Η νίκη του Θεού και το κάλεσμα σε αίνεση στον Ψαλμό 68

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

The Lord said, “From Bashan I will bring them back; I will bring them back from the depths of the sea, so that your foot may be dipped in blood, and the tongues of your dogs may have their share from your enemies.” Your processions were seen, O God, the processions of my God, the King who is in the sanctuary. The rulers went ahead, followed by the singers, amid young women playing drums. In the assemblies bless God, the Lord, you who spring from Israel. There is young Benjamin in ecstasy, and the rulers of Judah, their leaders.

Blessed be God. God, the Lord, is blessed. Blessed be the Lord day by day; every day the Lord is blessed. That is to say, let Him be blessed—or, ultimately, let Him be glorified. Let God, the Lord who is truly glorious, be glorified day after day, every day. God, the God of our salvation, will guide us on our way. The Lord, our Savior, has saved us many times, even from death. He will guide us on our way; He will be with us. Thank you very much.

We will make our way safely; things will go well. Our God is the God who saves. And to the Lord, to the Lord, belong the ways out of death. Many times we came close to death. Many times we were in danger. Yet the Lord delivered us from all those disasters that threatened us. “But God will crush the heads of His enemies.” Up to this point, in those two verses, the psalm was telling us that God is with us, that He is on our side.

But He will crush the heads of His enemies. The Lord guides us on our way: He saves us, has saved us, and brings us through. Many times He has saved us from death and from dangerous situations with no apparent way out. He opened a path for us. Yet this same God will crush the heads of His enemies. He breaks their heads, “the hairy crown of those who go on in their transgressions.” We said then that this means...

God’s enemies commit such crimes, such sins, that they are burdened with them right up to the tops of their heads. It is terrible.

The image reaches right up to the tip of every hair, to where the hair rises. It suggests the way a proud person raises an eyebrow, as we say. When we say that someone has a raised eyebrow, we mean that he is proud, arrogant, foolish, full of himself.

The point is that God’s enemies have lifted their heads so high that even the hair on their heads seems to stand up. It is as though they are rising up against God and threatening Him. Their heads are so full of pride, and even their hair seems lifted up and laden with their many sins. So God “will crush the heads of His enemies.” That is the first verse of the second part. We looked at it last year, as I said. Let us go on.

“From Bashan I will bring them back; I will bring them back from the depths of the sea.”

In the first section of this second part, especially in verses 22, 23, and 24, the psalm speaks of the defeat of the enemies. What did the Lord say? We have already looked at one verse: God will crush the heads of His enemies. Then, in the next verse, verse 23, He says, “From Bashan I will bring them back; I will bring them back from the depths of the sea.” We should say here—and I think we said it last year—that this psalm is very difficult to interpret. Its phrases suggest many things without stating them plainly, and even the grammar is unclear.

Taken in its ordinary sense, the verse means this: the Lord, who will crush the heads of His enemies, said, “From Bashan I will bring them back.” Bashan was a place with a dense forest in those days, a great forest, almost like a jungle. As God pursued His enemies on behalf of the Israelites, they fled and hid in that forest in Bashan. The enemies in battle grew afraid and went into the forest to hide.

The Lord is saying, as it were, “I will go there and find them.” He will find them even within that forest and bring them to defeat. Again, God does this on behalf of the Israelites. And “I will bring them back from the depths of the sea” refers to others who, in a manner of speaking, have hidden in the sea’s depths.

No external enemy concerns us. We should live so that God may trust us and regard us as His own people.

A person cannot find that courage on his own. If someone tries to act the hero, relying on human strength to dive into the depths of his own soul, he will accomplish nothing and find nothing. He may even come to harm there and be taken captive. That does happen.

It happens to some who try to enter the depths of their souls without trusting in God, without going in with God. They may say the Jesus Prayer, of course, but then they encounter things within themselves. As Saint Macarius says, many other things live there. They become frightened and abandon the effort.

A person needs firmer support. Even when he relies on God’s presence, he wants something he can grasp more readily. Let me remind you of something I have mentioned before. A psychologist, writing from a psychological point of view in a well-known book, says something that helps us understand spiritual matters too. He is speaking about people with mental illness: when someone who is ill becomes aware of his condition—a realization he has been afraid to face—he sees that he is standing on a precipice.

He will have to come down. It is as though he has gone up high—how did he get up?—high on the precipice, and he has to come down. Safety is down there. How will he come down, how will he come down? How will he come down? Now, how did he get up there, how did he get up? An eagle took him and carried him there. The point is that many people live apart from reality, especially those who are ill, though all of us do to some extent. That is why a person must be humble. A humble person does not die from anything. It is as though an eagle takes them and carries them up there to the precipice.

Some who are ill do not understand how they got there. Others begin to realize what has happened, and that is precisely why they are afraid to face their condition. As long as they do not face it, they remain trapped. Yet if they do face it, what then? They need someone to take them from that place, because they are too frightened to do anything themselves. Someone must guide them down slowly, from stone to stone, path to path, step to step, branch to branch, bush to bush, until they reach the ground. Then the person begins to get well.

In our time, when everyone has some egoism, very few have a settled sense of superiority. Those people seem much harder to heal. I do not mean that their condition cannot be healed; I hope you understand. For most, egoism grows out of a feeling of inferiority. They cultivate it throughout their lives. Egoism takes you away from reality. You are no longer grounded; you are suspended, as though fixed somewhere high above the ground. You see the abyss below, so you avoid looking at it. You keep closing your eyes and live apart from reality.

People like this are around us. They may have good intentions and may study, but something different is going on deep within them. This can happen not only to ordinary Christians but also to monks: something within them remains unhealed. Sometimes even those guiding them do not understand exactly what is happening, and the situation becomes dangerous. The whole question, then, is whether the person hanging there can trust someone to bring him down little by little. But how can he come down? How can he trust, when he has lived this way all his life? He has never known a grounded life; he has always been up there on the precipice.

A person clings to these things and becomes absorbed in them. Where is his mind fixed, and what is really at work? More than anything, it is a feeling of inferiority. That is why he clings to such things. But once a person is humbled—perhaps you have had a dream like this; I do not know.

There may be some interpretation one could give it. In any case, in the dream you may feel, “All right, you are going to come down.” And you come down, wake a few minutes later, and find yourself safely below. It is one thing to remain suspended up there, terrified that at any moment you may plunge to your death. It is another to descend, as a helicopter or a bird comes down. So it is with humility. This is something that happens deep within the soul. Merely speaking humbly, putting on humble airs, or even wanting to be humbled is different from having this change truly take place within you, so that you come down from the abyss...

...from the cliff, from the height where you find yourself. When you are humbled, you are healed and can begin a spiritual life. You feel that you are at the beginning, yet nothing you have suffered is wasted, because it has given you experience unlike anyone else’s. Remember, we have said many times that you may begin truly to live at forty, fifty, or thirty years old, both inwardly and spiritually. At first everything may seem lost, yet none of it is wasted. It all becomes experience.

What was not good turns to good. That whole feeling of inferiority then becomes a humility that nothing can disturb. All that anguish, all that fear, all of it becomes joy—joy that no one can take away. These changes cannot simply happen on their own. Sometimes psychologists even make people worse, because they cannot bring this about by themselves. Christ sets a person firmly on the ground, frees him from the cycle that kept him from being grounded, humbles him, heals him, and makes him truly human.

Now, as we said, God himself is speaking here, as though he does all this on his own. Yet when he finds the enemies in the forest, he finds them together with the Israelites. God goes with them; they could neither go there nor find anyone without him. When they find the enemies in the depths of the sea, God again finds them through the Israelites, because he is with them. The whole secret of this is found within the Church. God can help you through another person, but you must be willing to listen and obey. Then all the enemies can be found, whether they are hiding in the forest or in the depths of the soul, and put to death. But the psalm goes on...

“So that your foot may be dipped in blood, and the tongues of your dogs may have their share of the enemies.” That is, God says, “I will find the enemies in the forest and bring them out. I will bring them out of the depths of the sea too, and then you, my people, will have them in your hands.” As we have said before, this is how things happened in those days, and I have explained why. The people would kill them, and so much blood would be shed that their feet would be stained with it. Even the dogs would lick the enemies’ blood. What matters for us here today is the main point; we need not dwell on the other details.

What we must see is that wherever the enemies hide, God will find them and they will be put to death. Wherever the devil hides within us, wherever any passion hides, God can find it and heal us. So many people try to believe this and still cannot. They say, “I cannot believe it. I try, but I cannot.” Yet the great sin is refusing to believe. Give thanks to God and gladden his heart. Believe that God can do whatever he wills, with whomever he wills, in whatever condition he finds them. He will find what is at fault, find its cause, and heal you.

God has defeated the enemies. Now he and his people proceed in triumph together. The people have done these things, but God is with them. So there is a procession: God’s people, with God among them, make their way toward his mountain. “Your processions were seen, O God, the processions of my God, my King, in the holy place.”

These victories of God happened in the past and happen now; they will happen again in the future. We have seen them before, and we shall see them again. We can picture these processions of God as a beautiful, majestic sight.

God, now victorious, goes with his people toward Mount Zion. As we have said, in David’s day—and David writes this—in David’s day Zion was the center of everything. God dwelt there; for David, everything was there, on Mount Zion, the hill of Zion. When you go to Jerusalem and visit that hill, you need a great deal of faith to see it, so to speak, as a hill. As it stands now, you do not really see how much of a hill it is. Only when you look a little to the south, as we said on a day like this, where the ground drops steeply, can you see that it is a hill. From the other side, you might be able to tell.

God frees the soul from the enemy. He frees the soul.

“The rulers went before, followed by the singers, among young women playing drums. In the assemblies bless God, the Lord, you who are from the springs of Israel. There is Benjamin, the youngest, in ecstasy; the rulers of Judah, their leaders; the rulers of Zebulun and the rulers of Naphtali.” So the procession takes place, and the psalmist gives us some details about the groups taking part. The rulers go first, and the singers follow them. That seems to be the sense of “the rulers went before, followed by the singers.”

Those who follow are the singers, and they have stringed instruments. The Psalter is called the Psalter because David sang his psalms to the stringed instrument he played. That is also why they are called psalms. Today, when we speak of psalms, we think of chanting. In those days it was different: a psalm was a song or hymn accompanied by a stringed instrument.

“Among young women playing drums.” So there are young women there with drums. This recalls the crossing of the Red Sea, when Miriam, Moses’ sister, took a drum and many other women followed her, dancing and praising God. Some praised him with stringed instruments, while the young women played drums, as they do here. “In the assemblies bless God, the Lord, you who are from the springs of Israel.” The rulers move forward, followed by those singing with stringed instruments and by the young women with their drums.

They all sing the hymn: “In the assemblies bless God, the Lord, you who are from the springs of Israel.” As you know, this is verse 27 of Psalm 67 in the Greek numbering; you may wish to note it. This verse is sung at the entrance during the Paschal season. “In the assemblies bless God, the Lord, you who are from the springs of Israel.” The word “church” means an assembly. Today we also call the building a church, but the Church is the gathering of people. We have been called together to praise God. So “in the assemblies” means that we should gather together to praise him...

Gather in sacred assemblies and bless God. Sing praise to the Lord, you who are from the springs of Israel. Glorify him, praise him, and give thanks to him. And who is to gather? The Israelites—all of them. Not only those living then, but their descendants, and the generations after them. All of them: “In the assemblies bless God, the Lord, you who are from the springs of Israel.”

“From the springs of Israel” points to their source. Jacob was given the name Israel, and the whole people are called Israel, or sometimes Jacob. The people of Israel trace their beginnings especially to him. So those taking part in the procession, singing and praising God, call on all Israelites to join them: those who, with God’s help, have defeated their enemies and are now returning victorious, and all who will come after them, the descendants of Israel, of Jacob.

Those living then were descendants of Jacob, and those yet to come would be descendants both of Jacob and of that generation. The meaning of the verse is that all should gather in sacred assemblies to praise and glorify God. When we sing it during Pascha, it is as though we are saying, “Yes, we have gathered here, and it is good that we have. Let us keep gathering in God’s temple, in his name and for love of him. Let us praise and glorify him, give him thanks, and openly show our faith and devotion to him. Let us acknowledge him as our God and be his children.” That is roughly the sense.

It says, “Benjamin, the youngest, in ecstasy; the rulers of Judah, their leaders; the rulers of Zebulun and the rulers of Naphtali.” The psalmist sees the procession: the rulers at the front, followed by singers with stringed instruments and by the women playing drums. They sing this hymn, and he names four tribes. He does not name all twelve. Benjamin and Judah are from the south; Zebulun and Naphtali are from the north. The tribes between north and south are included through these four. It is as though he were saying that the rulers of every tribe are there in the procession.

The rulers of Judah, the rulers of Zebulun, and the rulers of Naphtali. But of the representatives of Benjamin’s tribe he says, “There is Benjamin, the youngest, in ecstasy.” We do not know why Benjamin is singled out. It seems that his tribe takes part in the procession with special joy, beside themselves with gladness. The rulers of Judah are called their leaders because leaders have come from Judah and will come from Judah in the future. That is all for today from the Psalter.

God willing, we will continue next Monday at the same time.

Γραφή, Ανάσταση, Αποκάλυψη, Ευαγγελισμός, Ησύχιος ο Πρεσβύτερος, Ευαγγελισμός, Ευαγγελ... Κύριος, εκ Βασάν επιστρέψω, επιστρέψω εν βυθοίς θαλάσσης, όπως αν βαφεί ο πούς σου εν αίματι, η γλώσσα των κυνών σου εξ εχθρών παρ’ αυτού. Εθεωρήθησαν αι πορείαι σου, ο Θεός, πορείαι του Θεού μου, του Βασιλέως του εν τω αγίω. Προέφθασαν άρχοντες εχόμενοι ψαλλόντων, εν μέσω νεανίδων τυμπανιστριών. Εν εκκλησίαις ευλογείτε τον Θεό, Κύριον εκ πηγών Ισραήλ. Εκεί Βενιαμίν νεώτερος εν εκστάσει, άρχοντες Ιούδα ηγεμόνες αυτών.

της Θεοτόκου, Ευαγγέλιο, Ευαγγελισμός, Απόστολος, Ανάσταση, Αποκάλυψη, Αποκάλυψη, Ευαγγελισμός,

Ο Θεός ευλογητός, ο Θεός ο Κύριος είναι ευλογητός, ευλογητός Κύριος ημέραν καθημερινά, όλες τις ημέρες ο Κύριος είναι ευλογητός. Με την έννοια ας είναι ευλογημένος και σε τελευταία ανάλυση αυτό σημαίνει ας είναι δοξασμένος. Ο όντως δοξασμένος Κύριος ας είναι δοξασμένος ο Θεός, ημέρα την ημέρα, όλες τις ημέρες, κατευοδώσει ημίν ο Θεός των σωτηρίων ημών, ο Κύριος, ο Σωτήρας που μας έσωσε πολλές φορές μέχρι θανάτου, που είναι ο Σωτήρ μας, κατευοδώσει ημίν, θα μας κατευοδώσει, δηλαδή θα είναι μαζί μας. Ευχαριστώ πολύ.

Πορευθούμε καλά και θα πάμε καλά. Ο Θεός ημών, ο Θεός του σώζει. Ο Θεός μας είναι ο Θεός, ο οποίος μας σώζει. Και του Κυρίου, του Κυρίου αι διέξοδοι του θανάτου. Και Αυτός είναι ο Κύριος, ο οποίος μας... πολλές φορές φτάσαμε στο θάνατο. Φτάσαμε και κινδυνέψαμε πολλές φορές. Αλλά ο Κύριος όμως μας απάλλαξε από όλες αυτές τις καταστροφές, τις επικείμενες καταστροφές. «Πλην ο Θεός συνθλάσει κεφαλάς εχθρών αυτού». Δηλαδή, ως εδώ έλεγε στους δυο αυτούς στίχους, ναι, ότι είναι ο Θεός μαζί μας, ότι είναι με εμάς.

Όμως συνθλάσει κεφαλάς εχθρών αυτού, όμως τους εχθρούς ενώ... Εμάς θα μας κατευοδώσει ο Κύριος, μας σώζει, μας έσωσε, μας βγάζει. Πολλές φορές μας έσωσε από το θάνατο, από τα επικίνδυνα αδιέξοδα, μας άνοιξε δρόμο. Αλλά ο Θεός αυτός όμως συνθλάσει κεφαλάς εχθρών αυτού, σπάζει τα κεφάλια των εχθρών του, κορυφήν τριχός διαπορευομένων εν πλημμελείαις αυτών. Είχαμε πει και τότε ότι αυτό σημαίνει, δηλαδή...

Οι εχθροί του Θεού να κάνουν τέτοια εγκλήματα, τέτοιες αμαρτίες, είναι φορτωμένοι και ως εδώ πάνω με αυτά, φοβερό.

Δηλαδή να έφτασαν και ακριβώς στην κορυφή της κάθε τρίχας, εκεί που βγαίνει η τρίχα, αυτό όπως θέλει να πει πραγματικά, όπως το ένας υπερήφανος το δείχνει με το να σηκώνει την οφρύ που λέμε, επαίρει οφρύ. Και όταν λέμε αυτός έχει επηρμένη οφρύ, σημαίνει ότι είναι υπερήφανος, αλαζόνας, ο μωρός, εγωιστής.

Εδώ αυτή είναι η έννοια, ότι οι εχθροί του Θεού τόσο που βγήκαν, σήκωσαν το κεφάλι, ναι, σηκώθηκαν οι εχθροί στις κεφαλίστρια, σαν δηλαδή να σηκώνουν το ανάστημα εναντίον του Θεού και να απειλούν τον Θεό και σαν να βάζουν τον Θεό. Μέρος αυτούς λοιπόν, επειδή ακριβώς έχουν τέτοιο κεφάλι, και τα μαλλιά τους ακόμη επαίρονται και τα μαλλιά τους ακόμη είναι γεμάτα από τις πολλές τους αμαρτίες και θα συγχνάσουμε σκεπαλώς το λεπτό από αυτού. Αυτή είναι η τρεις πρώτης τύχη, η δεύτερη μέρα στους οποίους είχαμε δει και την περασμένη χρονιά όπως είχαμε προχωρήσει.

Επιβεβασάνε, επιστρέψτε, επιστρέψτε με τη στελά σας.

Στο πρώτο τμήμα του δεύτερου αυτού μέρους γίνεται λόγος από τον στίχο κυρίως το 22, 23 και 24. Σε αυτούς τους τρεις στίχους γίνεται λόγος για την κατατρόπωση των εχθρών. Τι είπε ο Κύριος; Τον ένα στίχο ήδη τον είδαμε, ότι θα συνθλάσει κεφαλάς των εχθρών ο Θεός. Ο παραπάνω στον άλλο στίχο, που είναι ο εικοστός τρίτος, ευθέως, «Εκ Βασάν επιστρέψω, επιστρέψω εν βυθοίς θαλάσσης», δηλαδή πιθανόν αυτό, πρέπει να πούμε, νομίζω το είχαμε πει και την περασμένη χρονιά, ότι αυτός ο ψαλμός είναι πάρα πολύ δύσκολος στην ερμηνεία του και οι φράσεις του έχουν πολύ υπονοούμενα πράγματα, δεν είναι πολύ σαφείς, αλλά όπως επίσης οι προτάσεις, οι φράσεις, η γραμματική ασάφεια.

Ενώ, κατά πάσαν κανονικότητα, σημαίνει αυτός ο στίχος: είπε ο Κύριος, είπε λοιπόν ο Κύριος, ο οποίος θα συντρίψει τα κεφάλια των εχθρών, «Εκ Βασάν επιστρέψω». Βασάν είναι μία τοποθεσία που έχει έτσι πυκνό δάσος, είχε τότε πυκνό δάσος, μεγάλο δάσος, σαν ζούγκλα, και κατά κάποιον τρόπο κυνηγώντας τους εχθρούς του ο Θεός, κατέφυγαν και κρύφτηκαν σε αυτό το δάσος εκεί, στο δάσος Βασάν. Δηλαδή, ο Θεός διώκει τους εχθρούς του για τον Ισραηλίτη, φυσικά. Και φοβήθηκαν οι εχθροί, οι εχθροί του πολέμου, και πήγαν και κρύφτηκαν στο δάσος.

Ο Κύριος είπε εγώ, σαν να επιστρέψω, να πάω να τους βρω εκεί, γιατί θα τους βρει από εκεί μέσα και τους περιμένει στη σφαγή. Πάλι ο Θεός το κάνει αυτό για λογαριασμό των Ισραηλιτών. Επιστρέψω δηλαδή στη θάλασσα. Κι άλλοι πάλι δηλαδή, αυτοί κατά κάποιο τρόπο, για να σας δώσω, που κρύφτηκαν στα βάθη της θάλασσας.

Τους κακοποίησαν όλες τις συνέχειες του Αικοστοπιακού Αυτοστήκου. Θα δούμε πριν, πριν πάρεις μόνος. Εγώ δεν μας ενδιαφέρθηκα, ενδιαφέροντας, δεν μας ενδιαφέρει κανένας εχθρός εξωτερικός. Αν και πρώτοι μάρτυρες τα παλιά χρόνια, αλλά και σήμερα μπορούσαμε να πάμε σαν νέφιλος με τέτοια στάση απέναντι στον πρώτο προς τον εαυτό μας, να μας εμπιστευτεί, να μας θεωρήσει καλύτερος συνανότητας. Και δεν έχουν κάνει ο Θεός με τους ανθρώπους τους. Γιατί πολλά πράγματα τώρα δεν το κάνουν.

Θεοτόκου, Αγία Γραφή, Ανάσταση, Αποκάλυψη, Αποκάλυψη, Ευαγγέλιο, Ευαγγελισμός, Ησύχιος ο Πρεσβύτερος, Ευαγγελισμός, Αυτό το κουράγιο δεν μπορεί να το έχει μόνος του ο άνθρωπος, όποιος δηλαδή θα κάνει το παλικάρι και με βάση την ανθρώπινη δύναμη θέλει να κάνει βουτιές μέσα του, δεν θα κάνει τίποτα, ούτε θα βρει τίποτα ή και μπορεί να την πάθει εκεί μέσα, να αιχμαλωτιστεί, αυτό γίνεται.

Συμβαίνει σε μερικούς που προσπαθούν να μπουν στο βάθος της ψυχής τους, αν όχι εμπιστευόμενοι στον Θεό, αν όχι μαζί με τον Θεό. Βέβαια λέγοντας την ευχή, αλλά δεν βρίσκουν εκεί μέσα, όπως λέγει ο Άγιος Μακάριος, βρίσκονται εκεί μέσα, ζούνε άλλα πολλά και τρομάζουν και εγκαταλείπουν την προσπάθεια.

Να στηριχθεί καλύτερα, όσο και αν στηρίζεται η παρουσία του Θεού, ο άνθρωπος θέλει να έχει πιο χειροπιαστό στήριγμα. Θα σας θυμίσω εδώ κάτι που έχω πει κι άλλη φορά, που λέει ένας ψυχολόγος, από ψυχολογική πλευρά, αλλά μας βοηθάει αυτό να καταλάβουμε και τα πνευματικά καλύτερα, που λέγει ο Κερντακό στο γνωστό του βιβλίο εκεί, ότι αναφέρθηκε βέβαια σε ψυχοπαθήσεις, αρρωστημένες ψυχές, που όταν κανείς συνειδητοποιήσει, ο άρρωστος αυτός συνειδητοποιήσει την κατάστασή του, που δεν τολμά να τη συνειδητοποιήσει γιατί είναι επικίνδυνο όταν συνειδητοποιεί και διαπιστώνει ότι είναι σε έναν γκρεμό.

Και αν θέλει, ας πούμε, ένα νέος Ισλάμ, θα πρέπει να κατεβεί κάτω. Είναι σαν ψηλά, ας πούμε, ανέβηκε, πώς ανέβηκε, ψηλά στον γκρεμό και πρέπει να κατέβει κάτω. Εκεί κάτω είναι η ασφάλεια. Πώς θα κατέβει, πώς θα κατέβει; Πώς θα κατέβει; Τώρα, πώς ανέβηκε εκεί, πώς ανέβηκε; Τον πήρε ένας αετός και τον πήγε. Είναι το ότι πολλοί άνθρωποι ζουν εκτός πραγματικότητας. Οι άρρωστοι πιο πολύ, αλλά και όλοι λίγο πολύ. Γι' αυτό ο άνθρωπος πρέπει να είναι ταπεινωμένος. Άνθρωπος ταπεινωμένος δεν πεθαίνει σε τίποτα. Αλλά, είτε διότι έχουν αισθήματα μειονεκτικότητας, είτε δεν ξέρουν τίποτα. Και προσπαθούν να ισορροπήσουν, πιάνουν το άλλο άτομο, λοιπόν, παίρνει αέρα το μυαλό τους, κάτι πηγαίνει, σαν να τους παίρνει ένας αετός και τους πηγαίνει πάνω εκεί στον γκρεμό, και ποιά θα μπορούν να κλαράτε. Λέω, κύριε, εσύ πότε; Αν δεν είναι υπνοβάτης κανείς και δεν καταλαβαίνει, δεν είναι.

Όπως λένε μερικοί άρρωστοι που δεν καταλαβαίνουν πώς γίνεται, αλλά όποιος συνειδητοποιήσει, ας πούμε, βασικά, και γι’ αυτό δεν θέλει να συνειδητοποιήσει την κατάσταση. Και όσο δεν τη συνειδητοποιεί τόσο είναι άδετος. Αλλά και όσο τη συνειδητοποιήσει τι θα γίνει; Και χρειάζεται κάποιος να τον πάρει από εκεί που αυτός δεν μπορεί να κάνει τίποτα, είναι τόσο τρομαγμένος που δεν μπορεί να κάνει τίποτα. Χρειάζεται κάποιος να τον πάρει και σιγά σιγά, από εδώ, από εκεί, από πέτρα σε πέτρα, από μονοπάτι σε μονοπάτι, από σκαλοπάτι σε σκαλοπάτι, από κλαρί σε κλαρί, από θάμνο σε θάμνο, θα τον κατεβάσει κάτω. Οπότε, άρα κάτω πια. Αυτό σημαίνει γίνεται καλά ο άνθρωπος! Θεματικά λοιπόν... του Θεού. Έτσι ο άνθρωπος ρίχνει.

Προφανώς στα χρόνια μας που έχουν όλοι εγωισμό, ελάχιστοι είναι εκείνοι που έχουν εγωισμό σίγουρο, ένα αίσθημα υπεροχής δηλαδή, και αυτοί μάλλον δεν γιατρεύονται, πολύ δύσκολα. Όχι γιατί δεν γιατρεύεται η κατάσταση, είστε με το που να κατανοείτε. Οι πιο πολλοί έχουν εγωισμό που προέρχεται από αίσθημα κατωτερότητας. Καλλιεργεί και καλλιεργεί και καλλιεργεί μια ζωή εγωισμό. Ο εγωισμός σε βγάζει έξω από την πραγματικότητα. Δεν είσαι προσγειωμένος δηλαδή, ή είσαι μετέωρος, κάπως καρφωμένος ψηλά. Και επειδή βλέπεις το χάος κάτω και δεν το κοιτάς και όλο κλείνεις τα μάτια σου και ζεις εκτός πραγματικότητας.

Τώρα αυτός είναι γύρω μας, μεταξύ τους ανθρώπους, ποιος είναι εκείνος; Και ναι, είναι πολύ τέτοιος. Οι οποίοι μπορεί να έχουν οι διαθέσεις καλές, μπορεί να μελετούν, αλλά μέσα δουλεύει αλλιώς η όλη ύπαρξη. Ακόμη και όχι απλώς κοινοί απλοί χριστιανοί, και μοναχοί μπορεί να είναι σε αυτές τις διαδικασίες που έχει αθεράπευτο ένα κάτι μέσα. Και κάποια φορά, ας πούμε, δεν ξέρουν και εκείνοι που τους κουμαντάρουν, δεν ξέρουν τι ακριβώς συμβαίνει και είναι επικίνδυνα τα πράγματα. Λοιπόν, όλο το θέμα είναι τώρα να εμπιστευτεί αυτός που είναι κρεμασμένος εκεί, να εμπιστευτεί και να πάρει σιγά να τον κατεβάσει. Πώς να κατέβει όμως, πώς να κατέβει, πώς να εμπιστευτεί, που έζησε μια ζωή έτσι; Εσύ ποτέ, ας πούμε, δεν έζησε την προσγειωμένη ζωή και κάτι που καθάρισες καλά, αλλά όλο πάνω στους γκρεμούς.

Πιάστηκε και απορροφημένα αυτά και πού στέκει το μυαλό του, αλλά τι δουλεύει όμως; Δουλεύει πιο πολύ το αίσθημα κατωτερότητας, γι’ αυτό πιάστηκε κανείς από τέτοια. Γι’ αυτό μόλις ταπεινωθεί ο άνθρωπος, δηλαδή δεν ξέρω αν είδατε μια φορά όνειρο, λοιπόν δεν ξέρω.

Μια ερμηνεία η οποία θα έρθει κανείς να την πάει. Εν πάση περιπτώσει, όμως μέσα στο όνειρο μπορεί να νιώσει κανείς, να πει, α, εντάξει, θα κατεβείς εσύ και κατεβαίνει και ξυπνάει κάποια λεπτά και βρίσκεται ότι είναι κάτω κατεβασμένος. Άλλο είναι να μείνει μετέωρος εκεί, να πεθάνει από τον φόβο του, στα ύψη, από στιγμή σε στιγμή μπορεί να γκρεμοτσακιστεί, κι άλλο είναι να κατεβεί, πώς κατεβαίνει ένα ελικόπτερο, πώς κατεβαίνει ένα πουλί. Λοιπόν έτσι με την ταπείνωση, όποιος δηλαδή, αλλά είναι εσωτερική λειτουργία της ψυχής. Αυτός είναι ένας μηχανισμός που δεν γίνεται, άλλο είναι να ταπεινολογείς, άλλο είναι να ταπεινώσεις, κάνεις σχήματα ταπεινά, άλλο είναι απλώς να θέλεις να ταπεινωθείς και άλλο είναι μέσα σου ο μηχανισμός αυτός να λειτουργήσει έτσι ώστε από το χάος...

Το γκρεμό που βρίσκεσαι, το ύψος να κατεβείς κάτω, άμα ταπεινωθείς λοιπόν γιατρεύεσαι και μπορείς να κάνεις αρχή πνευματικής ζωής, τότε αισθάνεσαι ότι είσαι στην αρχή, δεν πηγαίνει τίποτα χαμένο από ό,τι έπαθες, σωστό, διότι έχεις πείρα τέτοια που δεν έχει κανένας. Λοιπόν, θυμάστε, έχουμε πει πολλές φορές ότι μπορεί στα 40 σου χρόνια, μπορεί στα 50 σου χρόνια, μπορεί στα 30 σου χρόνια να σταθείς, να αρχίσεις να ζεις και από ψυχολογικής απόψεως και από πνευματικής απόψεως. Αλλά τίποτε δεν θα πάει χαμένο, ενώ όλα θα δεις ότι είναι χαμένα, συγχρόνως τίποτε δεν θα πάει χαμένο, διότι όλα γίνονται μια πείρα.

Από μη καλό μετατρέπονται σε καλό. Δηλαδή, όλο εκείνο το αίσθημα μειονεξίας γίνεται μετά ταπείνωση ασύγχυτη, τίποτα δεν μπορεί να τη συγχύσει. Όλη εκείνη η λαχτάρα, όλος εκείνος ο φόβος, όλο εκείνο το αυτό γίνεται χαρά μετά, χαρά. Χαρά που δεν μπορεί κανείς να την αφαιρέσει. Χαρά, όλα αυτά γίνονται κυρίως, δεν μπορεί να γίνονται. Και εδώ οι ψυχολόγοι καμιά φορά κάνουν και χειρότερα ανθρώπους, γιατί δεν γίνεται μόνο να... Ο Χριστός προσγειώνει σωστά τον άνθρωπο και τον ελευθερώνει από κύλιο τον οποίο τον έκανε να μην είναι προσγειωμένος, τον ταπεινώνει λοιπόν, τον γιατρεύει και τον κάνει αληθινό άνθρωπο.

Λοιπόν... Ναι, ο Θεός... που εδώ είπαμε... Ομιλεί ο ίδιος ο Θεός και λέει σαν να το κάνει αυτός, ενώ ό,τι κάνει που βρίσκει τους εχθρούς στο δάσος τους βρίσκει με τους Ισραηλίτες, όχι μόνος του ο Θεός, αλλά πάει αυτός μαζί τους. Και οι Ισραηλίτες δεν θα μπορούσαν να πάνε χωρίς τον Θεό και δεν θα μπορούσαν να βρουν τίποτα. Και βρίσκουν τους εχθρούς στα βάθη της θαλάσσης, πάλι ο Θεός τους βρίσκει διά των Ισραηλιτών. Οι Ισραηλίτες επειδή είναι με τον Θεό, επειδή είναι ο Θεός μαζί τους. Έτσι λοιπόν αυτό είναι μέσα στην Εκκλησία, όλο το μυστικό αυτό είναι μέσα στην Εκκλησία. Ο Θεός διά κάποιου ανθρώπου να σε βοηθήσει, αλλά χρειάζεται τη διάθεση να υπακούσεις, να υπακούσεις διά κάποιου ανθρώπου, να βρεθούν όλοι οι εχθροί, είτε στο δάσος κρύπτονται είτε στα βάθη της ψυχής, και να θανατωθούν. Όμως λέει στη συνέχεια...

«Αν βαφεί ο πούς σου εν αίματι, η γλώσσα των κυνών σου εξ εχθρών παρ’ αυτού». Δηλαδή θα πάω να τους βρω τους εχθρούς εκεί στο δάσος και να τους βγάλω έξω και στα βάθη της θαλάσσης και να τους βγάλω έξω και εσύ λοιπόν ο λαός μου θα τους έχεις στα χέρια σου και όπως έχουμε πει και άλλη φορά έτσι έγινε το τότε, εξήγησα άλλη φορά γιατί έγινε το τότε έτσι. Λοιπόν, και θα θανατώσετε αυτούς και θα χυθεί τόσο αίμα που τα πόδια σας θα βαφούν με αίμα και η γλώσσα των κυνών, ακόμη και τα σκυλιά, θα γλείφουν τα αίματα αυτά των εχθρών. Δηλαδή, εκεί που πέφτει το βάρος είναι, ας μην τα προσέξουμε από παντός σήμερα, τα άλλα δεν χρειάζεται.

Που πρέπει να προσέξουμε είναι ότι ο Θεός όπου και αν κρυφτούν οι εχθροί θα τους βρει και θα θανατωθούν. Λοιπόν, όπου και αν κρυφτεί μέσα μας ο διάβολος, όπου και αν κρυφτεί μέσα μας το οποιοδήποτε πάθος, ο Θεός μπορεί να τον βρει. Μπορεί να τον βρει και μπορεί να μας γιατρέψει. Πόσοι και πόσοι προσπαθούν να πιστέψουν αλλά και πάλι δεν μπορούν. Ο Θεός μπορεί από τον εαυτό Του να βγάλει έναν Άγιο με άλλον Άγιο. Δεν μπορώ να το πιστέψω. Προσπαθώ να το πιστέψω και όμως αυτό είναι η μεγάλη αμαρτία, το να μην πιστέψεις. Πρέπει να ευχαριστείς τον Θεό, να χαροποιήσεις τον Θεό. Πίστεψε ότι ό,τι θελήσει, όποιον θελήσει, όποια κατάσταση θελήσει. Λοιπόν, ο Θεός θα βρει τη φταίχτρα, θα βρει το αίτιο και θα σε γιατρέψει και θα σε κάνει.

Ο Θεός κατετρόπωσε τους εχθρούς και θριαμβευτικά πάλι με το λαό ο Θεός, αλλά είναι μαζί ο λαός, ο Θεός μαζί με το λαό. Ο λαός θα κάνει όλα αυτά, αλλά είναι και ο Θεός μαζί, δεν της κοινωτούν. Λοιπόν, τώρα ο Θεός κάνει πομπή, λιτανείες που πορεύεται ο Θεός, ο λαός του Θεού που έχει τον Θεό πορεύεται προς το όρος του Θεού. Εθεωρήθησαν οι πορείες του Θεού μου, οι πορείες του Θεού μου, του Βασιλέως, του εν τω αγίω.

Οι νίκες αυτές του Θεού και παλιά και τώρα, πάλι θα γίνουν στο μέλλον. Ναι, και παλιά λοιπόν είδαμε και τώρα θα τις δούμε και να τις βλέπουμε σαν να έγιναν οι πορείες αυτές, οι λιτανείες αυτές του Θεού, ένα θέαμα ωραίο, ένα θέαμα μεγαλόπρεπο.

Ο Θεός, ο οποίος νικητής τώρα με το λαό, πορεύεται προς το όρος Σιών, που, όπως έχουμε πει, στα χρόνια του Δαβίδ, ο Δαβίδ το γράφει αυτό, στα χρόνια του Δαβίδ αυτό είναι το κέντρο. Εκεί κατοικεί ο Θεός, εκεί είναι τα πάντα για τον Δαβίδ, είναι το όρος Σιών, ο λόφος Σιών που πρέπει... Δηλαδή, όταν πηγαίνει κανείς στην Ιερουσαλήμ και πηγαίνει στον λόφο εκείνο, πρέπει πολύ πίστη να δει, ας πούμε, πώς βλέπει ένα λόφο. Και έτσι όπως είναι τώρα, δεν καταλαβαίνεις καλά-καλά πόσο είναι λόφος, μόνο να δεις λίγο προς νότον, όπως είπαμε τέτοια μέρα, που είναι απόκρημνο το μέρος, να βλέπεις ότι είναι λόφος. Από το άλλο μέρος, να το καταλάβαινες.

Δηλαδή, ο Θεός ελευθερώνει την ψυχή από τον εχθρό, ελευθερώνει την ψυχή και τη λογική, έτσι ας πούμε, πραγματικά στην βασιλεία του, εν πομπή.

Άρχοντες ἐχόμενοι ψαλλόντων ἐν μέσῳ νεανίδων τυμπανιστριῶν, ἐν ἐκκλησίαις εὐλογεῖτε τὸν Θεόν, Κύριον ἐκ πηγῶν Ἰσραήλ, καὶ ἐκεῖ Βενιαμὶν νεώτερος ἐν ἐκστάσει, ἄρχοντες Ἰούδα ἡγεμόνες αὐτῶν, ἄρχοντες Ζαβουλών, ἄρχοντες Νεφθαλί. Λοιπόν, γίνεται η πομπή αυτή και τώρα ο ψαλμωδός εδώ λέγει με κάποιες λεπτομέρειες ορισμένες ομάδες που είναι σε αυτή την πομπή. Λοιπόν, προηγούνται, προπορεύονται οι άρχοντες και ακολουθούν εκείνοι οι οποίοι ψάλλουν. Αλλά εδώ τώρα το ψαλλόντων μάλλον, ἐχόμενοι τῶν ψαλλόντων. Προηγούνται αυτούς που ακολουθούν, δηλαδή οι άρχοντες.

Αυτοί που ακολουθούν είναι οι ψάλλοντες και οι ψάλλοντες είναι αυτοί που έχουν όργανα, έγχορδα όργανα. Το ψαλτήρι λέγεται ψαλτήρι, περισσότερο διότι ο Δαβίδ όταν έκανε τους ψαλμούς τους έψαλε μετά με το αυτό, το έγχορδο εκείνο όργανο που είχε και γι' αυτό λέγονται ψαλμοί. Εμείς σήμερα όταν λέμε ψαλμούς εννοούμε ψάλσιμο, ενώ τότε δεν ήταν ψάλσιμο, δεν είχαν το ψάλσιμο με την έννοια που λέμε σήμερα, αλλά ψαλτήρι σήμαινε άσμα που γίνεται με έγχορδο όργανο. Ένας ήχος, ένας ύμνος που γίνεται με έγχορδο όργανο.

Ἐν μέσῳ νεανίδων τυμπανιστριῶν, εκεί λοιπόν είναι και νεάνιδες οι οποίες έχουν τα τύμπανα, αυτό και λέγονται τυμπανίστριες, όπως δηλαδή όταν πέρασαν την Ερυθρά Θάλασσα και η Μαριάμ η αδελφή του Μωσέως πήρε λοιπόν το τύμπανο και άλλες πολλές την ακολούθησαν, χόρευαν και υμνούσαν έτσι τον Θεό. Άλλοι με έγχορδα όργανα και άλλοι όπως οι νεάνιδες, όπως γίνεται και εδώ και τότε, λοιπόν με τύμπανα. Ἐν ἐκκλησίαις εὐλογεῖτε τὸν Θεόν, Κύριον ἐκ πηγῶν Ἰσραήλ. Και καθώς λοιπόν προχωρούν οι άρχοντες, ακολουθούν οι ψάλλοντες αυτοί με έγχορδα όργανα και οι νεάνιδες με τα τύμπανα.

Ψάλλουν όλοι, λένε όλοι τον ύμνο, «Ἐν ἐκκλησίαις εὐλογεῖτε τὸν Θεόν, Κύριον ἐκ πηγῶν Ἰσραήλ». Και όπως ξέρετε αυτός ο στίχος είναι 27ος στίχος του 67ου ψαλμού, όποιος θέλει μπορεί να το σημειώσει. Ο στίχος αυτός είναι το εισοδικό κατά την περίοδο του Πάσχα. «Ἐν ἐκκλησίαις εὐλογεῖτε τὸν Θεόν, Κύριον ἐκ πηγῶν Ἰσραήλ». Στις ιερές συνάξεις, εκκλησία, είπαμε και άλλη φορά και το ξέρουμε, σήμερα λέμε βέβαια εκκλησία, το ναό το λέμε εκκλησία, ενώ η εκκλησία είναι η σύναξη. Έχει και καλό, είμαστε προσκεκλημένοι και συγκεντρωνόμεθα λοιπόν όλοι μαζί για να υμνήσουμε τον Θεό. Λοιπόν, εν εκκλησίαις, όχι απλώς καθένας εδώ και εκεί να υμνεί τον Θεό, αλλά να συγκεντρώνεστε...

Ιερές συνάξεις και να ευλογείτε τον Θεό, να ψάλλετε τον Θεό, τον Κύριο ἐκ πηγῶν Ἰσραήλ. Με αυτόν τον Θεό να δοξολογείτε, να υμνείτε, να δοξάζετε, να ευγνωμονείτε κλπ. Και ποιοι θα είναι αυτοί που θα συγκεντρώνονται; Ισραηλίτες. Ισραηλίτες, ποιοι Ισραηλίτες; Όλοι οι Ισραηλίτες, όχι μόνο οι σημερινοί, αλλά και οι απόγονοι αυτών και οι απόγονοι εκείνων και οι απόγονοι των άλλων και οι απόγονοι των άλλων, όλοι. Ἐν ἐκκλησίαις εὐλογεῖτε τὸν Θεόν, Κύριον ἐκ πηγῶν Ἰσραήλ.

Ἐκ πηγῶν Ἰσραήλ εδώ είναι με γενική λένε, ο Ιακώβ πήρε το όνομα Ισραήλ, όλος ο λαός ονομάζεται Ισραήλ, μερικές φορές ονομάζεται και Ιακώβ όλος ο λαός, αλλά επειδή κατά κάποιο τρόπο από εκεί ξεκινάει κυρίως από τον Ιακώβ, ξεκινάει το Ισραηλιτικό Έθνος, γι' αυτό λοιπόν αναφέρεται εδώ τώρα Ισραήλ. Προτρέπουν δηλαδή αυτοί τώρα που κάνουν πομπή και ψάλλουν και υμνούν και λένε όλοι οι σημερινοί Ισραηλίτες που με τη βοήθεια του Θεού νικήσαμε τους εχθρούς και γυρίζουμε τώρα νικητές, αλλά και όλοι εκείνοι οι οποίοι είναι απόγονοι του Ισραήλ, απόγονοι του Ιακώβ, είναι απόγονοι και των σημερινών.

Μετέπειτα δηλαδή, οι σημερινοί είναι απόγονοι του Ιακώβ αλλά και οι άλλοι που θα έρθουν είναι απόγονοι και του Ιακώβ και αυτών που είναι τώρα. Λοιπόν, όλοι να συγκεντρώνεστε σε ιερές συνάξεις. Αυτή είναι η έννοια δηλαδή του στίχου, να συγκεντρώνεστε σε ιερές συνάξεις και να υμνείτε και να δοξάζετε τον Θεό. Και καθώς χρησιμοποιούμε τώρα αυτό το στίχο στις ημέρες του Πάσχα είναι σαν να λέμε εκείνη την ώρα, «Ἐν ἐκκλησίαις εὐλογεῖτε τὸν Θεόν, Κύριον ἐκ πηγῶν Ἰσραήλ». Είναι σαν να λέμε, ναι, όλοι συγκεντρωθήκαμε εδώ, καλά κάναμε που συγκεντρωθήκαμε και να συγκεντρωνόμαστε μέσα στο Ναό του Θεού, στο όνομα του Θεού, για την αγάπη του Θεού, να συγκεντρωνόμαστε εδώ και να υμνούμε, να δοξάζουμε τον Θεό και να τον ευγνωμονούμε και να διαδηλώνουμε την πίστη μας και την αφοσίωσή μας σε Αυτόν, να τον θεωρούμε Θεό μας, να μας έχει αυτός παιδιά, κλπ. Κάπως έτσι.

Λέει «Βενιαμὶν νεώτερος ἐν ἐκστάσει, ἄρχοντες Ἰούδα ἡγεμόνες αὐτῶν, ἄρχοντες Ζαβουλών, ἄρχοντες Νεφθαλί». Βλέπει τώρα δηλαδή ο ψαλμωδός την πομπή αυτή, είναι οι άρχοντες στην αρχή γενικώς οι άρχοντες που ακολουθούνται από τους ψάλλοντες με όργανα έγχορδα, με τις τυμπανίστριες και ψάλλουν αυτόν τον ύμνο και αναφέρει εδώ τώρα και τέσσερις φυλές, δεν αναφέρει και τις δώδεκα φυλές αλλά αναφέρει δυο φυλές από το Νότο και δύο φυλές. Βενιαμίν και Ιούδα είναι από το Νότο και δυο φυλές από το Βορρά, Ζαβουλών και Νεφθαλί, και συμπεριλαμβάνονται μέσα σε αυτές τις τέσσερις φυλές, μέσα στα δυο αυτά θα συμπεριλαμβάνονται όλες οι φυλές που κατοικούν ανάμεσα στο Βορρά και στο Νότο. Είναι λοιπόν σαν να λέγει όλοι εδώ στην πομπή είναι όλοι οι ηγεμόνες της καθεμιάς φυλής.

Ηγεμόνες Ιούδα, οι άρχοντες δηλαδή, μάλλον άρχοντες θα το πούμε, το ηγεμόνες έχει άλλη έννοια, άρχοντες Ιούδα, άρχοντες Ζαβουλών, άρχοντες Νεφθαλί. Αλλά για τον Βενιαμίν, για τους εκπροσώπους ας πούμε της φυλής Βενιαμίν λέει, «ἐκεῖ Βενιαμὶν νεώτερος ἐν ἐκστάσει». Δηλαδή, γιατί ιδιαίτερα ο Βενιαμίν δεν ξέρουμε εδώ. Αυτό ιδιαίτερα δηλαδή η φυλή Βενιαμίν, οι εκπρόσωποι της φυλής Βενιαμίν καθώς λαμβάνει μέρος σε αυτή την πομπή ιδιαίτερα χαίρουν γι' αυτό το γεγονός και είναι εν εκστάσει, από τη χαρά τη μεγάλη, εκτός εαυτών. Και οι άρχοντες Ιούδα είναι οι ηγεμόνες αυτών επειδή αυτούς προήλθαν και θα προέλθουν στο μέλλον. Αυτά για σήμερα από το ψαλτήρι.

Αν θέλει ο Θεός θα συνεχίσουμε την άλλη Δευτέρα την ίδια ώρα.