Ευχαριστία και εμπιστοσύνη στον καιρό του Θεού στον 74ο Ψαλμό

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

I think we finished Psalm 73, so we can now turn to Psalm 74. It is a psalm of Asaph, possibly written when the Assyrians invaded Judah, during the reign of Hezekiah. Isaiah was the prophet at that time, and he strengthened Hezekiah. It may be that—

The invaders were the Assyrians, whose leader was Sennacherib. You can read about this in Isaiah, chapter 37, verse 33 and following. It seems this psalm was written then, after the people had faced a great threat and been saved. They thank God, glorify Him, and sing His praise.

It is a short psalm, only ten verses. It has a first and second part, as well as an opening and a conclusion.

“We will give thanks to You, O God; we will give thanks to You and call upon Your name. I will tell of all Your wonders. When I choose the time, I will judge with justice. The earth and all who dwell in it have melted; I have established its pillars. I said to the lawless, ‘Do not act lawlessly,’ and to sinners, ‘Do not lift up your horn. Do not raise your horn on high, and do not speak wickedly against God.’ For help comes neither from the east nor from the west nor from the desert mountains. God is the judge: He brings one low and raises another up. For there is a cup in the hand of the Lord, filled with strong wine, mixed and ready. He pours from it, but its dregs have not been emptied; all the sinners of the earth shall drink.”

“But I will rejoice forever; I will sing to the God of Jacob, and I will break all the horns of sinners, and the horns of the righteous shall be lifted up.”

We begin with the second verse, since the first verse is the title of the psalm. It begins: “We will give thanks to You, O God; we will give thanks to You and call upon Your name.”

We have said before that, here, giving thanks to God means glorifying Him. In the Old Testament, that is chiefly what this word means. “We will all glorify You, our God. We will glorify You and call upon Your name.” The people have in mind everything God has done for them over the years. And now, too, they have this assurance—though the psalm was probably written after their deliverance.

Although the words are in the future tense, we should understand them as referring to the present: “We will glorify You”—that is, we will glorify You now. We are not waiting until the threat is over or until something good happens. We will glorify You now. And he says it a second time: “We will glorify You and call upon Your name.” As we have said when speaking of other psalms, the same phrase is not repeated by chance. “We will give thanks to You; we will give thanks to You.” That repetition has a purpose.

Sometimes someone may repeat words for rhetorical effect. But we must remember that in the sacred books, even when something sounds like rhetoric, it is inspired by the Spirit of God. It also comes from deep within the writer’s soul, and the writer often gives voice to the feelings of the people. We all know what it is like to receive an unexpected kindness after we have been through something—

when we have faced a terrible threat and our lives have been in danger.

We may have reached the point where we had lost hope that the danger would pass. Then it does pass, and we feel such relief. Imagine a car coming straight at us. We see death before our eyes, and someone reaches us in time, pulls us away, and saves us. From the depths of our hearts, we would say it again and again. We would not simply say, “Thank you,” but “Thank you, thank you,” over and over. We would say it because that is how we truly feel. So here the psalmist and all the people together, speaking in the plural, feel the need to glorify God.

And they say so: “We will glorify You, give thanks to You, sing Your praise, and call upon Your name.” What does calling upon His name mean here? It is more than simply saying that they will pray. They honor His name with thanksgiving. That is what the psalm seems to emphasize, and we too will often feel the need to do this. Indeed, we should. Most likely, when those Assyrians attacked and placed the people in danger—

well, they would have, uh—

They would have mocked them, saying, “Where is your God? What can your God do?” Many would have insulted and blasphemed God’s name, paying Him no regard at all. So now the people, having been saved—or certain that they will be saved—say, “We will glorify You, give thanks to You, sing Your praise, and call upon Your name. We revere Your name. We believe in Your name. You are our God.” And they have all the more reason to say this because their enemies blaspheme Him, refuse to acknowledge Him, and do not love Him.

“We honor Your name and acknowledge it. You are our God. We turn to You, call upon You, and confess You.”

This matters greatly, especially in our own day, when, in one way or another—

both ordinary people and people in public positions speak so contemptuously of the Church, of God, and of Christianity. This matters greatly. We must do the opposite: the more we see people despise the Church, the more we should honor her. The more we see people disregard her, the more we should cherish and love her, and rejoice in doing so. There is no worse state than to have no reverence for God, to pay Him no regard—or, in our case, to pay no regard to His Church.

I would say that, in such circumstances, there is nothing better or nobler than honoring God without being ashamed because others despise Him, and honoring and loving the Church without being ashamed because others dishonor her. People also show such contempt for the Gospel. For that very reason, how good it is for us to honor the Gospel, love it, study it, live by it, teach it, and spread it. “I will tell of all Your wonders.”

While he was speaking in the first person plural, he now speaks in the first person singular. Perhaps this means that, although the whole people offer this prayer before God, the individual person is not lost among them. As we said before, what are we among the people? A service is held, the Divine Liturgy is celebrated, and the chanter says “Lord have mercy” on behalf of us all; or we may all say “Lord have mercy.” Yet each person should feel that it comes from their own soul. We say it together, but it also comes from each person’s own soul. Each person has a personal relationship with God and personal communion with God, even while they are with others.

True communion with God is also personal. Often, even in the Church, a person is gathered with all the members of the Church, with the whole body of the faithful, and everyone prays together, saying “Lord have mercy,” “Grant this, O Lord,” and the other responses. Yet that person also feels the need to open their heart before God and speak to Him about personal things. Everyone says “Lord have mercy,” but each person also asks the Lord for mercy on themselves. We live with others and share in the spiritual life of the community, yet each of us also knows our own personal life in Christ. And this prayer comes from that personal life.

This prayer comes from each of us as a distinct person. That is the sense in which the psalmist says, “I will tell of all Your wonders.” He speaks now in the singular, yet each member of that Hebrew community can say it too. “I will tell of all Your wonders.” As we were saying yesterday, a person should sit down and remember all God’s kindnesses, all the good He has done, all the blessings and gifts of grace He has given. We too should remember and recount these wonders of God.

And recount them to others as well. We do ourselves a disservice when we fail to remember how God enlightened us at one moment, kept us from something at another, showed us the way, or saved us from something else. I do not mean that He saved our lives, but that He saved us from our error. At any moment things could have gone differently. Most of us know that many times in life we have walked on a razor’s edge and could have fallen the other way. Instead, we fell on the side where we needed to fall: where we found God, found the path, found the truth and found joy, where people came along to help us. It could all have turned out quite differently.

When we think of these things, we say, “My God!” We do more than think about them: gratitude for those particular events rises within us. It is as though we were telling the story, watching those wonderful events pass through us one by one, like a film. And then there are the wondrous things God did for the people as a whole. As we know, the Hebrews would remember how He brought them out of Egypt, led them through the Red Sea and the wilderness, and saved them from enemies and wars. So: “I will tell of all Your wonders.” That is the third verse.

Before the third verse ends, God most likely intervenes. It is as though this were a drama: the psalmist has been speaking, and now he has God speak from this point on—not throughout the whole psalm, but here. “When I choose the time, I will judge with justice.” As Father Joel says in his commentary, some understand “when I choose the time” as referring to the psalmist: “I, the psalmist, will tell of all Your wonders when I have the time.” The text seems to support this reading, since there is a comma after “I will tell of all Your wonders,” followed by “when I choose the time” and then a semicolon. So the pause would come here. But others take the view that...

Personally, I think the other reading is sounder and gives the passage greater depth: it is God who says, “When I choose the time, I will judge with justice.” On this reading, both “I will judge with justice” and “when I choose the time” belong to God. This is very, very important.

Remember how the Lord says, “The hour has come.” The hour has come.

This does not mean that someone has wound everything up like a clock, so that when its hands reach a certain point—the Kingdom of Heaven, the Nativity of the Theotokos, the Second Coming, the Annunciation—one miracle happens, then another, simply because the appointed hour has struck. Do you see? God is free.

God is bound by no clock and by no necessity. Yet God does have His hours. “The hour has come,” says the Lord. He had come into this world knowing beforehand that He would suffer. Many times it seemed that His suffering was at hand, but the hour had not yet come. Now it had. That does not mean someone else brought that hour about. God knows it in His divine counsel. Please pay attention to this: God acts freely.

It is God’s free will. He knows when, how and why He will act. That is the sense in which the Lord says, “The hour has come”: it has come as God has freely ordained, not because He is bound by some necessity, as though He were inside a clock. The hour came for Him to be arrested, put to death, buried and raised again—to suffer and rise again. So here, “when I choose the time” means when God judges that the hour has come to do this or that. Did the Lord Himself not say something to His mother when she told Him they had no more wine and asked Him to see to it?

He said that His hour had not yet come. And soon afterward He acted; He did not wait long. Even so, it means that we are not the ones to tell God what to do, when to do it or how to do it. It is vital to trust God completely and understand that He will do everything in its proper time. You may have noticed how often we say this, even in private: He will do everything in its proper time. Do you know what it means to have that complete trust? It does not make a person idle in the least. If it makes you idle, you have not understood what God is saying. I have said this before, because many people get confused at this point: if that is so...

Will a person become lazy? Not at all. Rather, he enters into God’s purpose, into God’s activity, into His way and His whole plan, while placing his trust in Him. He does not fret, and he does whatever is required of him; he neither neglects it nor puts it off. But he does not act as though he had a contract with God: “I have done this, so You must do that right now.” No. You leave that to God. “When I choose the time” means at the right time, and God knows when that is. Of course, our response affects when that time comes. God wants to act. He wants to cleanse our hearts and give us His joy, His love and His warmth.

But we delay. We do not repent. We are hard-hearted, lazy and sluggish. We simply do not understand.

Our own response certainly plays a part when God does not do what He wishes to do for us. Our attitude holds Him back—not because we make God powerless, as though He were no longer almighty, but because we will not receive what He wants to give us. Our attitude is like saying no, and God does not force our will. So now we can see more clearly that trusting God to do everything in His own time does not make us idle. On the contrary, it frees us from...

...our bonds, the chains that hold us, so that we remain ready and keep responding to Him. When this or that will happen, and how it will happen, belongs to God. We can be absolutely certain that God will act, and that He will do each thing at the time it needs to be done, as we for our part respond to Him. So when He says, “When I choose the time, I will judge with justice,” He means: yes, the Assyrians have invaded and are doing what they do, but when I choose the time, when I, as God...

...intervene at the time I know to be right, then I will deal with those Assyrians. I will judge them justly, put them in their place and punish them. And that is what happened.

Please pay close attention to these words and the meaning within them, for they can help us greatly. I say this humbly: if someone takes in even this much, understands it, accepts it and lives by it for the rest of his life, he needs nothing more. It is all here. Trust the God of love, mercy and compassion. Trust the God who loves mankind and shows mercy. Trust fully that, yes, He will make you holy when God comes. When God comes, He will make you holy. So trust Him and follow Him. You will enter into God’s plan. You will enter into...

...that path on which you become God’s instrument and He takes you into His care, as we have said so many times. Then you no longer dwell on when or how God will intervene, or what will happen. You trust Him and attend to what is yours to do: love Him, trust Him, hope in Him, humble yourself, repent, say, “Lord, I have sinned,” and persevere in the work before you. That is how you respond to His love. And God will judge each person, though we so often worry, “What will happen? What will happen?”

What will happen about this or that? Why is this happening? Why is that happening? God will do everything in its proper time and put everyone in their place. He will judge each person both in this world and in the world to come. Things do not end here. If everything ended here, there would be no need for heaven. You see, deep within us all there is a conviction that cannot be erased from the human soul: one day justice must prevail. Injustice weighs so heavily on every person. One day justice will prevail.

Let everything happen here; yes, that other world will come too. We shall find ourselves in that world where, as the Apostle Peter says, righteousness dwells. Yes, when the time comes, when He judges that the hour has come, He will put each person in their place and judge each one justly. We must pay attention to these things and pay attention to them in practice, in our lives. In recent days, somewhere I happened to be, I needed to say these things to someone to help that person, so to speak, relate better to God...

...and to themselves as well. In that person’s situation, things were very bad and entirely unjust, yet the pressure was intense. But the person under that pressure said, “Since God permits this, He knows best. Perhaps this is what I need, however unjust it all is. All right, perhaps this is what I need.” From the moment that person said it, the pressure and hardship no longer felt the same. The person was set free and benefited beyond words.

Then, when the time came for God to act, he set everything right. He put one person in his place, and then another, and, so to speak, no injustice was left unresolved.

“The earth melted, and all who dwell in it. I have made its pillars firm.”

What he seems to mean here is that when the time comes for God to act and judge justly, he begins to put each person in his place. He may strike one here and punish another there. Restoring justice can itself be a punishment for the one who committed the injustice. Then “the earth melted, and all who dwell in it.” God’s intervention is no small thing. It is as though the earth and everyone on it were melting. When God acts, he acts as God. May the hour of his wrath and judgment not come upon us.

When God acts to bring about justice, the earth seems to melt, along with those who live on it. Naturally, this brings great fear and terror. Think of an earthquake: the ground and the apartment buildings shake, and people are seized with fear. Yet God says again, “I have made its pillars firm.” Do not be afraid. It may seem that the hour has come when everything will be lost, the earth will melt, and nothing will remain. Thank you.

Speaking of earthquakes, there was an engineer who stayed in his home. I think it was somewhere nearby, in an apartment building with only a few apartments. In any case, he had built the building himself. However much Thessaloniki shook, and however much his building shook, he did not budge. Others left, but he stayed where he was. He said, “I know how I built this home. I know how I built this apartment building. I know how firmly I set it. It will be all right. It will be all right.” We should not take this only as pride on his part. God knows how he established the universe and made the earth firm.

The earth and those who dwell in it may seem to melt when God acts. Yet he is the very one who set its pillars in place, who made the earth firm. So we need not be afraid. It will not be destroyed. We all have some experience of this. How many times has it seemed that everything was being lost? Depending on our age, we have lived through bombardments, foreign armies, upheavals, earthquakes, and all kinds of movements. We thought, “That is it. Everything is falling apart; nothing will remain.” Such things can happen around us, and things can also come to such a pass within our own souls.

This may happen because we have sinned, or because God permits the devil to shake us. Did this not happen to the disciples too? Did it not seem that they had been scattered, that everything had fallen apart and nothing was left? Yet that passed. They came together again, and the Lord came and set them back on the path. Always remember: God may allow everything to be shaken until it seems that all is lost, around us and even within ourselves. But God knows how he made us. Do not forget that. As Scripture says, God allows us to face only as much temptation as we can bear. God knows everything.

He knows us. He knows what we are and what we are not, how much we can bear and how much we cannot. Very often we think, “I cannot take any more.” But God knows; we do not. At such times, remember these words: “I have made its pillars firm.” Do not be afraid when the earth trembles. Let everything seem to fall apart; let the earth and those who dwell in it seem to melt. All will not be lost. It may look that way, but it will not end that way. God says, “I made the earth firm. I set its pillars in place. I laid its foundations securely.” Let us stop here and continue next time.

Νομίζω ότι είχαμε τελειώσει τον 73ο ψαλμό και μπορούμε να περάσουμε τώρα στον 74ο ψαλμό. Είναι ένας ψαλμός του Ασάφ, ο οποίος πιθανόν γράφτηκε όταν εισέβαλαν οι Ασσύριοι στην Ιουδαία, την εποχή που βασίλευσε ο Εζεκίας της φυλής Ιούδα, και προφήτης την εποχή ήταν ο προφήτης Ησαΐας, ο οποίος βέβαια ενίσχυσε τον Εζεκία και πιθανόν

ήταν οι Ασσύριοι, ο αρχηγός των Ασσυρίων ήταν ο Σενναχειρείμ. Αυτά μπορεί κανείς να τα διαβάσει και στον προφήτη Ησαΐα, τριακοστό έβδομο κεφάλαιο, τριακοστό τρίτο στίχο και εξής. Φαίνεται τότε γράφτηκε ο ψαλμός αυτός, που πέρασε ο λαός μια μεγάλη απειλή και σώθηκε, και ο λαός ευχαριστεί τον Θεό και δοξάζει και υμνεί τον Θεό.

Είναι μικρός ο ψαλμός, μόλις είναι 10 στίχοι, έχει πρώτο μέρος, δεύτερο μέρος και πρόλογο και επίλογο.

Εξομολογησόμεθά σοι, ο Θεός, εξομολογησόμεθά σοι και επικαλεσόμεθα το όνομά Σου. Διηγήσομαι πάντα τα θαυμάσιά Σου. Όταν λάβω καιρόν, εγώ ευθύτητας κρινώ. Ετάκη η γη και πάντες οι κατοικούντες εν αυτή, εγώ εστερέωσα τους στύλους αυτής. Είπα τοις παρανομούσι, μη παρανομείτε, και τοις αμαρτάνουσι, μη υψούτε κέρας. Μη επαίρετε εις ύψος το κέρας υμών και μη λαλείτε κατά του Θεού αδικίαν, ότι ούτε εξ εξόδων, ούτε από δυσμών, ούτε από ερήμων ορέων, ότι ο Θεός κριτής εστι, τούτον ταπεινοί και τούτον υψοί. Ότι ποτήριον εν χειρί Κυρίου, οίνου ακράτου πλήρες κεράσματος, και έκλινεν εκ τούτου εις τούτο, πλην ο τρυγίας αυτού ουκ εξεκενώθη, πίονται πάντες οι αμαρτωλοί της γης.

Εγώ δε αγαλλιάσομαι στον αιώνα, ψαλώ τω Θεώ Ιακώβ, και πάντα τα κέρατα των αμαρτωλών συνθλάσω, και υψωθήσεται τα κέρατα του δικαίου.

Από το δεύτερο στίχο, ο πρώτος στίχος είναι πάντα ο τίτλος, ας πούμε, του Ψαλμού, και αρχίζει από το δεύτερο στίχο: Εξομολογησόμεθά σοι, ο Θεός, εξομολογησόμεθά σοι και επικαλεσόμεθα το όνομά Σου.

Και άλλη φορά είπαμε ότι εξομολογούμαι στον Θεό είναι δοξολογώ τον Θεό. Στην Παλαιά Διαθήκη κυρίως το ρήμα αυτό ή το ουσιαστικό αυτό, αυτή την έννοια έχει. Θα σε δοξάσουμε όλοι, Θεέ μας, θα σε δοξάσουμε και θα επικαλεστούμε το όνομά Σου. Δηλαδή, ο λαός έχει υπόψη του όλα εκείνα τα οποία έχει κάνει κατά καιρούς ο Θεός υπέρ αυτών, αλλά και τώρα που είναι βέβαιος, δηλαδή μάλλον μετά τη διάσωση πρέπει να έγινε ο ψαλμός.

Μολονότι είναι σε μέλλοντα χρόνο, πρέπει να το εννοήσουμε σε ενεστώτα. Θα σε δοξολογήσουμε, δηλαδή τώρα θα σε δοξολογήσουμε, όχι κάποτε όταν, ας πούμε, τελειώσει η απειλή, όταν θα έρθει το καλό κτλ. Αλλά τώρα θα σε δοξολογήσουμε και πάλι το λέει δεύτερη φορά, θα σε δοξολογήσουμε και επικαλεσόμεθα το όνομά σου. Είπαμε, λέγαμε και άλλες φορές σ' άλλους ψαλμούς, ότι δεν επαναλαμβάνεται τυχαία η ίδια φράση. Εξομολογησόμεθά σοι, εξομολογησόμεθά σοι. Δεν επαναλαμβάνεται αυτό τυχαία.

Καμιά φορά, ναι, ρητορικό τον τρόπο μπορεί να το βάζει κανείς. Πρέπει να ξέρουμε ότι στα Ιερά Βιβλία, και όταν ακόμη μοιάζει να έχουν εκεί μέσα κάτι σαν ρητορεία, όλα αυτά αφενός είναι έμπνευσης Πνεύματος του Θεού και αφετέρου πηγάζουν από μέσα, έρχονται μέσα από την ψυχή του συγγραφέως, ο οποίος συγγραφέας πολλές φορές διερμηνεύει τα αισθήματα του λαού. Δηλαδή, όλοι μας γνωρίζουμε όταν μας έρχεται μια ευεργεσία, αναπάντεχη ευεργεσία, όταν έχουμε περάσει,

βρεθήκαμε κάτω από φοβερή απειλή και κινδυνεύσαμε.

Σε σημείο που απελπιστήκαμε ότι μπορούσε να περάσει το κακό, και πέρασε το κακό, ναι, νιώθουμε πάρα πολύ άνετα. Δηλαδή, υποθέσουμε ερχόταν κατά πάνω μας ένα αυτοκίνητο και είδαμε το θάνατο με τα μάτια μας και κάποιος πρόλαβε και μας άρπαξε, μας άρπαξε ή μας έσωσε. Λοιπόν, μέσα από όλη μας, από την καρδιά μας, τα βάθη της καρδιάς μας, θα πούμε και θα ξαναπούμε, δεν θα πούμε απλώς ευχαριστώ, αλλά θα πούμε σε ευχαριστώ, σε ευχαριστώ, πάλι και ξανά, όχι γιατί είναι ένα σχήμα λόγου, αλλά γιατί έτσι το νιώθουμε. Έτσι λοιπόν εδώ ο ψαλμωδός και ο λαός μαζί, όλοι, σε πληθυντικό, όπως βλέπουμε, αισθάνονται την ανάγκη να δοξολογήσουν τον Θεό.

και το λένε αυτό: θα σε δοξάσουμε, θα σε δοξολογήσουμε, θα σε ευχαριστήσουμε, θα σε υμνήσουμε και επικαλεσόμεθα το όνομά σου. Και θα επικαλεστούμε το όνομά σου. Με ποια έννοια τώρα εδώ; Όχι με την έννοια ότι να, θα προσευχηθούμε. Ευχαριστούμε και θα ευχαριστούμε το όνομά σου. Αυτό γίνεται, αλλά εδώ τονίζεται για τον λόγο τον εξής μάλλον, και πολλές φορές θα αισθανθούμε και εμείς την ανάγκη να το κάνουμε και πρέπει να το κάνουμε αυτό. Κατά πάσα πιθανότητα οι Ασσύριοι αυτοί, οι εχθροί που ήρθαν και έκαναν επίθεση και εκινδύνευσε ο λαός από αυτούς,

ναι, θα τους, εεε...

Ας πούμε, θα τους περιγελούσαν: πού είναι ο Θεός σας, τι μπορεί να κάνει ο Θεός σας; Πολλοί θα ύβριζαν και θα βλασφημούσαν το όνομα του Θεού και ούτε καν θα λογάριαζαν, ας πούμε, τον Θεό. Ακριβώς έρχεται ο λαός τώρα και λέει, καθώς μάλιστα σώθηκε ή έχει τη βεβαιότητα ότι θα σωθεί: Θα σε δοξολογήσουμε, θα σε ευχαριστήσουμε, θα σε υμνήσουμε και θα επικαλεστούμε το όνομά σου. Εμείς ευλαβούμε το όνομά σου, πιστεύουμε στο όνομά σου, σε έχουμε Θεό μας και, ακριβώς, ένας λόγος παραπάνω που αυτοί σε βλασφημούν και δεν σ' αναγνωρίζουν και δεν σ' αγαπάζουν.

Τιμούμε το όνομά σου και αναγνωρίζουμε το όνομά σου και σε έχουμε Θεό και σε σένα καταφεύγουμε και σε επικαλούμεθα και σε ομολογούμε.

Πάρα πολύ μεγάλη σημασία, προπαντός στις ημέρες μας, που με τον ένα ή τον άλλο τρόπο

ανεπίσημοι άνθρωποι και επίσημοι άνθρωποι μιλούν τόσο περιφρονητικά για την Εκκλησία, τόσο περιφρονητικά για τον Θεό, τόσο περιφρονητικά για τον Χριστιανισμό, θέλετε. Έχει πάρα πολύ μεγάλη σημασία. Εμείς θα κάνουμε ακριβώς το αντίθετο. Όσο βλέπουμε ότι περιφρονούν την Εκκλησία, τόσο εμείς να τιμούμε την Εκκλησία. Όσο βλέπουμε να μην τη λογαριάζουν, τόσο εμείς να τη λογαριάζουμε και να την αγαπούμε και να το χαιρόμαστε. Δεν υπάρχει χειρότερη κατάσταση από εκείνη στην οποία, όταν βρίσκεται κανείς, δεν ευλαβείται τον Θεό, δεν λογαριάζει τον Θεό ή σε εμάς τώρα, ας πούμε, δεν λογαριάζει την Εκκλησία Του.

Θα έλεγα, σε αυτή την περίπτωση δεν υπάρχει ωραιότερο, ανώτερο από το να τιμάς τον Θεό, όχι να ντρέπεσαι να τον τιμήσεις επειδή τον περιφρονούν άλλοι, να τιμάς την Εκκλησία και να την αγαπάς, όχι να ντρέπεσαι να την τιμήσεις επειδή την ατιμάζουν άλλοι. Το Ευαγγέλιο, που τόσο, ας πούμε, το περιφρονούνε, πόσο καλό είναι εμείς, λέω, ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο να τιμούμε το Ευαγγέλιο, να αγαπούμε το Ευαγγέλιο, να μελετούμε το Ευαγγέλιο, να ζούμε σύμφωνα με αυτό και να το διδάσκουμε και να το διαδίδουμε. Διηγήσομαι πάντα τα θαυμάσιά σου.

Ενώ ομιλούσε σε πρώτο πληθυνικό πρόσωπο, τώρα ομιλεί σε πρώτο ενικό πρόσωπο. Ίσως με την έννοια ότι, ναι μεν, η προσευχή αυτή γίνεται από όλο το λαό ενώπιον του Θεού, αλλά μέσα εκεί δεν χάνεται ο συγκεκριμένος άνθρωπος, το συγκεκριμένο πρόσωπο. Λέγαμε και άλλη φορά, εμείς τι είμαστε μέσα στο λαό; Γίνεται η ακολουθία, γίνεται η θεία λειτουργία και λέει ο ψάλτης «Κύριε ελέησον», που λέει εξ ονόματος όλων μας, ή μπορεί να το λέμε όλοι το «Κύριε ελέησον». Όμως πρέπει να αισθάνεται κανείς ότι βγαίνει από τη δική του ψυχή, όλοι μαζί, αλλά βγαίνει και από τη δική του ψυχή. Έχει και προσωπική αναφορά κανείς εις τον Θεό και προσωπική κοινωνία με τον Θεό. Πόσο να η προσωπική έχει με τους άλλους και πόσο να έχει με τους άλλους.

Αληθινή επικοινωνία με τον Θεό θα έχει όντως και προσωπική. Και πολλές φορές, και μέσα στην Εκκλησία ακόμα, ενώ είναι μαζί με όλα τα μέλη της Εκκλησίας, με όλο το πλήρωμα, και όλοι μαζί προσεύχονται, όλοι μαζί προσευχόμενοι, όπως είπαμε, με τα «Κύριε ελέησον» και τα «Παράσχου, Κύριε» και τα άλλα, και όμως αισθάνεται κανείς την ανάγκη, αισθάνεται έτσι να ανοίξει την καρδιά του ενώπιον του Θεού και να μιλήσει για προσωπικά. «Κύριε ελέησον», «Κύριε ελέησον» όλοι, αλλά και «Κύριε ελέησον» τον εαυτό του. Καθώς κανείς ζει μαζί με τους άλλους και ζει την όλη πνευματική ζωή της κοινότητας, αλλά κυρίως κανείς έχει εμπειρία της ειδικής του προσωπικής ζωής εν Χριστώ. Και βγαίνει από αυτή την προσωπική ζωή.

Από το ξεχωριστό πρόσωπο που είναι ο καθένας, βγαίνει αυτή η προσευχή. Μ' αυτή την έννοια λοιπόν, «διηγήσομαι πάντα τα θαυμάσιά σου», λέει στον ενικό τώρα ο ψαλμωδός αλλά και κάθε μέλος της κοινότητας, της εκεί της εβραϊκής. Επίσης λέει, διηγήσομαι, θα διηγηθώ πάντα τα θαυμάσιά σου. Αυτό που λέγαμε και χθες, να βάλει κανείς κάτω τον εαυτό του, να καθίσει κάτω και να θυμηθεί όλες τις ευεργεσίες του Θεού, όλα εκείνα τα καλά που έκανε ο Θεός, όλες τις ευλογίες, όλες τις χάρες που έδωκε ο Θεός, να θυμηθεί κανείς και να διηγείται και εμείς αυτά τα θαυμάσια του Θεού.

Όχι να τα διηγείται, να πάει να τα διηγείται σε άλλους. Ακριβώς έτσι κάνουμε άσχημα όταν δεν φέρνουμε στη μνήμη μας που τότε μας φώτισε ο Θεός, τότε μας πρόλαβε από εκείνο, τότε μας έδειξε εκείνο, τότε μας έσωσε από κάτι άλλο, και δεν εννοώ εδώ μας έσωσε τη ζωή μας αλλά μας έσωσε από την πλάνη μας. Ανά πάσα στιγμή, διότι λίγο πολύ όλοι νιώθουμε ότι πολλές φορές περπατήσαμε μες στη ζωή μας, περπατήσαμε σαν πάνω στην κόψη του ξυραφιού και μπορούσαμε να έχουμε πέσει έτσι. Και πέσαμε ακριβώς από εκεί που χρειαζόταν να πέσουμε. Εκεί που βρήκαμε τον Θεό, εκεί που βρήκαμε τον δρόμο, εκεί που βρήκαμε την αλήθεια, εκεί που βρήκαμε τη χαρά, εκεί που βρέθηκαν άνθρωποι να μας βοηθήσουν κτλ. Ανά πάσα στιγμή, αλλά μπορούσαμε να έχουμε πέσει από την άλλη και να ήταν εντελώς αλλιώς τα πράγματα.

Να τα σκεφτεί κανείς αυτά, λέει, Θεέ μου, δεν τα σκέφτεται απλώς, αλλά βγαίνει από μέσα του συγκεκριμένη ευγνωμοσύνη για τα συγκεκριμένα γεγονότα. Ναι, με αυτήν την έννοια, σαν να διηγείται κανείς, σαν να περνούν από μέσα του ένα ένα, σαν κινηματογραφική ταινία, όλα εκείνα τα θαυμάσια γεγονότα. Αλλά και τα γεγονότα, τα θαυμαστά όπως λέει, τα θαυμάσιά σου, που έκανε γενικότερα ο Θεός εις τον λαό. Όπως ξέρουμε, όλοι οι Εβραίοι σε αυτές τις περιπτώσεις εθυμούντο: τους έβγαλε από την Αίγυπτο, τους πέρασε από την Ερυθρά Θάλασσα, τους πέρασε μέσα από την έρημο, που τους έσωσε από εχθρούς και τους έσωσε από πολέμους κλπ. Λοιπόν, διηγήσομαι πάντα τα θαυμάσιά σου. Τρίτος στίχος αυτός.

Πριν τελειώσει ο τρίτος στίχος, κατά πάσα πιθανότητα, τώρα στη συνέχεια επεμβαίνει ο Θεός. Εμφανίζεται δηλαδή ο Θεός σαν ένα δράμα, ομιλεί δηλαδή ο ψαλμωδός, και ο ψαλμωδός βάζει τώρα να ομιλεί από εδώ και κάτω, όχι δηλαδή σε όλο τον ψαλμό, αλλά σε αυτό το σημείο τώρα ομιλεί ο Θεός. «Όταν λάβω καιρόν, εγώ ευθύτητας κρινώ». Και όπως λέει ο πατήρ Ιωήλ, που ερμηνεύει εδώ, άλλοι λένε ότι το «όταν λάβω καιρόν» εννοεί τον ψαλμωδό. Όταν εγώ, ψαλμωδός, διηγήσομαι πάντα τα θαυμάσιά σου όταν λάβω καιρόν. Και έτσι μοιάζει όπως είναι και το κείμενο, διότι «διηγήσομαι πάντα τα θαυμάσιά σου» έχει κόμμα, «όταν λάβω καιρόν» και ύστερα έχει άνω στιγμή. Επομένως εδώ έπρεπε να σταματάει. Αλλά άλλοι έχουν τη γνώμη και...

Εγώ προσωπικώς νομίζω αυτό είναι σωστότερο, είναι πιο πλούσια έτσι, ότι ο Θεός είναι εκείνος ο οποίος λέγει: «Όταν λάβω καιρόν, εγώ ευθύτητας κρινώ». Εδώ το «ευθύτητας κρινώ», όπως είπατε, αποδίδεται στον Θεό, αλλά και το «όταν λάβω καιρόν». Ναι, είναι πάρα πολύ σημαντικό αυτό, πάρα πολύ.

Θυμηθείτε που λέει ο Κύριος «ελήλυθεν η ώρα», ελήλυθεν η ώρα.

Όχι με την έννοια ότι κάποιος έχει κουρδίσει τα πάντα κατά τέτοιο τρόπο και μόλις φτάσουν οι δείκτες του ωρολογίου, Βασιλεία των Ουρανών, Γέννηση της Θεοτόκου, Δευτέρα Παρουσία, Ευαγγελισμός, όταν φτάσουν στο τάδε και το άλλο σημείο, δηλαδή σαν να γυρίζει έτσι και όταν έρχεται η ώρα γίνεται το θαύμα και γίνεται πάλι το θαύμα. Έτσι; Ο Θεός είναι ελεύθερος.

Δεν μπαίνει σε κανένα ρολόι ο Θεός και δεν μπαίνει σε καμιά ανάγκη ο Θεός. Ωστόσο όμως έχει ώρες ο Θεός. «Ελήλυθεν η ώρα», λέει ο Κύριος, και εννοούσε ότι ήρθε στον κόσμο αυτό και εκ των προτέρων ήξερε ότι θα πάθει. Πολλές φορές φάνηκε ότι θα πάθει, αλλά δεν είχε έρθει ακόμη η ώρα. Και τώρα ήρθε η ώρα. Ήρθε η ώρα, όχι ήρθε η ώρα δηλαδή κάποιος την έφερε αυτήν την ώρα. Ο Θεός εν τη θεϊκή βουλή του, κύριος ξέρει. Παρακαλώ να το προσέξουμε αυτό. Ο Θεός ελευθέρως.

Είναι η ελευθέρα βούληση του Θεού, που εκείνος ξέρει πότε, πώς, γιατί και τα λοιπά, τι θα κάνει, εκείνος ξέρει. Μ' αυτήν την έννοια λοιπόν «ελήλυθεν η ώρα», και λέει ο Κύριος «ήρθε η ώρα», όπως ο Θεός το έχει κανονίσει. Ο Θεός το έχει κανονίσει ελευθέρως και όχι από καμία ανάγκη, σαν να μπήκε σε κανένα ωρολόγιο μέσα. Και ήρθε η ώρα λοιπόν να τον συλλάβουν, να θανατωθεί, να ταφεί, να αναστηθεί, να πάθει και να αναστηθεί. Έτσι λοιπόν εδώ, «όταν λάβω καιρόν», όταν δηλαδή ο Θεός θα κρίνει ότι ήρθε η ώρα να κάνει τούτο, εκείνο. Ο ίδιος ο Κύριος δεν είχε πει στη μητέρα του, όταν του είπε ότι δεν έχουν κρασί άλλο και να φροντίσει;

Είπε ότι δεν ήρθε ακόμη η ώρα. Και αμέσως μετά το έκανε. Ε, αμέσως, δεν άργησε πολύ. Ωστόσο όμως αυτό σήμαινε ότι δεν είμαστε εμείς που θα υποδείξουμε στον Θεό τι θα κάνει, πότε θα το κάνει, πώς θα το κάνει. Έχει πάρα πολύ μεγάλη σημασία να εμπιστευτούμε εις τον Θεό απολύτως και να καταλαβαίνουμε ότι όλα ο Θεός θα τα κάνει στην ώρα τους. Αν έχετε προσέξει, το λέμε συχνά αυτό, και κατ' ιδίαν γίνεται, όλα θα τα κάνει στην ώρα τους. Ξέρετε τι θα πει αυτό, να έχεις αυτή την απόλυτη εμπιστοσύνη ότι όλα ο Θεός θα τα κάνει στην ώρα τους; Και καθόλου, καθόλου αυτό δεν αδρανοποιεί τον άνθρωπο. Αν σε αδρανοποιήσει, δεν κατάλαβες τι λέει ο Θεός, δεν κατάλαβες καθόλου ποιο είναι το νόημα. Και άλλη φορά το έχω πει, και μπερδεύονται πολλοί σε αυτό το σημείο, ότι άμα είναι έτσι...

Ο άνθρωπος θα τεμπελιάσει; Καθόλου δεν είναι να τεμπελιάσει ο άνθρωπος, αλλά μπαίνει ακριβώς μέσα στο νου του Θεού, μέσα στην ενέργεια του Θεού, μέσα στο δρόμο αυτόν του Θεού, μέσα στο όλο σχέδιο του Θεού. Αλλά εμπιστευμένος πλέον στον Θεό. Ούτε αγωνιά, ούτε ό,τι χρειάζεται να κάνει κανείς από την ανθρώπινη πλευρά το κάνει, δεν το αφήνει, δεν το αναβάλλει. Αλλά όχι σαν να έχει συμβόλαιο με τον Θεό: εγώ έκανα αυτό, κάνε και εσύ εκείνο, τώρα αμέσως. Όχι, αυτό το αφήνεις στον Θεό. «Όταν λάβω καιρόν», λέμε, την κατάλληλη ώρα, την οποία ξέρει ο Θεός πότε είναι αυτή η κατάλληλη ώρα. Άλλο τώρα ότι αυτή η κατάλληλη ώρα επηρεάζεται από μας. Δηλαδή ο Θεός θέλει να επέμβει, ο Θεός θέλει να καθαρίσει την καρδιά μας, θέλει να μας δώσει τη χαρά του, να μας δώσει την αγάπη του, να μας δώσει τη ζεστασιά του.

Εμείς καθυστερούμε, είμαστε αμετανόητοι, είμαστε σκληροί, είμαστε τεμπέληδες, είμαστε οκνηροί, είμαστε... δεν καταλαβαίνουμε.

Οπωσδήποτε εδώ συντελούμε εμείς οι ίδιοι στο να μην κάνει ο Θεός εκείνο που ήθελε να κάνει σε εμάς, διότι οπωσδήποτε η δική μας στάση εμποδίζει τον Θεό. Βέβαια, όχι τον εμποδίζει με την έννοια ότι τον καθιστούμε αδύνατο τον Θεό και δεν είναι παντοδύναμος και δεν μπορεί να κάνει, αλλά εμείς είμαστε τέτοιοι που δεν σηκώνει να κάνει ο Θεός εκείνο που θέλει να κάνει σε εμάς, διότι δεν το δεχόμεθα. Η στάση η δική μας είναι τέτοια που είναι σαν να λέμε όχι, και ο Θεός δεν παραβιάζει τη βούλησή μας. Αλλά όταν από τη δική μας πλευρά, τώρα καταλαβαίνουμε καλύτερα, ας πούμε, ότι αυτό δεν μας αδρανοποιεί καθόλου, να εμπιστευόμεθα εις τον Θεό και Εκείνος θα τα κάνει όλα στην ώρα τους, δεν μας αδρανοποιεί, τουναντίον, τουναντίον μας ελευθερώνει από...

Τα δεσμά μας, από τις αλυσίδες που μας δένουν, και γινόμαστε συνεχώς έτοιμοι, συνεχώς ανταποκρινόμενοι. Αλλά πότε θα γίνει το άλλο, πότε θα γίνει το άλλο, πώς θα γίνει το ένα, πώς θα γίνει το άλλο, είναι του Θεού. Όλοι έχουμε απολύτως, απόλυτη, απόλυτη βεβαιότητα ότι ο Θεός όχι απλώς θα τα κάνει, αλλά θα τα κάνει όλα στην ώρα τους, τότε που χρειάζεται να γίνει το καθένα, όσο εμείς από τη δική μας πλευρά ανταποκρινόμεθα. «Όταν λοιπόν λάβω καιρόν, εγώ ευθύτητας κρινώ», δηλαδή θέλει να πει, ναι, εντάξει, επέδραμαν οι Ασσύριοι και κάνουν αυτά που κάνουν οι Ασσύριοι και τα λοιπά, αλλά όταν εγώ λάβω καιρόν, όταν εγώ ως Θεός...

Εεε... Θα επέμβω στην ώρα που ξέρω, στην ώρα που γνωρίζω σαν ο Θεός. Λοιπόν, τότε θα τους κανονίσω αυτούς τους Ασσυρίους. Θα τους κρίνω δικαίως, δηλαδή. Θα τους βάλω στη θέση τους. Θα τους τιμωρήσω. Όπως και έγινε.

Θα παρακαλέσω πολύ να προσέξουμε αυτές τις λέξεις, να προσέξουμε το νόημα που κρύβεται σε αυτές τις λέξεις, γιατί μας είναι πάρα πάρα πολύ χρήσιμες. Ταπεινά έτσι, πιστεύω ότι αν μόνο αυτά να πάρει κανείς, έτσι να καταλάβει, να καταλάβει όλο αυτό το νόημα, να το δεχτεί και με αυτό να ζήσει το υπόλοιπο της ζωής του, δεν θέλει τίποτα άλλο. Όλα είναι εδώ μέσα. Να εμπιστευθείς εις τον Θεόν της αγάπης, του ελέους, της ευσπλαχνίας, να εμπιστευθείς στον φιλάνθρωπο και ελεήμονα Θεό, να εμπιστευθείς πλήρως. Ότι, ναι, θα σ' αγιάσει όταν έρθει ο Θεός, όταν έρθει ο Θεός θα σ' αγιάσει. Εμπιστεύσου λοιπόν και ακολούθα. Αλλά θα μπεις πλέον στο σχέδιο του Θεού. Θα μπεις στο...

Εκείνον τον δρόμο που είσαι πλέον όργανο του Θεού, σε έχει αναλάβει ο Θεός, που έχουμε πει τόσες φορές. Μετά δεν ασχολείσαι πότε θα επέμβει ο Θεός, πώς θα επέμβει ο Θεός, τι θα γίνει. Γι' αυτό είσαι βέβαιος και κοιτάς να κάνεις τα δικά σου. Να Τον αγαπάς, να εμπιστεύεσαι Αυτόν, να ελπίζεις σ' Αυτόν, να ταπεινώνεσαι, να μετανοείς, να λες «Κύριε, ήμαρτον» και να κοπιάζεις. Έτσι να ανταποκριθείς στην αγάπη Του, και θα κρίνει ο Θεός τον καθένα, που αγωνιούμε πολλές φορές, τι θα γίνει, τι θα γίνει.

Τι θα γίνει για το ένα, τι θα γίνει για το άλλο, γιατί συμβαίνει αυτό, γιατί συμβαίνει εκείνο, τι θα γίνει; Όλα ο Θεός θα τα κάνει στην ώρα τους και όλους θα τους βάλει στη θέση τους. Θα κρίνει τον καθένα και εδώ σε αυτόν τον κόσμο και στον άλλον κόσμο. Ε, δεν τελειώνουν εδώ. Αν τελείωναν όλα εδώ, δεν χρειαζόταν ο ουρανός. Βλέπετε, όλοι μέσα μας, όλοι μέσα μας έχουμε λίγο πολύ αυτό το πράγμα που δεν μπορεί να εξαφανιστεί από την ψυχή του ανθρώπου: ότι δεν μπορεί, κάποτε, κάποτε θα επικρατήσει το δίκαιο, διότι τόσο πολύ πνίγει τον κάθε άνθρωπο αυτό το άδικο. Κάποτε θα επικρατήσει το δίκαιο.

Να γίνουν όλα εδώ, ναι, θα έρθει και εκείνος ο κόσμος, ο άλλος. Θα βρεθούμε σε εκείνον τον κόσμο όπου, όπως λέγει ο Απόστολος Πέτρος, δικαιοσύνη κατοικεί. Αυτός, ναι, όταν λάβει καιρό, όταν εκείνος κρίνει, όταν είναι η ώρα, κατά τριών θα βάλει τον καθένα στη θέση του, θα κρίνει τον καθένα δίκαια. Γι' αυτό πρέπει αυτά να τα προσέξουμε και να τα προσέξουμε στην πράξη, στη ζωή. Χρειάστηκε αυτές τις ημέρες να πω σε κάποια ψυχή, κάπου εκεί που βρέθηκα, ότι για να βοηθήσω, ας πούμε, να τοποθετηθεί καλύτερα απέναντι του Θεού.

Να τοποθετηθεί και απέναντι του εαυτού της η ψυχή. Σε κάποια περίπτωση ήταν πάρα πολύ άσχημα τα πράγματα και εντελώς άδικα. Και ωστόσο, ενώ ήταν άδικα, ήταν πολύ πιεστικά. Και όταν ο πιεζόμενος είπε ότι «αφού ο Θεός το επιτρέπει έτσι, εκείνος ξέρει καλύτερα. Μπορεί έτσι να μου χρειάζεται, όσο και αν είναι άδικα όλα αυτά. Ωραία, έτσι μου χρειάζεται», από τη στιγμή που είπε έτσι, δεν αισθανόταν ούτε την πίεση, ούτε το ζόρισμα, ούτε τη δυσκολία, και όχι μόνον λυτρώθηκε, αλλά δεν λέγεται πόσο ωφελήθηκε.

Μετά ο Θεός, καθώς ήρθε η ώρα του να επέμβει, ας πούμε, τα έβαλε όλα στη θέση τους. Και τον ένα τον έβαλε στη θέση του και τον άλλον έβαλε στη θέση του και δεν έμεινε καμιά, τρόπον τινά, αδικία ατακτοποίητη.

«Ετάκη η γη και πάντες οι κατοικούντες εν αυτή. Εγώ εστερέωσα τους στύλους αυτής».

Θέλει να πει μάλλον εδώ ότι όταν έρθει η ώρα και επεμβαίνει ο Θεός και κρίνει δικαίως και αρχίζει να βάζει τον ένα στη θέση του και τον άλλο στη θέση του, μπορεί να δέρνει τον ένα από εδώ και τον άλλο από εκεί και να τιμωρεί, είναι και αυτό. Το να αποκαθιστά το δίκαιο ο Θεός είναι σαν τιμωρία σε εκείνον που έκανε το άδικο. Ναι, τότε «ετάκη η γη και πάντες οι κατοικούντες εν αυτή», δηλαδή η επέμβαση του Θεού δεν είναι αστεία, δεν είναι αστεία. Σαν να λιώνει η γη, σαν να λιώνουν όλοι οι κατοικούντες πάνω στην γη. Ναι, όταν επέμβει ο Θεός, όταν επέμβει ο Θεός, Θεός. Μην έρθει η ώρα του Θεού, μην εκδηλωθεί η οργή του Θεού, μην εκδηλωθεί η...

Επέμβαση αυτή του Θεού για να αποδοθεί το δίκαιο, λιώνει η γη και λιώνουν και αυτοί που κατοικούν πάνω στην γη. Και φυσικά έρχεται τρόμος και φόβος μεγάλος σε αυτή την περίπτωση. Όταν κουνέται η γη, παραδείγματος χάρη, γίνεται σεισμός και κουνέται όλη η γη, οι πολυκατοικίες ή κάτι άλλο, τότε καταλαμβάνονται οι άνθρωποι από φόβο και τρόμο. «Εγώ εστερέωσα τους στύλους αυτής». Όμως εδώ ο Θεός πάλι λέει: μη φοβάστε, σας φαίνεται ότι πάει, ήρθε η ώρα και χάνονται όλα, σας φαίνεται ότι ήρθε η ώρα και λιώνει η γη, σας φαίνεται ότι ήρθε η ώρα και διαλύονται τα πάντα και δεν μένει τίποτα. Ευχαριστώ.

Σεισμούς, κάποιος μηχανικός που έμεινε στο σπίτι του, κάπου πρέπει εδώ κοντά να ήταν το σπίτι του, νομίζω κι αν είναι πολυκατοικία έχει λίγα διαμερίσματα, εν πάση περιπτώσει την είχε φτιάξει αυτός την πολυκατοικία. Και όσο κι αν κουνιότανε, ας πούμε, η Θεσσαλονίκη και κουνιότανε και το σπίτι του, έτσι δεν το κούνησε καθόλου. Κι άλλοι φύγανε, μα αυτός δεν το κούνησε από εκεί. Δεν είναι. Ξέρω πώς το έφτιαξα αυτό το σπίτι. Ξέρω πώς την έφτιαξα αυτή την πολυκατοικία. Ξέρω πώς τη στερέωσα. Και δεν έχει ανάγκη. Και δεν έχει ανάγκη. Δηλαδή, μην το πάρουμε μόνο από το που μπορούσε να είναι και έτσι την εγωιστική πλευρά, ότι γνωρίζει λοιπόν πώς εστερέωσε το σύμπαν και πώς εστερέωσε τη γη.

Η οποία λιώνει, και οι κατοικούντες εν αυτή, από την επέμβασή του. Ναι, αλλά αυτός ο ίδιος είναι όμως που εστερέωσε τους στύλους, έβαλε τις κολόνες, ας πούμε, της γης και την εστερέωσε έτσι που να μην έχουμε φόβο και να μην έχουμε τρόμο. Δεν θα πάθει τίποτα. Και με αυτή την ευκαιρία θα ήθελα δηλαδή να τονίσω ότι άλλωστε έχουμε όλοι πείρα, πόσες φορές έμοιαζε σαν να χάνονται τα πάντα, πόσες φορές, ανάλογα με την ηλικία τώρα που έχουμε καθένας μας, έχουμε κάποιες εμπειρίες. Πόσες φορές, είτε από βομβαρδισμούς, είτε από ξένα στρατεύματα, είτε από αναστατώσεις, είτε από σεισμούς, είτε από ρεύματα διάφορα, και νόμιζε κανείς ότι πάει, τελείωσαν όλα, διαλύονται τα πάντα, δεν θα μείνει τίποτε. Πάντοτε είτε γενικότερα συμβαίνει ένα τέτοιο πράγμα, είτε και μέσα στην ψυχή μας έρχονται έτσι τα πράγματα που...

Είτε διότι αμαρτήσαμε, είτε διότι ο Θεός επιτρέπει να μας ταρακουνήσει ο διάβολος. Λοιπόν, άλλωστε αυτό το έκανε και στους μαθητάς. Δεν φάνηκε εκεί ότι πάει, πάει, διαλύθηκαν, ανατινάχθηκαν στον αέρα οι μαθηταί, δεν έμεινε τίποτε; Κι όμως πέρασε λοιπόν και πάλι να είναι αυτοί μαζί και έρχεται ο Κύριος και τους βάζει πάνω στον δρόμο. Πάντοτε να έχουμε υπόψη μας ότι ο Θεός, ο οποίος επιτρέπει και ταρακουνούνται τα πάντα και φαίνεται πως χάνονται όλα, όχι μόνο γύρω μας αλλά και ο ίδιος ο εαυτός μας, ο Θεός ξέρει πώς μας έφτιαξε. Αυτό το πράγμα μην το ξεχνούμε. Όπως λέει εκεί, ο Θεός επιτρέπει να 'ρθει τόσος πειρασμός όσο αντέχουμε. Δηλαδή ο Θεός τα ξέρει όλα.

Γνωρίζει, μας ξέρει, τι είμαστε, τι δεν είμαστε, πόσο αντέχουμε, πόσο δεν αντέχουμε. Εμείς βέβαια πάρα πολλές φορές νομίζουμε ότι άλλο δεν πάει, δεν γίνεται άλλο. Όμως ο Θεός το ξέρει, δεν είμαστε εμείς που το ξέρουμε. Και αυτές τις ώρες να θυμάται κανείς ακριβώς αυτό: «Εγώ εστερέωσα τους στύλους αυτής». Μη φοβάστε, τρέμει η γη, μη φοβάστε, κουνέται η γη, ας διαλύονται τα πάντα, ας λιώνει η γη και οι κατοικούντες εν αυτή, δεν θα χαθεί το παν. Έτσι φαίνεται, αλλά δεν θα γίνει έτσι. Εγώ εστερέωσα την γη, εγώ εστερέωσα τους στύλους, εγώ τη θεμελίωσα καλά και έφτιαξα τις κολόνες έτσι που δεν θα τρέμουν. Να σταθούμε εδώ για να συνεχίσουμε την προσεχή φορά.