Όλα τα έθνη και ολόκληρη η καρδιά λατρεύουν τον Θεό

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

The Kingdom of Heaven.

As we said, this is also a messianic psalm, referring to the Messiah, because the psalmist addresses all the nations. In the earlier verses we saw that kings would come there, to the temple on Mount Zion, to offer gifts. The temple had not yet been built; they would come later. Now the psalmist asks God to rebuke the Egyptians on the one hand, and also the rulers of the other nations.

These are the rulers who want to destroy the people of God, a people tested, he says, like silver and gold in the furnace. He says that in the end they will all come and worship: envoys from Egypt and from distant Ethiopia. As we said, that means from everywhere. They will come willingly, eager to offer gifts to the one true God. Now David, the psalmist, calls all the nations and all the kings to glorify God: “Kingdoms of the earth, sing to God; chant to the Lord.”

No one is excluded. God is for all people who live throughout the world, not only for the Jews or for a few nations. All are called to turn to God, to come and worship Him, praise Him, and sing to Him. “Kingdoms of the earth, sing to God; chant to the Lord.”

It is as though humanity were one person with many faces, and all must worship and praise the one true God. I think we said something about this last time, but it is worth dwelling on again today.

Among the peoples of the earth, one people may be honored with a bond with God while the others look in different directions. Yet all must come and worship Him. There is something similar within each person: a tendency to give God only part of ourselves. All of us who have been baptized and have not rejected our Baptism give some part of ourselves to God, more or less. Even those of us who take these things more seriously and give them our whole attention may give God a large part of ourselves.

That part loves God, believes in Him, seeks Him, devotes itself to Him, and does His will. But another large part of us remains. Are there people who have given themselves entirely to God? Yes, as I have said, but they are very few. Many of us have not. It is as though we were several people within: a large part of us worships other things, bows down to other things, loves and glorifies other things or other people. The whole person has not submitted to God.

So he calls all the nations to worship the one God, then and always. Those of us who know the truth have a duty to make it heard throughout the world: there is a true God, and He calls everyone, forgives everyone, and receives everyone who repents. At the same time, we can take this call personally. We cannot keep corners of our souls that worship other gods. Sometimes, with a kind of boldness or carelessness, someone says, “That is something I cannot do.”

“When it comes to this weakness of mine, I cannot turn to God. I cannot make room for God here. I cannot do without this thing.” We cannot accept that. Every corner and every hidden depth of the soul must submit to God. I think most Christians falter and fail to grow spiritually because they have not decided to give their whole selves to God. They give Him a part. God, in His love for mankind, receives even that, but He cannot work with such a soul in full trust.

He fears He will be betrayed. What God asks for is the whole heart. That is why He says, “My son, give me your heart.” He asks for the whole person.

He wants to win over the whole person through that person's willing consent, so that the whole person, the whole inner person, may glorify and praise God. There should not be a single cell of our being that has never been devoted to God. It would be good to examine ourselves today: which corners of our souls have we still not surrendered to God? Let us find them.

We pray to God, go to Church, receive Holy Communion, and go to confession. But when some particular matter comes up, we seem to stop asking God. We act as though He were absent, almost as though we did not want Him to know. The thought that God must know about this too, that He must have a say in it too, troubles us. So a person is divided and does not advance spiritually. And I do not mean only an obvious weakness, such as a person who seems to be doing well in everything else but wants to drink and get drunk.

Such a person might say, “Yes, I agree about everything else, but I cannot give this up.” I mean more than these obvious things, though I mean them too. Think, for example, of the fears you carry in your soul. In the face of those fears, you do not submit to God. When they come, you give yourself over to them and let them do whatever they want with you. At that moment, I believe, it is as though God did not exist for you—even though you pray, ask for His help, go to Church, read, confess, and receive Holy Communion. Fear comes, and you give yourself over to it. Cowardice comes, and you give yourself over to it. Turmoil comes, and you give yourself over to it.

Envy, hatred, or the sorrow you feel because others upset you, do not listen to you, or do not do what you want—you give yourself over to these things and let them carry you away. You argue with your own sick self and with those corners of your soul, and you leave God and everything else behind. At every moment, in every situation you find yourself in, entrust yourself to God. Praise Him and glorify Him. There are times when saying “Glory to God” feels very hard. But blessed is the one who says it. Hard or not, this is what we are called to do.

This is the attitude we must take before God. If you look at it only from your own side, you will never find a way through. It will seem like a mountain, impossibly hard. But look at it from God’s side: if this is what God wants and says, can it be done? How? When people wrong you, trouble you, torment you, press you, crush you, even kill you through accusations, contempt, or anything else, give yourself to God at that very moment. Then you will belong to Him. You do this by saying “Glory to God,” even when you long to complain.

“My God, You have permitted this. Since this is Your will, let it be blessed. Glory to You!” In this way a person acts with generosity and courage, as God made us to act. Then God has someone He can trust and work with.

“To God, who rides upon the heaven of heavens toward the east.” Sing psalms; praise God, who has ascended as though in a chariot and travels through the heavens, even, we might say, the third heaven, toward the east. “Behold, He will give His voice a voice of power.” God will command His power to be revealed. Perhaps the psalmist means thunderbolts here as well. Put this way, the image can seem a little small: praise God, who rides a chariot up through the heavens toward the east.

He is the God who gives the command, and thunderbolts begin to fall, revealing His power. The image used here may seem rather limited, though elsewhere the psalmist uses other images. My dear friends, what he wants to say is this: praise and glorify a God unlike the gods you know, the ones you make with your own hands out of stone or wood, an idol standing there. Nor is He a star, the sun, the moon, or an animal. He is the true and living God.

He has power; indeed, we would call Him almighty. Yet in His almighty power and in the majesty mentioned here, we should see all that God is. I call you to praise and glorify such a God. His greatness, majesty, splendor, and glory are beyond what a person can grasp. Yes, He rises through the heavens toward the east, where the light comes from. The psalmist does not mean that God goes there to find light: God Himself is light. Wherever anyone receives something good, God is there, because He is the giver of every good thing. So this God who...

Yes, He made everything, holds everything in His hands, cares for all things, and is almighty. He sends the thunderbolts; all power is His, and He can do all things. And as much as we may glimpse His majesty, we cannot describe it, or His glory and splendor. This is the God I call you to fall down before, worship, glorify, and praise. That is what the psalmist seems to be saying here. And if we bring this home to each Christian personally, because here too...

We do not see things rightly. We confuse them, and we diminish them too. How often do we know God’s commandment and His will, yet when we are reminded to obey, we say, “I can’t. It’s impossible.” We make God out to be a master who needs servants to do his work, as though he could not be a master without them. Like a pasha or a sultan, let us say...

If such a ruler had no one to serve him and were left all alone, he would be the most helpless person on earth. He would not even be able to prepare a meal or dress himself, or...

Is God, then, a master with needs we cannot meet? Do we say we cannot do His will or keep His commandments because He asks too much, as though He needed these things from us? For it is only in such circumstances that a person says he cannot do something. But once a person truly understands that what he is being asked to do is for his own good, once he sees the treasure hidden in it, he will get up and act. Even if he is slow, even if he is ill, he will do something. He will show that he accepts it gladly.

God is a master, yes, but He is the maker and creator of all things, who made them for humanity. He holds everything in His hands: all power, glory, greatness, and splendor. Suppose someone invites you to see a sight unlike anything you have ever seen. You would be grateful to the one who invited you, even if you had to walk a little, climb a little, stand there for an hour, or go without food for a while. The sight is so beautiful that you do not even think of those things.

That beautiful sight—or whatever else it may be—holds your attention so completely that you forget everything else. All you remember is to give thanks. Even if you forget for a moment, as soon as you see him before you, you say, “Thank you for telling me about it. Thank you for bringing me here. Thank you for…” He might say, “Well, it must have tired you a little.” And you would say, “What are you talking about? You tired me? Don’t even speak of it or think of it. I didn’t feel a thing.” And I’m the one who should be thanking you… But what sight can compare with the sight of God, if I may put it that way? What sight can compare? What, for instance, is more radiant than God? No—what do I mean, more radiant than God? What is as radiant as God? What is as beautiful as God?

What is as wondrous, as majestic, as glorious as God? And who could ever have enough of seeing Him? Think of those who were granted some vision of Him—remember Moses. There is something almost painful about it: God seems to slip from their sight, leaving them longing for Him. Yet that longing is sweet.

Um...

Is there anything more beautiful than God? When a person is granted the grace to sense even a little of God’s holiness, goodness, love, condescension, humility, mercy, compassion, glory, and radiance, nothing can hold him back. The commandments we have now would seem like nothing to him, even if there were many more. And however hard things are now, they could be far harder, as we see in the martyrs.

Can the difficulty we claim to face in keeping God’s commandments compare with what the martyrs faced? Their lives were in danger, but that was the least of it. Think how their lives ended and what they suffered under torture before the end came. Yet they paid it no heed at all. Why? Because the love of God had swept them away. In a sense, God’s love captivates a person. Of course, we speak of God’s love, but without experiencing it we do not understand what it is. We speak of God’s glory, the vision of God, His beauty and holiness, but we do not really understand.

Someone would say, “Holy, Holy, Holy God, Holy Mighty,” and the words would overwhelm him. We do not understand them like that. We try a little, but we have not experienced what they mean. So what are we to do? We must believe. We must believe it. The Word of God says it; Holy Scripture says it. And within the Church, people do not pass this on merely as a teaching learned from someone else. They speak from experience: they have seen it and lived it. Each of us must believe that this is so, without hesitation. If we insist on understanding it first and only then believing, we will never begin. Believe, and you will start to move.

Move in that direction. If these things are as we are told—and they are—then believe them and begin to move toward them. When someone believes something deeply and is completely certain of it, that certainty can make what he has not yet received feel as though it were already his. We have used the example of a winning lottery ticket before, and it is worth mentioning again. The winner has not yet received the money. He has bought no food or clothing with it. Yet he is truly joyful right now, as soon as he hears he has won. He is certain it is true, and his soul rejoices even though he has not eaten a thing yet.

It is not the food itself that brings him joy, but his certainty. His soul, his heart, his whole being rejoices. As we said, he is grinning from ear to ear. He may have gone without food since yesterday, but for two or three days he scarcely thinks about that. Can a person believe even more firmly in what God holds for us than that lottery winner believes in his prize? Yes, because, as the Apostle Peter says, the Word of God that speaks of these things is more sure. And we have more than the Word of God: we have seen it lived out in the Fathers, the Saints, and the martyrs. Could all of that be unreal?

If there were only one martyr, or two, perhaps someone could raise a doubt. But there are thousands. I wonder what people are thinking when they say, “These are fairy tales.” How could thousands of such lives be dismissed? We see that they truly lived these things. Their witness helps us believe, and the joy that grows within us can be greater even than the joy of a person certain he has won the lottery but who has not yet received anything. We can be completely happy this very hour, whatever condition each of us is in, if we believe what the Church tells and teaches us.

The Church has the revelation of Christ, the Word of Christ, His work, and His Mysteries. If we believe without reservation, we can be completely happy from this very hour. It will be as though we were already in Paradise, standing before the Holy Trinity in worship, together with all the Saints. This is a certainty, not empty words. As we read and believe that these things are true, even before we experience them ourselves, we begin to sense God’s radiance and majesty. We are captivated. What could compare with God? What could draw our souls away from Him then? So a person gives himself wholly to God and holds nothing back.

All his hope, all his love, all his willingness and zeal, his whole being—his soul, heart, spirit, and understanding—as the Lord says: “You shall love the Lord your God with all your heart, with all your strength, with all your soul, and with all your mind.”

I call you to praise this God, who truly holds power in His hands, unlike your own false gods. He truly holds power in His hands—not merely power, but all power. As we said, David speaks here of thunderbolts. The image is inadequate, but he uses something familiar to express what he means.

“Give glory to God; His majesty is over Israel, and His power is in the clouds.” So David continues: yes, give glory to God. “His majesty is over Israel.”

And “His power is in the clouds.” I cannot say exactly what David means here, but perhaps he is saying: what I have told you is true. God is the true God, the glorious God, full of glory and majesty.

This majesty of God has been revealed.

I am not speaking of something abstract. God has shown this majesty to His people. In a sense, David also answers why God first chose this people and then addressed all the nations. God first established a beginning on earth through which His work could spread to every nation. He had already done and revealed so much among this people. His glory, majesty, and power had been made visible to them. Everything about God that can be revealed to humanity was shown to this chosen people. “His majesty is over Israel.” Yes—and God’s majesty is seen in Israel in many ways.

All this, we might say, is God’s wondrous providence for His people. He chooses them, cares for them, protects them, brings them out of Egypt and leads them through the wilderness. There He forms them and reveals Himself to them in many ways. And this small, weak people defeats the nations it encounters, even those in the land of Canaan. At last, as He promised, God gives them the Promised Land. These are things you can point to, as David seems to say. “His majesty is over Israel.”

Yes, this is what... As we were saying earlier, when we read the Gospel today, it is more than words on a page. The Gospel tells of Christ’s deeds and His life. Christ did sit down and teach, but His words are also bound up with His life and with all He does among the people. Someone might still say, “Christ was Christ, but we are human.” Yet in the two thousand years from then until today, we have seen all that the Gospel speaks of...

The Saints have lived it, and the Church has lived it. The Church has continual experience of the Gospel. She does not merely keep it as a book and teach from it. She lives the Gospel and knows its life from experience. That is why the Church can interpret it rightly. And, if I may add something here, the Fathers’ interpretation can sometimes seem more demanding than the words appear in the New Testament. Some people prefer reading the Gospel because it seems easier and asks less of them. But when they read the teaching of the Church...

...things seem harder. I think we spoke about this many years ago. I do not know whether we have mentioned it since. There was a talk on the subject about twenty years ago, when we were at Saint Panteleimon, I think...

When the Lord says, for example, “Blessed are the poor in spirit, for theirs is the Kingdom of Heaven,” we read it and read it again, and it seems easy enough. But the Saints of the Church did more than read it. They said, “Christ says this, and it is true. I must become poor in spirit if I am to be blessed, as the Lord says.” When they tried to become humble and poor in spirit, when they tried truly to mourn—“Blessed are those who mourn”—and to have a pure heart—“Blessed are the pure in heart, for they shall see God”—and to be merciful, then it became difficult. Reading these words is one thing; trying to live them is another. They look different once you do. The Fathers lived them. Reading costs us nothing, and we take what we can from it. But the Fathers were honest with themselves and with God. They did not say, “I have read a little, and I have so much else to do, so many cares. What I manage to read is enough.” They held themselves to what they had read.

They said, “This is what Christ says, so this is how you must live. This is what Christ says, so this is what you must do.” Was it hard? Let it be hard. They found in living it that it was hard. It costs us nothing to read the Lord’s words. We read them comfortably: “Which of you, if your child asks for bread, will give him a stone? Or if he asks for a fish, will give him a snake? If you, then, though you are evil, know how to give good gifts to your children, how much more will the heavenly Father give the Holy Spirit to those who ask Him, who pray and ask for His Spirit night and day?” How much more will God give, if even you, though you are evil...

...you do not make a mistake: you give your child something good, the very thing the child asks for. How much more will the heavenly Father, who is not evil but good, give you the Holy Spirit if you ask night and day? We can read that easily enough and say, “There, we have done our reading today.” We might even tell someone, “Today’s reading was beautiful. That part struck me.” But the ascetic, the venerable one, the martyr, the Saint, took it differently: “That settles it. Christ says it, so I must ask for the Holy Spirit night and day.” “But I’m sleepy, I’m sleepy.” Well then, I’ll tie myself up with ropes so that I do not fall asleep.

That is why the Saints did what they did, whether staying awake or doing something else. They took the Lord’s words seriously. They did not play games with themselves, or with God. That is why some of what they did can seem excessive...

...to us. Yet what followed showed that they acted with God’s illumination. God gave them the Holy Spirit, and He still gives the Holy Spirit today. Look at someone who calls out night and day, “Lord Jesus Christ,” “My Jesus,” gladly saying the Jesus Prayer as Christ commanded. How could he doubt Christ’s word? Even a human being does not simply break a promise. Would God break His? He believes this, and acts on that faith. Then the difficulty becomes clear: to call out night and day, he has to arrange his life in ways that alarm us. We say, “The Fathers make things too hard. It cannot be done. They go too far. Let us just read Holy Scripture.” But that is not how it is. In the Church we have...

...experience of the Word of God and of the life the Word of God speaks about. In the Church we see that Word lived out. As David says there, “Glory to God.” He is the one who did all these wondrous things for the people of God, Israel, so that His grace might now reach you too. “And His power is in the clouds.” Here again, speaking of power, David may be alluding to lightning and all that happens among the clouds. Who can do such things? God alone. Even today...

...God’s power is still plain to see. We speak of it in spiritual and theological terms, but we also see it in very concrete ways. Look at the stars, the sun, the heavens, the whole universe. Who made all this? What power keeps it moving? Where does the fuel come from for the countless stars moving through the universe at such dizzying speeds? Who sets them in motion? Where did they get their oil—from Iraq and Iran?

Even today we can find countless examples in creation that reveal God’s existence, His power, and His providence. How much more, then, was His majesty shown over Israel? His power was made known there, and His power is seen in the clouds. David goes on: “God is wondrous in His holy places.”

“In His holy places” may be a plural form referring to His holy place: the hill of Zion, that sacred place of God where the tabernacle stood. God revealed Himself there in wondrous ways, and someone who saw and touched that holy place could marvel at Him. Many times He spoke from the tabernacle and made His will known through the Ark of the Covenant. But “God is wondrous in His saints” can also mean what we mean by it in the Church today: God is wondrous in the Saints. The Apostle also uses that verse.

God is worthy of wonder. We see His majesty and marvel at Him. However much a person sees of God, God still lies beyond what he can grasp. But we also see God revealed through the Saints. As we have said before, God the Father was revealed through the Son, the Son through the Holy Spirit, and the Holy Spirit is revealed through the Saints. The Holy Spirit reveals the Son to us. Whatever we do, unless the Holy Spirit breathes and stirs within us, we will not know Christ. The Holy Spirit forms Christ within us, and is Himself made known through the many Saints of our Church. So God is revealed in the Saints.

God is revealed in them: His glory, holiness, power, and majesty. The Saints show us something of who God is. So, yes, we marvel at the Saints, but in the end we marvel at God. We would be mistaken to stop at the Saints themselves. However brightly the moon shines, only someone who does not know better would think its light comes from itself. We know it shines because the sun, full of light and fire, lights it up. The Saints are what they are because God makes them Saints. They are even called little gods because God dwells in them and makes them holy. Thus, “God is wondrous in His saints.”

“The God of Israel, He will give strength and might to His people.” The God of Israel will strengthen His people and give them might. What does David mean here? God has raised up Saints from among His people and has revealed Himself among them as a whole. All of them are His holy people, but He has revealed Himself in a particular way through certain Saints, and He is wondrous in them.

He remains the God of Israel, even as He becomes the God of all. All nations will come to worship Him, yet Israel will remain at the center. Israel needs God to strengthen and uphold it. The God of Israel will give strength and might to His people. He will bless every nation, but that does not mean Israel will cease to be His people. Israel remains the first people of God, the people through whom He revealed Himself to the other nations. “Blessed be God!”

And the psalm ends with this phrase: “Blessed be God; may the Lord God be glorified.” After all this, after these thoughts—which are not thoughts, not thoughts merely in David’s mind, for he lives all these things—he puts down a few words here, but how much David experiences in order to write them! Overwhelmed, in the good sense, before God, before His glory and power, before all these acts of God and His greatness and majesty—overwhelmed, humbled in the good sense, and contrite, yet also full of joy, exultation, and gladness—David says: “Blessed be God; may God be glorified, who is who He is and who does all these things.”

That brings us to the end of the psalm for today. God willing, next Monday we will begin Psalm 68.

Βασιλεία των Ουρανών.

Είπαμε, ο ψαλμός αυτός είναι και μεσσιακός ψαλμός που αναφέρεται στον Μεσσία, διότι εδώ ο ψαλμωδός απευθύνεται σε όλα τα έθνη. Είδαμε στους προηγούμενους στίχους ότι οι βασιλείς θα έρθουν εκεί στον ναό, δηλαδή στον λόφο Σιών, ακόμη δεν υπήρχε ο ναός, ή αργότερα θα έρχονταν για να προσφέρουν δώρα. Τώρα ο ψαλμωδός παρακαλεί τον Θεό να επιπλήξει τους Αιγυπτίους από το ένα μέρος, αλλά επίσης να επιπλήξει και τους άρχοντες των άλλων λαών.

Οι οποίοι θέλουν να εξαφανίσουν τον λαό του Θεού, που είναι δεδοκιμασμένος, λέει, σαν το ασήμι και σαν τον χρυσό στην κάμινο. Λέγει ότι θα έρθουν τελικά όλοι και θα προσκυνήσουν, πρέσβεις εξ Αιγύπτου και από τη μακρινή Αιθιοπία, και είχαμε πει ότι αυτό σημαίνει από παντού. Θα έρθουν πρόθυμα, πρόθυμα να δώσουν δώρα, να προσφέρουν δώρα εις τον ένα και αληθινό Θεό. Τώρα ο Δαβίδ εδώ καλεί όλα τα έθνη, αυτός είναι ο ψαλμωδός, καλεί όλα τα έθνη, όλους τους βασιλείς, να δοξάσουν τον Θεό. Βασιλείαι της γης, άσατε τῷ Θεῷ, ψάλατε τῷ Κυρίῳ.

Δεν είναι κανείς που εξαιρείται. Ο Θεός δεν είναι μόνο για τους Εβραίους, δεν είναι για ένα λαό ή για μερικούς λαούς, αλλά για όλους, για όλους τους ανθρώπους που κατοικούν στην οικουμένη. Και όλοι να στραφούν προς τον Θεό, όλοι να έρθουν να προσκυνήσουν τον Θεό, να υμνήσουν τον Θεό και να ψάλλουν τον Θεό. Βασιλείαι της γης, άσατε τῷ Θεῷ, ψάλατε τῷ Κυρίῳ.

Σαν να είναι ένας άνθρωπος η ανθρωπότητα που έχει πολλά πρόσωπα, και όλοι πρέπει να προσκυνήσουν τον Θεό, τον έναν αληθινό Θεό, και να τον υμνήσουν. Θα έλεγα εδώ ότι νομίζω κάτι είχαμε πει και την περασμένη φορά, αλλά νομίζω αξίζει να επιμείνουμε λίγο και σήμερα.

Υπάρχει μια τάση μέσα εις τον άνθρωπο, όπως γενικότερα στη γη, ας πούμε, υπάρχει αυτό, ότι ένας λαός δοξάζεται να συνδεθεί με τον Θεό, οι άλλοι είναι στραμμένοι προς άλλες κατευθύνσεις, όμως όλοι πρέπει να έρθουν να προσκυνήσουν τον Θεό. Υπάρχει μια τάση λοιπόν μέσα εις τον άνθρωπο να δίνει ένα κομμάτι του εαυτού του εις τον Θεό. Όλοι όσοι είμαστε βαπτισμένοι και δεν αρνηθήκαμε το βάπτισμα, λίγο πολύ, δίνουμε ένα κάποιο μέρος του εαυτού μας εις τον Θεό. Αλλά και εκείνοι που περισσότερο ενδιαφερόμεθα, πήραμε πιο ζεστά τα πράγματα, δίνουμε ένα μεγάλο μέρος του εαυτού μας, το δίνουμε στον Θεό.

Αυτό το μέρος, να αγαπάει τον Θεό, να πιστεύει στον Θεό, να ζητεί τον Θεό, να αφοσιώνεται στον Θεό, να κάνει το θέλημα του Θεού. Αλλά ένα μεγάλο μέρος όμως του εαυτού μας, και δεν ξέρω αν υπάρχει κανείς ο οποίος... Υπάρχουν πολλοί, έχω πει ότι υπάρχουν, αλλά είναι ελάχιστοι. Πολλοί πάντως είμεθα εκείνοι οι οποίοι δεν έχουμε δώσει εξ ολοκλήρου τον εαυτό μας στον Θεό, ένα μεγάλο μέρος λοιπόν του εαυτού μας, σαν να είμεθα μέσα μας δηλαδή πολλά πρόσωπα, και ένα μεγάλο μέρος του εαυτού μας λατρεύει άλλα πράγματα, προσκυνεί άλλα πράγματα, αγαπά άλλα πράγματα, δοξάζει άλλα πράγματα, πρόσωπα κλπ. Και δεν είναι ο όλος άνθρωπος υποτεταγμένος στον Θεό.

Δηλαδή καλεί όλα τα έθνη να λατρέψουν τον έναν Θεό, και όχι μόνο τότε, και πάντοτε. Και από μια πλευρά έχουμε υποχρέωση όσοι γνωρίζουμε την αλήθεια να φέρουμε αυτή την αλήθεια, να γίνει ακουστή η αλήθεια της σε όλο τον κόσμο, ότι υπάρχει ο αληθινός Θεός και ότι καλεί όλους ο αληθινός Θεός και τους συγχωρεί όλους, τους δέχεται όλους αν μετανοήσουν. Αλλά συγχρόνως όμως, ναι, ας το πάρουμε και έτσι, δεν επιτρέπεται να υπάρχουν γωνιές μέσα στην ψυχή μας που να λατρεύουν άλλους θεούς. Μερικές φορές, πώς να πούμε, με ένα θράσος κανείς ή με μια ξενοιασιά, ας πούμε, λέγει ότι αυτό δεν μπορώ.

Δεν μπορώ να... Ως προς αυτήν την αδυναμία δεν μπορώ να στραφώ στον Θεό, ως προς αυτήν την αδυναμία δεν μπορώ να δώσω κανέναν τόπο στον Θεό, εγώ δεν μπορώ να κάνω χωρίς αυτό το πράγμα, ας πούμε, μια αδυναμία μου. Δεν επιτρέπεται, όλες οι γωνιές της ψυχής και όλες οι πτυχές, ας πούμε, και τα μύχια της ψυχής πρέπει να υποταχθούν στον Θεό. Νομίζω ότι οι περισσότεροι χριστιανοί χωλαίνουν πνευματικά, δεν προκόπτουν πνευματικά, διότι δεν έχουν πάρει αυτή την απόφαση να δώσουν όλο τον εαυτό τους στον Θεό. Δίνουν ένα κάποιο μέρος του εαυτού τους. Και ο Θεός φιλάνθρωπος είναι, δέχεται και αυτό, αλλά δεν μπορεί να συνεργαστεί με αυτή την ψυχή έτσι με εμπιστοσύνη.

Φοβάται, θα προδοθεί. Και εκείνο που ζητάει ο Θεός είναι, γι' αυτό και λέγει, «Δώσ' μου, γιε μου, δώσ' μου την καρδία», ζητά όλη την καρδία του ανθρώπου, ζητά όλον τον άνθρωπο.

να κατακτήσει με εκούσια, θεληματικά, να κατακτήσει όλον τον άνθρωπο και όλος ο άνθρωπος, όλος ο έσω άνθρωπος, να δοξάσει τον Θεό, να αινέσει τον Θεό, να μην υπάρχει κύτταρο της υπαρξεώς μας που δεν είναι ποτέ ταγμένο στον Θεό. Και θα ήταν καλό να κάνουμε μία σήμερα κιόλας, έτσι, μια έρευνα: Ποιες γωνιές της ψυχής μας δεν έχουν παραδοθεί ακόμη στον Θεό; Να τις ανακαλύψουμε και να επιτεθούν και αυτές.

Προσευχόμεθα, ας πούμε, στον Θεό, ή εκκλησιαζόμεθα, ή θα κοινωνήσουμε, θα εξομολογηθούμε. Αλλά όταν έρθει η ώρα για το άλφα ή το βήτα, εκεί σαν να μην ρωτούμε τον Θεό. Και ενεργούμε ερήμην του Θεού, σαν να μην θέλουμε να ξέρει ο Θεός, και μας πιέζει το ότι πρέπει και αυτό να το γνωρίζει ο Θεός, πρέπει και γι' αυτό ακόμη να έχει λόγο ο Θεός. Το πράγμα μας ενοχλεί, και έτσι είναι διχασμένος ο άνθρωπος και δεν προχωρεί πνευματικά. Και δεν εννοούμε εδώ μόνο ότι έχει κανείς μια αδυναμία, ας πούμε, όλα καλά, όλα καλά, αλλά θέλει να πίνει κανείς, να πίνει, να μεθάει, ας πούμε.

Ότι ναι, εντάξει για όλα, αλλά αυτό δεν μπορεί να το αφήσει. Δεν εννοούμε μόνο τέτοια που είναι έτσι χτυπητά, αλλά και όλα αυτά. Ως προς τον φόβο, παραδείγματος χάριν, κάτι που έχεις στην ψυχή σου, τις φοβίες που έχεις στην ψυχή σου, ως προς αυτές δεν υποτάσσεσαι εις τον Θεό. Όταν έρθουν αυτές, αφήνεσαι εκεί και σε κάνουν ό,τι θέλουν. Πάει, πιστεύω, να μην υπάρχει Θεός για εσένα εκείνη την ώρα. Για εσένα ο οποίος, η οποία και προσεύχεσαι και παρακαλείς και εκκλησιάζεσαι και διαβάζεις και εξομολογείσαι και κοινωνείς κλπ. Ήρθαν οι φοβίες, αφήνεσαι σε αυτές. Ήρθε η δειλία, αφήνεσαι σε αυτήν. Ήρθε η ταραχή, αφήνεσαι σε αυτήν. Ευχαριστώ.

Φθόνος, το μίσος, ναι, μια λύπη που σε στενοχωρούν οι άλλοι, που οι άλλοι δεν σε ακούνε και δεν κάνουν αυτά που θέλεις. Αφήνεσαι λοιπόν σε αυτά και δώσ' του εκεί. Συζητάς με τον εαυτό σου, με τον άρρωστο εαυτό σου και με αυτές τις γωνιές της ψυχής σου, και αφήνεις και τον Θεό και αφήνεις και τα πάντα. Ανά πάσαν στιγμή, ανά πάσαν ώρα και για οποιαδήποτε κατάσταση και σε οποιαδήποτε κατάσταση βρεθείς, να αφήνεσαι στον Θεό, να υμνείς τον Θεό, να δοξάζεις και να υμνείς τον Θεό. Είναι μερικά, ας πούμε, μερικές ώρες που να πει ο άνθρωπος «Δόξα τω Θεώ» βρίσκεται πολύ δύσκολο, αλλά χαρά σε εκείνον που θα το πει όμως. Δύσκολο ξεδύσκολο, ο άνθρωπος καλείται έτσι.

Είναι η στάση να πάρει απέναντι στον Θεό και δεν θα βρει ποτέ άκρη, ναι, θα του φαίνεται βουνό, θα του φαίνεται δύσκολο, δεν γίνεται, δεν θα βρίσκει άκρη εφόσον το βλέπει μόνο από τη δική του πλευρά. Όταν όμως το δει από την πλευρά του Θεού, αφού το θέλει ο Θεός έτσι, αφού το λέγει έτσι ο Θεός, μπορεί να γίνει, δεν γίνεται; Πώς θα γίνει; Θα το πει και θα δώσει τον εαυτό του την ώρα που σε αδικούν, την ώρα που σε ενοχλούν, την ώρα που σε βασανίζουν, σε πιέζουν, σε λιώνουν, σε θανατώνουν, με τις κατηγορίες, με την περιφρόνηση, με το οτιδήποτε. Και τότε ο εαυτός πρέπει να ανήκει στον Θεό και θα ανήκει στον Θεό όχι αν αρχίσεις να κλαψουρίζεις και να παραπονιέσαι, «βοήθα με», αλλά «Δόξα τω Θεώ».

Εσύ, Θεέ μου, το επιτρέπεις, αφού εσύ το θέλεις, να 'ναι ευλογημένο. Δόξα σοι! Έτσι ο άνθρωπος, ας πούμε, ενεργεί λίγο με μια γενναιοφροσύνη, με μια ανδρεία, διότι έτσι τον έκανε ο Θεός. Επομένως έχει να συνεργαστεί ο Θεός με έναν άνθρωπο στον οποίο μπορεί να έχει εμπιστοσύνη.

Τῷ Θεῷ τῷ ἐπιβεβηκότι ἐπὶ τὸν οὐρανὸν τοῦ οὐρανοῦ κατὰ ἀνατολάς. Ψάλατε, πέστε ψαλμούς, υμνήστε τον Θεό, τον Θεό αυτόν ο οποίος έχει ανέβει σαν σε άρμα και προχωρεί στον ουρανό, ας πούμε στον τρίτο ουρανό, κατά ανατολάς, προς την Ανατολή. Ιδού, δώσει τῇ φωνῇ αὐτοῦ φωνὴν δυνάμεως. Να, ο Θεός θα δώσει εντολή στην δύναμή του να εκδηλωθεί, ας πούμε. Εδώ εννοεί ίσως και τους κεραυνούς. Έτσι όπως το λέγει εδώ, έτσι φαίνεται φτωχό, ας πούμε, λίγο, ότι ψάλλονται τον Θεό αυτόν ο οποίος ανέβηκε σε ένα άρμα και ανεβαίνει στους ουρανούς κατά ανατολάς.

Του Θεού ο οποίος τώρα θα δώσει εντολή και θα αρχίσουν να πέφτουν οι κεραυνοί και θα φανερωθεί έτσι η δύναμή του. Φαίνεται λίγο φτωχό έτσι με την εικόνα που χρησιμοποιεί εδώ, αλλά άλλες φορές χρησιμοποιεί άλλες εικόνες. Αγαπητοί, πάντως θέλει να πει με αυτό ότι, ξέρετε, θα ήταν καλό να υμνήσετε έναν Θεό, να δοξάσετε έναν Θεό, να ψάλετε σε έναν Θεό ο οποίος δεν είναι ο Θεός αυτός όπως ξέρετε εσείς τους θεούς σας, που τους φτιάχνετε με τα ίδια τα χέρια σας και είναι μια πέτρα, είναι ένα ξύλο, ένα ξόανο εκεί. Ή είναι ένα αστέρι, είναι ο ήλιος, είναι φεγγάρι, είναι ένα ζώο κλπ. Εδώ είναι ο Θεός, ο αληθινός, πραγματικός Θεός.

Ο οποίος και δύναμη έχει, δύναμη, παντοδύναμος θα λέγαμε, αλλά μέσα σε αυτά, στην παντοδυναμία του, μεγαλοπρέπεια, που τα οποία μνημονεύει εδώ, μέσα σε αυτά πρέπει να δούμε όλες τις ιδιότητες του Θεού. Σας καλώ να υμνήσετε και να δοξάσετε έναν Θεό ο οποίος είναι έτσι. Δηλαδή η μεγαλοσύνη του, η μεγαλοπρέπειά του, η λαμπρότητά του, η δόξα του είναι κάτι που δεν μπορεί να το συλλάβει ο άνθρωπος. Ναι, λοιπόν, ανεβαίνει στους ουρανούς και εκεί πέρα προς Ανατολάς, επειδή από την Ανατολή έρχεται το φως, αλλά με την έννοια τώρα ο ψαλμωδός δεν το λέει αυτό, ότι πάει εκεί για να βρει το φως ο Θεός, γιατί ο Θεός είναι φως. Αλλά είναι, είναι, από όπου και δέχεται κανείς ένα καλό, εκεί είναι ο Θεός, γιατί ο Θεός θα δίνει όλα αυτά τα καλά. Ο Θεός λοιπόν αυτός ο οποίος...

Ναι. Έχει φτιάξει τα πάντα, έχει στα χέρια του τα πάντα, προνοεί για όλα και είναι παντοδύναμος, αυτός ρίχνει τους κεραυνούς, αυτός έχει πάσα δύναμη και μπορεί να κάνει τα πάντα. Αυτός ο οποίος επίσης, η μεγαλοπρέπειά του, όσο μπορεί κανείς να τη δει, να την πιάσει, δεν μπορεί να την περιγράψει, τη μεγαλοπρέπεια του Θεού και τη δόξα του Θεού και τη λαμπρότητα του Θεού. Αυτόν τον Θεό σας καλώ να πέσετε κάτω, να τον προσκυνήσετε και να τον δοξάσετε και να τον υμνήσετε. Είναι σαν να λέγει με αυτά εδώ. Αν τώρα το φέρουμε αυτό και σε κάθε ένα χωριστά, στον κάθε Χριστιανό, γιατί και εδώ...

Δεν τα βλέπουμε σωστά τα πράγματα και πολύ τα μπερδεύουμε και τα φτωχαίνουμε κιόλας. Πόσες και πόσες φορές, όταν ξέρουμε ποια είναι η εντολή του Θεού, ποιο είναι το θέλημα του Θεού και μας υπενθυμίζουν να κάνουμε τις εντολές του Θεού, να κάνουμε το θέλημα του Θεού, λέμε «δεν μπορώ, δεν γίνεται» και το φέρνουμε το πράγμα σαν να είναι ένας αφέντης ο Θεός, ο οποίος όπως ένας αφέντης έχει ανάγκη να του κάνουν τις δουλειές, γιατί αλλιώς δεν μπορεί να είναι αφέντης. Και δεν μπορεί να είναι, γιατί ένας πασάς, ας πούμε, ένας σουλτάνος, ένας τέτοιος...

Ευχαριστώ. Αν δεν έχει όλους εκείνους να τον υπηρετούν και μείνει μόνος μονάχος, θα είναι το ελεεινότερο ον που υπάρχει πάνω στη γη, καθώς δεν θα είναι σε θέση ούτε να κάνει ένα πιάτο φαγητό, ούτε να ντυθεί, ούτε να...

Είναι λοιπόν ο Θεός ένας αφέντης ο οποίος έχει ανάγκη και δεν μπορούμε να του τα κάνουμε, δεν μπορούμε να κάνουμε το θέλημα, δεν μπορούμε να κάνουμε τις εντολές του, πολλά ζητάει, σαν να τα έχει ανάγκη δηλαδή αυτά από εμάς, γιατί σε τέτοιες μόνο περιπτώσεις κανείς δεν μπορεί να κάνει κάτι, λέει δεν μπορεί να κάνει κάτι. Όταν όμως αντιληφθεί κανείς ότι αυτό το οποίο θα κάνει είναι για τον ίδιο τον εαυτό του, το αντιληφθεί ώστε να το πιάσει, να δει τον θησαυρό που κρύπτεται κάτω από αυτό, τότε και βραδύς να είναι, κανείς θα σηκωθεί, και άρρωστος να είναι θα σηκωθεί, και οτιδήποτε, θα κινηθεί, κάτι θα κάνει, θα δείξει ότι το δέχεται και ευχαρίστως.

Είναι ο Θεός ένας αφέντης, αλλά είναι ο Θεός ο πλάστης, ο δημιουργός των πάντων, που έφτιαξε για τους ανθρώπους, ο οποίος έχει όλα στα χέρια του, τα πάντα και τη δύναμη και τη δόξα και τη μεγαλωσύνη και τη λαμπρότητα. Και καλείται κανείς, ας πούμε, σε καλούν να δεις ένα θέαμα, θέαμα τέτοιο που δεν είδες ποτέ στη ζωή σου. Θα ευγνωμονήσεις εκείνον ο οποίος θα σε καλέσει να δεις αυτό το θέαμα, έστω και αν αυτό χρειάζεται να περπατήσεις λίγο, εγώ, χρειάζεται, ξέρω εγώ, να ανεβείς λιγάκι, χρειάζεται ίσως να μείνεις μια ώρα εκεί όρθιος, χρειάζεται ίσως να μείνεις λίγο νηστικός, διότι είναι ωραίο θέαμα και τα λοιπά, ούτε τα σκέφτεσαι αυτά.

Σε απορροφά τόσο πολύ το ωραίο αυτό θέαμα, ή δεν ξέρω τι άλλο είναι αυτό, τόσο πολύ σε απορροφά, ώστε δεν θυμάσαι τίποτε άλλο. Και το μόνο που θυμάσαι είναι να ευχαριστείς αυτό, ή και αν ξεχαστείς για λίγο, μόλις τον δεις μπροστά σου, να ευχαριστείς: «Ευχαριστώ που μου το είπες, ευχαριστώ που με φέρνεις εδώ, σε ευχαριστώ που...» «Ε, να σε κούρασε λίγο», θα πει εκείνος. «Τι λες τώρα, να με κούρασες εσύ; Ούτε να το συζητάς αυτό, ούτε να το σκεφτείς αυτό, ούτε κατάλαβα τίποτε». Και είναι το οποίο να σε ευχαριστώ που είναι... Αλλά ποιο θέαμα μπορεί να συγκριθεί με το θέαμα Θεός, αν μπορώ να το πω έτσι; Ποιο θέαμα μπορεί να συγκριθεί; Τι είναι, ας πούμε, λαμπρότερο από τον Θεό; Όχι, τι λαμπρότερο από τον Θεό; Τι είναι λαμπρό σαν τον Θεό; Τι είναι ωραίο σαν τον Θεό;

Θαυμαστό σαν τον Θεό και μεγαλόπρεπο και ένδοξο και τα λοιπά σαν τον Θεό; Τι είναι; Και ποιος μπορεί να χορτάσει, ας πούμε, να βλέπει τον Θεό; Εκείνοι που έφτασαν σε κάποια θέα, ενθυμείσθε ο Μωυσής βασιλεύς, και λένε είναι κάτι τραγικό, ενώ από το ένα μέρος, γιατί όλο και πάει να χαθεί από τα μάτια των ανθρώπων και βάζει τον άνθρωπο σε μια τυραννία, ας πούμε, αυτό γίνεται μια τυραννία έτσι γλυκιά.

Εεε...

Υπάρχει ωραιότερο από τον Θεό; Όταν αξιωθεί ο άνθρωπος να αισθανθεί λίγο την αγιότητα του Θεού, να αισθανθεί λίγο την αγαθότητα του Θεού, να αισθανθεί λίγο την αγάπη του Θεού, να αισθανθεί λίγο αυτήν τη συγκατάβαση του Θεού, την ταπείνωση του Θεού, την όλη ευσπλαχνία και φιλανθρωπία του Θεού, τη δόξα που έχει, αυτή τη λαμπρότητα που έχει ο Θεός. Όταν δει κανείς, τρελαίνεται μετά και τίποτε δεν μπορεί να συγκρατήσει τον άνθρωπο. Όχι αυτές οι εντολές που υπάρχουν, και άλλες και άλλες να υπήρχαν, δεν θα του φαινόταν τίποτε. Όχι έτσι που είναι δύσκολα τα πράγματα, πολύ περισσότερο δύσκολα να ήταν, όπως βλέπουμε στους μάρτυρες.

Μπορεί να συγκριθεί η δική μας η δυσκολία που συναντούμε τάχα για να κάνουμε τις εντολές του Θεού με τη δυσκολία που συνήθιζαν να συναντούν οι μάρτυρες, που όχι απλώς κινδύνευε η ζωή τους, αυτό ήταν τίποτε, αλλά το πώς ελάμβανε τέλος η ζωή τους και τι υφίσταντο πριν έρθει αυτό το τέλος στα βασανιστήρια; Και όμως ούτε καν τα λογάριαζαν, καθόλου δεν τα λογάριαζαν. Γιατί; Γιατί τους είχε συνεπάρει η αγάπη του Θεού. Κατά κάποιο τρόπο ξελογιάζει, ας πούμε, τον άνθρωπο, αν μπορούμε να πούμε έτσι, η αγάπη του Θεού. Και βέβαια λέμε για την αγάπη του Θεού, αλλά εφόσον δεν έχουμε πείρα, δεν καταλαβαίνουμε τι είναι αυτό. Λέμε για τη δόξα του Θεού, για τη θέα του Θεού, για την ομορφιά αυτή του Θεού, την αγιότητα του Θεού, αλλά δεν καταλαβαίνουμε, ας πούμε, εμείς.

Άλλος έλεγε «Άγιος, Άγιος, Άγιος ο Θεός, Άγιος Ισχυρός» και λοιπά, και αυτό τον έλιωνε. Αλλά εμείς δεν καταλαβαίνουμε. Προσπαθούμε λίγο, αλλά δεν καταλαβαίνουμε. Δεν έχουμε πείρα του πράγματος. Όμως τι θα γίνει με εμάς; Πρέπει να το πιστέψουμε. Πρέπει να το πιστέψουμε. Το λέει ο Λόγος του Θεού, το λέει η Αγία Γραφή και το λένε εκεί όχι σαν μια διδασκαλία της Εκκλησίας που ο ένας τη μεταδίδει στον άλλον. Όχι, οι άλλοι μέσα στην Εκκλησία έχουν την εμπειρία αυτής της διδασκαλίας και το λένε, διότι το είδαν, το έζησαν και το λένε. Εκείνο που χρειάζεται να κάνει ο καθένας είναι να πιστεύσει ότι έτσι είναι το πράγμα, να πιστεύσει. Χωρίς ενδοιασμούς. Αν προσπαθεί να καταλάβει κάτι και να πιστεύσει, δεν. Να πιστεύσει. Να πιστεύσει και θα κινηθεί.

Αυτήν την κατεύθυνση, αν αυτά είναι όλα έτσι όπως λέγονται, και είναι έτσι, θα πιστεύω ότι είναι έτσι, επομένως και αρχίζω να κινούμαι προς τα εκεί, διότι όταν κανείς πιστέψει κάτι, πολύ το πιστέψει, πολύ, πολύ το πιστέψει, έχει πλήρη βεβαιότητα, μόνο διότι πιστεύει, λοιπόν είναι σαν να έχει αυτό το οποίο ακόμη δεν έχει. Όπως είπαμε άλλη φορά με το λαχείο, δηλαδή μερικά παραδείγματα, κάτι τέτοια πρέπει να τα αναφέρουμε. Όπως είπαμε με το λαχείο, δηλαδή αυτός που του πέφτει το λαχείο δεν πήρε ακόμη ούτε χρήματα στα χέρια του, ούτε αγόρασε τίποτα να φάγει, ούτε αγόρασε τίποτα να ντυθεί κλπ. Όμως χαίρει πραγματικά, όχι ότι κάνει ότι χαίρει, ούτε θα χαρεί αύριο, όχι, τώρα που ήδη έλαβε την πληροφορία ότι το κέρδισε, επειδή έχει απόλυτη βεβαιότητα ότι όντως το κέρδισε το λαχείο, λοιπόν χαίρει η ψυχή του, ευφραίνεται η ψυχή του ενώ δεν έχει φάει τίποτε ακόμα.

Δεν είναι αυτό καθεαυτό το φαγητό, είναι αυτή η βεβαιότητα. Χαίρει λοιπόν η ψυχή του, η καρδιά του, η ύπαρξή του άπασα, όπως είπαμε, γελάει μέχρι τα αυτιά του. Λοιπόν... Διότι έχει αυτήν τη βεβαιότητα και μπορεί να είναι νηστικός από χθες, επομένως για δύο-τρεις μέρες δεν τα σκέφτεται αυτά. Μπορεί ο άνθρωπος να πιστέψει περισσότερο από ό,τι πιστεύει αυτός ο οποίος κέρδισε το λαχείο και έχει αυτήν τη βεβαιότητα ότι ο Θεός τα έχει. Μπορεί ακόμα πιο πολύ ο άνθρωπος να πιστέψει, γιατί, όπως λέγει ο Απόστολος Πέτρος, είναι βεβαιότερος ο λόγος του Θεού, ο οποίος ομιλεί για όλα αυτά. Δεν έχουμε μόνο τον Λόγο του Θεού, έχουμε τώρα και την πείρα του Λόγου του Θεού, την πράξη, τη ζωή του Λόγου του Θεού που τη βρίσκουμε στους Πατέρες, στους Αγίους, οι οποίοι έζησαν έτσι, στους μάρτυρες. Μπορεί να είναι όλα αυτά;

Μιλούν για έναν μάρτυρα, μιλούν για δύο. Δηλαδή εγώ απορώ τι μυαλό έχουν αυτοί οι ορισμένοι που λένε «αυτά είναι παραμύθια». Πώς δηλαδή, έτσι στέκονται αυτά, μπορούσαν να σταθούν; Να ήταν ένα, να ήταν δύο, να πούμε κάποιος κάτι, και τα χιλιάδες αυτά; Λοιπόν, και βλέπουμε εκεί ότι έζησαν έτσι αυτά τα πράγματα. Μας βοηθάει και αυτό ακόμη λοιπόν να πιστεύσουμε εμείς, που είναι επίσης αυτή η δημιουργούμενη κατάσταση μέσα μας καλύτερη ακόμη και από αυτή που δημιουργείται σε αυτόν ο οποίος πιστεύει ότι κέρδισε το λαχείο και δεν έχει πάρει τίποτα ακόμη. Αρχίζει και ευφραίνεται ο άνθρωπος. Αυτή την ώρα εμείς τώρα μπορούμε να γίνουμε πανευτυχείς. Πανευτυχείς αυτή την ώρα, σε όποια κατάσταση και αν είναι ο καθένας. Για να πιστεύσουμε σε αυτά που μας λέει η Εκκλησία, που μας διδάσκει η Εκκλησία.

Η Εκκλησία, η οποία έχει την Αποκάλυψη του Χριστού, έχει τον Λόγο του Χριστού, το Έργο του Χριστού, τα Μυστήρια του Χριστού, όλα αυτά τα έχει λοιπόν η Εκκλησία, και πιστεύσουμε. Πιστεύσουμε ανεπιφύλακτα, από αυτήν την ώρα θα είμαστε πανευτυχείς. Από αυτήν την ώρα είναι σαν να είμαστε μέσα στον παράδεισο, σαν να είμαστε ενώπιον εκεί της Αγίας Τριάδας και προσκυνούμε, σαν να είμαστε με όλους τους Αγίους. Αυτά είναι βεβαιότητα, δεν είναι έτσι λόγια. Πιστεύοντας λοιπόν, διαβάζοντας εδώ ότι έτσι είναι και πιστεύοντας, αρχίζει μετά κανείς, κι ενώ ακόμη δεν έχει πείρα, αρχίζει να διαισθάνεται αυτή τη λαμπρότητα, αυτή τη μεγαλοπρέπεια του Θεού. Και ξελογιάζεται ο άνθρωπος. Τι μπορεί να είναι σαν τον Θεό και τι μπορεί να κλέψει ύστερα την ψυχή του από τον Θεό; Και έτσι δίνεται ο άνθρωπος ολόκληρος στον Θεό, δεν κρατάει τίποτε.

Όλη την ελπίδα του, όλη την αγάπη του, όλη τη διάθεσή του, τον ζήλο του, όλο το είναι του, την ψυχή του και την καρδιά του και το πνεύμα του και τη διάνοιά του, όπως λέει ο Κύριος, «Αγαπήσεις Κύριον τον Θεόν σου εξ όλης της καρδίας, εξ όλης της ισχύος, εξ όλης της ψυχής, εξ όλης της διανοίας».

Σας καλώ να υμνήστε αυτόν τον Θεό, ο οποίος όντως έχει στα χέρια του δύναμη, όχι όπως οι δικοί σας, οι ψεύτικοι. Όντως έχει στα χέρια του δύναμη, όχι δύναμη, την πάσα δύναμη. Και ποινίστε, όπως είπαμε, εδώ στους κεραυνούς, δηλαδή αυτό το λέει, είπαμε, πολύ φτωχό, αλλά αυτό χρησιμοποιεί, ένα κάτι δεδομένο, ο Δαβίδ για να πει εκείνο το οποίο ήθελε να πει.

Δόξα στον Θεό, επί τον Ισραήλ η μεγαλοπρέπεια αυτού και η δύναμις αυτού εν ταις νεφέλαις. Συνεχίζει λοιπόν. Ναι, δώστε δόξα στον Θεό. Επί τον Ισραήλ η μεγαλοπρέπεια αυτού.

Εεε... Και η δύναμις αυτού εν ταις νεφέλαις. Δηλαδή δεν ξέρω τώρα τι ακριβώς θέλει να πει εδώ ο Δαβίδ, αλλά ίσως θέλει να πει ότι να, αυτά που σας λέγω, αυτά που σας λέγω, ότι ναι, ο Θεός είναι αυτός ο Θεός, αληθινός Θεός, ο ένδοξος Θεός, γεμάτος δόξα, γεμάτος μεγαλοσύνη.

Εδείχθη, εδείχθη αυτή η μεγαλοπρέπεια του Θεού.

Κάτι αφηρημένο που σας λέγω. Ναι, αυτήν τη μεγαλοπρέπεια ο Θεός την έχει δείξει εις τον λαό Του. Επομένως, θα έλεγε κανείς ότι δίνει και μια απάντηση εδώ ο Δαβίδ, γιατί ο Θεός διάλεξε πρώτα τον εκλεκτό αυτόν λαό και ύστερα απευθύνεται σε όλα τα έθνη. Δεν χρειαζόταν ο Θεός να φτιάξει μια μαγιά πρώτα στη γη και δια της μαγιάς αυτής να επεκταθεί σε όλα τα έθνη; Ήδη ο Θεός αυτός έκανε πολλά και έδειξε πολλά σε αυτόν τον λαό. Και φάνηκε λοιπόν όλη η δόξα του Θεού και όλη η μεγαλοπρέπεια του Θεού και όλη η δύναμη του Θεού. Και όλο αυτό που είναι ο Θεός, που μπορεί να φανερωθεί από τον Θεό στον άνθρωπο, όλο αυτό φάνηκε στον λαό αυτό, τον περιούσιο λαό. Επί τον Ισραήλ η μεγαλοπρέπεια αυτού. Αυτό. Και η μεγαλοπρέπεια αυτή του Θεού στον Ισραήλ φαίνεται ποικιλοτρόπως.

Αλλά όλο αυτό, θα μπορούσαμε να πούμε, είναι όλη αυτή η θαυμαστή πρόνοια του Θεού για τον λαό αυτό. Πώς τον εκλέγει, πώς τον φροντίζει, πώς τον προστατεύει, πώς τον βγάζει από την Αίγυπτο, πώς τον περνάει μέσα από την έρημο, πώς τον καταρτίζει εκεί μέσα στην έρημο και εμφανίζεται και έτσι και έτσι ο Θεός, και πώς αυτός ο μικρός λαός, αυτός ο αδύναμος λαός, ναι, νικά όλους τους άλλους, όλους τους λαούς που συναντάει, ακόμη και αυτούς τους λαούς που συνήντησε στην γη Χαναάν, και τελικώς ο Θεός έδωσε σε αυτόν τον λαό, όπως υποσχέθηκε, του έδωσε τη γη της Επαγγελίας. Αυτά είναι χειροπιαστά, σαν να λέγει ο Δαβίδ, είναι χειροπιαστά. Επί τον Ισραήλ η μεγαλοπρέπεια αυτού.

Ναι, αυτό το οποίο... Προηγουμένως, και μπορούμε πάντοτε να λέμε ότι όταν διαβάζουμε το Ευαγγέλιο, το Ευαγγέλιο δεν είναι τώρα πλέον για μας σήμερα, δεν είναι απλός λόγος ότι λέγονται εκεί ορισμένα πράγματα. Και το ίδιο το Ευαγγέλιο είναι έργα του Χριστού, είναι η ζωή του Χριστού, δεν είναι απλώς λόγια. Κάθισε ο Χριστός κάπου και είπε, δίδαξε ορισμένα πράγματα. Αλλά τα λόγια αυτά συγχρόνως είναι και η ζωή του Χριστού και όλο εκείνο που κάνει στον λαό ο Χριστός. Αλλά πάλι θα έλεγε κανείς ότι ο Χριστός ήταν ο Χριστός, όμως εμείς είμαστε άνθρωποι. Από εκεί και πέρα μέχρι σήμερα για μας σήμερα δηλαδή, 2.000 χρόνια, βλέπουμε μέσα σε αυτό το διάστημα ότι όλα αυτά τα οποία λέγει το Ευαγγέλιο

Εεε... οι Άγιοι τα έζησαν, η Εκκλησία τα έζησε. Η Εκκλησία έχει συνεχή πείρα του Ευαγγελίου. Η Εκκλησία δεν έχει απλώς το Ευαγγέλιο και το φυλάγει σαν ένα βιβλίο και το διδάσκει, αλλά η Εκκλησία ζει το Ευαγγέλιο, έχει την πείρα αυτού του Ευαγγελίου, έχει την πείρα της ζωής του Ευαγγελίου και γι' αυτό και η Εκκλησία μπορεί και το ερμηνεύει σωστά το Ευαγγέλιο. Και γι' αυτό, να μου επιτρέψετε να πω με την ευκαιρία αυτή, μερικές φορές μοιάζει να είναι δυσκολότερα τα πράγματα έτσι όπως τα λένε, ας πούμε, τα ερμηνεύουν οι Πατέρες από ό,τι φαίνονται μέσα στην Καινή Διαθήκη. Γι' αυτό και μερικοί αρέσκονται να διαβάζουν το Ευαγγέλιο, τους φαίνεται πιο εύκολο. Είναι πιο άνετο, δεν ζητάει τόσα πολλά πράγματα, ενώ όταν διαβάζει τη Διδασκαλία της Εκκλησίας,

πως είναι πιο δύσκολα τα πράγματα. Και νομίζω πολύ παλιά κάποτε, το είχαμε πει πάρα πολύ παλιά, δεν ξέρω αν από τότε το ξαναείπαμε, τότε είχε γίνει μια, νομίζω, ομιλία πάνω σε αυτό το θέμα πριν από 20 χρόνια περίπου, ήμασταν στον Άγιο Παντελεήμονα τότε, πρέπει

ότι... Ότι όταν λέγει, ας πούμε, ο Κύριος «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, δι' αυτών εστιν η Βασιλεία των Ουρανών», εμείς το διαβάζουμε, το ξαναδιαβάζουμε, μας φαίνεται, ας πούμε, όχι, το διαβάζεις, εύκολο, δεν είναι δύσκολο. Όμως οι Άγιοι της Εκκλησίας δεν το διάβασαν απλώς, αλλά είπαν «Αυτό το λέγει έτσι ο Χριστός, έτσι είναι. Και εγώ πρέπει να γίνω πτωχός τω πνεύματι για να είμαι μακάριος σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου». Στην προσπάθεια λοιπόν να γίνει ταπεινός τω πνεύματι, πτωχός τω πνεύματι, στην προσπάθειά του όντως να πενθεί, «μακάριοι οι πενθούντες», ή στην προσπάθειά του να έχει καθαράν καρδίαν, «μακάριοι οι καθαροί τη καρδία, ότι αυτοί τον Θεόν όψονται», μακάριοι, ποιοι μακάριοι, οι ελεούντες κλπ. Στην προσπάθειά του λοιπόν αυτά να τα κάνει ζωή, ναι, φαίνονται δύσκολα. Άλλο είναι να το διαβάζεις και άλλο είναι να προσπαθείς να το ζήσεις αυτό το οποίο διαβάζεις. Φαίνεται κάπως διαφορετικότερα ύστερα. Οι Πατέρες έκαναν αυτό το πράγμα. Εμάς δεν μας στοιχίζει τίποτε να το διαβάσουμε. Παίρνουμε και κάτι από εκεί όσο μπορούμε. Αλλά οι Πατέρες, τίμιοι όντες με τον εαυτό τους, τίμιοι όντες με τον Θεό, δεν τα πήραν έτσι τα πράγματα. Διαβάζω λίγο και έχω τόσες δουλειές άλλες να κάνω. Έχω τόσες φροντίδες. Διαβάζω λίγο, που το καταφέρνω, και μου φτάνουν. Αλλά έβαλαν κάτω τον εαυτό τους.

Είπαν «Έτσι λέγει ο Χριστός, έτσι θα ζήσεις, έτσι λέγει ο Χριστός, έτσι θα κάνεις». Δύσκολο; Ας είναι δύσκολο, γιατί στην πράξη έβλεπε ότι είναι δύσκολο. Δεν μας στοιχίζει τίποτε, ας πούμε, να διαβάσουμε αυτό το οποίο λέγει, μας φαίνεται, άνετα το διαβάζουμε. Αυτό το οποίο λέγει ο ίδιος ο Κύριος, ότι ποιος από εσάς όταν ζητάει το παιδί του άρτον θα του δώσει πέτρα, λίθον, ή ζητάει το παιδί του ψάρι θα του δώσει φίδι; Ποιος από εσάς; Κι αν εσείς πονηροί όντες οίδατε αγαθά δόματα, γνωρίζετε να δίνετε καλά αυτά στα παιδιά σας, πόσο μάλλον ο Πατήρ ο Ουράνιος θα δώσει Πνεύμα Άγιον σε αυτούς οι οποίοι ζητούν νύκτα και μέρα, προσεύχονται και ζητούν νύκτα και μέρα το Πνεύμα Του. Πόσο περισσότερο ο Θεός θα δώσει, αφού εσείς πονηροί όντες...

Δεν κάνετε λάθος και δίνετε κάτι καλό στο παιδί σας, αυτό ακριβώς που ζητάει. Πόσο μάλλον ο Πατήρ ο Ουράνιος, που δεν είναι πονηρός, είναι αγαθός, θα σας δώσει Πνεύμα Άγιον, αν ζητάτε νύχτα και μέρα. Θα το διαβάσουμε αυτό, δεν είναι τίποτε. Ναι, θα το διαβάσουμε, θα έχουμε και την αυτή, σήμερα κάναμε το ανάγνωσμά μας, θα βρούμε και κανέναν άλλο, μπορούμε να του πούμε τι ωραία που ήταν το ανάγνωσμα σήμερα, μου έκανε εντύπωση εκεί κλπ. Αλλά αυτό όμως και άλλο, ο ασκητής εκεί, ο Όσιος, ο Μάρτυς, ο Άγιος, ο άλλος, εξτρωθεί κάτι και είπε: τέλειωσε αυτό, το λέει έτσι ο Χριστός, έτσι νύχτα και μέρα πρέπει εγώ να ζητώ το Πνεύμα το Άγιο. Μα νυστάζω, νυστάζω. Λοιπόν, θα δέσω τον εαυτό μου με σκοινιά να μην κοιμηθώ.

που έκαναν ή κάτι άλλο που έκαναν οι Άγιοι, έτσι το πήραν, έτσι το πράγμα. Δεν έπαιζαν με τον εαυτό τους, δηλαδή με τον Θεό. Και γι' αυτό κάνουν μερικές φορές και υπερβολές.

Φαίνονται σε εμάς, αλλά όπως έδειξαν τα πράγματα αυτοί, ό,τι έκαναν το έκαναν με τη φώτιση του Θεού. Και τους δίνει και Πνεύμα Άγιο, και δίνει και σήμερα Πνεύμα Άγιο, να τον άλλος νύχτα μέρα που «Κύριε Ιησού Χριστέ» λέει, «Ιησού μου», «Κύριε Ιησού Χριστέ» λέει, «Ιησού μου», και το κάνει ευχαρίστως, το κάνει σαν εντολή του Χριστού νύχτα και μέρα. Πώς, αφού ο Χριστός το είπε, θα το αρνηθεί; Εδώ ο άνθρωπος δεν αναιρεί και δεν αθετεί την υπόσχεσή του, και ο Θεός θα την αθετήσει; Το πιστεύει αυτό και με βάση αυτήν την πίστη, στην πράξη λοιπόν αυτό φαίνεται δύσκολο ύστερα, διότι για να μπορέσει πράγματι νύχτα και μέρα να κράζει και τα λοιπά, έκανε έτσι, έκανε αλλιώς, μας τρομάζει εκείνο εκεί. Λέμε, α, δύσκολα οι Πατέρες, δύσκολα αυτά είναι, δύσκολα, δεν γίνονται, τα παραλένε οι Πατέρες, ας διαβάσουμε Αγία Γραφή. Δεν είναι όμως έτσι. Μέσα στην Εκκλησία λοιπόν έχουμε

Έχουμε την πείραν του Λόγου του Θεού, την πείραν αυτής της ζωής για την οποία μιλεί ο Λόγος του Θεού. Έχουμε έμπρακτον πλέον τον Λόγο του Θεού μέσα στην Εκκλησία. Και όπως ο Δαβίδ εκεί λέει, δόξα εις τον Θεό, διότι αυτός ο Θεός δεν είναι απλώς που σας είπα, φεριμένα κλπ. Είναι αυτός ο οποίος έκανε όλα αυτά τα θαυμαστά πράγματα εις τον λαό του Θεού, τον Ισραήλ, για να φτάσει τώρα η χάρη του και σε εσάς. Και η δύναμις αυτού εν ταις νεφέλαις. Και πάλι εδώ τώρα, ας πούμε, ως προς τη δύναμη πάλι υπαινίσσεται, θα λέγαμε, τους κεραυνούς και όλα αυτά που γίνονται εκεί στα σύννεφα. Ποιος μπορεί να τα κάνει αυτά; Μόνο ο Θεός. Και σήμερα ακόμη.

φαίνεται η δύναμη του Θεού, και σήμερα ακόμα. Δηλαδή, μιλούμε για τη δύναμη του Θεού και πνευματικά και θεολογικά, και έτσι πολύ πρακτικά φαίνεται η δύναμη του Θεού. Άμα ρίξουμε μια ματιά στα αστέρια, στον ήλιο, στον ουρανό, στο σύμπαν όλο, όλα αυτά που συμβαίνουν εκεί, ποιος τα φτιάχνει; Με ποια δύναμη κινούνται όλα αυτά; Πού βρέθηκαν τα καύσιμα αυτά για να κινούνται οι μυριάδες, οι μυριάδες, δεκάδες εκατομμύρια και παραπάνω και παραπάνω τα αστέρια που υπάρχουν στο σύμπαν και κινούνται αυτά με ιλιγγιώδη ταχύτητα; Ποιος τα κινεί; Πού βρέθηκαν τα πετρέλαια; Στο Ιράκ και στο Ιράν;

Σήμερα ακόμη, δηλαδή, μπορούμε να πάρουμε ως παραδείγματα μέσα από την κτίση πάρα πολλά που μιλούν, φανερώνουν τη δύναμη του Θεού, την ύπαρξη του Θεού και τη δύναμη του Θεού και την πρόνοια του Θεού. Πόσο μάλλον τότε, η δύναμις, λέει, η μεγαλοπρέπεια του Θεού φαίνεται εις τον Ισραήλ, είναι πάνω από τον Ισραήλ, εκδηλώθηκε εκεί στον Ισραήλ, και η δύναμις του Θεού πάλι στις νεφέλες. Συνεχά: «Θαυμαστός ο Θεός εν τοις αγίοις αυτού».

Ωραία, «εν τοις Αγίοις αυτού» μπορεί να είναι πληθυντικός, «εν τω Αγίω» που λέει αλλού, δηλαδή πάλι να εννοεί εδώ τον λόφο Σιών, τον ιερό αυτόν λόφο, τον ιερό τόπο του Θεού, το κέντρο αυτό, το ιερό εκεί που ήταν και η σκηνή του μαρτυρίου. Και το λέει στον πληθυντικό: «Θαυμαστός ο Θεός εν τοις Αγίοις αυτού», ότι ο Θεός εκδηλώνεται κατά θαυμαστό τρόπο και είναι αξιοθαύμαστος και τον θαυμάζει, μπορεί να τον θαυμάζει και ένας που βλέπει και λοιπά, να αγγίζει τον ιερό τόπο αυτόν. Διότι πολλές φορές μέσα από τη σκηνή του μαρτυρίου μίλησε ο Θεός, μέσα από την κιβωτό της Διαθήκης μίλησε, δηλούσε. Μπορεί όμως επίσης να λέει «Θαυμαστός ο Θεός εν τοις Αγίοις αυτού», όπως το χρησιμοποιούμε και σήμερα στην Εκκλησία, όταν θέλαμε να αναφερθούμε στους Αγίους θα μας τόσο αρθώσαν στις Αγίες αυτού λέει και ο Απόστολος εκείνες στιχουσαρτός Απόστολο.

Είναι αξιοθαύμαστος ο Θεός, φαίνεται όλη η μεγαλοπρέπεια του Θεού και θαυμάζει κανείς τον Θεό. Όχι απλώς, όσο και αν δει ο άνθρωπος τον Θεό, όσο και αν δει πάλι του ξεφεύγει λίγο. Αλλά όταν δει τον Θεό μέσα στους Αγίους, που εκδηλώνεται ο Θεός δια των Αγίων... Όπως είπαμε και άλλη φορά, ο Θεός φανερώθηκε, ο Θεός Πατήρ φανερώθηκε διά του Υιού, ο Υιός φανερώθηκε διά του Αγίου Πνεύματος και το Άγιο Πνεύμα φανερώνεται διά των Αγίων. Το Άγιο Πνεύμα θα μας φανερώσει τον Υιόν. Ό,τι και να κάνουμε, αν δεν πνεύσει μέσα μας το Άγιο Πνεύμα, αν δεν σαλεύσει μέσα μας το Άγιο Πνεύμα, δεν θα νιώσουμε Χριστόν. Το Άγιο Πνεύμα θα μορφώσει μέσα μας τον Χριστό και το Άγιο Πνεύμα πάλι γίνεται φανερό διά των Αγίων που έχει η Εκκλησία μας, τόσους Αγίους. Έτσι λοιπόν, εις τους Αγίους φανερώνεται.

Φανερώνεται ο Θεός, φανερώνεται η δόξα του Θεού, η αγιότης του Θεού, η δύναμη του Θεού, η μεγαλοπρέπεια του Θεού. Το τι είναι ο Θεός φανερώνεται στους Αγίους. Και έτσι, ναι, θαυμάζουμε τους Αγίους, αλλά τελικά θαυμάζουμε τον Θεό. Όποιος σταθεί απλώς στους Αγίους, φυσικά κάνει λάθος, κάνει σφάλμα και δεν... Ένας που σωστά κινείται, δηλαδή, θα σταθεί στους Αγίους, θα δει ποιος... Πόσο λαμπρή ή λαμπερή κι αν είναι η σελήνη, μόνο αν δεν ξέρει κανείς θα νομίσει ότι από εκεί βγαίνει αυτό το φως. Ένας που ξέρει αμέσως καταλαβαίνει ότι είναι λαμπερή η σελήνη διότι είναι ο ήλιος όλος φως, όλος φωτιά. Από εκεί πάει η λαμπρότητα στη σελήνη, το φως στη σελήνη και την κάνει λαμπρή. Οι Άγιοι είναι ό,τι είναι διότι τους κάνει ο Θεός Αγίους. Άγιος. Είναι Άγιοι, είναι και αυτοί οι μικροί θεοί, διότι είναι μέσα τους ο Θεός, διότι ο Θεός τους κάνει Αγίους. Επομένως, «θαυμαστός ο Θεός εν τοις αγίοις αυτού».

«Θεός Ισραήλ, αυτός δώσει δύναμη και κραταίωση στον λαό αυτού». Ο Θεός λοιπόν, αυτός του Ισραήλ, θα δώσει δύναμη και ενίσχυση στον λαό αυτού ή θα δώσει δύναμη για να ενισχυθεί ο λαός του. Τώρα, τι θέλει να πει εδώ ο Δαβίδ; Ότι μέσα από τον λαό του ο Θεός ανέδειξε Αγίους και ο ίδιος φανερώθηκε γενικότερα μέσα στον λαό του, που γενικότερα, ας πούμε, όλος ο λαός είναι ο άγιος λαός του Θεού, αλλά ειδικότερα όμως ο Θεός φανερώθηκε μέσω ορισμένων Αγίων και είναι θαυμαστός.

Ε... Αυτός ο Θεός που δεν παύει να είναι Θεός του Ισραήλ, είναι βέβαια Θεός που γίνεται Θεός όλων, αλλά δεν παύει να είναι Θεός του Ισραήλ, και αυτός θα ενδυναμώσει, δηλαδή θα φτάσει ο Θεός εις όλους και θα έρθουν όλοι να λατρέψουν τον Θεό, όμως δεν θα πάψει να είναι κέντρον ο Ισραήλ και επομένως έχει ανάγκη ο Ισραήλ να ενδυναμωθεί, να ενισχυθεί, να λάβει δύναμη και κραταίωση από τον Θεό. Ναι, ο Θεός λοιπόν του Ισραήλ θα δώσει δύναμη και κραταίωση στον λαό αυτού. Ευλογήσει όλα τα έθνη, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι θα καταργηθεί ο Ισραήλ. Ισραήλ, αλλά ναι, σαν πυρήνας ο Ισραήλ, σαν ο πρώτος λαός του Θεού, διαμέσου του οποίου ο Θεός φανερώθηκε στα άλλα έθνη. «Ευλογητός ο Θεός!»

Και τελειώνει ο ψαλμός με αυτήν τη φράση: «Ευλογητός ο Θεός, ας είναι δοξασμένος ο Κύριος ο Θεός». Δηλαδή, ύστερα από όλα αυτά, από τις σκέψεις αυτές, που δεν είναι σκέψεις, δεν είναι σκέψεις αυτές με το μυαλό του Δαβίδ, αλλά ζει όλα αυτά τα πράγματα, βάζει μερικές λέξεις εδώ, αλλά πόσα ζει ο Δαβίδ για να γράψει αυτές τις λέξεις. Και εξουθενωμένος, με την καλή έννοια, ενώπιον του Θεού, ενώπιον της δόξης του Θεού, ενώπιον της δύναμης του Θεού, ενώπιον όλων των ενεργειών αυτών του Θεού και της μεγαλοσύνης του Θεού και μεγαλοπρέπειας, λοιπόν, εξουθενωμένος, ταπεινωμένος με την καλή έννοια, συντετριμμένος λοιπόν, αλλά και πασίχαρης όμως και εν αγαλλιάσει και ευφροσύνη ο Δαβίδ, λέει: «Ευλογητός, ας είναι δοξασμένος ο Θεός, ο οποίος είναι αυτός που είναι και ο οποίος κάνει όλα αυτά».

Για σήμερα τελειώνει ο ψαλμός και, αν θέλει ο Θεός, την άλλη Δευτέρα θα μπούμε στον 68ο ψαλμό.

Ειστέ το φως τολήθιν όντων φωτίζων και αγιάζων πάντα όντων ευχόμενων εμείς στον κόσμο. Σημειωθεί το εφημά στο φως το παισόψιν, το ώψιν μετά φως τα πρόσθετα και κατεύθυνε δεδοί με θέμα οφέσαι δεσίον τον εντολό σου. Πρεσβείες της Παναγκάμωσης Μετρός και Παναγκάμωσης Του Αγίου. Αμήν. Στο πάνω.