Ο Ασάφ για την αγαθότητα του Θεού και την ευημερία των ασεβών

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Verses 18 and 19 of Psalm 71. We looked at the preceding verses. We said that these verses do not really belong to the psalm; they serve as an epilogue, a closing to the second book of the Psalms. The first book ended with Psalm 40.

In that psalm, verse 14 says, “Blessed be the Lord, the God of Israel, from everlasting to everlasting. Amen, amen.” The second book began with Psalm 41. Now, with Psalm 71, the second book closes, and the psalms of David also come to an end. Of course, among these 71 psalms there are a very few attributed to others, but most are David’s. Right at the end it says, “The hymns of David, son of Jesse, have come to an end.”

The two verses that close the second book, and in a sense bring David’s psalms to a close, stand apart from Psalm 71 itself. They are included with the psalm because they come at its end. They say: “Blessed be the Lord, the God of Israel, who alone works wonders. And blessed be His glorious name forever and ever; and may the whole earth be filled with His glory. Amen, amen.” At the end of Psalm 40, which closed the first book, there was a similar closing, a very brief epilogue. Here it is fuller. I do not think we need to explain these verses.

“Blessed be the Lord, the God of Israel, who alone works wonders. And blessed be His glorious name forever and ever; and may the whole earth be filled with His glory. Amen, amen.” So let us move on to Psalm 72, which is attributed to Asaph.

It is described as a teaching poem attributed to Asaph. So far, we have seen only one psalm attributed to him: Psalm 49.

Asaph is also credited with the first eleven psalms of the book we are now entering. Psalms 72 through 82 make up this part of the third book of the Psalms, and all eleven are attributed to Asaph. Here a writer offers a fine introduction explaining what this psalm contains. It would be good to read it. This foreign writer has expressed the meaning of the psalm very well.

The psalmist is about to express questions that have arisen in his soul concerning the mystery of the prosperity of the ungodly. Then, as always, the ungodly prospered, just as they do now. And the psalmist, Asaph, is ready to speak of the questions this raises. But before he does, he feels bound to reject from the outset every irreverent thought against God. He begins with a fervent expression of love for God. The first verse says, “How good God is to Israel, to those who are upright in heart.” How good our God is to all whose hearts are upright! After this beautiful outpouring of faith, he speaks freely of the questions that troubled him: “I was shaken. I felt my faith almost give way when I saw the prosperity of the ungodly.” But he is quick to tell us that the truth soon answered his temptations: “At last I understood this mystery when I entered God’s sanctuary and saw the end awaiting sinners. Then I loved God and cried out.” Yes, he loved God and cried out.

“What can I hope for in heaven, and whom else can I love on earth but God? My flesh and blood are consumed by love for Him.” Psalms 36 and 48 also speak about the prosperity of the ungodly. Psalm 36 looks for an answer in the fleeting nature of that prosperity: the ungodly may be happy, but only for a short time. In the Old Testament, people looked for answers to all these questions here on earth. Faith in life beyond the grave was not strongly expressed there. Psalm 48, for its part, showed how powerless wealth is before death, which conquers all.

This Psalm 72 directs us toward faith in God and love for Him. When the psalmist says, “I became like a beast before You,” he stresses his submission to God, like a domestic animal submitting to its owner. The righteous person who suffers unjustly still enjoys God’s care, like an animal cared for by its owner. Yet these answers do not fully resolve the question of why the unjust prosper, because they seek a resolution in this life. The only satisfying answer is the answer of the Gospel: the restoration of the righteous and the punishment of the unjust lie beyond the grave. That is enough by way of introduction. Let us now turn...

...to the psalm itself. As we said, Psalm 72 is attributed to Asaph, and that is roughly what it is about. It has a first part and a second part.

Those are its two parts. The first runs from verse 1 to verse 14 and raises the problem of divine justice: How is God just if He lets the ungodly prosper while the faithful suffer, often almost constantly? The ungodly prosper. “How good God is to Israel, to those who are upright in heart.” How good God is to the Israelites, especially to those whose hearts are upright.

We have said this many times, and here is another chance to stress it: we will never understand God’s actions, never enter into His mystery, never stand before Him without being shaken, unless we begin here: God is good. He is compassionate. He is love, kindness toward mankind, condescension, mercy, and grace given to us. God loves mankind and is good. He loves us. And so, very wisely...

...the psalmist begins by stating his faith. That lets him speak openly and freely about everything that follows. He may express these things in different ways, but this conviction anchors what he says. He surely puts it first to guard against misunderstanding by those who might be troubled by his words. But I think he also puts it first as if to say, “You see, this is how I answer this question, and every question. This is how I found my way through this world. This is how I settled these questions within myself. Only in this way could I see what is really happening in the world.”

“Then I was no longer shaken or tormented by it. How good God is! How good He is to the Israelites, especially to those with upright, sincere hearts!”

Anyone who can take this as a starting point can say, “How good God is.” Notice what happens whenever someone sins, feels troubled, or finds some difficulty arising within: the faith, the conviction that God is good, is missing. I do not think any of us has yet met a Christian who truly believes in God’s goodness, feels that goodness, and remains unhappy. Many who feel unhappy and become filled with complaints do not know what God’s goodness means, what it means for God to be good and to love mankind.

And we cannot overlook this: it begins with faith. A person starts by believing. No one can immediately feel and experience as a living reality that God is good and loves mankind. Even if someone has received blessings from God—even the fact that we are alive, breathing, and healthy should be enough to make us feel His goodness—we do not readily do so. It is difficult. So we begin with faith. All the more so for us, living now in the year 2000, with so much history behind us and so much before us to draw on.

We have the Lord Himself, His Apostles, His Martyrs, His Saints, and the whole life of the Church. We have so much to help us believe without the slightest doubt that God is good, that He loves mankind, and that He reveals His goodness. God enables a person to feel that goodness, especially someone whose heart is upright and sincere. Perhaps it is no accident that the psalm says, “to those who are upright in heart.” You remember what we have said. I firmly believe that a sincere person—sincere in every respect, with honesty, integrity, and a refusal to accept lies or be drawn into hypocrisy—will finally find God. Such a person cannot fail to discover that God is good and loves mankind. They may suffer because they do not know, because they have fallen into difficulties, or because they became entangled with other people and lost their way. But in the end they will find the truth; they will find God. Saint Augustine is a classic example, as are other Saints of our Church. Think of all the paths they took and all that happened to them in life.

Because there was sincerity and uprightness deep in their souls, they may have stumbled here and there, and all sorts of things may have happened to them. Yet their souls found rest nowhere, because anything treated as God when it is not God is a lie.

Let me put that more carefully. God’s creatures are not lies; they are real, and God created them. But when a creature is put in God’s place—it is not the poor creature that puts itself there; we are the ones who treat it that way—then it becomes a lie in that sense. We have made a god of it.

As we said, a person who is upright and sincere in heart cannot bear a lie.

Perhaps this is what the Apocalypse means when it says, “Outside is everyone who loves and practices falsehood”—outside the Kingdom of God. Perhaps it means that a person fails to find God or believe in Him because he settles for falsehood. Think of the raven Noah sent out from the ark. It did not return, while the dove did. Why? The raven found dead bodies. Could the dove rest among dead bodies? No. It recognized them and flew away. But that was just what the raven wanted to find. In the same way, a person who is insincere, whose heart is not upright or honest, finds some falsehood and stays there, like the raven.

He feeds on falsehood; he feeds on what is dead. But the person whose heart is upright, sincere, and honest is like the dove. He will find no rest in such things. He may be deceived many times and think he has found the truth, but before long he realizes it is false. He leaves one thing behind, then another, until at last he finds God and rests in Him. And when a person finds God, he finds Him to be good. He does not know Him merely as powerful or awe-inspiring, but as a good God who loves mankind. So, on the one hand, we begin with faith that God is good. We know this from the lives of the Saints. And if, deep in our souls, we are honest, upright, and sincere...

Please, I ask you once again to pay attention to this. We act with so much cunning. Let us examine ourselves carefully. Let us call ourselves to account and make sure that, even if we have nothing else, we have honesty and an upright heart. Then we will find God. We will find Him to be merciful, loving toward mankind, and good. And we will say how good God is to those whose hearts are upright, sincere, and honest.

Just look at what goes on in the world. But we must begin here. Now let us hear the psalmist: “As for me, my feet had almost slipped; my steps had nearly given way.”

He means that as I live in the world and see what happens, I see things that trouble me deeply: God lets the ungodly prosper. We see this all the time, even today. How often Christians are troubled and ask, “How can this man never go to Church, have no faith in God, give no thought to another life or to having to answer for his actions—how can he disregard God completely, live without reverence for Him, and still have everything go so well for him?”

Or you look at yourself, or at other people who are devout and faithful, and one hardship after another comes upon them. So, as we live in this world and see what happens in it, the psalmist is saying, “My feet had almost slipped.”

“My feet had almost slipped” is like walking along a dangerous road, muddy and slippery, and nearly losing your footing and falling. Here, of course, his feet mean his thoughts, his understanding—his nous, his spiritual mind. His mind was nearly shaken by what he saw; he was nearly overcome by doubt. “My steps had nearly given way.” Seeing all this in the world around me, he says, I nearly lost my faith. I came that close, so to speak—that close.

These things caused such turmoil in my soul and raised so many doubts that I nearly lost my faith. We must pay attention to this. How many Christians today have good intentions in some respects, though we do not know whether they are honest deep within. That matters greatly. They go out into life, see one thing after another, and become deeply troubled. Their trouble is not simply with other people; it turns toward God Himself. “How can these things happen?” Then the doubts and reservations begin, and unless a person is careful, he comes close to straying from the path.

He may fall: he may give himself over to this turmoil, yield to the unbelief that is coming upon him, and be lost. May God count us all worthy—and I wish this with all my heart—of overcoming it completely, so that no trace of it remains in our hearts.

God’s grace cannot work in a soul that is troubled in this way, a soul full of such reservations. God’s grace comes to the soul that believes and trusts without the slightest doubt. So: “My feet had almost slipped; my steps had nearly given way. For I envied the lawless when I saw the peace of sinners.” Envy had taken hold of him.

A turmoil rose in his soul at the sight of those who lived without regard for God’s law.

“I envied the lawless”: I felt envy toward these ungodly people. “When I saw the peace of sinners”: I saw their prosperity, especially their material prosperity, as we have said. How many people today envy sinners! We have spoken of this before. Young people try to struggle and live a spiritual life, but they face difficulties and go without things. Sometimes life feels so bleak that they feel as though they are suffocating.

They feel they cannot bear it, as though everything is closing in on them. Then they see others who make no effort to struggle, who have no concern about restraining themselves or turning away from one thing or another. Those people simply let themselves enjoy life and have fun. And so envy comes. They envy them; they face this temptation.

They think, “How well those people live! They have such a good time. And here I am, trying to follow God’s way, yet I have no joy in my life.”

It is true that, however things may be, a Christian will suffer deprivation compared with other people. A Christian will be deprived; he will lose things. Saint Augustine went so far as to say—and there is truth in it—“A person will lose either this life or the other life.” If you want to gain that other life, you will lose this one here. Consequently, you will lose all the things others gain; a Christian will lose them. If you want to gain those things, you will lose that other life. So, however things may be, a Christian suffers deprivation, sometimes to the point of envy. That is why the Apostle Paul says that if Christians have hope only in this life, they are...

“...of all people the most pitiable.” The most pitiable of all! For what do Christians have in this world? They give up so much. We must also see this another way: as a Christian, do not use your Christianity, your faith in God, or your faith in the Gospel as a way to gain things and enjoy yourself. A Christian will go without. That is how it is. And unless he is careful, he may go without so much that he envies worldly people, the ungodly and the sinners. For, in a way that troubles him deeply, God allows the ungodly to prosper...

...to have possessions and material comforts, while the devout go without them.

Why, then, did he say, “My feet had almost slipped; my steps had nearly given way”? Because, as he says, “I envied the lawless when I saw the peace of sinners.” He saw their prosperity. He means their outward prosperity, of course: they have wealth, possessions, and all the means to enjoy one thing after another. But we can also understand their “peace” in a more inward sense: they seem free of worries. A Christian may struggle to live according to God’s will and, in pressing himself to do so...

...may find it hard and even lose his peace from time to time. Of course, that is not how it ought to be, but it happens. Meanwhile, the other man has no concern at all. He spends the whole night out enjoying himself, making a racket and doing as he pleases, with no thought of God or of having to give an account. He curses and quarrels, then comes home, eats, and sleeps contentedly all day. And you have to work—just as poor mothers say when they speak of a lazy son like that.

The psalmist is speaking about such people. He goes on: “There is no struggle in their death, and they have strength amid their afflictions.” He means that even when their time to die comes, they die easily. They do not suffer through a hard, painful death. This is what the psalmist says. It is Holy Scripture, and Holy Scripture is inspired by God. So even death seems to favor them; even death treats them gently. “And they have strength amid their afflictions.”

If we turn to the Hebrew for help, this means that troubles may come to them too: illness or other hardships. But they have something solid to rely on: their wealth. So when illness or any other trouble comes, they can use their money to deal with it more easily. The poor person has no money to meet such troubles. An illness comes, or some other misfortune, and it wears him down. These ungodly people, then, prosper in life. Things go well for them; they have everything.

That is why I envy them. Even death seems to treat them kindly. It is as though death itself takes their side: it does not make them suffer but comes quickly. Whether they face death, illness, or any other difficulty, they have wealth. They have something solid beneath their feet, something that lets them feel secure and at ease, unlike the sick person who has nothing to hold on to. All this nearly made me stumble. I nearly lost my faith; I nearly gave in to this doubt and lost my faith.

“They do not share in the labors of other people, nor are they afflicted like other people.” He is still speaking about the lawless, the ungodly, the sinners. They do not have to toil as others do just to earn a little bread and stay alive. They are rich. As we said in earlier gatherings, in the Old Testament the poor person is identified with the devout, and the rich person with the ungodly. This is the starting point when Luke says, “Blessed are you who are poor.” Matthew adds a qualification: “Blessed are the poor in spirit.” The poor are blessed, but it is these devout poor who are meant.

The others are ungodly. These rich people, as we see even today, do not toil as others do. “They do not share in the labors of other people.” And they are not afflicted as others are in this life. We all know how some people, especially in the past but even now, have struggled to put bread on the table for their children. We know the toil and hardship they have endured. And we also know how the children of the rich grow up knowing nothing of such toil, pain, hardship, or sweat. He goes on.

“Therefore pride has taken hold of them; they have clothed themselves in injustice and ungodliness.”

They live so comfortably that nothing seems to trouble them. They seem to lack nothing, and they give no thought to struggling to live rightly before God; they do not even believe in Him. They have every good thing, and that makes them proud. “Therefore pride has taken hold of them.” Literally, pride has taken them captive. It is as though the psalmist is saying that a person cannot live this way, be rich, and be ungodly at the same time without falling into pride. He speaks as though one cannot be both devout and rich: if you are rich, you are ungodly. So these people

are taken captive by pride. A rich person, he says, cannot be humble; he will be proud.

“They have clothed themselves”

“in their injustice and ungodliness.” Yes, as though injustice and ungodliness were garments they put on and wear openly. They puff themselves up. They are full of themselves, vain and proud. They have no regard for anyone; they look down on others as though they barely matter. They have no difficulty wronging someone and do not stop to consider whether they might be doing so. And

they are so unjust toward other people that they act unjustly all the time. It is like wearing a garment everyone can see: it is always before other people’s eyes. Wronging others has become entirely natural to them. Ungodliness, meanwhile, concerns their relationship with God. Before God they remain irreverent, and that springs from pride. So they are unjust toward other people and ungodly toward God. This is what we mean when we say that a person

can carry such things within himself. We should all give this a great deal of thought, a great deal of thought. A person who harbors such things has boldness, shamelessness, audacity, vainglory, insolence, and haughtiness before God. How many people believe in God! These people here, of course, probably did not believe in God; but since the subject is God, they all showed their irreverence toward Him. Today there may be people who say they believe in God, yet their attitudes before Him show deep shamelessness, great audacity, conceit, and a raised brow that will not come down for anything.

We have reached the sixth verse. We will continue next time.

Στίχοι 18 και 19 του 71ου Ψαλμού. Τους προηγούμενους στίχους τους είδαμε. Είπαμε ότι δεν ανήκουν στον Ψαλμό, αλλά είναι σαν ένας επίλογος, σαν ένα κλείσιμο του Δευτέρου Βιβλίου των Ψαλμών. Το πρώτο βιβλίο έκλεινε στον 40ό Ψαλμό.

Ψαλμός, στίχος 14: «Ευλογητός Κύριος ο Θεός Ισραήλ από του αιώνος και εις τον αιώνα. Γένοιτο, γένοιτο». Με τον 41ο Ψαλμό άρχισε το δεύτερο βιβλίο. Τώρα εδώ στον 71ο Ψαλμό κλείνει και το δεύτερο βιβλίο και επίσης τελειώνουν εδώ και οι ψαλμοί του Δαβίδ. Βέβαια ανάμεσα στους 71 αυτούς τους ψαλμούς ήταν και μερικοί που ανήκουν σε άλλους, ελάχιστοι. Η πλειονότητα των ψαλμών αυτών ανήκει στον Δαβίδ. Εδώ όμως λέει στο τέλος τέλος: «Ἐξέλιπον οἱ ὕμνοι Δαυὶδ τοῦ υἱοῦ Ἰεσσαί».

Οι δύο στίχοι που κλείνουν το δεύτερο βιβλίο και κλείνουν, ας πούμε, και τους ψαλμούς του Δαβίδ, και οι οποίοι στίχοι δεν ανήκουν σε αυτόν τον 71ο Ψαλμό, είναι εξάρτητα, αλλά επειδή είναι εδώ στο τέλος συμπεριλαμβάνονται στον Ψαλμό. Λοιπόν, λένε οι στίχοι αυτοί: «Ευλογητός Κύριος ο Θεός του Ισραήλ, ο ποιών θαυμάσια μόνος, και ευλογητόν το όνομα της δόξης αυτού εις τον αιώνα και εις τον αιώνα του αιώνος, και πληρωθήσεται της δόξης αυτού πάσα η γη. Γένοιτο, γένοιτο». Στο τέλος του Τεσσαρακοστού Ψαλμού, που έκλεινε το πρώτο βιβλίο, υπήρχε αυτό το κλείσιμο, αυτός ο επίλογος, πολύ σύντομα εκεί. Τώρα είναι πιο ανεπτυγμένος. Δεν νομίζω ότι χρειάζεται να ερμηνεύσουμε αυτούς τους στίχους.

«Ευλογητός Κύριος ο Θεός του Ισραήλ, ο ποιών θαυμάσια μόνος, και ευλογητόν το όνομα της δόξης αυτού εις τον αιώνα και εις τον αιώνα του αιώνος, και πληρωθήσεται της δόξης αυτού πάσα η γη. Γένοιτο, γένοιτο». Γι' αυτό ας περάσουμε τώρα στον 72ο Ψαλμό, ο οποίος είναι ψαλμός που ανήκει στον Ασάφ.

Περί διδακτικού ποιήματος, λέει, αποδιδομένου εις τον Ασάφ. Μέχρις εδώ είδαμε έναν μόνο ψαλμόν αποδιδόμενον εις αυτόν, τον 49ο.

Στον Ασάφ ανήκουν επίσης και οι 11 πρώτοι ψαλμοί του βιβλίου αυτού που μπαίνουμε τώρα. Δηλαδή 72 μέχρι 82 είναι το τρίτο βιβλίο εδώ των Ψαλμών. Οι έντεκα αυτοί ψαλμοί, 72 έως 82, ανήκουν εις τον Ασάφ. Και έχει εδώ κάποιος ένα ωραίο προοίμιο, στο οποίο μας λέγει τι περιέχει αυτός ο Ψαλμός. Καλό είναι να το διαβάσουμε. Ο Τάδε, ένας ξένος είναι, έδωσε πολύ καλά το νόημα του Ψαλμού τούτου.

Ο ψαλμωδός είναι έτοιμος να εκφράσει μερικές απορίες του, οι οποίες εγέρθησαν στην ψυχή του σχετικώς με το μυστήριο της ευτυχίας των ασεβών. Και τότε και πάντοτε, ναι, οι ασεβείς ευτυχούσαν και ευτυχούν. Και ο ψαλμωδός, εδώ ο Ασάφ, είναι έτοιμος να εκφράσει κάποιες απορίες σχετικά με αυτά τα θέματα. Πριν όμως προβεί στην εκδήλωση αυτήν, αισθάνεται εαυτόν υποχρεωμένο να κατακρίνει ευθύς εξαρχής πάσαν ασεβή σκέψη κατά του Θεού, αρχόμενος διά μιας ορμητικής εκδηλώσεως της αγάπης του προς τον Θεό και λέγει, ο πρώτος στίχος λέει: «Αγαθός ο Θεός τῷ Ἰσραήλ, τοῖς εὐθέσι τῇ καρδίᾳ». Πόσον ο Θεός μας είναι καλός προς όλους τους έχοντας ευθείαν καρδία. Μετά την ωραίαν αυτήν ευσεβή ορμήν, ομολογεί τας απασχολησάσας αυτόν απορίας ελευθέρως. Εσκανδαλίσθην, ησθάνθην σχεδόν την πίστη μου σαλευομένην, όταν έβλεπον την ευτυχία των ασεβών. Σπεύδει όμως να μας πει ότι η αλήθεια δεν εβράδυνε να απαντήσει εις τους πειρασμούς του. Κατενόησα επιτέλους το μυστήριον τούτο, όταν εισήλθον εις το θυσιαστήριον του Θεού, όταν είδον το τέλος το οποίον επιφυλάσσεται εις τους αμαρτωλούς. Ούτως ηγάπησα τον Θεόν και εφώναξα. Έτσι λοιπόν αγάπησα τον Θεό και φώναξα.

Τι δύναμαι να ελπίζω εις τον ουρανόν και τι άλλο δύναμαι να αγαπώ εν τη γη πλην του Θεού; Η σάρξ μου και το αίμα μου καταναλίσκονται υπό της αγάπης του. Περί του θέματος της ευδαιμονίας των ασεβών ομιλούν και ο 36ος και ο 48ος Ψαλμός, και ο μεν 36ος ζητεί την λύση στην φευγαλέαν προσωρινότητα της ευτυχίας ταύτης, δηλαδή είναι μια ευτυχία που έχουν οι ασεβείς, αλλά μέσα στα λίγα. Δηλαδή στην Παλαιά Διαθήκη τη λύση όλων αυτών των θεμάτων την αναζητούσαν εδώ στη γη. Στην Παλαιά Διαθήκη δεν υπάρχει πολύ αυτή η πίστη για την πέραν του τάφου ζωή. Ο δε 48ος έδειξε το ανίσχυρο του πλούτου ενώπιον του πανδαμάτορος θανάτου.

Ο 72ος ούτος Ψαλμός παραπέμπει τον άνθρωπον εις πίστη και αγάπη του προς τον Θεό, διά του «κτηνῶδές σοι ἐγενόμην», διά αυτού τονίζεται η υποταγή του εις τον Θεό, ως υποτάσσεται το κτήνος των κατοικιδίων ζώων. Ο αναξιοπαθών δίκαιος απολαμβάνει της ευνοίας του Θεού ως το κατοικίδιον ζώον. Όλες οι λύσεις αυτές δεν λύουν προφανώς πλήρως το ερώτημα της ευτυχίας των αδίκων, διότι συνδέουν την λύση εν ταύτη τη γη. Η μόνη ικανοποιητική λύση είναι η ευαγγελική, η οποία μεταθέτει την αποκατάσταση των δικαίων και την τιμωρία των αδίκων πέραν του τάφου. Αυτά έτσι προοιμιακώς και ας έρθουμε τώρα...

Στον Ψαλμό. Ο 72ος Ψαλμός ανήκει στον Ασάφ, όπως είπαμε, και το περιεχόμενο του Ψαλμού είναι αυτό περίπου. Έχουμε πρώτο μέρος, δεύτερο μέρος.

Είναι τα μέρη που έχουμε. Το πρώτο είναι από τον στίχο 1 έως 14 και έχουμε το πρόβλημα της θεοδικίας. Πώς δηλαδή ο Θεός είναι δίκαιος αφού αφήνει να ευτυχούν οι ασεβείς και πολλές φορές, σχεδόν πάντοτε, οι ευσεβείς παιδεύονται; Οι ασεβείς ευτυχούν. «Ὡς ἀγαθὸς ὁ Θεὸς τῷ Ἰσραήλ, τοῖς εὐθέσι τῇ καρδίᾳ». Πόσο αγαθός είναι ο Θεός εις τους Ισραηλίτες και μάλιστα σε αυτούς οι οποίοι έχουν ευθείαν Έχουν ευθείαν καρδία.

Που έχουμε πει πάρα πολλές φορές, και μας δίνεται ευκαιρία ακόμη μία φορά να το τονίσουμε, ότι δεν θα μπορέσουμε ποτέ να καταλάβουμε τις ενέργειες του Θεού. Δεν θα μπορέσουμε ποτέ να μυηθούμε στο μυστήριο του Θεού. Δεν θα μπορέσουμε ποτέ να είμαστε ασκανδάλιστοι ενώπιον του Θεού, εάν δεν ξεκινήσουμε έτσι: ότι ο Θεός είναι αγαθός, ο Θεός είναι ευσπλαχνία, είναι αγάπη, είναι φιλανθρωπία, είναι συγκατάβαση, είναι έλεος, είναι χάρις που δίδει στον άνθρωπο. Ο Θεός είναι φιλάνθρωπος και αγαθός. Ο Θεός έχει αγάπη. Και πολύ σοφά, λοιπόν,

ο ψαλμωδός βάζει στην αρχή αυτή την πίστη που έχει για να μπορέσει να πει άνετα και ελεύθερα όλα αυτά που θα πει στη συνέχεια. Μπορεί να τα πει και έτσι και έτσι και λοιπά, αλλά το ασφαλίζει με αυτό. Το βάζει αυτό ασφαλώς για να προλάβει όλους εκείνους οι οποίοι τυχόν θα παρεξηγηθούν για όσα θα μας πει και κινδυνεύουν να σκανδαλιστούν. Αλλά νομίζω το βάζει εδώ στην αρχή, ναι, σαν να λέγει δηλαδή ότι, ξέρετε, εγώ έτσι το λύνω το πρόβλημα αυτό και όλα τα προβλήματα. Εγώ έτσι βρήκα άκρη σε αυτόν τον κόσμο. Εγώ έτσι έλυσα μέσα μου όλα τα προβλήματα. Εγώ μόνο έτσι μπόρεσα να δω τι συμβαίνει σε αυτόν τον κόσμο πραγματικά.

Χωρίς καθόλου να σκανδαλιστώ, χωρίς καθόλου να ταλαιπωρηθώ. Πόσο αγαθός, πόσο αγαθός ο Θεός, πόσο αγαθός είναι στους Ισραηλίτες και μάλιστα σε αυτούς οι οποίοι έχουν ευθείαν καρδία, ειλικρινή καρδία.

Όποιος δεν δυσκολεύεται να το πάρει αυτό ως δεδομένο, «ὡς ἀγαθὸς ὁ Θεός». Προσέξτε και να δείτε ότι όσες φορές κανείς αμαρτάνει, όσες φορές δεν αισθάνεται καλά, όσες φορές δημιουργείται κάποια δυσκολία, κάποιο πρόβλημα μέσα του, προσέξτε: θα λείπει αυτή η πίστη, αυτή η πεποίθηση ότι ο Θεός είναι αγαθός. Νομίζω δεν θα έχουμε συναντήσει ακόμη κανένας μας, δεν θα έχουμε συναντήσει ακόμη άνθρωπο χριστιανό ο οποίος πιστεύει στην αγαθότητα του Θεού, ο οποίος αισθάνεται την αγαθότητα του Θεού και είναι δυστυχής. Πολλοί εκείνοι οι οποίοι αισθάνονται δυστυχισμένοι επομένως τους κυριεύει κάποιο παράπονο και λοιπά, δεν ξέρουν τι θα πει αγαθότητα του Θεού, τι θα πει αγαθός Θεός, τι θα πει φιλάνθρωπος.

Και αυτό είναι, δεν μπορούμε να το παραβλέψουμε, πρέπει να το πούμε, ότι είναι πίστη. Θα ξεκινήσει κανείς με την πίστη. Δεν μπορεί κανείς ευθύς εξαρχής να αισθάνεται, να το ζει αυτό, να το έχει σαν βίωμα, ότι ο Θεός είναι αγαθός και φιλάνθρωπος, δεν μπορεί. Και αν ακόμα έχει δεχτεί ευεργεσίες κανείς από τον Θεό, και μόνο που ζούμε και μόνο που αναπνέουμε και μόνο που έχουμε την υγεία μας και λοιπά, αυτά φτάνουν για να αισθάνεται κανείς ότι ο Θεός είναι αγαθός, αλλά δεν το κάνει ο άνθρωπος, είναι δύσκολο. Λοιπόν, και το πιστεύει, ξεκινάει με την πίστη. Προπαντός εμείς τώρα που είμαστε στο 2000 και έχουμε αυτή την προϊστορία και έχουμε τόσα, τόση πραγματικότητα μπροστά μας, πριν από εμάς.

Τον ίδιο τον Κύριο, τους Αποστόλους του, τους Μάρτυρές του, τους Οσίους του, όλη τη ζωή της Εκκλησίας. Εμείς έχουμε τόσα δεδομένα που μας βοηθούν να πιστεύσουμε χωρίς την παραμικρή αμφιβολία ότι ο Θεός είναι αγαθός, ότι ο Θεός είναι φιλάνθρωπος και ότι φανερώνει αυτήν την αγαθότητα. Κάνει τον άνθρωπο να αισθανθεί αυτή την αγαθότητα του Θεού, τον κάνει ο Θεός, προπαντός αυτόν ο οποίος είναι ευθύς ως προς την καρδία, ειλικρινής. Ίσως δεν το βάζει τυχαία αυτό εδώ, «τοῖς εὐθέσι τῇ καρδίᾳ». Θυμάστε, έχουμε πει, το πιστεύω πάρα πολύ, ότι ειλικρινής άνθρωπος, ειλικρινής προς πάσα κατεύθυνση ειλικρινής, που έχει μια τιμιότητα μέσα του, που μπορεί να έχει σαν άνθρωπος κανείς μια τιμιότητα, μια ευθύτητα, μια ειλικρίνεια, που να μην δέχεται το ψέμα, να μην υποκλέπτεται από υποκρισίες και από τέτοια. Ο ευθύς άνθρωπος, ο ειλικρινής άνθρωπος είναι αδύνατο τελικά να μην βρει τον Θεό. Είναι αδύνατο να μην ανακαλύψει τελικά ότι ο Θεός είναι αγαθός και φιλάνθρωπος. Είναι αδύνατο. Μπορεί να παιδευτεί, λόγω του ότι αγνοεί, λόγω του ότι έπεσε κανείς σε περιπέτειες, λόγω του ότι μπέρδεψε με ανθρώπους κτλ., μπερδεύτηκε με ανθρώπους και έχασε τον δρόμο του κτλ. Αλλά τελικά θα βρει την αλήθεια, θα βρει τον Θεό. Κλασικό παράδειγμα είναι ο Άγιος Αυγουστίνος και άλλοι, και άλλοι Άγιοι της Εκκλησίας μας, οι οποίοι από πού δεν πέρασαν και τι δεν τους συνέβη στη ζωή τους.

Επειδή μέσα στην ψυχή τους υπήρχε ειλικρίνεια, ευθύτητα, μπορεί να έπεσαν από εδώ, να έπεσαν από εκεί, να συνέβη το ένα και το άλλο, αλλά τελικά δεν αναπαύθηκε η ψυχή τους πουθενά, διότι ό,τι δεν είναι Θεός είναι ένα ψέμα.

Ας πούμε ψέματα, δηλαδή τα δημιουργήματα του Θεού δεν είναι ψέματα, όλα είναι αλήθειες, είναι δημιουργήματα του Θεού. Αλλά όμως, όταν ένα δημιούργημα μπει στη θέση του Θεού, το καημένο το δημιούργημα δεν μπαίνει στη θέση του Θεού, αλλά ο άνθρωπος το παίρνει έτσι. Ναι, τότε είναι ένα ψέμα και το δημιούργημα αυτό του Θεού, με την έννοια αυτή είναι ότι το θεοποιεί κανείς.

Είπαμε ότι ο ευθύς, ας πούμε, την καρδία, ο ειλικρινής την καρδία δεν μπορεί να το σηκώσει το ψέμα.

Ίσως στην Αποκάλυψη που λέει «ἔξω καὶ πᾶς ὁ φιλῶν καὶ ποιῶν ψεῦδος», έξω από τη Βασιλεία του Θεού και καθένας που αγαπά το ψεύδος και κάνει το ψεύδος. Ε, ίσως εννοεί αυτό, δηλαδή ότι τελικά κανείς δεν βρήκε τον Θεό, δεν πίστευσε στον Θεό, διότι, όπως ο κόραξ που έστειλε ο Νώε, τον έστειλε τον κόρακα λοιπόν από την Κιβωτό και ο κόραξ δεν ξαναγύρισε στην Κιβωτό, ενώ το περιστέρι γύρισε. Γιατί; Γιατί ο κόραξ βρήκε πτώματα. Το περιστέρι μπορούσε να αναμείνει στα πτώματα; Όχι. Αμέσως ανακάλυπτε ότι είναι πτώματα και έφευγε. Ο κόραξ αυτό ήθελε, να βρει πτώματα. Ναι, ο μη ειλικρινής άνθρωπος, ο μη ευθύς άνθρωπος, ο μη έντιμος, θα έλεγα, άνθρωπος, βρίσκει το ψέμα, το οποιοδήποτε ψέμα, και κάθεται εκεί σαν το κοράκι,

τρώγει ψέμα, τρώγει πτώμα. Ο ευθύς, σαν άλλο περιστέρι, ο ειλικρινής και έντιμος την καρδία, σαν άλλο περιστέρι δεν θα αναπαυθεί πουθενά. Θα ξεγελαστεί βέβαια πολλές φορές, θα νομίζει ότι βρήκε την αλήθεια, αλλά σε λίγο θα καταλάβει ότι είναι ψέμα και τα αφήνει εκείνα και αφήνει το άλλο και αφήνει το άλλο και τελικά θα βρει τον Θεό, θα αναπαυθεί στον Θεό. Και βρίσκοντας τον Θεό κανείς, οπωσδήποτε τον βρίσκει τον Θεό, τον βρίσκει ως αγαθόν. Δεν τον βρίσκει απλώς τον Θεό ως δυνατόν, ως φοβερόν, αλλά τον βρίσκει ως αγαθόν Θεόν, ως φιλάνθρωπον Θεόν. Από το ένα μέρος λοιπόν θα λέγαμε ότι θα ξεκινήσει κανείς με την πίστη ότι ο Θεός είναι αγαθός, το ξέρουμε από τη ζωή των Αγίων. Αλλά, εάν είμαστε έντιμοι βαθιά στην ψυχή μας, ευθείς και ειλικρινείς,

παρακαλώ αυτό ακόμη μία φορά, σας παρακαλώ να το προσέξουμε. Κινούμεθα με πάρα πολλή πονηριά. Να εξετάσουμε καλά τον εαυτό μας. Να καλέσουμε τον εαυτό μας στην τάξη, να υποχρεώσουμε τον εαυτό μας, ας μην έχει τίποτα άλλο, να έχει μια εντιμότητα. Ευθύτητα. Λοιπόν, θα βρούμε τον Θεό μετά. Θα βρούμε τον Θεό, να τον βρούμε ως εύσπλαχνον Θεόν, ως φιλάνθρωπον Θεόν, ως αγαθόν Θεόν, και θα πούμε πόσο αγαθός είναι ο Θεός σε αυτούς οι οποίοι είναι ευθείς ως προς την καρδία τους, ειλικρινείς και έντιμοι.

Ας ρίξει κανείς μια ματιά τι γίνεται στον κόσμο. Αλλά πρέπει να ξεκινήσει από εδώ. Λοιπόν, για να δούμε τώρα τον ψαλμωδό: «Ἐμοῦ δὲ παρὰ μικρὸν ἐσαλεύθησαν οἱ πόδες, παρ᾽ ὀλίγον ἐξεχύθη τὰ διαβήματά μου».

Την έννοια δηλαδή ότι έτσι καθώς ζούμε στον κόσμο και καθώς βλέπω τα του κόσμου και βλέπω όλο αυτό το σκανδαλώδες, σκανδαλώδες δηλαδή ότι ο Θεός αφήνει να είναι σκανδαλώδη τα πράγματα, δηλαδή να ευτυχούν οι ασεβείς, και αυτό το βλέπουμε πάντοτε και σήμερα ακόμα. Λοιπόν, πόσες φορές να σκανδαλίζονται οι χριστιανοί και διερωτώνται: «Μα πώς αυτός ούτε σε εκκλησία πάει, ούτε σε Θεό πιστεύει, ούτε σε τίποτε, ούτε λαμβάνει υπόψη ότι μπορεί να υπάρχει άλλη ζωή, ότι θα δώσει λόγο, τίποτε, τίποτε. Δεν λογαριάζει τον Θεό, είναι ασεβής και όλα του πάνε τόσο καλά;» Καλά.

Ή κανείς βλέπει τον εαυτό του ή βλέπει και άλλους ανθρώπους, ευσεβείς ανθρώπους, πιστούς, και τους έρχονται τόσα πράγματα το ένα πάνω στο άλλο άσχημα. Καθώς λοιπόν ζούμε σ' αυτόν τον κόσμο, σαν να λέει, και βλέποντας αυτά που συμβαίνουν στον κόσμο, παρ' ολίγον ἐσαλεύθησαν οἱ πόδες.

Δηλαδή, το παρά μικρόν αυτό, εσαλεύθησαν οι πόδες, θέλει να πει πως κανείς περπατάει σε έναν δρόμο και ο δρόμος είναι επικίνδυνος, έχει λάσπη, έχει γλίστρα, έχει αυτό. Ναι, παραλίγο, ας πούμε, να γλιστρήσω και να πέσω κάτω, με την έννοια αυτή. Βέβαια εδώ, οι πόδες ασφαλώς είναι... Ναι, οι σκέψεις μου, τα νοήματά μου, ο νους μου, παραλίγο να σαλέψει ο νους μου, να σκανδαλιστεί δηλαδή, με την έννοια αυτή, παραλίγο να ξεκίνηται τα διαβήματά μου. Λοιπόν, καθώς μέσα στον κόσμο που ζω διεπίστωσα όλα αυτά τα πράγματα, ναι, παραλίγο να χάσω την πίστη μου. Τόσο, ας πούμε, τόσο.

Σκάνδαλο δημιουργούν στην ψυχή μου, τόσες αμφιβολίες, τόσα αυτά πράγματα, παραλίγο να χάσω την πίστη. Να το προσέξουμε αυτό, να το προσέξουμε. Πόσοι και πόσοι έτσι σήμερα χριστιανοί, οι οποίοι βέβαια από κάποια πλευρά έχουν καλή διάθεση, αλλά δεν ξέρουμε βαθιά αν έχουν εντιμότητα. Αυτό να το προσέξουμε, είναι βασικό. Λοιπόν, έχουν μια καλή διάθεση και τα λοιπά, αλλά βγαίνουν στη ζωή λοιπόν και παρατηρούν το ένα, παρατηρούν το άλλο, διαπιστώνουν το ένα, διαπιστώνουν το άλλο και κατασκανδαλίζονται. Όχι, κατασκανδαλίζονται απλώς με τους ανθρώπους, κατασκανδαλίζονται ενώπιον του Θεού, κατασκανδαλίζονται εναντίον του Θεού. Τι πράγματα είναι αυτά; Και αρχίζουν λοιπόν αμφιβολίες, αρχίζουν επιφυλάξεις, κοντεύει κανείς δηλαδή, αν δεν προσέξει, να εκκλίνει.

Να πέσει κάτω, δηλαδή να παραδοθεί στον σκανδαλισμό αυτό, να αφεθεί σε αυτή την απιστία που έρχεται, να χαθεί ο άνθρωπος. Έτσι, να μας αξιώσει ο Θεός, έτσι το εύχομαι με την καρδιά μου, να μας αξιώσει όλους ο Θεός να ξεπεράσουμε όλοι, και να μην μείνει ίχνος μέσα στην καρδιά μας, να ξεπεράσουμε όλο αυτόν τον σκανδαλισμό που λέμε.

Δεν μπορεί να δουλέψει η χάρις του Θεού σε ψυχή που είναι σκανδαλισμένη, σε ψυχή που έχει αυτές τις επιφυλάξεις. Η χάρις του Θεού έρχεται στην ψυχή που πιστεύει, που εμπιστεύεται, χωρίς την παραμικρή αμφιβολία. Λοιπόν, ἐσαλεύθησαν οἱ πόδες, παρ' ὀλίγον ἐξεχύθη τὰ διαβήματά μου. Ὅτι ἐζήλωσα ἐπὶ τοῖς ἀνόμοις, εἰρήνην ἁμαρτωλῶν θεωρῶν, διότι έπιασε ζήλεια.

Εεε... Βρασμός ψυχής εναντίον των παρανόμων.

Ἐζήλωσα ἐπὶ τοῖς ἀνόμοις, με έπιασε ζήλεια εναντίον αυτών των ασεβών, των παρανόμων, εἰρήνην ἁμαρτωλῶν θεωρῶν, βλέποντας την ευημερία, όπως είπαμε εδώ, πρωτίστως αναφέρεται στην υλική ευημερία, βλέποντας λοιπόν την ευημερία των αμαρτωλών ανθρώπων. Με έπιασε ζήλεια. Ναι, πόσοι σήμερα, το έχουμε πει και άλλη φορά, πόσοι σήμερα ζηλεύουν τους αμαρτωλούς ανθρώπους. Νέοι έτσι που κάνουν μια προσπάθεια, έναν αγώνα να ζήσουν πνευματικά και δυσκολεύονται, στερούνται. Μερικές φορές είναι τόσο άχαρα τα πράγματα, σαν να πνίγεται κανείς.

Δεν αντέχει, σαν να μην μπορεί, σαν να τον καταλαμβάνει ένα χάος, και βλέπει τους άλλους, ας πούμε, οι οποίοι δεν έχουν καμία φροντίδα να κάνουν αγώνα, καμιά φροντίδα να πιέσουν τον εαυτό τους, να ξεφύγουν από το ένα, να ξεφύγουν από το άλλο, και αφήνουν λοιπόν τον εαυτό τους να γλεντάει, να διασκεδάζει και τα λοιπά. Ναι, ζηλεύουν, ζηλεύουν, έρχεται αυτός ο πειρασμός της ζήλειας.

Έτσι, τι καλά που περνούν αυτοί, τι ωραία. Και εγώ που ακολουθώ τον δρόμο του Θεού, προσπαθώ να ακολουθήσω τον δρόμο του Θεού, δεν έχω, ας το πούμε έτσι, δεν έχω καμιά χαρά στη ζωή μου.

Αυτό είναι μια αλήθεια, δηλαδή, ότι όπως και αν έχει το πράγμα, ο Χριστιανός θα στερηθεί εν σχέση με τους άλλους ανθρώπους. Ο Χριστιανός θα στερηθεί, θα χάσει. Ο Ιερός Αυγουστίνος έφτανε στο σημείο να λέει, και έχει να δώσει την αλήθεια σε αυτό, έλεγε: είτε μια ζωή θα χάσει κανείς ή την άλλη ζωή. Αν θέλει να κερδίσει εκείνη, θα χάσει αυτήν εδώ. Και επομένως όλα αυτά που κερδίζουν οι άλλοι θα τα χάσει κανένας, ο Χριστιανός θα τα χάσει. Αν θελήσει να κερδίσει αυτά, θα χάσει εκείνη τη ζωή. Επομένως εδώ, όπως και να έχει το πράγμα, ο Χριστιανός έχει μια στέρηση μέχρι σημείο να ζηλεύει. Και γι' αυτό ο Απόστολος Παύλος λέει ότι οι Χριστιανοί, αν τυχόν ελπίζουν σε αυτόν τον κόσμο μόνο, «εν τη ζωή ταύτη ηλπικότες εσμέν».

Ελεεινότεροι πάντων των ανθρώπων, ελεεινότεροι, όχι απλώς, ελεεινότεροι πάντων των ανθρώπων, γιατί καημένοι χριστιανοί, τι έχουν σε αυτόν τον κόσμο; Όλα τα στερούνται. Αυτό πρέπει να το δούμε και αλλιώς, ότι σαν χριστιανός μην μεταχειρίζεσαι τη χριστιανοσύνη σου και την πίστη σου εις τον Θεό, την πίστη σου στο Ευαγγέλιο, για να απολαύσεις, για να κερδίσεις. Όχι. Εδώ ο χριστιανός θα στερηθεί. Τελείωσε. Δεν γίνεται αλλιώς. Και θα στερηθεί μέχρι σημείου, αν δεν προσέξει βέβαια, μέχρι σημείου που να ζηλεύει τους κοσμικούς ανθρώπους, να ζηλεύει τους ασεβείς, τους αμαρτωλούς. Διότι κατά σκανδαλώδη τρόπο από μέρους του, κατά σκανδαλώδη τρόπο λοιπόν ο Θεός αφήνει οι ασεβείς να ευτυχούν,

να έχουν υλικά αγαθά, να έχουν αυτά, και οι ευσεβείς τα στερούνται.

Ἐζήλωσα λοιπόν, γιατί ας πούμε ἐσαλεύθησαν οἱ πόδες, που είπε, και παρολίγο να ἐξεχύθη τὰ διαβήματά μου; Ότι, διότι ἐζήλωσα, ζήλεψα τους ανόμους, τους ασεβείς, τους αμαρτωλούς, θεωρών την ειρήνη των αμαρτωλών, βλέποντας την ειρήνη, την ευημερία των αμαρτωλών. Την ευημερία την εξωτερική βέβαια, έχουν πλούτη, έχουν αγαθά, έχουν μέσα, θα λέγαμε σήμερα, χαίρονται το ένα, χαίρονται το άλλο, απολαμβάνουν το ένα, απολαμβάνουν το άλλο. Ε, θα μπορούσαμε να το πάρουμε και λίγο εσωτερικότερα, δηλαδή έχουν κι αυτή την ξενοιασιά. Δηλαδή ο χριστιανός μπορεί, καθώς πιέζει τον εαυτό του, αγωνίζεται να ζήσει κατά το θέλημα του Θεού,

να δυσκολευτεί, να χάνει πότε πότε και την ειρήνη. Βέβαια όχι ότι έτσι πρέπει να είναι, αλλά γίνεται κι αυτό. Κι ο άλλος, ούτε τον νοιάζει καθόλου. Πήγε ο άλλος, διασκέδασε όλη την ημέρα, μάλλον όλη τη νύχτα, διασκέδασε, έσπασε, έκανε, έφτιαξε, χωρίς καμία έννοια ότι υπάρχει ο Θεός και ότι θα δώσει λόγο, τίποτε. Ήβρισε, μάλωσε, έκανε, έφτιαξε και ήρθε μετά σπίτι, έφαγε και κοιμάται μακάριος όλη την ημέρα. Και εσύ πρέπει να δουλέψεις, όπως οι μανάδες καημένες που λένε γι' αυτόν τον τεμπέλη εκεί.

Λέει αυτούς. Προχωρεί τώρα, ότι οὐκ ἔστιν ἀνάνευσις ἐν τῷ θανάτῳ αὐτῶν καὶ στερέωμα ἐν τῇ μάστιγι αὐτῶν. Αυτό θέλει να πει ότι και όταν έρχεται η ώρα του θανάτου σε αυτούς, πεθαίνουν εύκολα λέει, δεν ταλαιπωρούνται, πεθαίνουν εύκολα. Ναι, και έχουν εύκολο θάνατο, όχι δύσκολο θάνατο, θάνατο οδυνηρό, θάνατο που παιδεύει, ταλαιπωρεί. Το λέει αυτό εδώ ο ψαλμωδός, αυτό είναι Αγία Γραφή, είναι θεόπνευστος η Αγία Γραφή. Ακόμη λοιπόν και ο θάνατος χαρίζεται σε αυτούς, τους φέρεται καλά ο θάνατος. Καὶ στερέωμα ἐν τῇ μάστιγι αὐτῶν.

Αν βοηθηθούμε και από το εβραϊκό, λοιπόν, αυτό σημαίνει ότι θα έρθουν και σε αυτούς μερικά βάσανα, κάποιες αρρώστιες, κάποια άλλα βάσανα, αλλά αυτοί έχουν στερέωμα όμως. Στερέωμα δηλαδή, έχουν πλούτη. Και επομένως με τα πλούτη τους, με τα χρήματά τους, ας έρθουν οι αρρώστιες, ας έρθουν τα οποιαδήποτε άλλα βάσανα, θα αντιμετωπίσουν αυτά αυτοί με ευκολία. Δεν είναι όπως ο φτωχός, στον οποίο ήρθε αρρώστια, εκεί θα λιώσει. Ήρθε η οποιαδήποτε δυστυχία, θα λιώσει, δεν έχει χρήματα να αντιμετωπίσει. Αυτοί λοιπόν οι ασεβείς έχουν ευημερία στη ζωή τους, τα περνούν καλά, τα έχουν όλα.

Αυτό τους ζηλεύω, αλλά και ο θάνατος ακόμη τους σέβεται, ο θάνατος κι αυτός είναι σύμμαχός τους, πάει με το μέρος τους, δεν τους ταλαιπωρεί, έρχεται αμέσως. Είτε πάνε για θάνατο, είτε είναι άρρωστοι, είτε περνούν οποιαδήποτε δυσκολία, έχουν, ας πούμε, πλούτο, έχουν στερέωμα, έχουν αυτά δηλαδή τα οποία τους κάνουν να είναι ήσυχοι, να είναι αναπαυμένοι, να πατούν σταθερά, να μην είναι όπως ο άρρωστος επί ξύλου κρεμάμενος που βλέπουμε. Αυτά λοιπόν με έκαναν παραλίγο να πέσω κάτω, παραλίγο να χάσω την πίστη μου δηλαδή, να σκανδαλιστώ και να χάσω την πίστη μου.

Ἐν κόποις ἀνθρώπων οὐκ εἰσὶ καὶ μετὰ ἀνθρώπων οὐ μαστιγωθήσονται. Αυτοί λοιπόν οι άνομοι, συνεχίζει δηλαδή ακόμη να λέει αυτούς, αυτοί οι άνομοι, οι ασεβείς, οι αμαρτωλοί άνθρωποι, δεν κουράζονται έτσι όπως κουράζονται οι άλλοι άνθρωποι για να βγάλουν λίγο ψωμί να φάνε, να ζήσουν. Οι πλούσιοι οι οποίοι είναι, αυτό στην Παλαιά Διαθήκη που λέγαμε και σε προηγούμενες αυτές συνάξεις, ο φτωχός είναι ταυτισμένος με τον ευσεβή και ο πλούσιος είναι ταυτισμένος με τον ασεβή. Και λέει, μακάρι, από εκεί ξεκινάει και λέει «μακάριοι οι πτωχοί» λέει ο Λουκάς, και ο Ματθαίος, για να το κάνει λίγο αυτό, «μακάριοι οι πτωχοί τῷ πνεύματι» λέει. Είναι μακάριοι οι πτωχοί, αλλά αυτοί οι ευσεβείς.

Οι άλλοι είναι ασεβείς. Εδώ λοιπόν αυτοί οι πλούσιοι, όπως ξέρουμε και σήμερα, δεν κουράζονται όπως οι άλλοι άνθρωποι. Ἐν κόποις ἀνθρώπων οὐκ εἰσί. Καὶ μετὰ ἀνθρώπων οὐ μαστιγωθήσονται, και δεν ταλαιπωρούνται όπως ταλαιπωρούνται οι άλλοι άνθρωποι στη ζωή. Ναι, όλοι μας ξέρουμε δηλαδή πώς μερικοί άνθρωποι, παλιότερα μάλιστα και τώρα ακόμη, πώς έβγαζαν το ψωμί για τα παιδιά τους, τι ταλαιπωρίες και τι κόπους και πόσα βάσανα περνούσαν για να βγάλουν το ψωμί. Και ξέρουμε πάλι όλοι μας πώς μεγάλωναν τα παιδιά των πλουσίων και δεν ξέρουν τίποτε από κόπους, από πόνους, από βάσανα, από ταλαιπωρίες, από ιδρώτα και από τέτοια. Προχωρεί.

Διὰ τοῦτο ἐκράτησεν αὐτοὺς ἡ ὑπερηφανία, περιεβάλοντο ἀδικίαν καὶ ἀσέβειαν αὐτῶν.

Αυτό λοιπόν, επειδή ακριβώς ζουν έτσι ευτυχείς και σαν να μην τους νοιάζει τίποτε, σαν να μην έχουν καμία ανάγκη και δεν τους απασχολεί καμιά έννοια να προσπαθήσουν να ζορίσουν τον εαυτό τους για να ζήσουν πιο σωστά ενώπιον του Θεού, αφού δεν πιστεύουν καν. Από την άλλη πλευρά, ακριβώς διότι είναι έτσι, έχουν και όλα τα καλά, τα αγαθά. Αυτό ακριβώς τους κάνει να είναι υπερήφανοι. Διὰ τοῦτο ἐκράτησεν αὐτοὺς ἡ ὑπερηφανία. Κυριολεκτικά δηλαδή τους αιχμαλώτισε η υπερηφάνεια. Δεν μπορεί δηλαδή ένας να ζει έτσι, να είναι πλούσιος, ασεβής συγχρόνως, διότι σαν να λέει εδώ δεν μπορείς να είσαι ευσεβής και πλούσιος. Αν είσαι πλούσιος, είσαι ασεβής. Αυτούς λοιπόν

αιχμαλωτίζει η υπερηφάνεια. Δεν μπορεί να είναι ταπεινός ο πλούσιος, θα είναι υπερήφανος.

Περιεβάλοντο

ἀδικίαν καὶ ἀσέβειαν αὐτῶν. Ναι, σαν να είναι άλλο ένδυμα ή ρούχο ας πούμε που φορούν επάνω τους, ντύθηκαν, ντύνονται αυτοί την αδικίαν και την ασέβεια, με την έννοια πάλι της επιδείξεως δηλαδή. Φουσκώνουν, είναι εγωιστές, είναι κενόδοξοι, είναι υπερήφανοι, δεν λογαριάζουν κανέναν, βλέπουν τους άλλους σαν ανθρωπάκια και καθόλου δεν δυσκολεύονται να αδικήσουν, καθόλου δεν θα σκεφτούν μην τυχόν να αδικήσουν κανέναν. Και

προς τους ανθρώπους λοιπόν είναι τόσο άδικοι που συνέχεια είναι άδικοι, όπως δηλαδή φοράει κανείς ένα ρούχο και φαίνεται ότι φοράει αυτό το ρούχο, δεν κρύβεται αυτό, συνέχεια είναι μπροστά στα μάτια των άλλων. Η αδικία δηλαδή είναι ό,τι φυσιολογικότερο για αυτούς, το να αδικούν. Και η ασέβεια, η ασέβεια σχετικά είναι εναντίον του Θεού, προς τον Θεό. Δηλαδή συνεχώς είναι ενώπιον του Θεού ασεβείς, που προκύπτει από υπερηφάνεια. Είναι άδικοι λοιπόν προς τους ανθρώπους και ασεβείς προς τον Θεό. Είναι αυτό το οποίο λέμε ότι ο άνθρωπος

Πολλοί να σκεφτούμε όλοι μας, πολλοί να σκεφτούμε. Ο άνθρωπος, επειδή κρατάει κάτι τέτοια, έχει μια θρασύτητα, μια αναίδεια, ένα θράσος, μια κενοδοξία, μια αυθάδεια, μια υψηλοφροσύνη ενώπιον του Θεού. Πόσοι και πόσοι πιστεύουν στον Θεό. Αυτοί βέβαια εδώ δεν πρέπει να πίστευαν στον Θεό, αλλά επειδή γίνεται ο λόγος για τον Θεό, αυτοί έδειχναν όλοι την ασέβειά τους. Σήμερα μπορεί να υπάρχουν άνθρωποι που λένε ότι πιστεύουν στον Θεό, αλλά οι όποιες στάσεις τους ενώπιον του Θεού είναι μια μεγάλη αναίδεια, ένα μεγάλο θράσος, μια οίηση, μια επηρμένη οφρύς που δεν κατεβαίνει με τίποτε.

Όμως εδώ φτάσαμε στον έκτο στίχο, για να συνεχίσουμε την άλλη φορά.