains. For God is judge: He humbles one and raises another. For there is a cup in the hand of the Lord, filled with undiluted, mixed wine. He pours from it; its dregs are not emptied, and all the sinners of the earth shall drink. But I shall rejoice forever; I shall sing praise to the God of Jacob.” And now God speaks: “I shall break all the horns of sinners, and the horns of the righteous shall be lifted up.”

So the psalmist himself speaks and says, “I said to those who break the law, ‘Do not break the law,’ and to sinners, ‘Do not lift up your horn.’” We should look at this from two sides. When someone speaks to lawbreakers and sinners, he speaks in the hope that they will be illumined, recognize their error, repent, and be saved. But he also speaks to correct them.

The deeper aim is that this corrective preaching, this word of rebuke, might help bring them to their senses. Here, of course, the psalmist is, in a sense, addressing those he calls lawbreakers and sinners: he means the enemies who came from Syria. They want to seize the city, and they want to take God’s people captive. That is unlawful, unjust, and sinful, because these are God’s people. So he says, “Do not break the law! What are you trying to do?”

“And to sinners, ‘Do not lift up your horn.’” That is what he said to those who were sinning: “Do not lift up your horn.”

As we know, a person who does evil does more than commit the evil deed. He also takes pride in it.

He becomes full of himself. He boasts, struts, threatens, and cares nothing for anyone. Here, as we have seen, they show no regard for God or for His name. They hurl insults and blasphemies, as though saying, “Where is your God? What can your God do?” So I said to those who break the law, “Do not break the law,” and to sinners, “Do not raise yourselves up in pride.” Yes, right now it looks as though you have power.

That is how you got here, and how you have come close, in a sense, to taking the city. You have power, but do not flaunt it proudly. Do not place such great hopes in it or rely on it so heavily. Do not let that power make you exalt yourselves in pride and imagine that you are something great.

Yes. And as we go on, I want to say again that a person of God is needed.

Someone who serves as an instrument of God. Amid all the turmoil and confusion, when evil seems to prevail and people begin saying, “There is no good, and there is no justice,” the person of God keeps a clear head. He sees things from God’s point of view, rather than judging by what is happening around him. Such a person must speak out: “Who are you to say these things? Who are you to do these things? Who are you to hold your heads so high and take such pride in yourselves?” Yet he must also plead with them: “Can’t you see that you are in darkness? Can’t you see that you do not know what you are doing?”

“Can’t you see that you are acting unlawfully? Can’t you see that you are sinners? Come to your senses. Learn wisdom. Humble yourselves and be saved.”

We know that, both in the Old Testament and in the New Testament, the Apostles—and later the Fathers of the Church and the Martyrs—often acted in this way. They did not stop speaking. They willingly accepted martyrdom and every hardship for the love of God, but at the same time

they rebuked those who did wrong. Even women, as we know, stood before rulers, provincial governors, governors, and kings, and spoke out. Yes, they rebuked them without fear, hesitation, or cowardice.

No one bowed his head in fatalistic resignation. Notice this: the Martyrs did not fall like heroes in battle, fighting and fighting until at last they were killed. They were not fighting to save their own lives. They willingly accepted martyrdom, even death, but they bore witness. As they gave themselves over to suffering and shed their blood, they also spoke the truth. At such times, speaking the truth is itself a rebuke—sometimes a stern rebuke.

Some did not hesitate even to tell their executioners about the terrible things that awaited them, about the punishments to come.

“Do not lift your horn on high, and do not speak unjustly against God.” In a way, the same warning is repeated. Do not proudly display your power. Do not hold your heads high, boast, grow brazen, or show such insolence. Do not make gods of yourselves. At times like this, a person becomes drunk with power. Just as wine makes a drinker drunk, so bloodshed can intoxicate a violent person.

In the past, some bloodthirsty people would say to their enemies, “I will drink your blood as I drink wine.” As an evil person rushes forward, does harm, and meets with success, he becomes intoxicated. He no longer knows what he is doing. He thinks himself mighty, raises himself higher and higher, and makes a god of himself. He seems to have no fear at all that he will ever have to answer for his deeds. He imagines that he alone matters, and that his knife or his—

his weapon is everything. I repeat: it is not simply that someone commits a crime; it is not simply that he slaughters people. Rather, yes, he boasts. Nor does he merely boast about what he does. More generally, he becomes so full of himself that he exalts himself and makes a god of himself. So do not raise your horn on high—your strength—and do not speak unjustly against God. And they did speak against God, as we said. They blasphemed and insulted Him. Do not do that. “Do not speak unjustly against God” means that what you are saying is unjust; what you are saying is false.

You are not acting rightly or truthfully, but wrongly. That is the meaning. As the Apocalypse says, “Nothing that practices falsehood shall enter it”—that is, Paradise, the Kingdom of God, the Jerusalem above. The one who practices falsehood is not simply someone who has told a lie. His whole life, his whole way of living, his conduct, everything he does has become a lie. And so I ask all of us once again to consider whether our life is a true life. Is it truly so?

That is, even if you do nothing at all, if you do not have Christ within you, who is true and gives true life, you do not have true life. Your life is a lie. Even if, let us suppose, you are without sin. Being without sin is not, in itself, what makes you true. Having God within you does. Of course, it is impossible to be without sin if you do not have God. But even if it were possible, a stone or a piece of wood is without sin, and that does not mean it has true life. So let us consider this: the way you live, when you get up, when you sit down, when you think. You may be more sensible, you may be as gentle as a lamb, you may be...

You may be a very quiet person. You may even do things to help others. Yet your life before God may be a lie. I believe that this is not life before God. It is not a life in which you have God within you, and it is not a life you live as you see God and see yourself. Instead, you live a human life that is a lie. All the more so, when a person lives this way, without God or the Spirit of God within him, he goes on to commit deeds of falsehood, works of falsehood. How many, how many people think highly of themselves! Thank you.

What has happened to us? What a terrible thing this is.

We are in such darkness that we do not even know what is happening to us. One person succeeds in some field and takes pride in it. He delights in it and enjoys it, without imagining that he is outside the truth, that the whole thing is a lie. Someone else takes pride in something else. Who truly lives a true life? What Christian does? And how can anyone live it without the Spirit within? Do all you wish; do all you can in your life, even good things. Yes, but in the end they will all prove to be a lie.

The writings of the Fathers tell us that the devil may come and strengthen someone to keep an all-night vigil without feeling sleepy until morning, and then another vigil, or to make prostrations and do other such things. And these can be works of the devil through and through. The deeds themselves are good, but by whose power are they done? If you accept the devil’s strength and do them by his power, what happens within you? You do these holy things, yet you are twice a sinner, because you use holy things to feed your self-love, that root passion. You feed your ego, your pride, your vainglory, your conceit, and your desire to show yourself off.

You use the holiest things in this way. You become twice a sinner, ten times a sinner, because of it.

So it is not simply a matter of saying, ‘I do this, I do that.’ Someone may make the sign of the Cross once, but that does not mean that once is enough. Please do not go home and say, ‘Father said to make the sign of the Cross once and no more, because anything more comes from the devil.’ What I mean is that someone may do many things by the devil’s power, while another does the little he can, and that little is from God. But if he does that little by God’s power, then whenever he can do a little more, he will do it. In time, he will keep more vigils than the others. So, ‘Do not lift up your horn on high, and do not speak unjustly against God.’ Think of what can happen! Here the Psalmist is speaking against those enemies, as we said.

A time will come when the person of God, as God’s instrument, must rebuke those who break His law and live in sin. But consider also those who do not appear to be such people, who seem to be good Christians. How often these good Christians complain to God, take issue with Him, and accuse Him of making mistakes. Each time you say, ‘Why?’ in this way, you speak ill of God: ‘Why, my God, did You do this? Why did You do this to me? Why did this happen to me?’ How bold we are to dare to...

We are saying, in effect, ‘My God, You do not know. You know nothing. Listen, and I will tell You what is right. You made a mistake in doing things this way. Here is how You should have done it.’ That is what we are saying. What greater blasphemy, what greater audacity, what worse way of speaking about God could there be? We may not realise it now, but I say these things so that we may understand, take care, and correct ourselves.

‘Neither from the east, nor from the west, nor from the desert mountains. For God is the judge: He humbles one and raises another.’ Most likely the meaning here is this: Do not hold your head high in pride and boast. Do not speak unjustly against God, blaspheming and speaking ill of Him, as though you yourselves were God.

No...

Salvation will not come to you; you will not be saved from here or from there. ‘Neither from the east’ means that salvation will not come from the east.

Nor will your salvation come ‘from the west,’ or ‘from the desert mountains.’ Yes, the little mountains of the desert, he said. Do not expect help from anywhere. One day, you who hold your heads so high in pride and speak against God will find yourselves caught in His hand, and nothing will save you. God will not come as your saviour then.

No one escapes. We have said here before that in a sheepfold, every goat and every sheep must eventually pass through the opening where they are taken out to be milked. However much one hangs back, however much one...

However much one delays going forward or tries to slip away, they all pass through in the end. One day we shall all pass, not merely through death, but before God’s judgment. I say ‘not merely through death’ because God may bring someone to judgment before he dies. God may deal with him while he is still alive. Here in the Old Testament, that is chiefly what is meant: God the Judge takes each person in hand even in this world. So, ‘Neither from the east, nor from the west, nor from the desert mountains, for God is the judge.’ God is the sovereign Judge. This does not mean simply that...

God sits as a judge and passes sentence on them. It also means that everything is under His rule, under His watchful eye, and in His hands. No one can escape, and of course every person will come before God’s judgment. God rules over all and judges; He will put each person in his place. Rational creation, that is, human beings and angels, cannot endure otherwise. These are the rational beings: human beings, angels, and the demons who fell. Rational creation cannot endure...

Without judgment, without justice, without wrongs being set right. Think of it this way: a society cannot exist without courts. We may hear the word ‘courts’ and think of their work with a certain prejudice, but that is not right. Because we are fallen people, many things happen, and justice is needed, even human justice. Ultimately, we leave matters to God’s justice, but human justice is needed too. Society cannot exist without justice. And I suppose that is why...

There is a third branch of authority. There is the branch that makes laws, the branch that carries them out, and the judicial branch. The judiciary, too, is independent, when and where and insofar as that independence exists. In society, then, a person can know that whatever happens, there is somewhere to turn for justice. Of course, justice is not always done, for many different reasons. But imagine if even the measure of justice we do have were absent. Society would be a jungle.

There would be only the executive and legislative branches. How much more does justice matter in the things of God! One day God will put each person in his place, and we shall all rejoice to see justice done. As we have said, even those who are condemned will have a kind of eternal relief, if we may put it that way, because they will say, ‘What He did to us was right. We deserved it.’ They will find some relief in that, because everyone will see that God has done justice. No one will be able to say that God wronged him. No one. Even the person who receives the harshest punishment will say, ‘I deserved this.’

They will see that justice has prevailed and that each person has received his due, one way or another. We know these things from the New Testament. People knew them in the Old Testament too, but there the emphasis was chiefly on God as the sovereign Judge in this world. As sovereign Judge, God acts. It is as though the Psalmist says, ‘The time will come when He acts toward you as well, and then you will see.’ So, ‘God is the judge: He humbles one and raises another.’ As Judge, He brings down the one who lifts his head in pride, while another, who has been wronged, does not exalt himself...

He does not boast or grow proud, then, but humbles himself; God raises him up. “He humbles”: everyone who exalts himself will be humbled, and everyone who humbles himself will be exalted, as it is also said in the New Testament.

“In the hand of the Lord is a cup of unmixed wine, full of a prepared mixture, and He pours from it to one and then another.” God holds this cup in His hand. It is full of undiluted wine: the wine of justice being done, and, in this case, the wine of punishment. The cup is full, and it contains all that is needed. That is the sense of “unmixed wine” here.

It does not...

Injustices remain an open issue. Something that has risen too high needs to be struck down, and it will be. Justice will come. So God holds this full cup in His hands, “full of a prepared mixture, of unmixed wine.” And “He pours from it to one and then another”; that is, God offers this cup now to one, now to another, or to both. No one is left out. God sees everyone and watches over everyone. God is long-suffering, as we can see; He is long-suffering, and when evil goes too far and cannot go on, God strikes a blow.

With His cup, then, He gives a drink to one person here and another there. “Yet its dregs have not been emptied; all the sinners of the earth shall drink.” God gives from the cup in His hand, now here, now there, to one person and then another, but it has not run out. Someone once said to us, “By the time we die, Hell will be full. Where will there be room for us?” Yes, it will not fill up, and whoever belongs there will go there. God has punished many people and given many to drink from this cup of punishment. In doing so, He has brought justice and humbled the wrongdoer.

But that does not mean the contents of God’s cup have run out, that the cup is empty and there is nothing left for you. That is what He is telling them. “It has not been emptied.” The cup has not emptied; its level has not fallen so far that nothing remains in it. There is still more. “All the sinners of the earth shall drink.” There is enough for every sinner on earth to drink. In human affairs, people sometimes escape. Something happens; twenty people take part in it, and then someone comes...

Suppose nineteen of those twenty are caught and one gets away. We see that happen. But no one will escape from God’s hands. All sinners will drink this cup of punishment for the wrong they have done, for...

all their pride and their boasting before God. “But I shall rejoice forever; I shall sing to the God of Jacob.”

That sounds a little strange: “I will leap for joy and sing hymns of praise and give glory to the God of Jacob, the God of Israel, the true God.” To understand it, let us look at it another way. Today we see people who are deeply unhappy, even if they boast or think highly of themselves. They do not know what is happening to them, what they want, what they are seeking, or what they are doing. When you come to know them closely, you see how unhappy they are.

Those among them who come to their senses make good use of the reason God has given them, think a little more clearly about things, come to their senses, humble themselves, and repent. God saves them. But many others remain as they are. Vast numbers stay in their darkness, ignorance, misery, and hardship. On the one hand, you grieve for them, feel compassion, and suffer with them. You say, “Poor people, how can you fail to see? How can you fail to understand? How can you remain this way?” And on the other hand, you cannot help it; you cannot. Indeed, you feel it even more than you did before you came to this realization, before you saw people this way...

Before, you felt joy and gladness; now you feel them even more. You say, “My God, what You have spared me from! What You have saved me from! I could have been caught in that same ignorance, in that same Hell, in that misery and hardship, but You saved me.” How could the soul then fail to leap for joy? How could it fail to rejoice, with that joy welling up within it? How could anyone fail to sing, glorify and praise God, and give Him thanks? “But I shall rejoice forever; I shall sing to the God of Jacob.” And now God has the final word. The psalmist, of course, presents God as speaking: “I shall break all the horns of the sinners, and the horns of the righteous shall be lifted up.”

“I shall crush every power the sinners have,” God says. “Nothing of their might will remain above the rest.” “I shall break all the horns of the sinners, and the horns of the righteous shall be lifted up.” The righteous will be raised up; their strength will be raised up. In the end, justice will be done for them. Here the righteous are those who believe in God, who repent, who belong to God, not...

simply people who do just deeds, but people who live virtuously. Justice will be done for them, and so they will be raised up.

Those who exalt themselves will be humbled; God will bring them down. And those who humble themselves for God’s sake, He will raise up. That is all for today. We will continue with Psalm 75 next Monday.

Ήδη στον 74ο ψαλμό από την περασμένη Δευτέρα και προχωρήσαμε κιόλας μέχρι και τον τέταρτο στίχο, στο πρώτο αυτό μέρος που είναι αυτοί οι στίχοι. Ομιλεί βέβαια πρώτα ο ψαλμωδός, σαν να είναι πρόλογος αυτός στον όλο ψαλμό, και έπειτα λαμβάνει τον λόγο ο ίδιος ο Θεός, ο οποίος λέει ότι πολύ κοντά είναι η τιμωρία των εχθρών. Είχαμε πει ότι ο ψαλμός αυτός μάλλον πρέπει να γράφτηκε στα χρόνια τότε του προφήτου Ησαΐα, όταν ήταν βασιλεύς ο Εζεκίας.

Έκαναν επίθεση οι Ασσύριοι στην Ιερουσαλήμ και τελικά φαίνεται ο Θεός έσωσε τον λαό του. Στο δεύτερο μέρος, που είναι από τον πέμπτο στίχο μέχρι τον δέκατο, και το δεύτερο μισό του δεκάτου ψαλμού είναι ο επίλογος, γιατί ξαναλαμβάνει πάλι τον λόγο ο Θεός. Στο δεύτερο μέρος, από τον πέμπτο λοιπόν στίχο μέχρι τον δέκατο, ο ψαλμωδός τώρα είναι εκείνος ο οποίος λαμβάνει τον λόγο και ομιλεί και αυτός για τους εχθρούς. Είπα τοις παρανομούσι, μη παρανομείτε, και τοις αμαρτάνουσι, μη υψούτε κέρας.

Μη επαίρετε εις ύψος το κέρας υμών και μη λαλείτε κατά του Θεού αδικίαν. Ότι ούτε εξ εξόδων, ούτε από δυσμών, ούτε από ερήμων ορέων. Ότι ο Θεός κριτής εστί, τούτον ταπεινοί και τούτον υψοί. Ότι ποτήριον εν χειρί Κυρίου, οίνου ακράτου πλήρες κεράσματος, και έκλινεν εκ τούτου εις τούτο, πλην ο τρυγίας αυτού ουκ εξεκενώθη, πίονται πάντες οι αμαρτωλοί της γης. Εγώ δε αγαλλιάσομαι εις τον αιώνα, ψαλώ τω Θεώ Ιακώβ. Και τώρα ο Θεός μιλάει: και πάντα τα κέρατα των αμαρτωλών συνθλάσω και υψωθήσεται τα κέρατα του δικαίου.

Ο ίδιος λοιπόν ο ψαλμωδός λαμβάνει τον λόγο και λέγει: «Είπα τοις παρανομούσι, μη παρανομείτε, και τοις αμαρτάνουσι, μη υψούτε κέρας». Δηλαδή αυτό να το δούμε από δυο πλευρές. Και από την πλευρά, να μιλάει δηλαδή κανείς στους παρανομούντες και στους αμαρτωλούς, στους αμαρτάνοντες, να μιλάει και με διάθεση να φωτιστούν, να καταλάβουν το λάθος τους, να μετανοήσουν και να σωθούν, αλλά και με ένα πνεύμα ελεγκτικό.

Και αυτό με απώτερο σκοπό μήπως συντελέσει το ελεγκτικό, ας πούμε, κήρυγμα, ο ελεγκτικός λόγος, μήπως βοηθήσει στο να συνέλθουν. Τώρα ο Ψαλμωδός βέβαια κατά κάποιο τρόπο απευθύνεται, να λέει παρανομούντας εδώ και αμαρτάνοντας, εννοεί αυτούς τους εχθρούς οι οποίοι ήρθαν από τη Συρία και θέλουν να καταλάβουν την πόλη και θέλουν να αιχμαλωτίσουν τον λαό του Θεού. Και είναι αυτό παράνομο και άδικο και αμαρτωλό, διότι ο λαός αυτός είναι λαός του Θεού. Λοιπόν, μην παρανομείτε. Τι πάτε να κάνετε;

Τοις αμαρτάνουσι, μη υψούτε κέρας, και είπε στους αμαρτάνοντας, μη υψώνετε κέρας, δηλαδή.

Όπως ξέρουμε, πάντοτε εκείνος ο οποίος κάνει ένα κακό δεν είναι ότι κάνει το κακό, αλλά και υπερηφανεύεται γι' αυτό.

Εγωιστεύεται. Εγωιστεύεται, θριαμβολογεί, καμαρώνει, απειλεί, δεν λογαριάζει κανέναν. Και όπως εδώ, ας πούμε, είδαμε, δεν λογαριάζουν τον Θεό, δεν λογαριάζουν το όνομα του Θεού και βρίζουν και βλασφημούν και είναι σαν να λένε: «Πού είναι ο Θεός σας; Τι μπορεί να κάνει ο Θεός σας;» Είπα λοιπόν στους παρανομούντες, μην παρανομείτε, και στους αμαρτάνοντες, μην υψώνετε εγωιστικά, ας πούμε. Εντάξει, αυτή τη στιγμή τα πράγματα δείχνουν ότι έχετε δύναμη.

Γι' αυτό και φτάσατε εδώ, γι' αυτό και κοντεύετε να κερδίσετε την πόλη κατά κάποιο τρόπο. Έχετε δύναμη, αλλά μην υψώνετε εγωιστικά, μην πολύ προβάλλετε αυτήν τη δύναμή σας, μην πολύ έχετε ελπίδες σε αυτήν τη δύναμή σας, μη πολύ στηρίζεστε σε αυτήν τη δύναμή σας. Μην σας κάνει αυτή η δύναμή σας να υψώνετε γενικά τον εαυτό σας έτσι εγωιστικά και να νομίζετε πως κάτι είστε.

Ναι. Και στη συνέχεια, παρόμοια, και θα ήθελα πάλι να πω, χρειάζεται ο άνθρωπος του Θεού.

Άνθρωπος που είναι όργανο του Θεού, ο άνθρωπος ο οποίος μέσα στην όλη αναμπουμπούλα, μέσα στην όλη σύγχυση, μέσα στην όλη κατάσταση εκείνη που φαίνεται σαν να επικρατεί το κακό, να κυριαρχεί το κακό και πάει το «δεν υπάρχει καλό και δεν υπάρχει δικαιοσύνη», ο άνθρωπος του Θεού που διατηρεί την ψυχραιμία και που τα βλέπει όλα από τη μεριά του Θεού και όχι από τη μεριά της καταστάσεως, επιβάλλεται ο άνθρωπος του Θεού και να ελέγξει: «Ποιοι είστε εσείς που τα λέτε αυτά; Ποιοι είστε εσείς που τα κάνετε αυτά; Ποιοι είστε εσείς που σηκώνετε έτσι το κεφάλι σας, που υπερηφανεύεστε κατά αυτόν τον τρόπο;» Αλλά και παρακλητικά, με την έννοια: «Δεν βλέπετε ότι είστε στο σκοτάδι; Δεν βλέπετε ότι δεν ξέρετε τι κάνετε;»

Δεν βλέπετε ότι είστε παράνομοι και παρανομείτε; Δεν βλέπετε ότι είστε αμαρτωλοί; Συνέλθετε, συνετιστείτε, ταπεινωθείτε, σωθείτε.

Ξέρουμε, όχι μόνο στην Παλαιά Διαθήκη αλλά και στην Καινή Διαθήκη, πολλές φορές και οι Απόστολοι και οι Πατέρες της Εκκλησίας μετά και οι Μάρτυρες κλπ. Δεν έπαψαν να μιλούν με όλα αυτά τα πράγματα, ευχαρίστως εδέχοντο το μαρτύριο, ευχαρίστως εδέχοντο την οποιαδήποτε ταλαιπωρία για την αγάπη του Θεού, αλλά από το άλλο μέρος,

ήλεγχαν τους παραβάτες. Ακόμη, όπως ξέρουμε, και γυναίκες, μπροστά εκεί σε άρχοντες και σε επάρχους και σε κυβερνήτες και σε βασιλείς κλπ. Ναι, χωρίς να φοβηθούν, χωρίς να διστάσουν, χωρίς να δειλιάσουν. Ναι, ήλεγχαν αυτούς.

Κανείς δεν έσκυψε το κεφάλι, μοιρολατρικά. Όχι ότι, το προσέξουμε εδώ, όχι ότι έπεσαν όπως πέφτει στη μάχη ένας ήρωας που λέμε «Μάχεται, μάχεται, μάχεται, μάχεται, μάχεται» και τελικά τον σκοτώναν. Δεν εμάχοντο έτσι οι μάρτυρες. Με την έννοια δηλαδή, δίνουν μάχη για να σωθούν. Όχι, το μαρτύριο, μαρτύριο, θάνατος, θάνατος, τα δέχονταν ευχαρίστως, αλλά όμως μαρτυρούσαν. Όπως έδιναν τον εαυτό τους εις μαρτύριον και έχυναν το αίμα τους, έτσι μαρτυρούσαν, έλεγαν την αλήθεια. Η αλήθεια σε τέτοιες ώρες, για να λεχθεί, ναι, και όταν λέγεται η αλήθεια είναι έλεγχος. Έλεγχος, αυστηρός έλεγχος μερικές φορές.

Δεν εδίσταζαν ορισμένοι. Ας πούμε, να πουν και όλα εκείνα τα δεινά που περίμεναν τους δημίους, όλες εκείνες οι τιμωρίες που περίμεναν τους δημίους.

Μη επαίρετε εις ύψος το κέρας υμών και μη λαλείτε κατά του Θεού αδικίαν. Πάλι, ας πούμε, κατά κάποιο τρόπο επαναλαμβάνεται το ίδιο πράγμα. Μην επαίρετε, προβάλλετε αλαζονικά τη δύναμή σας. Δηλαδή πάλι αυτό θα θέλει να πει, μην υψώνετε το κεφάλι και μην κομπορρημονείτε και μην αποθρασύνεστε και μην έχετε τόση αναίδεια και μην θεοποιείτε τον εαυτό σας, διότι ο άνθρωπος τέτοιες ώρες μεθάει, όπως μεθάει και ένας που πίνει κρασί, έτσι και εκείνος ο οποίος σαν να πίνει αίμα μεθάει.

Παλιότερα έλεγαν κάποιοι, κάποιοι απευθυνόμενοι βέβαια στους εχθρούς των, «και το αίμα σας θα πίνω όπως πίνω το κρασί», έτσι λέγανε κάποιοι, αιμοδιψείς φυσικά και λοιπά. Λοιπόν, ο κακός άνθρωπος καθώς ορμάει και κάνει το κακό και καθώς έχει επιτυχίες, αυτό, αυτό, μεθάει, δεν ξέρει τι κάνει, είναι τρανός εντελώς και υψώνει τον εαυτό του και υπερυψώνει τον εαυτό του, δηλαδή θεοποιεί τον εαυτό του, σαν ούτε ίχνος φόβου δεν έχει μέσα του να δώσει λόγο κάπου. Νομίζει αυτός είναι και δεν είναι κανείς άλλος. Νομίζει ότι το παν είναι αυτό, το μαχαίρι του ή το...

ή το όπλο του. Επαναλαμβάνω, δεν είναι απλώς ότι κάνει κανείς το έγκλημα, δεν είναι απλώς ότι σφάζει κανείς, αλλά, ναι, καυχάται. Δεν καυχάται απλώς για αυτό που κάνει, αλλά γενικότερα παίρνει, παίρνει, ο εαυτός του παίρνει τόσο αέρα που υψώνει τον εαυτό του και τον θεοποιεί. Μην λοιπόν επαίρετε εις ύψος το κέρας υμών, την δύναμή σας, και μη λαλείτε κατά του Θεού αδικίαν. Και μιλούσαν, όπως είπαμε, εναντίον του Θεού. Βλασφημούσαν, ύβριζαν. Μην κάνετε αυτό το πράγμα. Μη λαλείτε κατά του Θεού αδικίαν, με την έννοια δηλαδή ότι αυτά τα οποία λέτε είναι άδικα, αυτά τα οποία λέτε είναι ψεύδος.

Είναι, δεν ενεργείτε κατά σωστό τρόπο, κατά αληθινό τρόπο, αλλά κατά λαθεμένο τρόπο, αυτήν την έννοια. Όπως λέγει η Αποκάλυψη, «και ου μη εισέλθη εις αυτήν», στον παράδεισο, στη Βασιλεία του Θεού δηλαδή, στην άνω Ιερουσαλήμ, «ο ποιών ψεύδος», καθένας ο οποίος ποιεί ψεύδος, όχι είπε κάποιο ψεύδος, αλλά η όλη ζωή του, η όλη βιοτή του, η όλη στάση του, η όλη συμπεριφορά του, η όλη τακτική του είναι ένα ψεύδος. Και με την ευκαιρία αυτή ακόμη μια φορά παρακαλώ όλους μας να προσέξουμε κατά πόσο η ζωή μας είναι ζωή αληθινή. Κατά πόσο είναι.

Δηλαδή τίποτε να μην κάνεις, άμα δεν έχεις μέσα τον Χριστό που είναι ο αληθινός και που δίδει την αληθινή ζωή, δεν έχεις αληθινή ζωή. Η ζωή σου είναι ένα ψέμα. Και τίποτε, κι αν ακόμη υποθέσουμε, είσαι αναμάρτητος, αν υποθέσουμε. Δεν είναι αυτή καθ' εαυτή η αναμαρτησία που σε κάνει αληθινό, αληθινό σε κάνει το να έχεις μέσα σου τον Θεό. Άλλο τώρα ότι είναι αδύνατο αν δεν έχεις τον Θεό να είσαι αναμάρτητος. Αλλά κι αν ακόμη ήταν έτσι, διότι μια πέτρα, ένα ξύλο, είναι αναμάρτητα, που δεν σημαίνει ότι έχουν την αληθινή ζωή. Να το σκεφτούμε λοιπόν αυτό, κατά πόσον, έτσι που ζεις, που σηκώθηκες, που θα καθίσεις, που θα σκεφτείς, μπορεί να είσαι πιο φρόνημος, μπορεί να είσαι ένα αρνάκι, μπορεί να είσαι...

Ο πιο, ας πούμε, ήσυχος άνθρωπος μπορεί να... και να κάνεις και κάποιες εκδουλεύσεις. Όμως η ζωή σου ενώπιον του Θεού να είναι ένα ψέμα. Η ζωή σου ενώπιον του Θεού να είναι μια αληθινή ιδιότητα. Εγώ πιστεύω ότι δεν είναι η ζωή ενώπιον του Θεού. Δεν είναι η ζωή που έχεις μέσα σου το Θεό και δεν είναι η ζωή που ζεις καθώς βλέπεις το Θεό και καθώς σε βλέπεις. Αλλά ζεις, ας πούμε, μια ανθρώπινη ζωή η οποία είναι ένα ψέμα. Πόσο μάλλον που στη συνέχεια κανείς, εφόσον είναι έτσι και δεν έχει μέσα του το Θεό και δεν έχει μέσα το πνεύμα του Θεού, ενεργεί και διαπράττει πράξεις που είναι πράξεις ψεύδους και έργα ψεύδους. Πόσοι και πόσοι άνθρωποι έχουν περί πολλού τον εαυτόν τους. Σας ευχαριστώ.

Έχουμε πάθει, τι κακό είναι αυτό.

Σκοτάδι, τόσο δεν ξέρουμε τι μας γίνεται. Άλλος, ας πούμε, επειδή τα καταφέρνει στον άλφα τομέα και καμαρώνει γι' αυτό το πράγμα και χαίρεται αυτό το πράγμα και το απολαμβάνει αυτό το πράγμα και δεν διανοείται ότι είναι εκτός αληθείας, εκτός... και είναι ένα ψέμα όλο αυτό το πράγμα. Άλλος κάτι, άλλος κάτι άλλο. Ποιος άνθρωπος, ποιος χριστιανός ζει έτσι αληθινά, αληθινή ζωή; Και πώς θα ζήσει αν δεν έχει μέσα το Πνεύμα; Κάνε όσα θέλεις, κάνε στη ζωή σου όσα μπορείς, κάνε και καλά πράγματα. Ναι, σε τελευταία ανάλυση όμως θα αποδειχθούν όλα ένα ψέμα.

Λένε εκεί τα πατερικά ότι ο διάβολος έρχεται και ενισχύει κάποιον, παραδείγματος, για να κάνει αγρυπνία και να μην νυστάξει καθόλου ως το πρωί. Και να κάνει κι άλλη αγρυπνία και να μην νυστάξει ή να κάνει μετάνοιες, ας πούμε, τέτοιες ή άλλα τέτοια πράγματα. Και είναι πέρα για πέρα, ας πούμε, έργα διαβολικά. Αυτά καθ' αυτά είναι καλά, αλλά με την ποια δύναμη γίνονται; Και επομένως, αφού δέχεσαι τη δύναμη του διαβόλου και γίνονται με τη δύναμη του διαβόλου, γίνεται μέσα σου. Μέσα σου, ας πούμε, κάνεις αυτά τα άγια πράγματα, αλλά είσαι δυο φορές αμαρτωλός, διότι χρησιμοποιείς άγια πράγματα για να χαϊδεύεις τη φιλαυτία σου, χαϊδεύεις τον εγωισμό σου, χαϊδεύεις την υπερηφάνειά σου, χαϊδεύεις την κενοδοξία σου, χαϊδεύεις την οίησή σου, χαϊδεύεις την προβολή σου, την επίδειξή σου για το καλύτερο.

Χρησιμοποιείς τα πιο άγια πράγματα. Δύο φορές αμαρτωλός, δέκα φορές αμαρτωλός, γιατί έτσι.

Δεν είναι μόνο λοιπόν ότι κάνω τούτο, κάνω εκείνο. Άλλος μπορεί να κάνει ένα σταυρό χωρίς να σημαίνει ότι «Α, που κάνει ένα σταυρό, φτάνει». Μην πάτε σπίτι και πείτε ο Πάτερ είπε ένα σταυρό, όχι παραπάνω γιατί θα είναι από τον διάβολο. Αλλά λέμε ότι μπορεί να κάνει κανείς τα πολλά και να είναι από τον διάβολο και μπορεί να κάνει ένα λίγο που μπορεί και να είναι αυτό από τον Θεό. Αλλά εκείνος που θα κάνει το λίγο από τον Θεό, είναι αδύνατο να μπορεί και λίγο ακόμα να το κάνει και να μην το κάνει. Λοιπόν, θα κάνει πιο πολλές αγρυπνήσεις τώρα αυτός από εκείνους. Μη επαίρετε λοιπόν εις ύψος το κέρας υμών και μη λαλείτε κατά του Θεού αδικίαν. Το τι γίνεται, το τι γίνεται. Εδώ ομιλεί ο Ψαλμωδός εναντίον αυτών των εχθρών και είπαμε.

Ο άνθρωπος του Θεού, το όργανο του Θεού, θα έρθει ώρα που θα ελέγξει, ας πούμε, τον κάθε παράνομο και τον κάθε αμαρτάνοντα και τον κάθε αμαρτωλό. Αλλά να πάρουμε και τις περιπτώσεις εκείνων οι οποίοι δεν είναι αμαρτάνοντες, δεν είναι, ας πούμε, παράνομοι κλπ., που φαίνονται κάπως καλοί χριστιανοί. Και όμως, πώς αυτοί οι καλοί χριστιανοί κάθε τόσο παραπονιούνται στον Θεό, κάθε τόσο τα βάζουν με τον Θεό, κάθε τόσο καταλογίζουν λάθη στον Θεό. Και ένα γιατί που λες, και ένα γιατί που λες, κακολογείς τον Θεό: «Γιατί, Θεέ μου, το έκανες αυτό; Γιατί σε μένα το έκανες αυτό; Γιατί να συμβεί σε μένα αυτό;» Τι θράσος δηλαδή έχουμε που τολμούμε να...

Λέμε ούτε λίγο ούτε πολύ: «Θεέ μου, δεν ξέρεις, εσύ δεν ξέρεις, τίποτα δεν ξέρεις. Άκου τώρα να σου συμβουλέψω εγώ να δεις ποιο είναι το σωστό. Έτσι που τα έκανες εσύ, έκανες λάθος. Λοιπόν, το σωστό είναι να κάνεις έτσι και έτσι». Είναι σαν να λέμε αυτό το πράγμα. Χρειάζεται άλλη βλασφημία και χρειάζεται άλλο θράσος και χρειάζεται άλλη κακολογία; Παρότι τώρα δεν το καταλαβαίνει κανείς, αλλά γι' αυτό τα λέμε, να καταλάβουμε, να προσέξουμε, να τα διορθώσουμε.

Ότι ούτε εξ εξόδων, ούτε από δυσμών, ούτε από ερήμων ορέων, ότι ο Θεός κριτής εστί, τούτον ταπεινεί και τούτον υψεί. Τώρα κατά πάσα πιθανότητα εδώ θέλει να πει: μην σηκώνετε κεφάλι και μην περηφανεύεστε και μην έτσι κομπάζετε, και λαλείτε κατά του Θεού με αδικίαν, βλασφημίαν, κακολογία και λοιπά, σαν να είστε εσείς ο Θεός.

Δεν...

Δεν θα έρθει σωτηρία, δεν θα σωθείτε δηλαδή, ούτε από εδώ ούτε από εκεί, ούτε εξ εξόδων, ούτε δηλαδή από την Ανατολή θα έρθει η σωτηρία.

Σωτηρία σας ούτε από δυσμών, ούτε από τη Δύση, ούτε από ερήμων ορέων, ούτε... Ναι, τα βουνάκια της ερήμου, έλεγε. Μην περιμένετε από πουθενά. Θα βρεθείτε μια μέρα, εσείς οι οποίοι τόσο επαίρεστε και τόσο σηκώνετε το κεφάλι και υπερηφανεύεστε και λαλείτε κατά του Θεού, θα βρεθείτε μια μέρα πιασμένοι, να σας έχει πιάσει το χέρι του Θεού και δεν σας σώζει τίποτα. Ο Θεός δεν θα βρεθεί ως ο σωτήρας σας που θα έρθει να σας σώσει.

Δεν γλιτώνει κανένας, που έχουμε πει μερικές φορές και εδώ μέσα, όπως στη στρούγκα όλα τα κατσίκια, όλα τα πρόβατα τελικά θα περάσουν από εκεί που βγαίνουν για να τα αρμέξουν. Όσο και αν κάποιο πισωχωρεί, όσο και αν κάποιο...

Αναβάλλει να προχωρήσει, όσο κι αν από εδώ κι από εκεί θέλει να ξεφύγει, τελικά όλα από εκεί θα περάσουν. Όλοι θα περάσουν μια μέρα, όχι απλώς από το θάνατο, αλλά από το κριτήριο του Θεού. Δεν λέμε από το θάνατο, διότι το κριτήριο του Θεού μπορεί να στηθεί για κάποιον πριν από το θάνατό του. Κάποιον δηλαδή να τον κανονίσει ο Θεός πριν από το θάνατό του. Εδώ στην Παλαιά Διαθήκη φυσικά πιο πολύ εννοούν αυτό, ότι ο Κριτής, ο Θεός, θα βάλει στο χέρι του τον καθένα σε αυτόν τον κόσμο ακόμα. Ούτε λοιπόν εξ εξόδων, ούτε από δυσμών, ούτε από ερήμων ορέων, ότι ο Θεός κριτής εστί. Γιατί ο Θεός είναι Κριτής, κυρίαρχος Κριτής. Δηλαδή δεν έχει την έννοια εδώ απλώς ότι

ο Θεός να είναι δικαστής και να τους κρίνει, αλλά έχει και την έννοια: όλα είναι κάτω από την κυριαρχία του Θεού, όλα είναι κάτω από την επίβλεψη του Θεού, όλα είναι κάτω από τα χέρια του Θεού. Δεν είναι κανείς που μπορεί να ξεφύγει και φυσικά θα περάσει από το δικαστήριο του Θεού καθένας. Διότι ο Θεός είναι κυρίαρχος, κυριαρχεί πάνω σε όλα και κρίνει, τον καθένα θα τον βάλει στη θέση του. Δεν μπορεί δηλαδή να σταθεί η λογική δημιουργία, οι άνθρωποι δηλαδή και οι άγγελοι — αυτά είναι τα λογικά όντα, οι άγγελοι με τους δαίμονες που έπεσαν και οι άνθρωποι. Δεν μπορεί να σταθεί η λογική δημιουργία. Ευχαριστώ.

Χωρίς κρίση, χωρίς δικαιοσύνη, χωρίς να αποδοθεί δίκαιο. Όπως δηλαδή έχουμε την ευκαιρία τώρα αυτή τη στιγμή να πούμε ότι δεν μπορεί μια κοινωνία, παραδείγματος χάρη, να υπάρξει χωρίς να υπάρχουν τα δικαστήρια. Λοιπόν, τα δικαστήρια, η λέξη αυτή και το όλο έργο που γίνεται εκεί, το ακούμε έτσι, πώς να το πούμε, με μια προκατάληψη. Δεν είναι, όχι, δεν είναι έτσι. Δεν είναι. Πόσο είμαστε πεπτωκότες άνθρωποι, θα συμβούν πολλά και χρειάζεται αυτό, χρειάζεται η δικαιοσύνη, έστω η ανθρώπινη δικαιοσύνη βέβαια. Τελικά εμείς τα αφήνουμε στη δικαιοσύνη του Θεού. Αλλά χρειάζεται όμως και ανθρώπινη. Δεν μπορεί να υπάρξει κοινωνία χωρίς δικαιοσύνη. Και υποθέτω ο λόγος που...

Ως τρίτη εξουσία, είναι η εξουσία που νομοθετεί, είναι η εξουσία που ενεργεί, εκτελεστική εξουσία, νομοθετική εξουσία, εκτελεστική εξουσία και δικαστική εξουσία. Και είναι και αυτή ανεξάρτητη, όταν είναι και όπου είναι και όσο είναι φυσικά. Άρα τώρα τι γίνεται στους ανθρώπους, ώστε κάθε άνθρωπος τουλάχιστον σε μια κοινωνία να ξέρει ότι εντάξει, θα γίνει τούτο, θα γίνει εκείνο, αλλά κάπου θα πάμε να βρούμε το δίκαιο. Σκεφτείτε, δεν αποδίδεται αυτό το δίκαιο φυσικά, για πολλούς και διαφορετικούς, αλλά σκεφτείτε να έλειπε και το τόσο που αποδίδεται, σκεφτείτε τι θα γινότανε, ζούγκλα θα ήταν η κοινωνία.

Απλώς με την εκτελεστική εξουσία και τη νομοθετική εξουσία. Πολύ περισσότερο λοιπόν στα πράγματα του Θεού. Κάποτε ο Θεός θα βάλει τον καθένα στη θέση του και θα το ευφρανθούμε όλοι τότε αυτό. Όλοι, θυμάστε που έχουμε πει, ακόμη και εκείνοι που θα κολαστούν, ακόμη και εκείνοι θα έχουν μια αιώνια ανακούφιση, αν μπορούμε να πούμε έτσι, ακριβώς διότι θα λένε: «Καλά μας έκανε, μας άξιζε αυτό που μας έκανε». Θα έχουν κάποια ανακούφιση από αυτό. Αυτό διότι οι πάντες θα δουν ότι ο Θεός απέδωκε δικαιοσύνη. Κανείς δεν θα μπορεί να πει ότι τον αδίκησε ο Θεός, κανείς, κανείς. Και ο πλέον τιμωρημένος, ναι, και ο πιο κολασμένος, κι αυτός θα λέει: «Εμένα μου άξιζε».

Λοιπόν, θα δουν ότι επικράτησε δικαιοσύνη, επικράτησε το δίκαιο και καθένας δικαιώθηκε έτσι ή έτσι. Αυτά τώρα τα ξέρουμε, ας πούμε, στην Καινή Διαθήκη. Στην Παλαιά Διαθήκη τα γνώριζαν και αυτά, αλλά κυρίως όμως ο Θεός ήταν κυρίαρχος, Θεός κυρίαρχος Κριτής στον κόσμο αυτόν και σαν κυρίαρχος Κριτής ενεργεί ο Θεός. Θα έρθει η ώρα να ενεργήσει και για εσάς, σαν να λέγει, και θα δείτε. Λοιπόν, αυτός: ότι ο Θεός κριτής εστί, τούτον ταπεινοί και τούτον υψοί. Σαν Κριτής που είναι, άλλον, καθώς σηκώνει το κεφάλι, του δίνει μια και κάτω, και άλλον που είναι αδικημένος και ο ίδιος, ας πούμε, δεν υπεραίρεται, δεν επαίρεται.

Δεν κομπάζει και δεν υπερηφανεύεται, λοιπόν, αλλά ταπεινώνεται, δηλαδή, τον υψώνει Αυτός. Ταπεινοί. Πας ο υψών εαυτόν ταπεινωθήσεται και πας ο ταπεινών εαυτόν υψωθήσεται, όπως λέγεται και στην Καινή Διαθήκη.

Ποτήριον εν χειρί Κυρίου οίνου ακράτου πλήρες κεράσματος, και έκλινεν εκ τούτου εις τούτο. Γιατί στα χέρια του ο Θεός έχει το ποτήρι αυτό με κρασί ανέρωτο, άκρατο, σκέτο κρασί, γεμάτο το ποτήρι αυτό, το κρασί φυσικά, το κρασί της αποδόσεως της δικαιοσύνης, το κρασί στην προηγούμενη περίπτωση της τιμωρίας. Είναι γεμάτο αυτό το ποτήρι που έχει ο Θεός στα χέρια του και είναι ό,τι χρειάζεται, είναι η έννοια ακράτου και τα λοιπά, είναι ό,τι χρειάζεται.

Δεν...

Αδικίες, ανοιχτό θέμα αδικίες. Χρειάζεται να χτυπηθεί κάτι που πολύ υψώθηκε, θα χτυπηθεί. Δεν έχει. Διότι εκεί που όλα τα πράγματα, ας πούμε, θα χτυπηθούν, διότι είναι, θα επέλθει δικαιοσύνη. Να λοιπόν, στα χέρια του ο Θεός έχει το ποτήρι αυτό, το γεμάτο, πλήρες κεράσματος, από άκρατον οίνον. Και έκλινεν εκ τούτου εις τούτο, δηλαδή και προσφέρει αυτό το ποτήρι ο Θεός, πότε στον ένα, πότε στον άλλο, ή και στον ένα και στον άλλο, δεν μένει κανείς απ' έξω. Όλους τους βλέπει ο Θεός, όλους τους παρακολουθεί ο Θεός. Φαίνεται από τη μακροθυμία που έχει ο Θεός, μακροθυμεί, και όταν παραγίνει το κακό και δεν πάει άλλο, μια χτυπάει ο Θεός.

Ποτίζει δηλαδή με το ποτήρι του πότε τον ένα από εδώ, πότε τον άλλο από εκεί. Πλην ο τρυγίας αυτού ουκ εξεκενώθη, πίονται πάντες οι αμαρτωλοί της γης. Ποτίζει ο Θεός το ποτήρι του που το έχει στα χέρια του και τα λοιπά, ποτίζει πότε εδώ, πότε εκεί, πότε τον ένα, πότε τον άλλο, αλλά δεν τέλειωσε. Μας έλεγε κάποιος: «Ε, όσο τώρα πεθάνουμε εμείς, θα γεμίσει η κόλαση, πού θα χωρέσουμε;» Ναι, δεν θα γεμίσει και όποιος είναι εκεί θα πάει εκεί. Λοιπόν, πολλούς, ας πούμε, τιμώρησε ο Θεός, πολλούς πότισε από το ποτήρι αυτής της τιμωρίας, με το να αποδώσει δίκιο ο Θεός, να ταπεινώσει τον άδικο, ας πούμε.

Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι τέλειωσε το περιεχόμενο του ποτηριού του Θεού και άδειασε το ποτήρι και δεν έχει τώρα για εσάς, σαν να τους λέει. Ναι, ουκ εξεκενώθη, δεν άδειασε το ποτήρι, η στάθμη δεν κατέβηκε έτσι που να μην έχει τίποτα μέσα το ποτήρι, αλλά έχει πάλι. Πίονται πάντες οι αμαρτωλοί της γης, και φτάνει να πιουν όλοι οι αμαρτωλοί της γης. Το ποτήρι είναι του σωματούλου, είπαμε, είναι και μωρή, κανείς δεν θα... Στα ανθρώπινα καμιά φορά, στα ανθρώπινα πράγματα δηλαδή, ξεφεύγουν. Σε λίγο γίνεται κάτι, το κάνουν 20 άνθρωποι, έρχεται μετά...

Πούμε, η νόμιμη κατάσταση και από αυτούς τους είκοσι πιάνουν τους 19, ένας ξεφεύγει. Ένας ξέφυγε, ξέφυγε. Έχουμε τέτοιες περιπτώσεις, ξεφεύγουν κάποιοι. Από τα χέρια του Θεού δεν θα ξεφύγει κανείς, αλλά όλοι οι αμαρτωλοί θα πιουν αυτό το ποτήρι της τιμωρίας για την αδικία που έκαναν, για...

την όλη υπερηφάνειά τους και για τον κομπασμό ενώπιον του Θεού. Εγώ δε αγαλλιάσομαι εις τον αιώνα, ψαλώ τω Θεώ Ιακώβ.

Λίγο παράξενο αυτό που λέει: «Εγώ, εγώ θα σκιρτώ από χαρά και αγαλλίαση και θα ψάλλω και θα υμνώ και θα δοξάζω τον Θεό Ιακώβ, τον Θεό Ισραήλ, τον Θεό, τον αληθινό Θεό». Για να το καταλάβουμε, θέλετε να το πάρουμε λίγο αλλιώς. Βλέπει, παραδείγματος χάρη, κανείς σήμερα δυστυχισμένους τους ανθρώπους, πολύ δυστυχισμένους, άσχετα αν κομπάζουν, άσχετα αν νομίζουν τούτο ή εκείνο, δυστυχείς αυτοί οι άνθρωποι. Ούτε ξέρουν τι τους γίνεται, ούτε ξέρουν τι θέλουν, τι ζητούν, τι κάνουν, τίποτα. Και τελικά, όταν τους γνωρίσεις από κοντά, βλέπεις πόσο δυστυχισμένοι είναι.

Και όσοι από αυτούς συνέρχονται, κάνουν καλή χρήση της λογικής που έχουν και σκέπτονται λίγο σωστά τα πράγματα και συνέρχονται και ταπεινώνονται και μετανοούν και λοιπά, ο Θεός τους σώζει. Οι άλλοι μένουν και βλέπεις, μένουν έτσι άνθρωποι, πολλοί, άπειρα πλήθη μένουν στο σκοτάδι τους, στην αγνοία τους, στη δυστυχία τους, στην ταλαιπωρία τους και λοιπά. Και αυτό το πράγμα, ενώ από το ένα μέρος λυπάσαι, συμπονείς, πάσχεις, λες: «Ταλαίπωροι άνθρωποι, πώς δεν βλέπετε, πώς δεν καταλαβαίνετε, πώς μένετε έτσι;» Και από το άλλο μέρος δεν γίνεται ενός, δεν γίνεται. Μάλιστα ακόμη περισσότερο από ό,τι ένιωθες και ζούσες πριν κάνεις αυτήν την διαπίστωση, πριν δεις έτσι τους ανθρώπους,

Ένιωθες, ας πούμε, μια χαρά, μια αγαλλίαση, τώρα ακόμη πιο πολύ. Λες: «Πω πω, Θεέ μου, από τι με γλίτωσες. Ναι, από τι με γλίτωσες, από τι με έσωσες. Θεέ μου, θα μπορούσα και εγώ να είμαι μέσα σε αυτή την άγνοια, μέσα σε αυτή την κόλαση, μέσα σε αυτή τη δυστυχία, την ταλαιπωρία, και εσύ με έσωσες». Μπορεί να μη σκιρτήσει έπειτα η ψυχή; Μπορεί να μην αγαλλιάει έπειτα η ψυχή, να μην ευφραίνεται, να μην παφλάζει μέσα, ας πούμε, αυτή η χαρά; Να μη σκιρτά κανείς από χαρά και αγαλλίαση και να μην ψάλλει και να μην δοξάζει και να μην υμνεί τον Θεό και να ευχαριστεί και να ευγνωμονεί; Εγώ δε αγαλλιάσομαι εις τον αιώνα, ψαλώ τω Θεώ Ιακώβ. Και τώρα τελειώνει ο Θεός. Βάζει ο Ψαλμωδός φυσικά, βάζει τον Θεό να μιλάει: «Και πάντα τα κέρατα των αμαρτωλών συνθλάσω και υψωθήσεται τα κέρατα του δικαίου».

Κάθε δύναμη των αμαρτωλών θα την τσακίσω, ας πούμε, δεν θα μείνει τίποτε που να υπερέχει, λέει ο Θεός. Κάθε δύναμη των αμαρτωλών, συνθλάσω, θα την τσακίσω, και υψωθήσεται τα κέρατα του δικαίου και θα ανυψωθούν οι δίκαιοι, θα υψωθούν, ναι, με μια λέξη δηλαδή θα υψωθούν οι δίκαιοι ή οι δυνάμεις των δικαίων. Αλλά τελικά όμως αυτός θα υψωθεί, θα αποδοθεί δίκαιο. Οι δίκαιοι δηλαδή, οι άνθρωποι που πιστεύουν στον Θεό, οι άνθρωποι που μετανοούν, οι άνθρωποι του Θεού είναι εδώ οι δίκαιοι, όχι...

αυτοί που κάνουν δικαιοσύνη απλώς, αλλά οι άνθρωποι, οι ενάρετοι. Εις αυτούς λοιπόν θα αποδοθεί δίκαιο και έτσι θα υψωθούν.

Οι επαιρόμενοι αυτοί θα ταπεινωθούν, θα τους κατεβάσει ο Θεός και εκείνοι οι οποίοι ταπεινώνουν τον εαυτό τους για τον Θεό, αυτούς θα τους υψώσει ο Θεός. Αυτά για σήμερα και θα συνεχίσουμε, θα περάσουμε στον 75ο ψαλμό την άλλη Δευτέρα.