Η νηστεία, ο χλευασμός και η ελπίδα του Δαβίδ στον Ψαλμό 69

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

I am here in Psalm 68. I am still in the first part.

We have moved into the second section of the first part. We have reached verse ten. This section runs from verse eight through verse thirteen. Here the psalmist, the prophet David, shows how much he suffers for God because of his zeal for Him.

“For Your sake I have borne reproach; shame has covered my face.”

“I have become a stranger to my brothers, an outsider to my mother’s sons, because zeal for Your house has consumed me, and the reproaches of those who reproach You have fallen on me.” That is where we had reached. “I humbled my soul with fasting, and it became a cause of reproach to me.”

Earlier he speaks about the ungodly and their impiety. Because of all this, he says, I afflicted my soul, my spirit, through fasting. This was customary in the Old Testament. When someone mourned, he fasted. Among other things, David fasted here because he was filled with zeal for God.

He sees and hears so much that his face reddens and he covers it in shame. “Zeal for Your house has consumed me,” he says. David suffers over all this. He grieves, and he shows his grief through fasting. You know, in one respect we are far from being as we should be before God. So much happens around us today. How is it that we do not feel even a little pain over it, that we are not moved even a little?

My humble opinion is that those who want to, those who can, those who have some sense of what is happening, should begin to feel pain over it, to suffer and to mourn. I do not mean turning against anyone. Whom would we turn against? We should mourn over what is not happening. Let God see that we understand the situation and suffer over it. Think of someone with great zeal and a deep longing to put something right, who sees that it is not happening and goes away. How do we do this? If God sees us doing something like that, He will have mercy on us. He will do something; He will open a path.

And the faithful, too—it is not only people in politics. Even faithful Christians are not deeply troubled. “I humbled my soul with fasting, and it became a cause of reproach to me.” Because of his zeal, David fasts and mourns over all these things. The ungodly see him doing this and mock him. What I do does not move them at all, he says.

They see something from which they could learn, yet they are not edified by it. Instead, they mock me. “It became a cause of reproach to me.” We must keep this in mind as well. People did not merely show indifference to the Lord, terrible as that is. They also reviled Him. Above all, shortly before His Passion, the ingratitude of human beings reached its height: insults, spitting, blows, and all the rest.

Perhaps we have not paid enough attention to this. People did not merely ignore the Lord’s preaching or grow angry with Him. They reviled Him, mocked Him, laughed at Him, spat on Him, and made sport of Him. This too is within God’s plan. God ordered things so that His Son would be mocked, and so would those who follow His Son.

The Apostle Paul says that the Cross of the Lord is a stumbling block to the Jews and foolishness to the Greeks. He does not call it foolishness without reason. When the Apostle Paul spoke in Athens, at the Areopagus, some people laughed. “What is he talking about?” See the contempt in their attitude.

You will remember when Christ went to Jairus’s house.

His daughter was dead, and Christ raised her. When He arrived, He said, “Do not weep; do not be distressed. She is asleep, sleeping.” And they laughed at Him for saying that. “Knowing,” it says, “that she had died.” They had grounds for their reaction: they knew very well that she had died. “What is He saying? She is asleep? He isn’t well.”

Things like that are also part of the plan.

If someone truly decides to follow the Lord, to live according to God and according to Christ—to live wholly according to God—if someone resolves, one hundred percent, to be a Christian, he will face hardships like these. They should not take him by surprise; he should expect them beforehand. Of course, none of this is easy. It all costs something, and that is necessary; otherwise, it would have no value. It costs something, as we see here with David. As we said, there is just one thread left in David’s whole situation. He is under such pressure and has lost so much that he no longer has hope in anything else. Yet that thread remains: even in this condition, he still turns to God and hopes in Him.

“My eyes have failed from hoping in God.” Yet David still holds on to that hope. He still takes refuge in God. As I said, that is the secret. Whatever situation we find ourselves in, we must hold on to it.

“I humbled my soul with fasting, and it became a cause of reproach to me.” Why do they mock me for acting this way? They are not moved by it; they learn nothing and are not edified. Instead, they mock me. “I made sackcloth my garment, and I became a byword to them.” So he did more than fast. He also dressed in sackcloth, as people customarily did when they were mourning or showing metanoia, repentance, and spiritual sorrow.

If I remember correctly, when Saint Theodosius the emperor committed that crime and went to attend church in Milan, where Saint Ambrose was bishop, Ambrose did not allow him to enter. He stopped him, turned him away, and excluded him from Holy Communion for eight months so that he would repent. Yes, if I remember correctly, he put it on; he did not simply take it to mean, “I will stay away from church for that long and will not receive Holy Communion for that long.” These things were taken seriously then, even for an emperor. Things have changed greatly now, very greatly. Each time he wept and wept. Simply…

They do not let him receive Holy Communion, and no repentance takes place; this costs them nothing. Back then, when sins were public, repentance was public too. This, at any rate, frightened him, and he became a saint. He was not ashamed for everyone to know it: they already knew he had sinned, but they also knew that the Church had placed him under penance, and that he had accepted and kept it. “I made sackcloth my garment, I wore sackcloth, and I became a byword to them.” Yet they still did not benefit from this or learn from his example.

Well, because I practiced ascetic discipline.

By doing this, I became, as it were, a target for ridicule: “I became a byword to them.” They saw me as someone they could mock and make fun of, insult, deride, laugh at, and despise.

And I would say that we should be careful here, because we often fall into this trap: we do something and want others to notice. If they do not notice, we feel hurt. We want them to notice in a favorable way, to appreciate and accept what we have done. But we should not expect that. Otherwise, we may end up doing it simply to be noticed. We should be ready for insults too, ready for people to speak against us. I do not know how you see it, but usually...

It is hard to live a spiritual life as God wants us to. Often it is hard because the people around us—even Christians, even spiritual people—react in some way. Something happens to them. What is it...

A Saint was speaking about the Saints, and...

At any rate, we know what people in various places know of the Saint, and how they honor him. They honor him, but from a distance. Almost no Saint—and I think you will agree, from what we have all read—has an easy time among the people around him, whether in a monastery, a community, or a group. No Saint lives easily among them.

They go...

His presence becomes uncomfortable for them. They find they cannot go on as before. His very presence troubles them.

In a way, they accept the Saint and ask for his prayers, but from a distance. Saints generally live apart, alone, you might say. If they were among others every day, all the time, those around them would not bear it. Something would happen. The Saint would be forced, one day...

Let us keep this in mind and not be troubled by the presence of Saints. And let us know that if one day we truly decide to live according to God, sincerely and without holding back, we too will face such difficulties.

“Those who sat at the gates gossiped about me.” As we said, cities in those days generally had walls and gates. Everyone leaving the city passed through certain gates. Idle people would sit there, as they often do—at the market, at crossroads, and elsewhere. So, “Those who sat at the gates gossiped about me.”

The people sitting there at the gates, then, were gossiping against me.

“And those who drank strong drink sang about me.”

Yes. When he said, “I became a byword to them,” he means he was the talk of the town, so to speak. Everyone had his name on their lips, and everyone mocked him. The people at the city gates gossiped against him, and those drinking strong drink sang about him as they sat in the taverns.

The taverns—yes, the taverns, the cafés.

And they too sang about me; they sang, they sang songs at my expense—that is what it means.

This is what David means by all of it. And now he is telling it to God. As we said, every psalm is a prayer. It has a story behind it, but David brings that story before God. What he means is: “For Your sake, my God—I love You, believe in You, and worship You; You are my God—I endure all this. This happened, and then that happened.” “For Your sake I have borne reproach.” David is not asking for a reward here.

We need to put ourselves in David’s place. He is under such pressure that he has nothing left. Nothing at all. Only one little thread remains: he turns to God. That is all he has left. So he tells God everything.

We now come to the third section of the first part, from verse fourteen through verse nineteen: “But as for me, my prayer is to You, O Lord.”

“My prayer is to You, O Lord.” At that time, at every other time, and always, I turn to You in prayer.

“In an acceptable time, O God, in the abundance of Your mercy.” Yes, that is beautiful. I have seen and suffered all these things, right up to this moment. Yet I have turned to You again. I have gone nowhere else; I have prayed to You. “An acceptable time”: now is the time—listen to what he is saying—to look upon me with favor, to bend down to me and have mercy. It is as though he says, “There was a time for me to be mocked and reviled, a time to go through all this and face the danger I now face. But now it is time for Your favor. I cannot bear any more.” Yes, he says all this to our God.

Thank you.

When we turn to God in that spirit, whatever we want to tell Him comes from the heart. “It is time, my God, to take notice of me and show me compassion. I cannot bear any more.” It is as though he says, “O God, my God, this is the time for Your favor, in the abundance of Your mercy.”

Yes, because You are a God of mercy and compassion, a God who loves mankind. David does not turn to just anyone; he turns to God, knowing full well that God is compassionate and merciful. He believes this and knows it from experience.

And of course, if God were not loving and compassionate, which of us could stand before Him and say anything? David appeals to the compassionate God. “It is time. I cannot bear any more. Show me Your favor, for You are a God of mercy, compassion, and forbearance.”

Yes, this is what God wants from every person, from every soul. For the soul’s good, God may let it go on struggling. But then it becomes clear who belongs to God and who does not. Someone whose devotion to God is only on the surface will falter and give up; he may even turn against God. But the one who truly belongs to God turns toward Him, always hoping. “Hear me in the truth of Your salvation.”

“Hear me. Take notice of me and of my prayer. Hear these words I am saying now: the time has come; I cannot bear any more.” “In the truth of Your salvation”: in this way, O God, You will show that everything You have said, everything You have promised us

about our salvation, is true.

Others have spoken to God like this. Remember Moses, who spoke to Him with great familiarity: “Very well, destroy us. But what will all those nations say? They will say that God brought His people out of Egypt to lead them to the land of Canaan, but could not get them there and killed them on the way. Could it be that God was unable to bring them there?” As you remember, Moses says something along those lines. He also speaks of their sins, the people whose care God had taken upon Himself. And remember what we said: there are things we must say to God, things He waits for us to say.

We should say them, rather than merely hint at them. That is why the prayers of our Church include and speak of all these things: we need to say them. God waits for us to say them. Of course God knows. The question is not whether He knows, or whether He can act. God knows, God can, and God wants to do good. What matters is the attitude we take. To show the right attitude toward God, we must speak. David here has reached the point where he can bear no more, yet he holds on. He says, “I cannot bear any more,” as though pleading with God to relent. And God waits for him to say it. There is something deeply moving about a soul at such a moment. God wants to bring the soul to precisely that moment of grace.

He does not hear the soul or take notice of it; He rebukes it and even speaks harshly to it, so that this soul may be filled through and through with grace. And let me tell you, that is great wisdom.

“Deliver me from the mire, that I may not sink. Let me be delivered from those who hate me, and from the deep waters.” Save me from the mire of all these temptations and everything happening to me. Do not let me sink into it. If I sink into that mire, it is over. “That I may not sink. Let me be delivered from those who hate me, and from the deep waters.”

Set me free from those who hate me. In that way You will save me from sinking into this mire. Save me, deliver me from those who hate me, and from these deep waters, as he said before.

In the opening verses he said, “I have sunk into deep mire, where there is no foothold,” and earlier still, “The waters have come up to my soul.” These are all images for the temptations, the pressures, and the difficulties he faces. He compares them to deep waters in which he could be lost and drown. “Save me, deliver me. Let not the flood of water overwhelm me.” Do not let it sweep me under. He is not merely in the sea, as in the earlier verses; now a great storm and downpour have broken over him.

He means that one thing comes on top of another. It is not just one hardship: more and more follow, each worse and heavier than the last. “Let not the flood of water overwhelm me.” Do not let the torrent sweep me under. “Nor let the deep swallow me up.” Do not let the depths swallow me. “And let not the well close its mouth over me.” It is as though he had been thrown into a deep well. There he is, inside it. Just as he was in the sea with the storm raging above him, he now begs God not to let the depths swallow him or the flood overwhelm him. Here he is in the well, pleading that they do not...

put a cover over the mouth of the well and close it. He is inside the well, but it is still open. “And let not the well close its mouth over me.”

He keeps speaking in images, using different pictures to show how desperate his situation is and to appeal to God. Here, in particular, these words are a prayer. From verse fourteen through verse nineteen, as we said, he turns to God: “I have suffered all this, but I kept praying. Now is the time for Your favor. I turn to You, the compassionate One. Hear me, so that Your promises may be shown to be true.” David does not doubt them. He says this precisely because he believes that what God has promised is true.

“Show that all You have promised for our salvation is true. Save me from the mire so that I do not sink into it. Deliver me from those who hate me and from the deep waters. Do not let the storm overwhelm me or the depths swallow me, and do not let them put a cover over the mouth of the well and shut me in.” All this shows, on the one hand, that a person may reach the point where he can bear no more. On the other hand, it shows that, whatever happens, God will not let that final disaster come upon him.

A person turns to God, pleads with Him, and waits for Him. God will not let things reach the point where a person is destroyed spiritually. He will not allow that. We know this. If someone does come to that, it is because he has stopped hoping. And I would ask us to pay attention here: however much we may think...

Whatever is weighing on us, however much we may think there is no room left to endure, the fact that God has not appeared and set things right does not mean there is no way forward. Yes, we truly feel we cannot bear it, but quietly, unseen, God strengthens us, and we do bear it. We know this. More or less all of us have experienced thinking we could bear no more, and yet we did. Even with a person's own strength, this can happen.

A person has inner reserves, particular strengths of soul. And I would like to repeat something I said before. Precisely because a person has these strengths within, they must be awakened and stirred up from within, and all of them offered to God. We cannot claim to belong to God while giving ourselves only halfheartedly. A human being is God's creation, with many strengths within. And God allows a person to be pressed hard, so that he draws on those strengths and offers them to God. In other words, he dedicates himself to God and gives himself wholly to Him. As we said another time, in comfortable circumstances a person may feel unable to endure very much. But when a difficult hour comes, say, at the front line...

...he may go without sleep for two days or more, and without food, and still endure. In peacetime he would never have thought he could do that. Where did he find the strength? It means that a person has strength within him. That is why God sometimes allows a person to reach what feels like the very end of his strength, then another limit, and another, and still he endures. God allows this so that all a person's strengths may come forth, be offered to Him, and be brought under His will. And if a person truly can bear no more, God cannot possibly abandon him. The lid will not be put on the well, so to speak, because if they closed it, that would be the end. But even if the lid were put on, God would open some little hole for him to breathe, so that he would not die. Let us put it that way.

That is all for today. We will continue next Monday.

Είμαι στον ψαλμό 68. Είμαι ακόμη στο πρώτο μέρος.

Περάσει στο δεύτερο τμήμα του πρώτου μέρους. Έχουμε φτάσει μέχρι το δέκατο στίχο. Από τον όγδοο στίχο μέχρι και το δέκατο τρίτο στίχο είναι το δεύτερο τμήμα του πρώτου μέρους, ο που στο μέρος αυτό, στο τμήμα αυτό, ο ψαλμωδός, ο προφήτης Δαβίδ, παρουσιάζει το πόσο πάσχει, υποφέρει δια τον Θεόν, από το ζήλο που έχει δια τον Θεόν.

Ο Τιάνι Κάνσου επειδή έγκανε ονειδισμό εγκάλυψε την εντροπή των προσωπών μου

Ἀπηλλοτριωμένος ἐγενήθην τοῖς ἀδελφοῖς μου καὶ ξένος τοῖς υἱοῖς τῆς μητρός μου, ὅτι ὁ ζῆλος τοῦ οἴκου σου κατέφαγέ με καὶ οἱ ὀνειδισμοὶ τῶν ὀνειδιζόντων σε ἐπέπεσαν ἐπ’ ἐμέ. Έως εδώ είχαμε φτάσει. Καὶ συνεκάλυψα ἐν νηστείᾳ τὴν ψυχήν μου καὶ ἐγενήθη εἰς ὀνειδισμοὺς ἐμοί.

Πάνω ομιλεί για τους ασεβείς και για την ασέβεια. Όλα αυτά, και όλα αυτά, κατέθλιψα, συνέθλιψα εν νηστεία την ψυχή μου, το πνεύμα μου, δηλαδή με νηστεία. Αυτό ήταν σύνηθες στην Παλαιά Διαθήκη. Όταν πενθούσε κανείς, ενήστευε. Μεταξύ των άλλων έκανε και αυτό, ενήστευε ο Δαβίδ εδώ, ο οποίος φέρει τον ζήλο του Θεού.

Τόσα πράγματα δέχεται και ακούει και λοιπά, ώστε ερυθριά. ρε Ερυθριά το πρόσωπό του και καλύπτει το πρόσωπό του από ντροπή, και ο ζήλος του οίκου σου κατέφαγέ με, όπως λέει, και λοιπά. Ναι, για όλα αυτά ο Δαβίδ πάσχει. Πάσχει, πενθεί, λυπείται και εκδηλώνει αυτό το πένθος του, τη λύπη του για όλα αυτά, εκδηλώνει με τη νηστεία και με τη νηστεία. Ξέρετε, από μια πλευρά καθόλου δεν είμαστε εντάξει ενώπιον του Θεού και με τον εαυτό μας εντάξει. Πώς γίνονται τόσα πράγματα πάντοτε και για μας τώρα στη σημερινή μας γίνονται τόσα πράγματα και δεν πονούμε λίγο, δεν παθαίνουμε λίγο, δεν...

Δευτέρα Παρουσία, Ανάσταση, Ανάσταση, Αποκάλυψη, Ευαγγέλιο, Ευαγγελισμός, Ησύχιος ο Πρεσβύτερος, Ευαγγελισμός, Ανάσταση, Ανάσταση, Ανάσταση, Ευαγγελισμός,

Να έχω την ταπεινή γνώμη ότι όσοι θέλουν, όσοι μπορούν, όσοι συναισθάνονται κάπως, εάν αρχίζαμε έτσι να πονούμε, να πάσχουμε, όχι για να τα βάλουμε με κανέναν, με ποιον τα βάλουμε, πού θα μπορούμε να κρέλα, για ό,τι λίπα δεν συμβαίνει, να αρχίσουμε να πενθούμε. Να δει ο Θεός ότι αισθανόμεθα την κατάσταση και υποφέρουμε γι' αυτήν την κατάσταση. Όπως δηλαδή έχει ζήλο κανείς για κάτι, ζήλο μεγάλο, πόθο πολύ για να φτιάξει κάτι και καθώς βλέπει δεν γίνεται, φεύγει. Πώς το κάνουμε; Ναι, αν δει ο Θεός να κάνουμε κάτι τέτοιο, ναι, θα μας λυπηθεί ο Θεός, κάτι θα κάνει ο Θεός, θα ανοίξει κάποιο δρόμο.

Και οι πιστοί, δεν είναι μόνο ο πολιτικός κόσμος, αλλά και οι πιστοί χριστιανοί, δεν πολυκαίγονται. Συνεκάλυψα λοιπόν ἐν νηστείᾳ τὴν ψυχήν μου καὶ ἐγενήθη εἰς ὀνειδισμοὺς ἐμοί. Αυτό το πράγμα λοιπόν που έκανα, όπως λέγει πιο πάνω, για το ζήλο του, αυτό το ότι νηστεύει και πενθεί νηστεύοντας για όλα αυτά τα πράγματα, όλοι αυτοί οι ασεβείς εδώ είδαν αυτό και τον χλεύασαν, τον χλευάζουν, λέει. Όχι μόνο δεν επηρεάζονται από αυτό που κάνω.

Βλέπουν ένα κάτι, να διδάσκονται από αυτό, όχι μόνο δεν ωφελούνται, αλλά με χλευάζουν. Καὶ ἐγενήθη εἰς ὀνειδισμοὺς ἐμοί, δηλαδή αυτό πρέπει να το λάβουμε υπόψη μας επίσης. Ναι, ο ίδιος ο Κύριος, όχι απλώς έδειξαν αδιαφορία για τον Κύριο οι άνθρωποι, που είναι φοβερό και αυτό, η αδιαφορία, αλλά και τον ονείδισαν. Προπαντός δηλαδή λίγο προ του πάθους του, εκεί έφτασε αυτή η τακτική των αγνώμων ανθρώπων στο κατακόρυφο: ονειδισμούς, εμπτυσμούς, κολαφισμούς και τέτοια.

Ίσως δεν το έχουμε προσέξει τόσο, ότι όχι απλώς αδιαφόρησαν οι άνθρωποι απέναντι στον Κύριο Χριστό. Όχι απλώς θύμωσαν μαζί Του και Τον πήραν και Τον ασθενήθηκαν, Τον ονείδησαν, Τον εχλεύασαν, Τον περιγέλασαν, Τον ενέπτυσαν, Τον έπαιξαν μαζί Του. Είναι και αυτό μέσα στο σχέδιο του Θεού. Δηλαδή ο Θεός οικονομεί έτσι τα πράγματα, πρώτα ο Υιός Του, και βέβαια και καθένας που ακολουθεί τον Υιό Του. Ναι, να ανακλεβαστεί στη Λισαλ.

Σήμερα ο Απόστολος Παύλος, για τους Εβραίους ο σταυρός του Κυρίου, λέει, σκάνδαλο και για τους Έλληνες μωρία, μωρία. Δεν το λέει τυχαία, μωρία. Όταν μίλησε ο Απόστολος Παύλος στην Αθήνα, στον Άρειο Πάγο, μερικοί γέλασαν. Τι είναι αυτά που λέει; Δείτε τι διάθεση έχει ο άνθρωπος, περιφρονητική.

Θα θυμηθείτε όταν πήγε ο Χριστός στο σπίτι του Ιαΐρου.

Που ήτανε νεκρά η κόρη και την ανέστησε. Όταν πήγε εκεί είπε: «Μην κλαίτε, μην στενοχωριέστε, καθεύδει, κοιμάται». Και γέλασαν που είπε έτσι. Ειδότες, λέει, ότι απέθανε. Στηρίζονται κάπου, γνωρίζουν καλά αυτοί ότι πέθανε. Τι λέει; Κοιμάται. Δεν υγειάζει.

Άλλα τέτοια. Είναι και αυτά μέσα στο σχέδιο.

Και αν κανείς αποφασίσει πραγματικά να ακολουθήσει τον Κύριο, να ζήσει κατά Θεό, κατά Χριστό, να ζήσει εμπλέον κατά Θεό, να αποφασίσει κανείς, 100% δηλαδή, να είναι Χριστιανός, θα έχει και αδέντια. Δεν πρέπει να τον περιβάζουν, εκ των προτέρων να τα περιμένουν. Βέβαια όλα αυτά δεν είναι έτσι. Στοιχίζουν όλα αυτά, στοιχίζουν, είναι απαραίτητο, δεν θα έχουν και αξία. Στοιχίζουν, όπως βλέπουμε εδώ ο Δαβίδ, όπως είπαμε, απλώς είναι μια κλωστή στην όλη υπόθεση εδώ του Δαβίδ. Τόσο πιέζεται, ας πούμε, τόσο έχασε, δεν έχει καμιά ελπίδα πλέον σε τίποτε. Ναι, και το μέλλον, αυτή η κλωστή δηλαδή, ενώ είναι σε αυτή την κατάσταση, αυτός πάλι στον Θεό πηγαίνει και εξκορδίζεται.

Εξέλιτε!

Ἐξέλιπον οἱ ὀφθαλμοί μου, ἀπὸ τοῦ ἐλπίζειν με ἐπὶ τὸν Θεόν. Όμως πάλι κρατάει αυτή, πάλι καταφεύγει στον Θεό, που είπα αυτό είναι το μυστικό, που πρέπει σε όποια κατάσταση και αν βρεθεί να το κρατήσει αυτό.

Καὶ συνεκάλυψα ἐν νηστείᾳ τὴν ψυχήν μου καὶ ἐγενήθη εἰς ὀνειδισμοὺς ἐμοί. Εκτός, επειδή εγώ ενεργώ έτσι, γιατί με χλευάζουν; Όχι μόνο δεν επηρεάζονται, όχι μόνο δεν διδάσκονται, όχι μόνο δεν ωφελούνται, όχι μόνο δεν βγαίνει τίποτα για αυτούς, αλλά με χλευάζουν. Καὶ ἐθέμην τὸ ἔνδυμά μου σάκκον καὶ ἐγενόμην αὐτοῖς εἰς παραβολήν. Στη συνέχεια, δηλαδή, όχι μόνο νήστεψε, αλλά φόρεσε και φόρεμα, ας πούμε, σάκκινο, όπως συνήθιζαν. Κάποιος ο οποίος ήταν σε πένθος, σε μετάνοια, σε λύπη πνευματική και λοιπά, φορούσε σάκκο.

Νομίζω, αν θυμάμαι καλά, που όταν ο Άγιος Θεοδόσιος ο αυτοκράτορας έκανε εκείνο το έγκλημα και πήγε να εκκλησιαστεί στο Μιλάνο, εκεί που ήταν ο Άγιος Αμβρόσιος επίσκοπος, δεν του επέτρεψε να μπει μέσα. Τον σταμάτησε, τον εξεδίωξε, τον αφόρισε επί οκτώ μήνες να πάει να μετανοήσει. Ναι, αν θυμούμαι καλά, φόρεσε, όχι απλώς το πήρε έτσι: τόσο καιρό δεν θα πάω στην εκκλησία, τόσο καιρό δεν θα κοινωνήσω. Δεν ήταν αστεία τότε τα πράγματα, έστω και για αυτοκράτορα. Πολύ τώρα, πάρα πολύ τα πράγματα που μου θέλουν. Κάθε φορά έκλαιγε και έκλαιγε. Απλώς

Δεν τον αφήνουν να κοινωνήσει και δεν γίνεται μετάνοια, δεν τους στοιχίζει αυτό. Τότε, όταν οι αμαρτίες ήταν δημόσιες, δημόσια ήταν και η μετάνοια. Λοιπόν, αυτό πάντως τον φόβησε και έγινε άγιος, δεν ντράπηκε, ας πούμε, να το ξέρουν όλοι. Δηλαδή, όχι απλώς αμάρτησε, αυτό το ξέραν, αλλά ότι η Εκκλησία τον έβαλε σε μετάνοια και δέχθηκε τη μετάνοια και την ετήρησε τη μετάνοια. «Εθέμην το ένδυμά μου σάκκον, οπώ σάκων, φόρεσαι σάκων και εγενόμην αυτοίς εις παραβολήν». Και πάλι, δηλαδή, πάλι αυτοί δεν ωφελήθηκαν από αυτό, δεν παραδειγματίστηκαν.

Ε, επειδή άσκηκα. Φαλατεί.

Το να κάνω αυτό, σαν να έγινα ένα παράδειγμα, ένα υπόδειγμα διακωμωδήσεως, καὶ ἐγενόμην αὐτοῖς εἰς παραβολήν. Αυτοί το πήραν έτσι, να είναι μια κατάλληλη ευκαιρία, να είναι ένας κατάλληλος άνθρωπος για να τον διακωμωδήσουμε και να τον κοροϊδέψουμε, να τον ονειδίσουμε, να τον χλευάσουμε, να τον περιγελάσουμε, να τον περιφρονήσουμε.

Και θα έλεγα εδώ, να προσέχουμε γιατί πέφτει κανείς συχνά στην παγίδα αυτή: κάνει κάτι και θέλει να το προσέξουν οι άλλοι. Φαίνεται ότι προσέχουν, όμως αν δεν μας προσέξουν μας κακοφαίνεται. Όχι. Να το προσέξουν με την έννοια την καλή δηλαδή, να το προσέξουν, να το εκτιμήσουν οι άλλοι, να το αποδεχθούν κλπ. Όχι μόνο να το προσέξουν, και δεν πρέπει να το περιμένουμε εμείς αυτό, γιατί τελικά μπορούμε να το κάνουμε για λίγο να μας προσέξουν, όχι, αλλά να περιμένουμε και ονειδισμούς, να είμαστε έτοιμοι να μας ονειδίσουν. Δεν ξέρω πώς τα βλέπετε εσείς τα πράγματα, αλλά... Συνήθως είναι...

Δύσκολο να ζήσει κανείς πνευματικά, έτσι πνευματικά όπως θέλει ο Θεός. Συνήθως είναι δύσκολο και διότι οι ίδιοι οι άνθρωποι που είναι γύρω του, οι χριστιανοί είναι, οι ίδιοι οι πνευματικοί άνθρωποι που είναι γύρω του, κάτι παθαίνουν. Κάτι παθαίνουν, τι πράγμα...

Ένας Άγιος μιλούσε για τους αγίους και...

Ξέρουμε, τέλος πάντων, όσα ξέρουν περιοχές, έτσι όπως τα ξέρουν και τιμούν τον Άγιο. Τον τιμούν, αλλά τον τιμούν από μακριά. Σχεδόν κανένας Άγιος, σχεδόν, νομίζω θα συμφωνείτε και εσείς, σχεδόν, όπως έχουμε υπόψη μας όλοι που διαβάζουμε. Και ενώ κανένας Άγιος δεν περνά άνετα ανάμεσα στους ανθρώπους του, είτε είναι μέσα σε μοναστήρι, είτε είναι μέσα σε μια κοινότητα, είτε είναι μέσα σε κάποια ομάδα. Κανένας Άγιος δεν περνάει έτσι άλλο.

Πάνε.

Γίνεται ενοχλητικός, δεν μπορείς να κάνεις τίποτα. Αυτή η παρουσία του είναι ενοχλητική.

Κατά κάποιο τρόπο δέχονται τον Άγιο και ζητούν τις προσευχές, τέλος πάντων, από μακριά. Εάν ένας Άγιος που ζει κατά κανόνα, δηλαδή ζουν αυτοί, ζουν ερημητικά, ας πούμε, μόνοι τους, αν βρεθούν ανάμεσα σε άλλους καθημερινά όμως και συνεχώς, δεν θα το αντέξουν οι άλλοι. Κάτι θα γίνει. Θα αναγκαστεί ο Άγιος εκείνη τη μέρα.

Ας το έχουμε αυτό υπόψη μας και να μην ενοχλούμεθα από την παρουσία των Αγίων, αλλά και να ξέρουμε ότι αν τυχόν έτσι μια μέρα θελήσουμε να ζήσουμε κατά Θεό πολύ ειλικρινά, έτσι και χωρίς επιφυλάξεις, θα έχουμε τέτοιες δυσκολίες.

Ηδολέσχουν οι καθήμενοι εν πύλαις. Είπαμε ότι τότε κατά κανόνα οι πόλεις όλες, όλες οι πόλεις, είχανε τείχη και πύλες. Και όλοι έβγαιναν από την πόλη από τις ορισμένες πύλες. Και στις πύλες αυτές καθόταν αργόσχολοι, όπως συνηθίζεται. Υπάρχουν παντού αργόσχολοι, στην αγορά, στα σταυροδρόμια, στα αυτά. Κατ’ Λοιπόν, ηδολέσχουν οι καθήμενοι εν πύλαις.

Αυτοί που κάθονται εκεί στις πύλες, λοιπόν, φλυαρούσαν ενάντια.

Και εις εμέ έψανα με πείλουντε σύνολ.

Ναι, δηλαδή, επειδή είπε «εγενόμην αυτοίς εις παραβολήν», ήταν το πρόσωπο της ημέρας, ας πούμε, ήταν ο τύπος που όλοι τον είχαν στο στόμα τους και όλοι τον κορόιδευαν. Λοιπόν, και αυτοί που ήταν εκεί στις πύλες της πόλεως φλυαρούσαν κατ’ εμού, εναντίον μου, και σε μένα έψαλλαν οι πίνοντες σίκερα, εκείνοι πάλι κάθονταν στα καπηλειά,

Κα, κα, καπηλειά, καπηλειά, εεε, στα καφενεία. Ευχαριστώ που παρακολουθήσατε.

Κι αυτοί, και εις εμέ έψαλλαν, έψαλλαν, τραγουδούσαν εις βάρος, αυτό δηλαδή.

Όλα αυτά, δηλαδή, θέλει να πει ο Δαβίδ. Ναι, τα λέει στον Θεό τώρα αυτά. Είπαμε, κάθε ψαλμός είναι προσευχή. Έχει ιστορία, αλλά την ιστορία αυτή, ας πούμε, παρουσιάζει στον Θεό. Εδώ λοιπόν θέλει να πει ο Δαβίδ ότι για σένα, Θεέ μου, σε αγαπώ, σε πιστεύω, σε λατρεύω, είσαι Θεός μου, εσένα τα υπομένω όλα αυτά. Έγινε αυτό, έγινε εκείνο, έγινε το άλλο και λοιπά. «Ένεκά σου υπήνεγκα ονειδισμόν». Όχι ότι εδώ ο Δαβίδ ζητάει βραβεία.

Πρέπει να έρθουμε στη θέση του Δαβίδ. Δηλαδή ο Δαβίδ βρίσκεται σε μια κατάσταση, πιέζεται τόσο πολύ που δεν του μένει τίποτε. Δεν του μένει τίποτε. Αυτή η κλωστίτσα μόνο, καταφεύγει στον Θεό. Κλωστίτσα ότι καταφεύγει στον Θεό, αυτό του μένει. Δεν μένει τίποτε άλλο. Τα λέει όλα.

Περνούμε τώρα στο τρίτο τμήμα του πρώτου μέρους, από τον δέκατο τέταρτο στίχο μέχρι τον δέκατο ένατο. «Εγώ δε τη προσευχή μου προς σε, Κύριε».

Με την προσευχή μου προς σε, Κύριε, δηλαδή και τότε και τότε και πάντοτε εγώ σε σένα καταφεύγω με την προσευχή.

«Καιρός ευδοκίας, ο Θεός, εν τω πλήθει του ελέους σου». Ναι, ναι, είναι πολύ ωραία έτσι. Ναι, όλα αυτά τα έβλεπα, τα έπαθα μέχρι και αυτή την ώρα. Και εγώ σε σένα στράφηκα πάλι, δεν πήγα αλλού, σε σένα προσευχήθηκα. Καιρός ευδοκίας, είναι καιρός, το λέμε, πρόσεξε. Είναι καιρός να με δεις με ευμένεια, να σκύψεις επάνω μου, να με λυπηθείς. Σαν να λέει, καλά, τότε ήταν καιρός να χλευαστώ, ήταν καιρός να ονειδιστώ, ήταν καιρός να ζήσω αυτή τη στιγμή, ας πούμε, ήταν καιρός να κινδυνεύσω έτσι όπως κινδυνεύω, αλλά τώρα είναι καιρός ευδοκίας, δεν πάει άλλο. Ναι, τα λέει στον Θεό μας αυτό.

Ευχαριστώ.

Ότι στον Θεό, όταν στρεφόμαστε προς τον Θεό με τέτοια διάθεση, ό,τι θέλουμε να του πούμε βγαίνει από την καρδιά μας. Είναι καιρός, Θεέ μου, να με προσέξεις, να σπλαχνιστείς, λέει, ίσως δεν πάει άλλο. Σαν να λέει, ο Θεός, Θεέ μου, καιρός ευδοκίας, Θεέ μου, εν τω πλήθει του ελέους σου.

Ναι, γιατί είσαι Θεός του ελέους, είσαι Θεός της ευσπλαχνίας, Θεός φιλάνθρωπος. Δεν καταφεύγει ο Δαβίδ προς κάποιον στον Θεό, αλλά ξέρει καλά ο Δαβίδ ότι ο Θεός είναι ευσπλαχνικός και ελεήμων, το πιστεύει αυτό και έχει πείραν αυτό.

Φυσικά, ξέρετε, δηλαδή, ότι αν δεν ήταν ο Θεός φιλάνθρωπος και εύσπλαχνος, τι θα μπορούσαμε, ποιος μπορεί να σταθεί μπροστά του και να πει τίποτα; Απευθύνεται στον εύσπλαχνο Θεό. Είναι καιρός, δεν αντέχει, δεν πάει άλλο. Να δείξεις την καλή σου διάθεση. Γιατί είσαι Θεός του ελέους και Θεός της ευσπλαχνίας, της μακροθυμίας.

Ναι, ο Θεός αυτό θέλει από τον κάθε άνθρωπο, την κάθε ψυχή αυτό θέλει. Μπορεί ο Θεός για το καλό της ψυχής να αφήνει, να αφήνει όσο παιδεύεται, αλλά εδώ θα φανεί όμως τι θα γίνει τώρα. Θα φανεί ποιος είναι του Θεού και ποιος δεν είναι. Κι εκείνος που ψευτοείναι του Θεού θα δυσκολευτεί, θα παρατήσει, μπορεί να τα βάλει και με τον Θεό. Αλλά εκείνος που είναι από τον Θεό στρέφεται λοιπόν προς τον Θεό, πάντοτε ελπίζοντας. «Επάκουσόν μου εν αληθεία της σωτηρίας σου».

Με, πρόσεξέ με, πρόσεξε την προσευχή μου, τελείωσε αυτά τα λόγια που λέω τώρα, ότι είναι καιρός πια, δεν πάει άλλο, «εν αληθεία της σωτηρίας σου», και θα αποδείξεις έτσι, ο Θεός, θα αποδείξεις έτσι ότι όλα αυτά τα οποία έχεις πει, όλα αυτά τα οποία μας έχεις υποσχεθεί,

Εεεε... για τη σωτηρία μας, είναι αληθινά.

Επάκουσόν με την αληθεία της εμπειρίας

Οι άλλοι έτσι κάνουν. Να θυμηθούμε εδώ τον Μωυσή, ο οποίος μιλούσε με πολλή οικειότητα, μιλούσε στον Θεό. Καλά, καλά, να μας καταστρέψεις. Αλλά τι θα πούνε όλοι αυτοί οι λαοί, τι θα πούνε; Ότι ο Θεός τους έβγαλε από την Αίγυπτο για να τους πάει στη Γη Χαναάν, αλλά δεν μπόρεσε να τους πάει και τους θανάτωσε στον δρόμο. Είναι δυνατόν ο Θεός να μην μπορεί να τους πάει; Λέει κάποια τέτοια, όπως θυμάστε, λέει και ο Μωυσής, λέει και τα κρίματά τους, που γιατί τα έχει αναλάβει ο Θεός. Ναι, και θυμάστε ότι είχαμε πει κάτι ότι πρέπει να λέμε στον Θεό, ο Θεός περιμένει να πούμε ορισμένα πράγματα.

Απλώς να τα υπονοούμε, να τα πούμε, θέλετε να τα πούμε εδώ. Γι’ αυτό και οι προσευχές της Εκκλησίας μας τα έχουν όλα και αναφέρονται όλα. Γιατί πρέπει να τα πούμε. Περιμένει εδώ να τα πούμε. Θεός σαν Θεός ξέρει, αλλά δεν είναι αν ξέρει ο Θεός ή αν μπορεί ο Θεός, και ξέρει ο Θεός και μπορεί ο Θεός και θέλει ο Θεός να κάνει ένα καλό. Το θέμα είναι τη στάση που παίρνει ο άνθρωπος. Για να δείξει ο άνθρωπος τη στάση του, τη σωστή απέναντι στον Θεό, πρέπει να πει. Να πει, όπως εδώ φτάνει στο αμήν ο Δαβίδ, αλλά αντέχει όμως. Δεν αφήνει το αμήν να βγει από το στόμα του, και αυτό που λέει «δεν πάει άλλο» είναι για να κάνει τον Θεό να καμφθεί, ας πούμε. Και το περιμένει ο Θεός να του το πει αυτό. Είναι πολύ χαριτωμένη η ψυχή τέτοια ώρα. Ο Θεός ακριβώς θέλει να οδηγεί την ψυχή σε αυτήν την χαριτωμένη στιγμή.

Όπως με έκανε ένα νέο, δεν την ακούει, δεν την προσέχει, την αποπαίρνει, της λέει και βαριές λέξεις εκεί, να χαριτωθεί πέρα για πέρα αυτή η ψυχή. Και να σας πω, είναι μεγάλη σοφία.

«Ρύσαι με από πηλού, ίνα μη εμπαγώ. Ρυσθείην εκ των μισούντων με και εκ των βαθέων των υδάτων». Σώσε με από τη λάσπη των πειρασμών όλων αυτών που συμβαίνουν και να μην βουλιάξω εκεί μέσα και πάει. Μες στη λάσπη βουλιάξω, πάει, τέλειωσε. «Ίνα μη εμπαγώ. Ρυσθείην εκ των μισούντων με και εκ των βαθέων των υδάτων».

Εεε... Να ελευθερωθώ, να με ελευθερώσεις από αυτούς που με μισούν. Έτσι θα με σώσεις από το να βουλιάξω μέσα στη λάσπη αυτή. Να με σώσεις, να με λυτρώσεις από αυτούς που με μισούν και των βαθέων των υδάτων, και από τα βαθιά αυτά νερά, δηλαδή όπως είχε πει.

Στους πρώτους εκεί στίχους, «επάγην εις ιλύν βυθού και ουκ έστιν υπόστασις», ή πιο μπροστά, ότι «εισήλθοσαν ύδατα έως ψυχής μου». Λοιπόν, εδώ και όλα αυτά είναι οι πειρασμοί και οι πιέσεις που έχει, όλες αυτές τις δυσκολίες. Τα παρομοιάζει, ας πούμε, όλα αυτά με βαθιά νερά μέσα στα οποία μπορεί να χαθεί, να καταποντιστεί. Σώσε με, λύτρωσέ με. «Μη με καταποντισάτω καταιγίς ύδατος», μην αφήσεις να με καταποντίσει. Δηλαδή δεν είναι απλώς στη θάλασσα μέσα, όπως είχε πει στους προηγούμενους στίχους, αλλά πέφτει καταιγίδα, νεροποντή μεγάλη.

Και με όλα αυτά θέλει να πει, δηλαδή, το ένα πάνω στο άλλο. Δεν είναι απλώς ότι του συμβαίνει κάτι, αλλά κοντά σε αυτό γίνονται και άλλα, και άλλα, και άλλα, όλο το ένα χειρότερο από το άλλο, βαρύτερο από το άλλο. «Μη με καταποντισάτω καταιγίς ύδατος», μην αφήσεις λοιπόν να με καταποντίσει η νεροποντή, βουλιάξω. «Μηδέ καταπιέτω με βυθός», μη με καταπιεί ο βυθός. «Μηδέ συσχέτω επ' εμέ φρέαρ το στόμα αυτού». Σαν να τον έριξαν μέσα σε ένα φρέαρ, σε ένα πηγάδι, ας πούμε, βαθύ. Ναι, αυτό έγινε, πάει, είναι μέσα στο πηγάδι, ας πούμε, όπως είναι μέσα στη θάλασσα, πέφτει και η καταιγίδα, είναι εκεί στα βαθιά, αλλά να φροντίσει ο Θεός μην τον καταπιούν τα βαθιά, μην τον καταποντίσει η καταιγίδα. Εδώ λοιπόν είναι στο πηγάδι και παρακαλεί να μην...

Το πηγάδι, στο στόμα του πηγαδιού βάλουν το καπάκι του, ας πούμε, και κλείσουν το πηγάδι, έτσι, και κλείσουν το πηγάδι. Είναι μες στο πηγάδι, αλλά είναι ανοιχτό το πηγάδι. «Μηδέ συσχέτω επ' εμέ φρέαρ το στόμα αυτού».

Συνέχεια ομιλεί με εικόνες, διάφορες εικόνες, με παραδείγματα, ας πούμε, για να παρουσιάσει την πολύ δύσκολη κατάσταση στην οποία βρίσκεται, για να παρουσιάσει τη στάση του Θεού. Και εδώ ειδικά είναι προσευχή αυτά, ειδικότερα τώρα εδώ, δηλαδή στρέφεται προς τον Θεό από το 14ο στίχο και, όπως είπαμε, μέχρι και το 19ο. Εγώ τα έπαθα όλα αυτά, αλλά προσευχόμουν. Τώρα είναι καιρός ευδοκίας και απευθύνομαι σε σένα, τον εύσπλαχνο, αγαπητέ, άκουσέ με, άκουσέ με για να αποδειχθούν ότι είναι αλήθεια. Όχι ότι αμφιβάλλει ο Δαβίδ, όχι, επειδή ακριβώς δεν αμφιβάλλει και πιστεύει ότι αυτά που υποσχέθηκε ο Θεός είναι αλήθεια. Λοιπόν,

για να αποδειχθούν όλα αληθινά αυτά τα οποία είχε υποσχεθεί για τη σωτηρία μας. Σώσε με λοιπόν από τη λάσπη, να μη βουλιάξω εκεί μέσα. Λύτρωσέ με από τους μισούντας και από τα βαθιά νερά. Να μην καταποντιστώ, να μη με καταποντίσει η καταιγίδα, να μη με καταπιεί ο βυθός και να μη βάλουν στο φρέαρ, στο στόμιο του φρέατος, να μη βάλουν το καπάκι και με κλείσουνε. Ναι, δηλαδή όλα αυτά δείχνουν από το ένα μέρος ότι είναι ενδεχόμενο να φτάσει κανείς ως εκεί που δεν παίρνει άλλο. Από το ένα μέρος, από το άλλο μέρος όμως, ότι ό,τι και να γίνει, τελικά ο Θεός δεν θα αφήσει να γίνει.

Ο άνθρωπος στρέφεται προς τον Θεό και παρακαλεί τον Θεό και περιμένει από τον Θεό. Δεν θα αφήσει ο Θεός να γίνει εκείνο εκεί που θα θανατώνει τον άνθρωπο, τον θανατώνει δηλαδή πνευματικά. Δεν θα το αφήσει αυτό ο Θεός. Αυτό το ξέρουμε. Αν κανείς το πάθει, το πάθει γιατί έπαψε να ελπίζει. Και θα παρακαλούσα εδώ να προσέξουμε ότι όσο κι αν νομίζουμε εμείς

Εεε... Ασχετικά από τι πιεζόμαστε, όσο και αν νομίζουμε εμείς ότι δεν υπάρχει άλλο περιθώριο, εφόσον δεν εμφανίζεται ο Θεός και δεν τακτοποιεί τα πράγματα ο Θεός, δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει. Εμείς, ναι, όντως δεν αντέχουμε, αλλά μυστικά μυστικά ο Θεός μας ενδυναμώνει και αντέχουμε. Αυτό το ξέρουμε, έχουμε λίγο πολύ όλοι κάποια πείρα, ότι νομίζαμε πως δεν αντέχαμε και αντέξαμε. Εδώ μόνο με τις δυνάμεις του επίσης.

Ψυχικές, ειδικές δυνάμεις ο άνθρωπος έχει. Και θα ήθελα ακόμη μια φορά να το πω αυτό που το είχα πει παλαιότερα, ότι ο Θεός, ακριβώς επειδή ο άνθρωπος έχει μέσα του δυνάμεις, οι δυνάμεις αυτές πρέπει να ξυπνήσουν από μέσα, να ξεσηκωθούν από μέσα αυτές οι δυνάμεις και να δοθούν όλες στον Θεό. Δεν μπορεί πλαδαρά κανείς να λέει ότι είναι του Θεού. Ο άνθρωπος είναι ον, είναι δημιούργημα του Θεού, είναι άνθρωπος που έχει πολλές δυνάμεις μέσα του. Και ο Θεός, ας πούμε, επιτρέπει να πιεστεί, να πιεστεί, να επιστρατεύσει αυτές τις δυνάμεις, να τις δώσει στον Θεό, να αφιερωθεί δηλαδή στον Θεό, να δοθεί στον Θεό με όλα αυτά. Και όπως είπαμε άλλη φορά, ενώ υπό καλές συνθήκες των πραγμάτων, έτσι, σε καλές περιστάσεις, σαν να μην αντέχει ο άνθρωπος, όταν βρεθεί σε δύσκολη ώρα, ας πούμε στο μέτωπο,

να μην κοιμηθεί δυο εικοσιτετράωρα και περισσότερο, μπορεί να μη φάει, εκεί να αντέχει. Κάτι που δεν το έκαμε ποτέ, αν ήταν πράγματα εν καιρώ ειρήνης. Εκεί που τις βρίσκεις τις δυνάμεις. Σημαίνει δηλαδή ότι ο άνθρωπος έχει δυνάμεις και γι' αυτό ο Θεός επιτρέπει μερικές φορές ο άνθρωπος να φτάνει σε ένα αμήν και σε ένα άλλο, και σε ένα άλλο, και σε ένα άλλο, και όμως αντέχει, αντέχει, και επιτρέπει ο Θεός για να εκδηλωθούν όλες οι δυνάμεις του ανθρώπου και όλες να δοθούν εις τον Θεό, να υποταχθούν όλες στο θέλημα του Θεού. Και αν όντως έπειτα ο άνθρωπος δεν αντέχει, ο Θεός είναι αδύνατο να τον αφήσει. Το καπάκι δε θα μπει, ας πούμε έτσι, γιατί άμα έβαζαν το καπάκι στο φρέαρ, τελείωνε. Ας υποθέσουμε να μπει το καπάκι, κάποια οπή θα ανοίξει ο Θεός για να παίρνει αέρα. Ας το πούμε έτσι, για να μην πεθάνει τελικά.

Για σήμερα θα συνεχίσουμε την άλλη Δευτέρα.