Ο Ψαλμός 71 για τη δικαιοσύνη και την ειρήνη του Μεσσία

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Last Monday we began Psalm 71. We said that this psalm falls into several sections, four or five, though each is quite short. It was probably written by King Solomon. It differs from the other psalms, chiefly because it speaks of the Messiah. It is a messianic psalm. And that is the main reason it is different. I told you—

I told you that the messianic psalms include Psalms 2, 19, 20, and 44, and now Psalm 71 as well. We looked at the first two verses. The first section runs from verse one through verse four, so we still have verses three and four to consider before we move on to the second section.

The first two verses are a prayer. The writer of the psalm, Solomon, asks God to give him the authority and power to judge the people with justice, especially the poor. That is chiefly what those two verses say. Now let us go on. Verse three says, “Let the mountains bring peace to Your people, and the hills, justice.”

The psalm speaks of the Messiah, and especially of the new age that the Messiah will bring about.

The justice of this king, who is none other than Christ, the Messiah, will prevail everywhere. He will judge with justice.

The Messiah will come.

And it was especially on the mountains that idols and idolatrous worship were found.

Now, then, a new order will arise: a new kingdom with a new king, the Messiah.

The mountains will, in a manner of speaking, bear fruit. They will be cultivated and bring forth peace for Your people, the people of God; and the hills will bring forth justice. As we said, the second half of the verse says the same thing as the first in different words. The hills, too, will bear fruit: they will bring forth justice. In other words, idolatry will cease. Idolatrous worship there will come to an end. The new kingdom will reach even into the mountains.

The authority of the new king will reach that far, so justice will prevail there too. And wherever justice prevails, peace prevails as well. Justice and peace will reign even on the mountains and hills.

One of the Church writers offers a beautiful thought. Yes, this verse may hint at, or even prophesy, what will happen when the Messiah comes and Christianity spreads. That is the Kingdom of the Messiah.

Monks, hermits, and ascetics will go into the mountains, and monasteries will be founded there. In those places, justice and peace will reign, perhaps more than anywhere else. These two virtues, justice and peace, are mentioned as basic virtues, as a foundation on which many others are built.

A foundation—and perhaps one could say that...

I think we were saying here with the students last night, perhaps during the second hour, though I think we have spoken about it together before, that people today commonly regard a communal monastery as the best kind of community. They see in it the best common life, because there is justice, unity, love, and life together with everything shared.

No one says, “This is mine and that is yours.” Nor can anyone envy someone else for having more, because everyone eats the same food. Everyone wears the same clothes and shoes. Everyone lives in similar rooms, with the same comforts or the same hardships. And so justice and peace prevail. If we call this the best kind of community, we could also say that justice is lived out there more fully, and peace is found there. The other virtues are found there too.

Justice and peace presuppose common ownership, humility, and obedience. Who goes to a monastery without being willing to humble himself? Who goes without being willing to obey, or to renounce not only his possessions but his very self? Who goes without being willing to pray and give his whole self to God? Who goes without depending on God for everything? All these things come first, and so the monks live there in justice and peace.

Other Fathers, including Basil the Great, say that nowhere can one find a better community or a better way of life, because the life lived there is like life in Paradise. We once read a passage from Basil the Great saying that people gather from many places, rather than from just one. Monasteries would do well to remember that and not seek monks only from one particular place.

It is better for them to come from different places. They differ in age, in language, in customs, and in many other ways. Yet they live as though in Paradise. Why? As Basil the Great says—and I am speaking here of what he describes, whatever may sometimes happen in reality—their aim is not to get the better of one another, to stand above others, to live at others’ expense, or to have others serve them. Their aim is to bring joy to others, to serve them, to sacrifice themselves for them, to—

to go without for the sake of others, and to be as good to them as they can. That is what they strive for, and that is how the problem is resolved. This is also a living example for the whole world. Today everyone calls for justice, peace, goodness, and a better life. Everyone calls for these things, but each person keeps thinking of himself. No one thinks of sacrificing or going without for others, or of serving them. Everyone wants what is good, but wants other people to bring it about for him.

If only we could all understand it that way, all at once.

How can we make others love us? How can we make them pay attention to us, make us happy, and do what we want? No. We must put all that aside. Each of us should be concerned with how we can be of use to others and serve them.

Yes, society would change. But saying it is not enough. Most people sense that this is how we ought to live, yet no one dares to do it. Why? Because each person is a slave to himself, however loudly he claims to be free. You have to place yourself under obedience to be freed from that slavery to yourself.

The more you insist on your own freedom, the more you become a slave to yourself. There is no worse slavery. Of course, we never speak of this; we speak only of other kinds of slavery. When you place yourself under obedience, it cannot be just anywhere. If the choice is yours, you must choose a form of obedience that is obedience to God. If you find yourself under an authority you did not choose, then offer your obedience there to God. When you submit yourself in this way, you are freed from slavery. Then you become free.

And once you are free, you naturally think of others, love them, care for them, and sacrifice yourself for them. That becomes your own delight. When others have food, it is as though you yourself are fed. When they rejoice, you truly rejoice with them. When they enjoy something good, you share in their enjoyment. This seems upside down to people today, but it is right. It is the truth.

So perhaps this verse speaks of what would happen when the Messiah came, when His Kingdom spread across the earth and His grace reached even the mountains. And that is what happened: the hills and mountains filled with ascetics, hermits, and monks.

It is a beautiful image here: they are, so to speak, the fruit borne by the hills and mountains.

“The poor of the people, and save the children of the needy, and humble the slanderer.” It is this king, the new king, the Messiah, to whom these words refer. The whole psalm speaks of the Messiah. It cannot really be understood otherwise, even though, as we said, it begins with Solomon. The prayer is still continuing: “My God, grant me this,” and so on, so that the new king may judge the poor and give the poor of the people what is rightfully theirs.

He will save the children of the needy from injustice. They are the same people: the poor. In the first verse it says, “Give Your judgment to the king, and Your righteousness to the king’s son.” There, the king and the king’s son mean the same person. Likewise, in this verse, the poor and the children of the needy are the same people. But I want to go back to the previous verse, because there is something more I should have said. “Let the mountains bring peace to Your people, and the hills righteousness.” Yes, the mountains will bear peace as their fruit, and the hills will bear righteousness. Peace and righteousness will spring up there in the sense we discussed, “for Your people.”

I think we can say this without stretching the verse or imagining a meaning that is not there. It speaks of good coming forth in the mountains. And we know that, from the first centuries of Christianity right down to our own day, hills and mountains everywhere have filled first with hermits and ascetics, and later with monasteries, communities of monks living together. All this is for the people of God.

God does not give His grace to those who have gone there simply because they ask for it or because they are worthy of it. Through them, He gives grace to His people. He gives them grace for the sake of the people: so they may bear witness to them, share the grace they have received, serve them, bring them joy, and help them become whole. From this point of view, I think the contact that existed in earlier times, and is beginning again in our own day, is very good. For a time, though, it had ceased. Until about...

Well...

For two decades, it was unthinkable. I mean the exchange between monks and the world that existed in earlier times and is beginning to happen again now: between the monks and the people of God. Where do the monks come from? From the people. And where do the people receive nourishment? From the monks. Of course, I do not mean this in the way people sometimes say it. We human beings have a tendency to misinterpret things, to misunderstand them.

We twist them and spoil them.

All of us are called to live the Christian life fully. Everyone, without exception. Yet for many reasons, not everyone is able to do so. That was the main reason many people went into the deserts—toward the end of the third century and the beginning of the fourth, after the persecutions. They could no longer live the Christian life as fully as they longed to while remaining in the world. What is life worth if you do not live as a Christian? Some see it that way. We all ought to, but not everyone can. Those who do see it that way act on it. For many different reasons, others do not. So those people leave for the deserts, the hills, and the mountains. Their purpose is to live the Christian life there in its fullness. They cannot make compromises about that.

People often make the mistake of identifying that perfection with one particular person. That can be dangerous. Well...

Still, that is where people ought to strive for the fullness of Christian life, and, to some extent, that is where it can be found. When Christians living in the world keep that fuller Christian life in mind and are shaped by it, it helps them hold fast. They are less likely to become so absorbed in worldly life that they lose their way.

However much the world influences them, if they draw nourishment and strength from that life, it will help them endure and be saved. In this sense, the fruit borne in the mountains is “for Your people,” as the psalmist says.

So Christians living in the world should be shaped by this spirit of seeking the fullness of Christian life. I repeat: it is not simply a matter of following particular people. We must seek a life that truly reflects the fullness of Christian life and let it shape us. The people should be shaped by it. Monks, for their part, should know that they must strive toward that fullness themselves and offer its fruits to the people among whom they live. Let us go to the next verse. Yes, the Messiah, this king, will give the poor what is rightfully theirs and save them from injustice.

The needy, the children of the needy: again, these are the poor, all those who suffer injustice in this world. I think we spoke at some length about this last time. Anyone who truly wants to find justice, to know that justice exists and that each person can receive what is rightfully theirs, must find Christ, the Messiah, who gives justice.

Well, a person will not be able to find it anywhere else, however much justice may prevail; only there, in Christ, can one find justice and what is right.

We could say that the poor of the people and the children of the needy here are all of us who feel we cannot find justice in this world, who feel we are constantly wronged. So let us be sure that the Lord will give us justice and vindicate us. And he will humble the slanderer. This means every slanderer, of course, but above all it means the devil. As the Church writer Theodoret says, the devil is called a slanderer because he slandered God by portraying Him as envious and as forbidding people to partake of the tree.

He went on slandering God. He slandered him when he approached Eve, and that has been the devil’s work ever since, right down to today. Yes, he slanders God. How often does each of us hear his whispered accusations against God? How often! They come as logismoi, intrusive thoughts: sometimes doubts, sometimes misgivings. Does God exist or not? Why did this happen? Why did that happen?

Other accusations come as logismoi, intrusive thoughts: God is treating me unjustly; God pays no attention to me; God does not love me. And how often we believe them! We have spoken about this before. What a terrible thing it is. A Christian more readily believes what the devil puts into his head than what God says. Yet what God says was written down thousands of years ago, and through all those years millions of people have believed it and become saints. Who can deny their holiness?

With a few whispers planted in our minds, the devil manages to make us doubt what has been written down, confirmed, proved true, and sealed with blood. We stop believing that, and instead believe what he puts into our minds.

And those things have no basis at all. They are written nowhere, proved by no one, known to no one. What he puts into my mind differs from what he puts into someone else’s. You see how the devil, this slanderer, makes playthings of us when he manages, with just a few whispers,

to draw us over to his side. He puts his own logismoi, his intrusive thoughts, into our minds, and we believe him more readily than we believe what God says. That is why, as we have said before, faith is a knife against the devil. When you believe what God has said, the devil cannot stand his ground. That is how all the saints overcame him: by believing what God said. They could not overcome him any other way, for he is cunning, exceedingly cunning. He is a slanderer who arranges things so as to deceive each person.

What did the saint say? The devil comes and tells me, ‘You will not be saved, because you do not do this, or that, or the other thing.’ He points to all the deeds I have failed to do. But the saint says, ‘You know, Lord, that I have never trusted in my own works. I trust in you.’ And when the devil keeps tempting him, the saint says to Christ, ‘My Christ, I have taken refuge in you. Do not let him take me,’

‘so that he can say, “See? The one you fled to has left you in my hands.”’ These are the words of someone who trusts Christ deeply. He knows everything Christ has said and believes it firmly, without the slightest reservation. And then the saint says, ‘I give the devil one puff, and he is gone.’ How could he stand his ground after that? What keeps us from believing in the same way, from believing in Christ, in what he has told us and in the promises he has given us? What keeps us?

I do not know whether the tapes from Nicosia have arrived. They have not? Was it not recorded? What? Yes, it was recorded.

I spoke particularly about trusting God in the last talk I gave there in Nicosia. If it was recorded, and the tape is available, you can listen to it if you wish. I think you may be edified by what was said there. So what keeps us from believing as that saint did and blowing the devil away? What keeps us? It is the same Christ for us; there is not one Christ there and another here. Everything he said, he said for us too, not only for the saints. Can we say that he rejects us or stands in our way? His joy is for us to do what the saints did. And what did they do? They believed. That is all. Let us believe as

they believed, without hesitation, without the slightest reservation.

This Messiah, this King, this Christ, will humble the slanderer. First, of course, Christ himself humbled him. He let the devil think he had won, that he had managed to raise Christ upon the Cross. Then it became clear that all he had done amounted to nothing, and Christ humbled the slanderer. But Christ also humbles him within every Christian, because Christ is within every Christian, and Christ himself fights against the slanderer there. So humbling him is not simply your task; it is Christ’s work. That is how it is. Help a little, help a little. Do not accept the devil’s whispers the moment they come,

saying, ‘I feel this way, I feel that way.’ And it is not only his whispers and logismoi, his intrusive thoughts. There are many other things that make you feel one way or another, and you do not consider that you feel this way not because it reflects reality, but because the slanderer has managed to make you feel this way. You give yourself over to those feelings and believe them. But if you give Christ room to act, he will humble the slanderer. Indeed, the slanderer’s humiliation is greater still when Christ defeats him through someone very weak. He is humbled all the more when the weakest person defeats him. Let us stop here and continue another time.

Αρχίσαμε την περασμένη Δευτέρα τον 71ο ψαλμό. Είπαμε ότι χωρίζεται σε αρκετά τμήματα αυτός ο ψαλμός, 4-5 τμήματα, μικρά-μικρά βέβαια. Μάλλον είναι γραμμένος από τον βασιλέα Σολομώντα. Και είναι ένας ψαλμός διαφορετικότερος από τους άλλους. Αλλά κυρίως είναι ψαλμός που αναφέρεται στον Μεσσία, μεσσιακός ψαλμός. Και κυρίως για αυτόν τον λόγο είναι διαφορετικότερος από τους άλλους. Σας

είπα ότι οι μεσσιακοί ψαλμοί είναι ο δεύτερος, ο δέκατος ένατος, ο εικοστός και ο τεσσαρακοστός τέταρτος και να τώρα και ο εβδομηκοστός πρώτος. Είδαμε τους πρώτους δυο στίχους, τον πρώτο και το δεύτερο. Το πρώτο τμήμα είναι πρώτος στίχος μέχρι τέταρτον. Εμείς είδαμε πρώτο και δεύτερο. Έχουμε λοιπόν να δούμε από το πρώτο τμήμα τον τρίτο και τον τέταρτο ακόμη για να προχωρήσουμε στο δεύτερο τμήμα.

Οι δυο πρώτοι στίχοι είναι σαν προσευχή ο ψαλμός. Προσεύχεται λοιπόν ποιος άλλος, ο συγγραφέας του ψαλμού, ο Σολομών, και παρακαλεί τον Θεό να του δώσει την δικαστική εξουσία και δύναμη για να δικάζει και να κρίνει τον λαό με δικαιοσύνη. Τον λαό και τους φτωχούς, αυτό κυρίως έλεγαν οι δύο πρώτοι στίχοι. Προχωρούμε τώρα. Αναλαβέτω τα όρη ειρήνην τω λαώ σου και οι βουνοί δικαιοσύνην, λέει ο τρίτος στίχος.

Ο ψαλμός αναφέρεται στον Μεσσία, αναφέρεται κυρίως στην νέα εποχή που θα δημιουργήσει ο Μεσσίας.

Θα επικρατήσει παντού η δικαιοσύνη του βασιλέως αυτού που δεν είναι άλλος παρά ο Χριστός, ο Μεσσίας, και αυτός θα κρίνει με δικαιοσύνη.

Έρθει ο Μεσσίας.

Και ιδιαίτερα στα όρη ήταν τα είδωλα, η ειδωλολατρία.

Τώρα λοιπόν που θα δημιουργηθεί η νέα κατάσταση, το νέο βασίλειο θα είναι ο νέος βασιλεύς, ο Μεσσίας.

Καρποφορήσουν τρόπον τινά τα όρη, θα καλλιεργηθούν ανάλογα και θα καρποφορήσουν ειρήνη τω λαώ σου, για τον λαό του Θεού, και οι βουνοί δικαιοσύνη. Και το ίδιο βέβαια είναι όπως είπαμε, πρώτο ημιστίχιο, δεύτερο ημιστίχιο με άλλες λέξεις, και οι βουνοί, τα βουνά λοιπόν, θα εκαρποφορήσουν, θα δώσουν δικαιοσύνη. Δηλαδή θα πάψει η ειδωλολατρία, θα σταματήσει εκεί η ειδωλολατρική λατρεία. Μέχρι εκεί, μέχρι τα όρη θα φτάσει η βασιλεία, η καινούργια βασιλεία.

Φτάνουν τα δικαιώματα του νέου βασιλέως, επομένως θα επικρατεί και εκεί η δικαιοσύνη και όπου επικρατεί η δικαιοσύνη επικρατεί και η ειρήνη. Θα βασιλεύει λοιπόν η δικαιοσύνη και η ειρήνη και στα όρη και στα βουνά.

Είναι πολύ ωραίο αυτό που σκέπτεται κάποιος και γράφει κάποιος από τους εκκλησιαστικούς συγγραφείς. Ναι, ότι μπορεί αυτός ο στίχος να υπαινίσσεται, να εννοεί, να προφητεύει ας πούμε αυτό. Αυτό που θα συμβεί όταν θα έρθει ο Μεσσίας και θα διαδοθεί ο Χριστιανισμός, αυτή είναι η Βασιλεία του Μεσσία.

Όρη, στα βουνά θα καταφύγουν οι μοναχοί, οι ερημίτες, οι ασκητές, θα ιδρυθούν τα μοναστήρια και έτσι εκεί θα βασιλεύει όσο πουθενά αλλού ίσως η δικαιοσύνη και η ειρήνη. Βέβαια αναφέρονται αυτές οι δυο αρετές, η δικαιοσύνη και η ειρήνη, ως βασικές αρετές, ως αρετές έργα υποδομής, δεν λένε, και εκεί πάνω γίνονται πολλά άλλα.

Έργο υποδομής και ίσως θα μπορούσε κανείς να πει ότι

Λέγαμε νομίζω χθες το βράδυ εδώ με τους φοιτητάς, νομίζω τη δεύτερη ώρα, αλλά το έχουμε πει και μαζί άλλη φορά νομίζω, ότι επικρατεί σήμερα η άποψη παντού ότι η καλύτερη κοινωνία είναι ένα κοινόβιο. Εκεί βρίσκεται η καλύτερη κοινωνία σήμερα, διότι εκεί υπάρχει δικαιοσύνη, υπάρχει ενότητα, υπάρχει αγάπη, υπάρχει κοινοβιακή ζωή, όλα τα πάντα υπάρχουν εκεί.

Λέγει κανείς αυτό είναι δικό μου και αυτό είναι δικό σου, ούτε μπορεί κανείς να ζηλέψει τον άλλο ότι έχει περισσότερα, διότι όλοι τρώνε το ίδιο φαγητό. Όλοι ενδύονται τα ίδια ενδύματα, όλοι έχουν τα ίδια υποδήματα, όλοι διαμένουν στα ίδια δωμάτια, όμοια δωμάτια ας πούμε, με τις ίδιες ανέσεις ή τις ίδιες στερήσεις, και έτσι επικρατεί δικαιοσύνη και επικρατεί ειρήνη. Όπως δηλαδή θα λέμε ότι εκεί είναι καλύτερη κοινωνία, έτσι θα μπορούσαμε να πούμε ότι εκεί εφαρμόζεται πιο πολύ η δικαιοσύνη και υπάρχει εκεί η ειρήνη. Και υπάρχουν ύστερα και οι άλλες αρετές.

Η δικαιοσύνη και η ειρήνη προϋποθέτουν την κοινοκτημοσύνη, προϋποθέτουν την ταπείνωση, προϋποθέτουν την υπακοή, διότι ποιος πηγαίνει στο μοναστήρι αν δεν έχει διάθεση να ταπεινωθεί, ποιος πηγαίνει στο μοναστήρι αν δεν έχει διάθεση να υπακούσει, ποιος πηγαίνει στο μοναστήρι αν δεν έχει διάθεση να απαρνηθεί, όχι απλώς τα δικά του αλλά τον εαυτόν του. Ποιος θα πάει στο μοναστήρι αν δεν έχει διάθεση να προσεύχεται, να δίνει όλο τον εαυτόν του εις τον Θεόν. Ποιος πηγαίνει στο μοναστήρι αν δεν εξαρτά τα πάντα από τον Θεό. Προϋπάρχουν λοιπόν όλα αυτά και ζουν εκεί οι μοναχοί εν δικαιοσύνη και εν ειρήνη.

Λένε και άλλοι πατέρες και ο Μέγας Βασίλειος, ότι πουθενά αλλού δεν θα βρει κανείς καλύτερη κοινωνία από αυτήν και καλύτερη ζωή από αυτήν, διότι αυτή η ζωή που ζουν εκεί είναι σαν παραδεισένια ζωή. Κάποτε είχαμε διαβάσει το σχετικό κείμενο του Μεγάλου Βασιλείου που λέγει ότι μαζεύονται άνθρωποι από πολλά μέρη και όχι από ένα ορισμένο μέρος και δεν θα ήταν άσχημα αυτό να το έχουν υπόψη τους στα μοναστήρια. Να μην φροντίζουν να έχουν μόνο από ένα ορισμένο μέρος μοναχούς.

Από διάφορα μέρη, έτσι είναι πιο καλά. Από διάφορα μέρη λοιπόν μαζεύονται και η ηλικία πάντοτε δεν είναι ίδια, μια φορά, και η γλώσσα δεν είναι ίδια και τα ήθη και έθιμα δεν είναι ίδια και πολλά άλλα. Και όμως ζουν σαν στον Παράδεισο. Γιατί; Γιατί όπως λέγει και ο Μέγας Βασίλειος, η προσπάθειά τους δεν είναι ποιος, άσχετα τώρα τι συμβαίνει μερικές φορές, αλλά τι λέει τώρα ο Μέγας Βασίλειος. Η προσπάθειά τους δεν είναι ποιος να επικρατήσει τον άλλον, ποιος να είναι πάνω από τους άλλους, ποιος να ζήσει εις βάρος των άλλων, ποιος να εξυπηρετηθεί από τους άλλους. Αλλά η προσπάθεια όλων είναι πώς να γίνουν ευχάριστοι στους άλλους, πώς να εξυπηρετήσουν τους άλλους, πώς να θυσιαστούν για τους άλλους, πώς

στερηθούν για τους άλλους, πώς να είναι όσο το δυνατόν καλύτεροι για τους άλλους. Αυτή είναι η προσπάθεια και έτσι λύνεται το θέμα. Είναι και ένα ζωντανό παράδειγμα αυτό για όλη την οικουμένη. Στον κόσμο σήμερα όλοι φωνάζουν βέβαια για τη δικαιοσύνη, φωνάζουν για την ειρήνη, φωνάζουν για το καλό, για να ζήσουμε καλύτερα κτλ. Όλοι φωνάζουν γι' αυτό, αλλά πάντοτε ο καθένας έχει υπόψη τον εαυτό του. Κανείς δεν διανοείται να θυσιαστεί για τους άλλους, να στερηθεί για τους άλλους, να είναι εξυπηρετικός στους άλλους. Όλοι ζητούν το καλό, αλλά οι άλλοι να το κάνουν γι' αυτό.

Ξαφνικά όλοι καταλαβαίναμε έτσι.

Πώς θα κάνουμε τους άλλους να μας αγαπήσουν, πώς θα κάνουμε τους άλλους να μας προσέξουν, πώς θα κάνουμε τους άλλους να μας χαροποιήσουν, να κάνουν τα θελήματά μας. Όχι, ούτε αυτό, να το πετάξουμε πέρα όλα αυτά. Και μέλημα του καθενός μας να είναι πώς θα φανούμε χρήσιμοι στους άλλους, πώς θα εξυπηρετήσουμε τους άλλους.

Σωστά, άλλαζε η κοινωνία. Αλλά αυτό όμως δεν γίνεται απλώς να το πούμε. Δεν γίνεται αυτό. Λίγο πολύ όλοι το διαισθάνονται ότι κάπως έτσι είναι, αλλά κανείς δεν τολμά να το κάνει. Ναι, γιατί είναι δούλος του εαυτού του, σκλάβος του εαυτού του. Άσχετα αν φωνάζει και λέγει ότι είναι ελεύθερος. Πρέπει να πας να υποτάξεις τον εαυτό σου κάπου για να ξεσκλαβωθείς από τον εαυτό σου.

Να είσαι δούλος. Πιο πολύ ζητάς την ελευθερία σου, τόσο σκλαβώνεσαι στον εαυτό σου και δεν υπάρχει χειροτέρα σκλαβιά από αυτή. Δεν τη λέμε αυτή βέβαια, δεν τη λέμε. Μιλούμε για άλλες σκλαβιές μόνο. Όσο περισσότερο επιδιώκεις τη δική σου ελευθερία, τόσο πιο πολύ γίνεσαι δούλος του εαυτού σου. Και όταν υποτάξεις τον εαυτό σου, κάπου βέβαια όχι όπου να είναι, αλλά κάπου, κάπου που να είναι υποταγή στον Θεό. Όταν εξαρτάται από σένα δεν επιτρέπεται να πας να υποτάξεις τον εαυτό σου όπου να είναι. Όταν όμως θέλεις δεν θέλεις, είσαι κάτω από μια υποταγή, τότε αυτή η υποταγή πάει στον Θεό, αυτή η υπακοή. Ή να την κάνεις στον Θεό. Όταν λοιπόν υποτάξεις τον εαυτό σου, τότε ξεσκλαβώνεσαι. Τότε ελευθερώνεσαι.

Ελευθερώνεσαι και μετά φυσικά, σκέπτεσαι τους άλλους, αγαπάς τους άλλους, φροντίζεις για τους άλλους, θυσιάζεσαι για τους άλλους και αυτή είναι και η δική σου ευφροσύνη. Όταν τρώνε οι άλλοι, ναι, τρως όντως κι εσύ, όταν χαίρονται οι άλλοι, χαίρεσαι όντως κι εσύ, όταν απολαμβάνουν οι άλλοι, όντως απολαμβάνεις κι εσύ κτλ. Αυτά είναι ανάποδα πράγματα, έτσι φαίνονται στο σημερινό άνθρωπο, αλλά αυτά είναι σωστά, αυτή είναι η αλήθεια.

Μπορεί λοιπόν αυτός ο στίχος ας πούμε να αναφέρεται εις αυτό το οποίο θα γίνεται όταν θα ερχόταν ο Μεσσίας και θα επικρατούσε και θα διαδιδόταν στη γη η δική του Βασιλεία και θα έφτανε λοιπόν η χάρις του μέχρι τα όρη, όπως έφτασε και γέμισαν τα βουνά και γέμισαν τα όρη από ασκητάς, από ερημίτες, από μοναχούς και καλόγερους.

Είναι έτσι ωραία εδώ που είναι σαν καρπός ας πούμε των ορέων, σαν καρπός των βουνών.

Τους πτωχούς του λαού και σώσει τους υιούς των πενήτων και ταπεινώσει συκοφάντην. Ο βασιλεύς αυτός, ο νέος βασιλεύς, ο Μεσσίας. Πάντοτε όλα αυτά αναφέρονται, όλος ο ψαλμός δηλαδή αναφέρεται στον Μεσσία. Αλλιώς δεν μπορεί να σταθεί ο ψαλμός αυτός, όσο και αν ξεκινάει όπως είπαμε από τον Σολομώντα. Ο βασιλεύς λοιπόν, είναι προσευχή, συνεχίζεται ακόμη προσευχή. Θεέ μου, να μου δώσεις αυτήν και τα λοιπά, ώστε ο νέος βασιλεύς να κρίνει τους πτωχούς, να κρίνει και να αποδίδει το δίκαιο στους πτωχούς του λαού.

Σώσει, και σώζει έτσι, από την αδικία φυσικά, αυτή είναι εδώ. Υιούς των πενήτων. Πάλι τους ίδιους, τους πτωχούς. Αλλά όπως στον πρώτο στίχο έλεγε: «Το κρίμα σου τω βασιλεί δος και την δικαιοσύνη σου τω υιώ του βασιλέως». Ο βασιλεύς και ο υιός του βασιλέως εδώ είναι το ίδιο, έτσι. Εκεί δηλαδή σε εκείνο τον στίχο είναι το ίδιο. Και σε αυτόν τον στίχο εδώ οι πτωχοί και οι υιοί των πενήτων είναι οι ίδιοι οι πτωχοί. Όμως θα ξαναγυρίσω στον προηγούμενο στίχο γιατί κάτι έπρεπε να πούμε ακόμη και δεν το πρόσεξα. Αναλαβέτω τα όρη ειρήνην τω λαώ σου και οι βουνοί δικαιοσύνην. Ναι, θα καρποφορήσουν τα όρη λοιπόν ειρήνην και δικαιοσύνην τα βουνά θα καρποφορήσουν, θα φυτρώσει εκεί ειρήνη και δικαιοσύνη με την έννοια που είπαμε, τω λαώ σου, για τον λαό σου.

Θα μπορούσαμε έτσι, χωρίς να παρατραβούμε τα πράγματα και να μοιάζει ότι απλώς τα βγάζουμε από το μυαλό μας και δεν υπονοούνται, θα μπορούσαμε νομίζω να πούμε ότι όλο αυτό το καλό που γίνεται στα όρη, το λέει ο στίχος και το ξέρουμε εμείς σήμερα ότι έγινε από τα πρώτα χρόνια ακόμη, από τους πρώτους αιώνες του χριστιανισμού και μέχρι σήμερα γέμισαν τα όρη και τα βουνά και οι λόφοι και παντού, κάποτε απλώς από ερημίτες και από ασκητάς και αργότερα από μοναστήρια, κοινόβια, από μοναχούς. Και αυτό είναι για το λαό του Θεού.

Δεν δίδει ο Θεός τη χάρη του εκεί στους ανθρώπους αυτούς επειδή κατέφυγαν εκεί και απλώς τη ζητούν και είναι άξιοι της χάρης του, αλλά δι' αυτών δίδει τη χάρη εις τον λαόν του. Δηλαδή τη χάρη εις αυτούς για τον λαό, για να είναι μάρτυρες εις τον λαό, για να είναι οι χαριτωμένοι που θα χαριτώσουν και τον λαό, να είναι εκείνοι οι οποίοι θα υπηρετήσουν και το λαό, να είναι εκείνοι οι οποίοι θα χαροποιήσουν και το λαό, να είναι εκείνοι οι οποίοι θα υγιάνουν και το λαό. Από αυτής της απόψεως θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι πολύ σωστό αυτό το οποίο συνέβαινε παλαιότερα και αρχίζει και στις ημέρες μας. Αλλά ένα διάστημα είχε διακοπεί πριν από...

Εεε...

Δυο δεκαετίες ήταν αδιανόητο. Αυτό που συνέβαινε παλαιότερα και που αρχίζει και τώρα να συμβαίνει, που υπάρχει δηλαδή ένα πάρε δώσε των μοναχών με τον κόσμο και του κόσμου, του λαού δηλαδή, του Θεού με τους μοναχούς. Ναι, οι μοναχοί από πού προέρχονται; Από το λαό. Ο λαός από πού τρέφεται; Τρέφεται από τους μοναχούς, όχι βέβαια με την έννοια που καμιά φορά λέγεται, και οι άνθρωποι έχουμε την τάση ας πούμε να όλα να τα παρερμηνεύουμε, να τα παρεξηγούμε.

Τα λιώνουμε, να τα χαλούμε.

Λίγο πολύ οι πάντες πρέπει να ζουν την τέλεια χριστιανική ζωή. Οι πάντες, χωρίς καμία εξαίρεση. Δεν εξαιρείται κανένας. Όλοι πρέπει να ζούμε τέλεια τη χριστιανική ζωή. Αλλά για πολλούς λόγους δεν μπορούν όλοι. Και ο κύριος λόγος που έκανε κάποτε, τέλη δευτέρου αιώνος, αρχές τρίτου αιώνος, να... και κυρίως δηλαδή μετά από το... μάλλον τέλη τρίτου αιώνος με αρχές τετάρτου αιώνος, μετά τους διωγμούς. Ο κύριος λόγος που έκανε πολλούς να φύγουν στις ερήμους ήταν ακριβώς αυτό, ότι δεν μπορούσαν πια στον κόσμο να ζήσουν τέλεια τη χριστιανική ζωή που ήθελαν πάρα πολλοί. Τι αξίζει η ζωή αυτή άμα δεν ζήσεις σαν χριστιανός; Τι αξίζει; Έχει καμιά αξία αυτή η ζωή; Έτσι το βλέπουν μερικοί. Όλοι έτσι πρέπει να το βλέπουν, αλλά δεν μπορούν όλοι να το βλέπουν έτσι. Ορισμένοι το βλέπουν. Αυτοί που το βλέπουν το κάνουν. Οι άλλοι για πολλούς και διαφόρους λόγους λοιπόν δεν είναι. Και σηκώνονται λοιπόν και πηγαίνουν στις ερήμους, πηγαίνουν στα βουνά, στα όρη και ζουν. Ο σκοπός αυτός είναι, εκεί να ζήσουν την τέλεια χριστιανική ζωή κατά τέλειο τρόπο. Εκεί δεν επιδέχεται, κανένας συμβιβασμός δεν μπορεί να γίνει.

Γίνεται το λάθος πολλές φορές και προσωποποιείται η τελειότητα ή ταυτίζεται η τελειότητα με ένα πρόσωπο, αλλά αυτό είναι επικίνδυνο. Εεεε...

Πάντως λίγο πολύ εκεί πρέπει να ζουν την τελειότητα και λίγο πολύ βρίσκει κανείς εκεί την τελειότητα. Και έτσι όταν οι εν τω κόσμω ζώντες χριστιανοί έχουν υπόψη τους εκείνη την καλύτεραν χριστιανική ζωή, την τελειοτέραν εκείνη χριστιανική ζωή και επηρεάζονται από αυτή, κάπως και αυτοί θα διατηρηθούν, κάπως θα συγκρατηθούν, δεν θα εκκοσμικευθούν πάρα πολύ ώστε να χαθούν.

Όσο κι αν επηρεάζονται από τον κόσμο, εφόσον τρέφονται από εκεί και πιάνονται από εκεί και επηρεάζονται από εκεί, θα διατηρηθούν κάπως και θα σωθούν. Με αυτή την έννοια λοιπόν, οι καρποί αυτοί που θα προσφερθούν εκεί στα όρη είναι για το λαό σου, να είναι για το λαό σου όπως λέγει εδώ ο συγγραφέας του ψαλμού.

Επομένως... Επομένως, και οι εν τω κόσμω οφείλουν να επηρεάζονται από το πνεύμα αυτό της τελειότητας. Επαναλαμβάνω, όχι απλώς από τους ανθρώπους. Το θέμα είναι να βρούμε όντως την τέλεια χριστιανική ζωή και να επηρεαζόμαστε από αυτή. Και οι εν τω κόσμω λοιπόν να επηρεάζονται, ο λαός δηλαδή να επηρεάζεται από την τέλεια αυτή ζωή, από το τέλειο αυτό πνεύμα χριστιανικό, αλλά και οι μοναχοί να γνωρίζουν ότι βεβαίως πρέπει να τους θέλει αυτή η τελειότητα και να φροντίζουν να είναι τέλειοι και να γίνονται κοινωνοί, να προσφέρουν αυτή την τελειότητα και εις τον λαόν που ζουν. Πηγαίνουμε λοιπόν στον άλλο στίχο. Ναι, ο Μεσσίας λοιπόν, ο Βασιλεύς αυτός θα αποδώσει το δίκιο στους πτωχούς, θα αποδώσει το δίκιο και θα σώσει από την αδικία.

Πένητες, τους υιούς των πενήτων, τους φτωχούς πάλι, όλους αυτούς που αδικούνται στον κόσμο. Είπαμε νομίζω την περασμένη φορά, είπαμε αρκετά επάνω σε αυτό το θέμα, και όποιος θέλει να βρει το δίκαιο όντως, να αισθανθεί δηλαδή ότι υπάρχει δικαιοσύνη και αποδίδεται το δίκαιο στον καθένα, όποιος θέλει να το νιώσει αυτό το πράγμα, να ζήσει αυτό το πράγμα, να βρει τον Χριστό, να βρει τον Μεσσία, ο οποίος αποδίδει δίκιο.

Ε, πουθενά αλλού δεν θα μπορέσει να το βρει, όση δικαιοσύνη και να επικρατήσει, μόνο εκεί στον Χριστό μπορεί κανείς να βρει τη δικαιοσύνη και το δίκαιο.

Και θα μπορούσαμε να πούμε, ο φτωχός λαός και οι υιοί των πενήτων εδώ δεν είναι άλλοι παρά όλοι, όλοι όσοι νομίζουμε ότι δεν βρίσκουμε δίκιο σε αυτόν τον κόσμο και ότι είμαστε διαρκώς αδικημένοι. Λοιπόν, να είμαστε σίγουροι ότι σε εμάς ο Κύριος θα δώσει το δίκιο, θα δώσει δικαιοσύνη. Και θα ταπεινώσει τον συκοφάντη. Συκοφάντης εδώ, βέβαια, κάθε συκοφάντης, αλλά κυρίως εδώ συκοφάντης είναι ο διάβολος, όπως λέγει πάλι ο ίδιος εκκλησιαστικός συγγραφέας, ο Θεοδώρητος. Ούτος ο διάβολος εκλήθη συκοφάντης, τον Θεόν συκοφαντήσας ως φθονούντα και κωλύοντα την του ξύλου μετάληψη.

Συνέχισα. Συνέχεια, συκοφαντεί τον Θεόν, τον συκοφάντησε τότε όταν πήγε στην Εύα, αλλά και έκτοτε αυτό είναι το έργο του διαβόλου μέχρι και σήμερα. Ναι, συκοφαντεί τον Θεόν. Πόσες και πόσες φορές, όχι πόσοι άνθρωποι αλλά κάθε άνθρωπος πόσες και πόσες φορές δέχεται ψιθυρισμούς, συκοφαντικούς από μέρος του διαβόλου εναντίον του Θεού. Πόσες και πόσες φορές. Όλα εκείνα τα οποία έρχονται ως λογισμοί στο νου μας, που άλλοτε είναι αμφιβολίες, άλλοτε είναι επιφυλάξεις, άλλοτε αμφιβολίες. Υπάρχει ο Θεός, δεν υπάρχει ο Θεός, και πώς έγινε τώρα και πώς έγινε το άλλο.

Άλλες, ας πούμε, συκοφαντίες, εν είδει λογισμών, ότι ο Θεός με αδικεί, ότι ο Θεός δεν με προσέχει, ότι ο Θεός δεν με αγαπά, ότι ο Θεός... Και πόσες και πόσες φορές τα πιστεύει ο άνθρωπος αυτά. Και άλλες φορές έχουμε μιλήσει επάνω σε αυτό το θέμα. Τι κακό είναι αυτό. Όσα φέρνει ο διάβολος στο μυαλό ευκολότερα τα πιστεύει αυτά. Ο άνθρωπος, ο χριστιανός, ευκολότερα πιστεύει αυτά παρά εκείνα τα οποία λέγει ο Θεός. Και είπαμε ότι αυτά που λέει ο Θεός είναι γραμμένα και αποδεδειγμένα ότι έτσι είναι, διότι χιλιάδες χρόνια γράφτηκαν, πριν από χιλιάδες χρόνια γράφτηκαν και χιλιάδες και εκατομμύρια μέχρι σήμερα άνθρωποι τα επίστευσαν έτσι και αγίασαν. Ποιος μπορεί να αρνηθεί την αγιότητά τους;

Τα καταφέρνει ο διάβολος με μερικούς ψιθύρους που βάζει στο μυαλό μας να μην τα πιστεύουμε αυτά, τα οποία είναι γραμμένα και επικυρωμένα και αποδεδειγμένα και με αίμα βαμμένα. Με κάποιους ψιθύρους λοιπόν να μην πιστεύουμε σε αυτά και να πιστεύουμε σε αυτά που βάζει αυτός στο μυαλό μας.

Τα οποία δεν έχουν καμία υπόσταση, καμία, και ούτε γραμμένα είναι πουθενά ας πούμε και ούτε αποδεδειγμένα είναι και ούτε κανείς τα ξέρει και ούτε δεν. Αυτά που βάζει, ότι έρχονται μόνο στο δικό μας το μυαλό, στο άλλον το μυαλό πηγαίνουν άλλα και λοιπά. Καταλαβαίνετε λοιπόν τι παιχνίδι γινόμαστε του διαβόλου, του συκοφάντη αυτού, όταν έρχεται και κατορθώνει με κάτι

να μας παίρνει με το μέρος του, κατορθώνει με δικούς του ψιθύρους, με δικούς του λογισμούς που μας βάζει. Να πιστεύουμε πιο πολύ αυτόν και λιγότερο να πιστεύουμε εκείνα που λέγει ο Θεός. Γι' αυτό είπαμε και άλλη φορά, η πίστις είναι μαχαίρι για τον διάβολο. Όταν πιστεύεις σε αυτά που είπε ο Θεός, δεν μπορεί να σταθεί ο διάβολος. Όλοι οι Άγιοι έτσι νίκησαν τον διάβολο, πιστεύοντας σε αυτά που είπε ο Θεός. Δεν μπορούσαν με κανέναν άλλο τρόπο, γιατί είναι πονηρός, παμπόνηρος, συκοφάντης και τα φέρνει έτσι τα πράγματα που ξεγελάει τον καθένα.

Τι έλεγε ο Άγιος; Ότι έρχεται, λέει, ο διάβολος και μου λέει ότι εσύ δεν σώζεσαι, διότι δεν κάνεις αυτό, διότι δεν κάνεις εκείνο, διότι δεν κάνεις το άλλο, διότι δεν κάνεις το άλλο, ναι, εσύ δεν σώζεσαι, διάφορα έργα. Και λέει ο Άγιος, αλλά εσύ ξέρεις, Κύριε, ότι εγώ ουδέποτε εμπιστεύτηκα στα έργα μου, αλλά σε σένα εμπιστεύομαι. Και έρχεται ο διάβολος και συνεχίζει να πειράζει τον Άγιο και λέει ο Άγιος στον Χριστό: Χριστέ μου, εγώ κατέφυγα σε σένα, μην τον αφήσεις να με πάρει.

Να πει ότι να, είδες, αυτός στον οποίο κατέφυγες σ' άφησε στα χέρια μου. Αυτά τα λέγει ένας που έχει πολύ εμπιστοσύνη στον Χριστό, ένας ο οποίος έχει υπόψη του όλα αυτά τα οποία είπε ο Χριστός και πιστεύει σε όλα αυτά, ακραδάντως, χωρίς την παραμικρή επιφύλαξη και μιλάει έτσι. Και γι' αυτό μετά από αυτά, λέει πάλι ο Άγιος, τον φυσάω μία και φεύγει, πού μπορεί να σταθεί μετά; Τι μας εμποδίζει να πιστεύουμε κατά τον ίδιο τρόπο, να πιστεύουμε στον Χριστό, να πιστεύουμε σε αυτά που μας είπε ο Χριστός, στις υποσχέσεις που μας έδωκε ο Χριστός; Τι μας εμποδίζει;

Δεν ξέρω αν έχουν έρθει κασέτες από τη Λευκωσία. Δεν έχουν; Δεν έγραψαν; Πώς; Ναι, έγραψαν.

Επειδή ιδιαίτερα σε αυτό το θέμα της εμπιστοσύνης εις τον Θεόν είχαμε αναφερθεί στην τελευταία ομιλία που έγινε εκεί στη Λευκωσία, αν τυχόν την έγραψαν και αν τυχόν υπάρχει η κασέτα και θέλετε να ακούσετε, μπορείτε να ακούσετε. Νομίζω δηλαδή ότι μπορεί να ωφεληθεί κανείς με όσα λέγονται εκεί. Λοιπόν, τι μας εμποδίζει να πιστεύσουμε κι εμείς έτσι και να φυσήξουμε τον διάβολο για να φύγει; Τι μας εμποδίζει; Ο ίδιος Χριστός είναι και για μας, δεν είναι άλλος εκεί κι άλλος εδώ. Ό,τι είπε τα είπε και για μας, δεν τα είπε μόνο για τους Αγίους. Και να πούμε ότι μας αποθυμά, να πούμε ότι μας εμποδίζει, η χαρά του είναι να κάνουμε κι εμείς ό,τι έκαναν και οι Άγιοι. Τι να κάνουμε; Να πιστέψουμε, όχι τίποτε άλλο, να πιστέψουμε όπως πίστευσαν

και εκείνοι, ανενδοιάστως, χωρίς την παραμικρή επιφύλαξη να πιστέψουμε.

Αυτός ο Μεσσίας, ο Βασιλεύς, αυτός ο Μεσσίας, ο Χριστός, θα ταπεινώσει τον συκοφάντη. Βέβαια, καταρχήν θα ταπεινώσει τον συκοφάντη ο ίδιος, διότι θα τον αφήσει, θα τον αφήσει, θα τον αφήσει, θα τον αφήσει να νομίσει ότι κέρδισε και κατάφερε και ανέβασε τον Χριστό, τον ανέβασε στο σταυρό, και μετά απεδείχθηκε ότι ήταν ένα τίποτα όλο αυτό που έκανε και τον ταπείνωσε τον συκοφάντη. Αλλά όμως ο Χριστός ταπεινώνει τον συκοφάντη και μέσα σε κάθε χριστιανό, διότι μέσα σε κάθε χριστιανό είναι ο Χριστός και μέσα σε κάθε χριστιανό ενάντια στον συκοφάντη αυτόν αγωνίζεται ο ίδιος ο Χριστός. Οπότε δεν είναι απλώς έργο δικό σου, είναι έργο του Χριστού να ταπεινώσει τον συκοφάντη αυτόν. Αυτά. Βοήθα λίγο, βοήθα λίγο. Όχι μόλις έρθουν οι ψίθυροι του διαβόλου αμέσως τους παραδέχεσαι και

νιώθω έτσι και αισθάνομαι έτσι και όχι μόνο οι ψίθυροι και οι λογισμοί, κοίτα, ένα σωρό άλλα πράγματα που νιώθεις έτσι και νιώθεις αλλιώς και δεν σκέπτεσαι ότι νιώθεις έτσι, όχι γιατί αυτή είναι η πραγματικότητα, αλλά γιατί ο συκοφάντης, ας πούμε, κατάφερε από εδώ και από εκεί να σε κάνει να νιώθεις έτσι. Και εσύ αφήνεσαι σ' αυτά και πιστεύεις σ' αυτά. Αλλά, εάν λοιπόν αφήσεις ελεύθερο το πεδίο να ενεργήσει ο Χριστός, θα τον ταπεινώσει τον συκοφάντη. Και μάλιστα ακόμη μεγαλύτερη είναι η ταπείνωση που υφίσταται ο συκοφάντης όταν διά του πιο αδυνάτου, ας πούμε, νικήσει ο Χριστός τον συκοφάντη αυτόν, ακόμη πιο πολύ ταπεινώνεται ο συκοφάντης όταν νικηθεί από τον πιο αδύναμο. Αλλά ας σταματήσουμε εδώ και θα συνεχίσουμε.

Άλλη Δευτέρα. Αύριο το πρωί λέμε να λειτουργήσουμε επάνω, την κανονική ώρα, 5 με 7, και θα δούμε από εκεί και πέρα.

Για...

Για μερικούς που έχουν αριθμό και δεν τους είδα την... πότε ήταν; Το Σάββατο. Αυτό φταίνε και αυτοί λίγο, γιατί αρκετή ώρα καθόμουν εκεί χωρίς να έρχεται κανείς. Λίγο φταίνε γιατί η ώρα ήταν ακόμη νωρίς, έχουν και το δίκαιο τους. Και ήμουνα πάρα πολύ έτσι άσχημα και δεν γινόταν, σηκώθηκα και έφυγα. Είναι νομίζω 5, 6, 7, 10 ίσως, δεν ξέρω, δεν θυμάμαι καλά.

Μάλλον δεν μπορώ να σας πω απόψε. Θα το πω αυτό την Τετάρτη το βράδυ, στην Αγρυπνία και στην Λαοδηγήτρια, πότε θα δω αυτούς που απομένουν. Θα τους δω όμως εκτός προγράμματος, δεν θα χρειάζεται να ξαναπάρουν.