Η προσευχή του Δαβίδ για έλεος στον 68ο Ψαλμό

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

I am now on Psalm 68.

We are still in the first part of the psalm. That first part goes up to verse 21.

Last time we reached verse 16. In verses 14 through 19, we see the psalmist praying to God. We are still in the first part, which, as we said, is divided into smaller sections. This part speaks of the sufferings of the psalmist, David, who wrote the psalm. Verses 14 through 19 belong to that first part.

Here is his prayer: “But as for me, my prayer is to You, O Lord. In a time of favor, O God, in the abundance of Your mercy, hear me in the truth of Your salvation. Save me from the mud, lest I sink. Deliver me from those who hate me and from the deep waters. Do not let the floodwaters overwhelm me, or the depths swallow me, or the well close its mouth over me.” That is where we had reached. He pleads with God as though he had been thrown into a well, asking that at least its opening not be closed over him. Now we move on to verses 17, 18, and 19, which bring this prayer to an end.

“Hear me, O Lord, for Your mercy is good. In the abundance of Your compassion, look upon me. Do not turn Your face away from Your servant, for I am in tribulation. Hear me quickly. Attend to my soul and redeem it; deliver me because of my enemies.”

That is where it ends.

The first part ends, of course, at verse 19, and I hope we can begin the second part today. So let us look at these three verses that remain in the first part: “Hear me, O Lord, for Your mercy is good.”

“Hear me, O Lord.” We have seen him praying in the preceding verses, and he keeps asking the Lord to hear him. That is what he needs: for the Lord to hear him and take notice of him. He is in great difficulty. His sufferings are severe; he is under pressure and in danger. He prays and prays again, but what matters is that the Lord God hears him. Prayer is more than carrying out a few duties, as we might say. What matters, in the end, is that God takes notice of you, bends down to you, hears you, receives you, and shows you mercy.

How, then, should a person approach prayer? “Hear me,” he says. “Hear my prayer.” We must take care that this does not come from a spirit of arrogance. David has such trust in God, and stands before Him with such humility and hope, that he can readily say here, as he does elsewhere, “Your mercy is good.” David knows that the God to whom he speaks is merciful, compassionate, loving toward mankind, and good: the God of love.

If you appeal to someone who has power, someone on whom much depends, but who has no compassion, will you be able to move him?

But if the person you appeal to is merciful and good, and kindly disposed, you have good reason to hope he will hear you. God is merciful beyond all measure. His compassion and love for mankind have no limits. So whatever the circumstances, God will hear His creature. That gives us courage to keep asking Him to hear us. We can count on it because God Himself has promised it. He is merciful and loves mankind.

He does not turn away from a person. In the end, He receives the one who keeps asking Him.

“Hear me, O Lord, for Your mercy is good.” David appeals to the merciful God and asks Him to listen, believing that He will. It should not be like that. Something is happening here.

“For Your mercy is good.” David knows God’s mercy from experience. He knows His love from experience. God’s mercy is good; it is more than an attribute we ascribe to Him. God is merciful and compassionate. What does that mean? It means that God bends down to His creature. He wants to help and redeem the one He has made. He loves him. God stoops down to him, forgives him, bears with him, and overlooks his faults. The Church speaks of all this.

If God were not merciful and acted according to strict justice, He would receive no one. Absolutely no one. All of us are descended from Adam, and on that basis He would receive none of us. But He is a God of love and mercy. He receives the sinner on one condition: that the person turn back to God, seek Him, hope in His mercy, rely on it, and trust Him. We must understand clearly that, judged strictly, we are lost. But God is compassionate and saves us. We must grasp this so that we take refuge in God, the merciful God. “For Your mercy is good.” His mercy truly is good.

God’s mercy will come and surround you, embracing you as you need. God’s mercy will come and help you as you need. God’s mercy does not wait for you to become something before it does you good. It does not wait for you to become something. What it waits for is that you seek it. And as you seek it, you cannot help moving toward God; you cannot simply disregard Him and go on sinning. You will move toward God, as you said. But God does not require you to be a saint before He has compassion on you. He has compassion on you because you are not a saint; if He makes you a saint, He does so out of compassion.

You are wounded, hurt, impaired, weak, and sick. He comes to you with compassion so that He may make you holy.

God’s mercy comes to each of us; it will come in the way we need it to come. “Hear me, O Lord, for Your mercy is good. In the abundance of Your compassion, look upon me.”

So again he repeats the same thought: “In the abundance of Your compassion.” This means God’s tender compassion, His mercy, His love for mankind. “In the abundance of Your compassion, look upon me.” You see, although David is who he is, he does not dare ask God to look upon him according to strict justice. He does not dare, because “If You should mark iniquities, O Lord, O Lord, who could stand?” Who can stand before God? Who can hold up his head before Him? Who can meet Him with a clear conscience? “All have turned aside.” There is not one person who is righteous before God. God makes a person righteous; a person cannot be righteous by his own power. A person is neither holy nor pure on his own. God makes him holy, cleanses him, sanctifies him, and heals him. He does all this because He is merciful and compassionate. That is why David says, “In the abundance of Your compassion, look upon me.”

God is not just a little merciful or a little compassionate. As we said, His compassion is without limit. That is what “in the abundance of Your compassion” means here. In Your great compassion, bend down to me. My God, You Yourself want to bend down to me; You Yourself have given me that promise. That is why we ask. Look upon me with compassion, for that is what I need. I am in great need. And he continues his prayer. There are two more verses, apart from the final phrase of the second verse...

These two verses, as you know, are a prayer. During Great Lent, at Vespers, we sing them as the prokeimenon after the entrance: “Do not turn Your face away from Your servant, for I am afflicted; hear me quickly. Attend to my soul and deliver it.” Up to that point, the words are exactly as they appear in the Lenten Vespers service. The melody in which this prayer is sung is deeply moving and full of compunction.

The words are full of compunction, the melody is full of compunction, and so is the season. As most of us have experienced, these verses, this prayer of David, resonate deeply in our own souls when they are sung at Vespers during Great Lent: “Do not turn Your face away from Your servant, for I am afflicted; hear me quickly.” David is certain that God has compassion for us, loves us, and bends down to us. God does not grow tired of waiting for us or of wanting to show us compassion and save us.

He pleads again and again. He is under such pressure that, in a manner of speaking, he cannot bear any more. We heard him say earlier, “It is the time of Your good pleasure, O God.” He cannot go on like this: “Now is the time to look upon me, my God, and have mercy on me.” As the pressure continues and nothing changes, his plea becomes more urgent: “Do not turn Your face away.” God looks upon David, has compassion for him, loves him, and is ready to help him. Could God turn His face away? That would be a great calamity for a person.

God forbid that this should happen to anyone: that God should turn His face away. Yet we could say that, for a person’s good, God may do even this for a little while, so that the person feels the full loneliness, the absence of God. Even the Lord Himself, as man, cried out to the Father: “My God, My God, why have You forsaken Me?” God may do this to help a person break free from dependence on himself, place still more hope and trust in God, cling to Him, and leave himself behind.

A person must come out of himself, because each of us has some sense of security within. We must leave that security behind completely and find our security in God alone. God may bring us to this point. But if He were to turn His face away for good, that would be a calamity: no longer looking upon you or loving you. While someone lives in this world, whatever has happened, there is always hope that God will look upon him again. But to leave this world without God’s gaze upon you—that is eternal Hell.

As long as a Christian lives in this world, with eyes open to God and remembering Him, he must never stop saying, “Do not turn Your face away.” Even if he feels that God is about to turn away, he must still say it. There is hope in those words. Under the weight of any hardship, a person may feel as though God pays him no attention. Still, he should pray, “Do not turn Your face away from Your servant.” He should keep saying this throughout his life, for the devil keeps trying to cut the threads that bind us to God.

The devil keeps cutting those threads until, as we have said, perhaps only one thin thread remains. God does not want that thread cut. It is in our hands to hold on to it. The devil can cut only what we give him the power to cut. So whatever happens, we must keep hoping. This is precisely what God asks of us. When you feel that everything is lost, that nothing and no hope remain for you, keep holding that little thread. Keep trusting God and waiting for Him. Even when you have fallen to your knees, keep saying, “Do not turn Your face away.” In my humble opinion, nothing pleases God, or makes us pleasing to Him, quite so much as this...

In those moments when everything seems lost, we still believe in God’s compassion—His compassion for us personally—because He loves us. “Do not turn Your face away from Your servant.” In the Old Testament, the word translated here as “servant” means someone who serves God, in a good sense. David sees himself as God’s servant. He bows before God, worships Him, submits to Him, and waits upon Him. “Do not turn Your face away from Your servant,” from the one who serves You, “for I am afflicted.” All the suffering he has described comes down to this: “I am afflicted.” He can bear no more.

He has reached his limit, yet he does not abandon his hope in God or his prayer to Him. “For I am afflicted; hear me quickly.” Hear me soon. Earlier he said, “Hear me, O Lord, for Your mercy is good.” Now he says, “Hear me quickly.” As time passes and he feels the hardship and pressure growing, he does not give up. His prayer grows warmer from within, and his plea before God becomes more urgent. “Hear me quickly.” His hope does not die.

Now he pleads more urgently: “Look upon me quickly.” Remember what we have said before: this is what God wants from us. The more it seems that nothing is happening, the more we should hope. The more it seems that God does not notice us, the more we should ask Him to look upon us, and thank Him.

Hardship within us, hardship around us, and every obstacle in our spiritual path should increase our zeal and draw us toward God. Think of a boulder rolling down a slope. If it strikes another rock, the impact seems at first to block its path. Yet the impact can send the boulder moving faster. From that point on, it rolls more quickly...

Having struck one rock, it is as though the boulder gains force and is driven onward. Farther down it strikes another and moves faster still. Something like this should happen when we face such trials. “Attend to my soul and deliver it.” Yes, attend to my soul—that is, attend to me. “Please notice me as I cry out. Pay attention; do not leave me.” Looking at this through ordinary human reasoning, someone might ask, “What is going on? Is God so hardhearted that a person has to keep pleading with Him?”

Must we persuade God to pay attention to us? Cannot God, who is love and compassion, look upon a person of His own accord? Some people reach this point and take offense. They hear the pleas, “Hear me quickly,” and “Attend to my soul and deliver it,” and wonder why God has not acted. God is compassionate. He knows everything, including when to act. But He waits for a person to take this stance and cry out in this way, because it is then that the person becomes ready to receive what God wanted to give from the very beginning. That is when he becomes ready.

God seems not to hear, and the person persists. God seems not to look upon him, and still he persists. The Canaanite woman is a classic example, as we have said.

“Deliver me because of my enemies.” He says this as he ends his prayer: “Do it not only for my sake, but because of my enemies.” When they see all they are doing to me and see that You do not intervene or come to my aid, they grow bolder and press on with what they are doing. So deliver me because of my enemies. Free me from all this.

The devil knows these things. Yet the devil is also foolish. He may be exceedingly cunning, but he is foolish too. Still, he seems to have some success when he goes and whispers to a person.

We spoke before about a Saint who said that the devil came to him and whispered, “You do not do this, you do not do that, you fail in everything else. Do you think you will be saved? You will not be saved. Do not expect it.” That is how the devil speaks.

When a person is in a painful state, the devil grows especially bold. He does all he can to drive that person to despair. But the Saint knew what was happening and said, “I pay him no attention.” Indeed, he spoke back to the devil, for he had already said to Christ, “Do not leave me in the hands of the demons.” The devil taunts him: “See whom you turned to, whom you hoped in and believed in? You believed that He was loving, good, and holy, and that He forgives.”

“Do not leave me in my own hands. Save me.” In a manner of speaking, such a prayer holds God to what He Himself has promised. God made those promises and placed them in our hands. He gave us the means to prevail with Him, if I may put it that way. Do we not have the example of Jacob wrestling with God at the Jabbok? Jacob wrestled with God and prevailed, and God told him, “From now on you will be called Israel, because you have prevailed with God.” He wrestled and received the blessing. That was his victory: he obtained the blessing.

How did he do it? God Himself had promised to bless him, and Jacob held fast to that promise as he wrestled. God had shown Himself to be just, never unjust. This matters greatly: we need to know what God has said and done, and who He is, and hold fast to His promises when we wrestle with Him in prayer. At times prayer really is like wrestling with God. We prevail by holding Him to His own promises. God Himself wishes, if I may say so, to be prevailed upon and to give us His grace. The Saints know this, and so they say, “Do not leave me, my Christ. Do not leave me.” The devil says, “You trusted in Christ, and what came of it? He left you in my hands.” Could God ever do such a thing? Could He abandon someone after all that?

Impossible. It is impossible, because that would be like God denying His own self, His work, and His promises. It is impossible for God to lie.

Now, from here on, at verse twenty, the second part begins. I think it would be good to stop here and begin the second part next Monday. So let us stop here. What did we have? We were talking about...

Είμαι τώρα στον 68ο ψαλμό.

Ακόμη στο πρώτο μέρος του ψαλμού. Το πρώτο μέρος είναι μέχρι τον 21ο στίχο.

Την περασμένη φορά είχαμε φτάσει μέχρι και τον δέκατο έκτο στίχο. Από τον δέκατο τέταρτο στίχο μέχρι και τον δέκατο ένατο έχουμε, βλέπουμε εδώ τον ψαλμωδό να προσεύχεται στον Θεό, έχουμε εδώ την προσευχή του. Είμαι ακόμη στο πρώτο μέρος, αλλά το πρώτο μέρος, όπως είπαμε, χωρίζεται σε μικρά τμήματα. Στο πρώτο μέρος εδώ έχουμε τα βάσανα του ψαλμωδού, αυτού που γράφει τον ψαλμόν, του Δαβίδ, και από τον 14ο στίχο μέχρι τον 19ο είναι ακριβώς μέσα σε αυτό το πρώτο μέρος.

Προσευχή του: «Εγώ δε τη προσευχή μου προς σε, Κύριε, καιρός ευδοκίας, ο Θεός εν τω πλήθει του ελέους σου, εισάκουσόν μου εν αληθεία της σωτηρίας σου. Σώσον με από πηλού ίνα μη εμπαγώ, ρυσθείην εκ των μισούντων με και εκ των βαθέων των υδάτων. Μη με καταποντισάτω καταιγίς ύδατος, μηδέ καταπιέτω με βυθός, μηδέ συσχέτω επ' εμέ φρέαρ το στόμα αυτού». Όπως εδώ είχαμε φτάσει, που παρακαλεί τον Θεό, σαν να τον έχουν ρίξει μέσα σε ένα πηγάδι, σε ένα φρέαρ, και τουλάχιστον να μην κλείσει και το στόμιο του πηγαδιού. Προχωρούμε τώρα στον 17ο στίχο, 18ο και 19ο, που τελειώνει αυτή η προσευχή.

«Εισάκουσόν μου, Κύριε, ότι χρηστόν το έλεός Σου· κατά το πλήθος των οικτιρμών Σου επίβλεψον επ' εμέ. Μη αποστρέψεις το πρόσωπό Σου από του παιδός Σου, ότι θλίβομαι· ταχύ επάκουσόν μου. Πρόσχες τη ψυχή μου και λύτρωσαι αυτήν· ένεκεν των εχθρών μου ρύσαι με».

Τελειώνει.

Στον 19ο στίχο βέβαια τελειώνει το πρώτο μέρος και ελπίζω θα μπορέσουμε σήμερα να μπούμε στο δεύτερο. Λοιπόν, ας δούμε αυτούς τους τρεις στίχους που μένουν από το πρώτο μέρος. «Εισάκουσόν μου, Κύριε, ότι χρηστόν το έλεός Σου».

«Εισάκουσόν με, Κύριε». Είδαμε, προσεύχεται από πιο πάνω και επιμένει σε αυτό, να τον ακούσει ο Κύριος. Γιατί αυτό είναι το οποίο έχει ανάγκη, να τον ακούσει ο Κύριος, να τον προσέξει ο Κύριος, ότι αυτός βρίσκεται σε μεγάλη δυσκολία, τα βάσανά του είναι μεγάλα και πιέζεται και κινδυνεύει. Προσεύχεται και ξαναπροσεύχεται, το θέμα είναι όμως να τον ακούσει ο Κύριος Θεός. Αυτό είναι, δεν είναι απλώς να κάνεις, όπως λέμε, μερικά καθήκοντα, είναι τελικά να επιτύχεις να σε προσέξει ο Θεός, να σκύψει ο Θεός επάνω σου, να σε ακούσει ο Θεός, να σε δεχτεί ο Θεός σου, να σε ελεήσει.

Πώς πρέπει να παίρνει κανείς την προσευχή του; «Άκουσέ με», θέλω, «εισάκουσον την προσευχή μου». Αλλά αυτό μόνο να μην έχει πνεύμα θρασύτητος, θα το προσέξουμε αυτό. Ο Δαβίδ έχει τέτοια εμπιστοσύνη στον Θεό και είναι τόσο ταπεινός ενώπιον του Θεού και ελπίζει τόσο πολύ, ώστε μπορεί άνετα ο Δαβίδ να λέγει, όπως και σε άλλες περιπτώσεις, και εδώ, έτσι επιμένει, ότι «χρηστόν το έλεός Σου». Ξέρει ο Δαβίδ ότι απευθύνεται σε έναν Θεό ο οποίος είναι ελεήμων Θεός, εύσπλαχνος Θεός, φιλάνθρωπος Θεός, αγαθός Θεός, ο Θεός της Αγάπης.

Αν απευθύνεσαι απλώς σε κάποιον ο οποίος έχει κάποια δύναμη βέβαια, εξαρτώνται πολλά από αυτόν, αλλά δεν είναι σπλαχνικός άνθρωπος, θα μπορέσεις να τον συγκινήσεις;

Όμως ο άνθρωπος προς τον οποίο απευθύνεσαι είναι ελεήμων, είναι αγαθός, έχει διάθεση καλή, έχεις πολλές ελπίδες μετά να σ' ακούσει. Ο Θεός όμως είναι απόλυτα ελεήμων, σε έναν απόλυτο βαθμό ελεήμων και φιλάνθρωπος και δεν υπάρχουν δηλαδή όρια. Και αυτό σημαίνει ότι, όπως και να έχει το πράγμα, ο Θεός θα ακούσει το πλάσμα Του, όπως και να έχει το πράγμα. Και αυτό είναι εκείνο το οποίο δίνει θάρρος στον άνθρωπο να επιμένει να τον ακούσει ο Θεός, διότι αυτό είναι δεδομένο, ότι ο Θεός θα σε ακούσει. Είναι δεδομένο από τον ίδιο τον Θεό, το υποσχέθηκε ο ίδιος, ότι είναι ελεήμων και φιλάνθρωπος.

Δεν αποστρέφεται τον άνθρωπο, τελικά τον δέχεται, εφόσον ο άνθρωπος θα ζητήσει επιμόνως.

Εισάκουσόν με, Κύριε, ότι χρηστόν το έλεός σου. Απευθύνεται, λοιπόν, εις τον ελεήμονα Θεό και τον παρακαλεί να τον ακούσει και πιστεύει ότι θα τον ακούσει. Δεν πρέπει να είναι έτσι. Εδώ κάτι συμβαίνει.

«Ότι χρηστόν το έλεος». Έχει πείρα ο Δαβίδ του ελέους του Θεού. Έχει πείρα ο Δαβίδ της αγάπης Του. Το έλεος του Θεού είναι χρηστόν, δεν είναι δηλαδή απλώς μια ιδιότητα του Θεού. Είναι ελεήμων ο Θεός, είναι εύσπλαχνος ο Θεός. Τι θα πει αυτό; Δηλαδή σημαίνει ότι ο Θεός σκύβει επάνω στο πλάσμα Του και θέλει να βοηθήσει το πλάσμα Του και θέλει να λυτρώσει το πλάσμα Του και το αγαπά το πλάσμα Του και συγκαταβαίνει ο Θεός και συγχωρεί ο Θεός και ανέχεται ο Θεός και παραβλέπει ο Θεός. Θα τα πει η Εκκλησία.

Αν δεν ήταν ελεήμων ο Θεός και ήθελε κατ' ακρίβειαν να ενεργήσει, δεν θα δεχτεί κανέναν. Απολύτως κανέναν. Όσοι καταγόμαστε από τον Αδάμ, δεν έπρεπε κανέναν να δεχτεί. Καταγόμαστε όλοι από τον Αδάμ. Κανέναν δεν έπρεπε να δεχτεί. Αλλά είναι Θεός αγάπης και ελέους. Δέχεται τον αμαρτωλό άνθρωπο, με μια προϋπόθεση: να επιστρέψει ο άνθρωπος στον Θεό, να ζητήσει τον Θεό, να ελπίσει στο έλεος του Θεού, να στηριχτεί σ' αυτό, να εμπιστευτεί, να εννοήσει καλά καλά ότι κατ' ακρίβειαν είναι χαμένος κανείς. Αλλά ο Θεός είναι εύσπλαχνος και ο Θεός τον σώζει, να το συνειδητοποιήσει καλά καλά αυτό, για να καταφύγει έτσι στον Θεό, στον ελεήμονα Θεό. «Ότι χρηστόν το έλεος». Είναι χρηστόν το έλεος.

Το έλεος του Θεού θα έρθει να σε περιβάλλει, να σε αγκαλιάσει όπως σου χρειάζεται. Το έλεος του Θεού θα έρθει να σε βοηθήσει όπως σου χρειάζεται. Δεν περιμένει το έλεος του Θεού να γίνεις κάτι για να σε ευεργετήσει, να κριθεί το έλεος του Θεού πως ευεργεζεί αυτόν τον Θεό σε εσένα. Δεν περιμένει δηλαδή να γίνεις κάτι. Εκεί που περιμένει είναι να το ζητήσεις, αλλά καθώς το ζητήσεις, είναι αδύνατο να μην κινείσαι προς τον Θεό, είναι αδύνατο δηλαδή να μην δίνεις σημασία και να κάνεις τα αμαρτωλά. Θα κινηθείς, όπως είπες, στον Θεό, αλλά δεν σε θέλει άγιο για να σε σπλαχνιστεί ο Θεός. Σε σπλαχνίζεται γιατί δεν είσαι άγιος, αν σε κάνει άγιο, σε σπλαχνίζεται.

Είσαι τραυματισμένος, επειδή είσαι πληγωμένος, επειδή είσαι ανάπηρος, επειδή είσαι ασθενής, επειδή είσαι άρρωστος. Έρχεται, σε σπλαχνίζεται για να σε κάνει άγιον.

Στον καθένα μας το έλεος του Θεού έρχεται, θα 'ρθει έτσι όπως μας χρειάζεται να έρθει. Εισάκουσόν με, Κύριε, ότι χρηστόν το έλεός σου. Κατά το πλήθος των οικτιρμών σου επίβλεψον επ' εμένα.

Πάλι δηλαδή, πάλι επαναλαμβάνει την ίδια έννοια, όπως είπαμε, «κατά το πλήθος των οικτιρμών». Πάλι αυτό δεν είναι τίποτα άλλο, είναι η ευσπλαχνία του Θεού, οι οικτιρμοί του Θεού, είναι η ευσπλαχνία του Θεού, το έλεος του Θεού, η αγάπη και η φιλανθρωπία του Θεού. «Κατά το πλήθος λοιπόν των οικτιρμών Σου επίβλεψον επ' εμέ». Βλέπετε, ενώ είναι Δαβίδ και είναι αυτός που είναι, δεν τολμά, δεν τολμά να πει να τον προσέξει ο Θεός ως Θεός δίκαιος και να τον προσέξει έτσι κατ' ακρίβειαν. Δεν τολμά, διότι «εάν ανομίας παρατηρήσεις, Κύριε, Κύριε, τις υποστήσεται;» Ποιος μπορεί να σταθεί ενώπιον του Θεού; Ποιος μπορεί να σηκώσει κεφάλι ενώπιον του Θεού; Ποιος μπορεί να έχει καθαρό μέτωπο ενώπιον του Θεού; «Πάντες εξέκλιναν». Δεν υπάρχει ούτε ένας ο οποίος να είναι δίκαιος ενώπιον του Θεού. Δίκαιο τον κάνει ο Θεός, δίκαιος ο άνθρωπος δεν μπορεί να είναι. Δεν είναι άγιος ο άνθρωπος, δεν είναι καθαρός ο άνθρωπος. Ο Θεός τον κάνει άγιο, ο Θεός τον καθαρίζει, ο Θεός τον αγιάζει, ο Θεός τον γιατρεύει τον άνθρωπο, αλλά όμως αυτό το κάνει επειδή είναι ελεήμων Θεός, επειδή είναι εύσπλαχνος. Γι' αυτό λέει, «κατά το πλήθος των οικτιρμών Σου επίβλεψον επ' εμέ».

Δεν είναι λίγο ελεήμων ο Θεός, λίγο εύσπλαχνος ο Θεός. Είναι, όπως είπαμε, στον απόλυτο βαθμό, χωρίς όρια είναι εύσπλαχνος, και αυτό θέλει να πει εδώ «κατά το πλήθος των οικτιρμών Σου». Σύμφωνα με τη μεγάλη Σου ευσπλαχνία, σκύψε επάνω μου. Θεέ μου, ίδιος θέλεις να σκύψεις, το λέει, εσύ ο ίδιος μου δίνεις αυτή την υπόσχεση, ότι θα σκύψεις. Και γι' αυτό το ζητούμε. Και σκύψε πάνω μου με συμπαθητικό βλέμμα, γιατί αυτό είναι το οποίο χρειάζομαι. Βρίσκομαι σε μεγάλη ανάγκη. Και συνεχίζει την προσευχή. Είναι δύο ακόμη στίχοι που, εκτός από την τελευταία φράση του δεύτερου στίχου...

Οι δυο στίχοι είναι, όπως ξέρετε, προσευχή. Λέμε τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, έχει στη θέση του προκειμένου, μετά την είσοδο, στον Εσπερινό: «Μη αποστρέψεις το πρόσωπό Σου από του παιδός Σου, ότι θλίβομαι· ταχύ επάκουσόν μου. Πρόσχες τη ψυχή μου και λύτρωσαι αυτήν». Έως εδώ, ναι, ακριβώς όπως είναι οι λέξεις, αναφέρονται στους εσπερινούς της Μεγάλης Τεσσαρακοστής και ψάλλονται. Το μέλος δηλαδή με το οποίο ψάλλεται αυτή η ευχή είναι κατανυκτικότατο.

Και το περιεχόμενο είναι κατανυκτικό και το μέλος είναι κατανυκτικό και η περίοδος είναι κατανυκτική και, όπως λίγο πολύ έχουμε όλοι μια πείρα, αυτοί οι στίχοι, αυτή η προσευχή του Δαβίδ, βρίσκει μεγάλη απήχηση και στις δικές μας ψυχές τότε, τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, στους εσπερινούς που ψάλλονται. «Μη αποστρέψεις το πρόσωπό Σου από του παιδός Σου, ότι θλίβομαι· ταχύ επάκουσόν μου». Είναι βέβαιος ο Δαβίδ ότι ο Θεός σπλαχνίζεται τον άνθρωπο, ότι ο Θεός αγαπά τον άνθρωπο, ότι ο Θεός σκύβει πάνω στον άνθρωπο και ο Θεός δεν θα κουραστεί να περιμένει τον άνθρωπο και δεν κουράζεται ο Θεός να θέλει να σπλαχνίζεται τον άνθρωπο και να σώσει τον άνθρωπο. Είναι βέβαιο, και αυτό θα πει. Ωστόσο, όπως, ωστόσο θα λέγει και εσύ, θα λέγει και έτσι. Θα λέω με αυτό το σημείο.

Σημείο, καθώς δηλαδή παρακαλεί ξανά, παρακαλεί ξανά, παρακαλεί ξανά, παρακαλεί και πιέζεται και όπου να τελειώνει, δεν αντέχει άλλου τρόπου να, όπως είχαμε δει, καιρός ευδοκίας ο Θεός, δεν πάει άλλο, δεν πάει άλλο, είναι ώρα τώρα πλέον να με προσέξει, Θεέ μου, να με ελεήσει. Λοιπόν, καθώς πιέζεται, δεν δουλεύει, δεν γίνεται τίποτε, ναι, ήταν και έτσι για να είναι ικανός, ναι, να τον προσέξετε. «Μη αποστρέψεις το πρόσωπό Σου». Δεν φοβάται, δηλαδή, μήπως ο Θεός πάρει το πρόσωπό Του από τον Δαβίδ. Αυτό πια, δηλαδή, να προσέχει τον Δαβίδ, να βλέπει τον Δαβίδ, να σπλαχνίζεται και να αγαπά τον Δαβίδ, να είναι έτοιμος να βοηθήσει τον Δαβίδ. Μήπως δηλαδή γίνει κάτι τέτοιο, αποστρέψει το πρόσωπο. Αυτή είναι η μεγάλη συμφορά του ανθρώπου. Τα

Φυλάξει ο Θεός να γίνει κάτι τέτοιο σε κάποιον. Να αποστρέψει ο Θεός το πρόσωπό Του. Αν και θα λέγαμε ότι πάλι για το καλό του ανθρώπου μπορεί να το κάνει ο Θεός λίγο και αυτό, για να νιώσει ο άνθρωπος, να αισθανθεί ο άνθρωπος όλη τη μοναξιά, την απουσία του Θεού. Όπως ο ίδιος ο Κύριος σαν άνθρωπος απέναντι στον Πατέρα: «Θεέ μου, Θεέ μου, ίνα τι με εγκατέλιπες;» Αλλά όμως, ναι, μπορεί να το κάνει αυτό για να βοηθήσει τον άνθρωπο ακόμη πιο πολύ να απαγκιστρωθεί από τον εαυτό του και να ελπίσει στον Θεό. Ακόμα πιο πολύ να εμπιστευτεί στον Θεό και να κρατηθεί από τον Θεό και να φύγει ο άνθρωπος.

Να γίνει έξοδος, γιατί λίγο πολύ ο άνθρωπος έχει μια ασφάλεια μέσα του. Να βγει από την ασφάλειά του πέρα για πέρα, καθόλου, καθόλου να μην αισθάνεται ασφαλής μέσα του, αλλά μόνο εις τον Θεό. Το κάνει αυτό ο Θεός, αλλά όμως αν το κάνει κατά έναν οριστικό τρόπο, είναι συμφορά, να αποστρέψει ο Θεός, να πάρει ο Θεός το πρόσωπό Του από πάνω σου, να μη σε προσέχει, να μη σε αγαπά. Αυτό θα γίνει φεύγοντας από αυτόν τον κόσμο. Όσο ζει κανείς σε αυτόν τον κόσμο, πάντοτε έχει την ελπίδα ότι, ό,τι και να έχει γίνει, πάντοτε έχει την ελπίδα ότι ο Θεός θα τον ξαναπροσέξει, κι αν ακόμα υπάρχει και ό,τι άλλο. Αλλά φεύγοντας από αυτόν τον κόσμο, να φύγει κανείς και το βλέμμα του Θεού να μην είναι πάνω του, αυτή είναι η αιώνια κόλαση.

Ο Χριστιανός όμως σε καμιά περίπτωση, προσέξτε αυτό, σε καμιά περίπτωση ο Χριστιανός, όσο ζει σ' αυτόν τον κόσμο, έχει ανοιχτά τα μάτια του και σκέφτεται τον Θεό και θυμάται τον Θεό, σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να πάψει να λέει «μη αποστρέψεις το πρόσωπό Σου». Δηλαδή όσο και αν κατά κάποιο τρόπο νιώθει ότι πάει ο Θεός να αποστρέψει, όχι, «μην αποστρέψεις το πρόσωπό Σου». Δηλαδή αυτό έχει μέσα ελπίδα. Μπορεί να αισθάνεται κανείς ότι σαν να μην τον προσέχει ο Θεός, καθώς πιέζεται κάτω από την οποιαδήποτε δυσκολία, αλλά όμως «μην αποστρέψεις το πρόσωπό Σου από του παιδός Σου». Αυτό να το λέει κανείς, μη σταματήσει να το λέει σε αυτόν τον κόσμο όσο ζει δηλαδή, διότι ο διάβολος κόβει.

Τα νήματα που μας δένουν με τον Θεό, κόβει συνέχεια και τελικά μένει, ας πούμε, μια κλωστή, όπως είπαμε και άλλα πράγματα, και ο Θεός δεν ήθελε να κόψει αυτή την κλωστή. Στο χέρι μας είναι να μην την κόψουμε, δεν μπορεί να την κόψει. Ο διάβολος κόβει ό,τι κόβεται σαν να του δίνουμε εμείς το δικαίωμα. Λοιπόν, εδώ θα ελπίζουμε, όπως και αν έχει το πράγμα θα ελπίζουμε, και είναι αυτό ακριβώς που ζητάει ο Θεός. Όταν δηλαδή αισθάνεσαι ότι όλα είναι χαμένα, αισθάνεσαι ότι δεν υπάρχει για σένα τίποτε, καμιά ελπίδα, τίποτε, εσύ εξακολουθείς να κρατάς αυτήν την κλωστίτσα και εξακολουθείς να εμπιστεύεσαι στον Θεό, να περιμένεις. Ναι, γονάτισες και αυτό ακόμη, «μη αποστρέψεις το πρόσωπό Σου», αυτό περιμένεις. Έχω την ταπεινή γνώμη ότι τίποτα δεν ευαρεστεί τον Θεό, δεν μας κάνει ευάρεστους στον Θεό τίποτε άλλο τόσο όσο...

Τέτοιες ώρες που όλα είναι χαμένα και εμείς πάλι εξακολουθούμε να πιστεύουμε στην ευσπλαχνία του Θεού, ειδικά στην ευσπλαχνία του Θεού, ειδικά για μας, ότι μας σπλαχνίζεται, γιατί μας αγαπά. «Μη αποστρέψεις το πρόσωπό Σου από του παιδός Σου». «Παιδός Σου», στην Παλαιά Διαθήκη η λέξη αυτή σημαίνει δούλος, ο δούλος, νομίζουμε με την καλή έννοια. Δηλαδή ο Δαβίδ αισθάνεται δούλος του Θεού, σκύβει ενώπιον του Θεού, προσκυνεί τον Θεό, υποτάσσεται στον Θεό, περιμένει από τον Θεό, είναι ο δούλος του Θεού. «Μη αποστρέψεις το πρόσωπό Σου από του παιδός Σου», από τον δούλο Σου, «ότι θλίβομαι», θλίβομαι. Όλα αυτά τα οποία έχει πει στις προηγούμενες στιγμές, θλίβομαι, δεν υπάρχουν άλλα περιθώρια, θλίβομαι.

Δεν υπάρχουν άλλα περιθώρια, όμως εδώ, δηλαδή από εδώ, εδώ σε αυτό το σημείο κόλλησε, δεν υπάρχουν περιθώρια. Αλλά όμως δεν εγκαταλείπει αυτή την ελπίδα εις τον Θεό και την προσευχή του εις τον Θεό. «Ότι θλίβομαι· ταχύ επάκουσόν μου». Γρήγορα να με ακούσεις. Είπε πιο πάνω «εισάκουσόν μου, Κύριε, ότι χρηστόν το έλεός Σου», εδώ λέει «ταχύ επάκουσόν μου». Δηλαδή όσο περνάει ο χρόνος και αισθάνεται μεγαλύτερη τη δυσκολία και μεγαλύτερη την πίεση, τόσο εκείνος δεν αποκάμει, τόσο από μέσα του γίνεται θερμότερη η προσευχή. Γενικά η παράκλησή του είναι ζωηρότερη ενώπιον του Θεού. «Ταχύ επάκουσόν μου». Δεν ξεψυχάει η ελπίδα.

Τώρα πιο έντονα, γρήγορα να με προσέξεις. Θυμάστε που έχουμε πει άλλες φορές ότι ο Θεός αυτό θέλει και αυτό πρέπει να κάνει. Όσο περισσότερο βλέπουμε ότι δεν γίνεται τίποτε, τόσο να ελπίζουμε. Όσο περισσότερο βλέπουμε ότι δεν μας προσέχει ο Θεός, τόσο πιο πολύ να επιμένουμε να μας προσέξει και να του το λέμε και να τον ευχαριστούμε.

Από μέσα μας η δυσκολία και απ' έξω η δυσκολία και η όλη αντίδραση στην πνευματική μας πορεία όχι μόνο δεν πρέπει να μας εμποδίζει, η οποιαδήποτε δυσκολία, να μας καθυστερεί, αλλά να συντελεί ώστε να αυξάνει ο ζήλος μας και η κίνησή μας προς τον Θεό. Όπως είπαμε και άλλη φορά, κατρακυλά ένας βράχος σε μια πλαγιά. Ο βράχος αυτός πηγαίνει κατρακυλώντας. Αν λοιπόν, καθώς κατρακυλάει, χτυπήσει σε έναν άλλον βράχο, το χτύπημα αυτό, που καταρχήν είναι σαν ένα εμπόδιο, το χτύπημα αυτό πώς γίνεται και δίνει μια μεγαλύτερη κινητικότητα στον βράχο. Και από εκεί και κάτω ο βράχος πιο γρήγορα...

Καθώς χτύπησε σε έναν άλλον βράχο, σαν να πήρε από εκεί δύναμη και να σπρώχτηκε περισσότερο, και πιο κάτω συναντάει άλλο, ακόμα πιο γρήγορα τρέχει. Τέτοιο πράγμα πρέπει να συμβαίνει στις τέτοιες ώρες που συμβαίνουν στον καθένα μας. Πρόσεξε την ψυχή μου και λύτρωσε αυτήν. Ναι, πρόσεξε την ψυχή μου, δηλαδή πρόσεξε εμένα. Πρόσεχέ με, σε παρακαλώ, που κράζω, που φωνάζω, δώσε προσοχή. Δώσε προσοχή, μην με αφήνεις. Δηλαδή αυτό, από μια πλευρά, όταν δει έτσι κανείς τη συνηθισμένη ανθρώπινη λογική, να πει: τι γίνεται εδώ; Τόσο άσπλαχνο έχουμε τον Θεό, τόσο σκληρό, που ο άνθρωπος τον παρακαλεί και εκείνος... Και αυτό είναι.

Να πείσουμε τον Θεό να μας προσέξει, αυτό είναι. Δεν μπορεί από αυτού του ο Θεός, σαν Θεός αγάπης και ευσπλαχνίας, μπορεί να προσέξει τον άνθρωπο. Λοιπόν, όταν φτάσει στο σημείο αυτό ο άνθρωπος, θα έχει επαρκώς σώμα από σένα, θα έχει επαρκώς σώμα. «Πρόσεξε την ψυχή μου, λύτρωσε αυτήν». Έτσι, τι γίνεται; Και μερικοί σκανδαλίζονται, φτάνουν σε αυτό το σημείο και σκανδαλίζονται. «Δεν μπορεί να λέει έτσι», λέει, «ο Θεός». Και τα αφήνω τώρα και είμαστε και κατά σκανδαλισμή. Ο Θεός είναι ο εύσπλαχνος Θεός και τα ξέρει όλα και ξέρει πότε θα ενεργήσει, αλλά περιμένει από τον άνθρωπο να πάρει αυτή τη στάση και να τα πει έτσι ο άνθρωπος, γιατί ακριβώς το ότι ο άνθρωπος γίνεται κατάλληλος να δεχθεί αυτό που θέλει ο Θεός να το δώσει από την πρώτη στιγμή, τότε γίνεται κατάλληλος όμοιος.

Ο Θεός δεν ακούει και ο άνθρωπος επιμένει, ο Θεός δεν προσέχει και ο άνθρωπος επιμένει. Και κλασικό παράδειγμα, όπως είπαμε, έχουμε τη Χαναναία.

Ένεκα των εχθρών μου ρύσαι με. Ένεκα των εχθρών, δηλαδή λέει και αυτό τελειώνοντας την προσευχή, όχι μόνο για μένα, αλλά και ένεκα των εχθρών. Δηλαδή οι εχθροί, καθώς βλέπουν ότι μου κάνουν όλα αυτά τα πράγματα και εσύ δεν επεμβαίνεις, εσύ δεν με ακούς, δεν με προσέχεις και δεν προλαμβάνεις, και με αφήνεις, να πούμε, σε αυτή την κατάσταση, ε, οι εχθροί θα θρασύνονται και φυσικά ακόμη πιο πολύ θα επιμένουν σε αυτά τα οποία μου κάνουν. Ακριβώς ένεκα των εχθρών μου ρύσαι με. Απάλλαξέ με λοιπόν από όλα αυτά.

Ο διάβολος, ναι, και τα ξέρει αυτά ο διάβολος, όμως ο διάβολος είναι και μωρός. Μπορεί να είναι παμπόνηρος, αλλά και μωρός. Αλλά φαίνεται έχει επιτυχίες ο διάβολος καθώς πάει και ψιθυρίζει στον άνθρωπο.

Ε, ε, ε, ε. Είπαμε πάλι που λέγαμε για έναν Άγιο εκεί, λέει ο Άγιος, λέει ότι έρχεται, έρχεται ο διάβολος και μου λέει: «Δεν κάνεις αυτό, δεν κάνεις εκείνο, δεν κάνεις το άλλο, συ σώζεσαι; Συ δεν σώζεσαι, συ δεν σώζεσαι, μην περιμένεις». Έτσι ο διάβολος, έτσι λέει.

Είναι δηλαδή ότι βρίσκεται κανείς σε μια άσχημη κατάσταση. Όχι, ο διάβολος αποθρασύνεται σε τέτοιες ώρες, σε τέτοιες στιγμές, και βάζει τα δυνατά του να απελπίσει τον άλλον. Αλλά ο Άγιος όμως, που ήξερε, λέει ότι δεν δίνω σημασία και μάλιστα λέει πιο κάτω, τον φωνάζει και λέει στον διάβολο: «Αφού είπα πιο μπροστά στον Χριστό, μην με αφήσεις στα χέρια των διαβόλων». Και λέει: «Είδες σε ποιον πήγες και σε ποιον έλπισες και σε ποιον πίστεψες; Τον πίστεψες για φιλάνθρωπο, για αγαθό, για Άγιο που συγχωράει».

Στα δικά μου τα χέρια, μην με αφήσεις, μην με αφήσεις στα χέρια μου, σώσε με. Ένας άλλος δεν μιλάει στον άλλον. Αν επιτρέπετε, αν μπορούμε να το πούμε πλέον, τον φέρνει έτσι τον Θεό, όπως λέγαμε και χθες. Ο ίδιος ο Θεός είναι εκείνος ο οποίος τα έκανε τα πράγματα και μας υποσχέθηκε με τις υποσχέσεις και μας έδωκε ο ίδιος ο Θεός στα χέρια μας, μας έδωκε τα όπλα για να τον νικούμε τον Θεό, αν επιτρέπετε να το πούμε έτσι. Δεν είναι αυτό ο απλός τρόπος που λέγει, αλλά δεν έχουμε την περίπτωση του Ιακώβ, εκεί που παλεύει στον ποταμό Ιαβώκ; Παλεύει με τον Θεό, νικάει τελικά τον Θεό και του λέει: «Εσύ στο εξής θα λέγεσαι Ισραήλ, ότι ενίσχυσες κατά του Θεού». Μπόρεσες και πάλεψες με τον Θεό και νίκησες τον Θεό και απέσπασες την ευλογία, διότι τελικά τον ευλόγησε. Αυτή ήταν η νίκη που πέτυχε. Απέσπασε την ευλογία.

Πώς όμως; Διότι ο ίδιος ο Θεός είχε υποσχεθεί ότι θα τον ευλογήσει και κρατώντας την υπόσχεση αυτή ο Ιακώβ παλεύει. Υποσχέθηκε ότι είναι δίκαιος Θεός, δεν είναι άδικος. Αυτό, ας πούμε, έχει μεγάλη σημασία: να ξέρουμε τι είπε ο Θεός, τι έκανε ο Θεός, τι είναι ήδη ο Θεός, να πιαστούμε από τις υποσχέσεις του Θεού για να παλέψουμε με τον Θεό. Αυτό χρειάζεται πολλές φορές στην προσευχή, σαν να παλεύει κανείς με τον Θεό. Νικάει τον Θεό με βάση τις υποσχέσεις του Θεού. Ο Θεός είναι που θέλει να νικηθεί, αν επιτρέπεται να πούμε, να μας δώσει τη χάρη Του. Οι Άγιοι λοιπόν τα ξέρουν αυτά και μιλούνε έτσι: «Μη μ' αφήσεις, Χριστέ μου, μη μ' αφήσεις». Και λέει ο διάβολος: «Πίστευσες στον Χριστό, τι κατάλαβες; Σε άφησε στα χέρια μου». Είναι ποτέ δυνατόν να μιλήσει έτσι; Είναι ποτέ δυνατόν να τον εγκαταλείψει έπειτα ο Θεός;

Αδύνατο, είναι αδύνατο, διότι είναι σαν να αρνείται τον ίδιο τον εαυτό του ο Θεός, να αρνείται το έργο Του, να αρνείται τις υποσχέσεις Του. Αδύνατο να ψεύδεται ο Θεός, ο Θεός.

Τώρα τη διερχίζει από εδώ και κάτω, αρχίζει το δεύτερο μέρος, τον εικοστό στίχο. Καλό είναι, νομίζω, να σταματήσουμε εδώ και να μπούμε στο δεύτερο μέρος την προσεχή Δευτέρα. Και να σταματήσουμε εδώ και τι είχαμε, μιλάμε τάπο.