Περὶ τοῦ Ἀντιχρίστου 10

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· τὸ ἀναλλοίωτο ἑλληνικὸ πρωτότυπο εἶναι τὸ ἔγκυρο κείμενο.

Thank you.

We find ourselves, beloved, at the fifteenth catechesis of Saint Cyril, Bishop of Jerusalem, who wrote this wonderful, thoroughly Orthodox, and richly detailed catechesis that, thankfully, survives in its entirety.

I say this for all those who are coming for the first time today, on Monday. The title of this catechesis, that is, the things he said, to whom? To the catechumens. Back then people were not baptized right away, because Christianity found them already grown adults.

And in the years before infant baptism became established, there was this preparation. That is, the catechesis given to those who were about to become members of the Church. In other words, to the prospective members of the Church, and a conscious, orderly catechesis, with all its prerequisites, was required of the catechumens.

As we might put it, we go to school to learn a particular subject. And here the catechumens went to hear the content of the Faith, so that they might freely embrace it, then be baptized, and then be recorded in the tablets, and I am using words here from the sacred text,

of the Church, in the registers of the Church, the rolls of the Church. Saint Cyril chose the method of interpreting and expounding, in breadth, depth, and height, the Creed, the Symbol of the Faith.

Our familiar Creed. Even though we are in the year 350, when these catecheses were delivered, and we are twenty-five years after the Creed of Nicaea, which, I must tell you, was not completed in 325 at the First Ecumenical Council of all the councils. The one that now bears its name, as it is called, the Creed of Nicaea, the one we recite, our familiar 'I believe in one God,' and so on.

It was completed in the later councils as well, in ecumenical councils. Note also that, yes, it was at that time being gradually established, but these creeds nevertheless already existed. That is, they were there beforehand. The Orthodox Churches, in order to confront the heretics, had already made, we might say constructed, creeds.

So we have the Jerusalem Creed, which is almost the same, almost identical, to the Creed of Nicaea, or we have what is also called the Athanasian Creed, or other creeds that existed. Some of these survive today and are, we might say, relics, they are now historical monuments; others no longer exist, as you please.

In any case, the one that does exist is what the faithful now have; it has been fixed as the official creed, and this is our familiar Creed of Nicaea, the 'I believe in one God,' and so on. So, on the basis of the Creed, Saint Cyril builds his catechesis.

Of course, we are in the fourth year, I say this for those coming for the first time, I repeat. We are in the fourth year, and by now we are at about the ninety-seventh homily, somewhere around there. The ninety-eighth, ninety-seventh homily is today's, and all the catecheses are twenty-four. Now we are entering the fifteenth catechesis. We have said that it concerns the Father, that it concerns the Son, and this catechesis, the fifteenth, now closes everything that concerns the Son, so that after the sixteenth catechesis we may move to the third person of the Holy Trinity, who is the Holy Spirit, and there Saint Cyril has a great wealth of points and details that are truly admirable.

In this catechesis, which is the last one dealing with the person of the second person of the Holy Trinity, who became man, that is, the Son, he refers also to the last article, the one concerning the person of Jesus Christ.

So the title runs as follows: 'To those being illumined,' that is, a catechesis for those being illumined, those who in a few days will receive Baptism, in a little while, Baptism. 'Composed in Jerusalem,' that is, drawn up, put together, or spoken, we might say.

In Jerusalem, and to be precise, these actually took place inside the Church of the Resurrection, which had already been built, the one we know, the Church of the Resurrection of Christ still standing to this day in Jerusalem; there the catecheses of Saint Cyril were given, because at certain points he says this, he mentions it,

On the point, that is, on the subject, "and He shall come again in glory to judge the living and the dead, whose kingdom shall have no end." So this catechesis will unpack this particular point, that Christ will come in glory to judge the living and the dead.

And whose Kingdom is unending, without end. And he adds another subtitle, we might say, to the title: 'and concerning the Antichrist,' meaning that in this catechesis they will speak also about the Antichrist. It is very natural, since the theme of the Antichrist is the last thing of history, and the judgment that will follow, that is, the Resurrection of the Dead, the coming of Christ, and so on; and this is the final point.

Consequently, the Antichrist comes first, and then follows the judgment, the Resurrection of the Dead, the universal judgment now. Yet both of these are extremely close together, and do you know how close? Pay attention to me and remember this, because some strange things are also going around.

And indeed in Orthodox texts, which I will not name, the end of the Antichrist coincides, joined together, with the beginning of the appearance of Christ. That is, with the Second Coming; they are stuck fast together, that is what 'joined together' means, these two things are stuck fast together.

The Antichrist ends, the judgment begins. But both, as I told you, belong to the Last Things; that is why they are called eschatological matters. And do not imagine that these are long, drawn-out things spanning centuries.

The reign of the Antichrist, his official reign, is three and a half years. And with the end of the three and a half years the judgment begins. So you understand that these are compressed matters. Between them, of course, they are compressed, stuck fast together, as I told you, joined.

Next the heading says: 'and a reading from Daniel.' He takes his occasion from reading Daniel the prophet, in order to say the things he is about to say to the catechumens. Which does not mean that he will not turn to very, very, very many other passages of Holy Scripture.

You will see this for yourselves. He will marshal everything he possibly can from Holy Scripture to secure the things he is about to say.

And which passage does he take from Daniel? "I beheld until thrones were set in place, and the Ancient of Days took His seat," and so on, and the rest of it. "I beheld in the vision of the night, and behold, with the clouds of heaven came One like the Son of Man," and so on.

This is what he takes as his passage; he reads it to his catechumens and unfolds it for them. Now, what I have just quoted to you is drawn from the seventh chapter of Daniel, from verse nine through verses thirteen and fourteen, and so forth. And now we come to the main subject.

But before we come to the main subject, I would like to give you a very, very short introduction. For when we spoke about the themes concerning the Antichrist, unfolding, by the grace of God, the Apocalypse of the Evangelist John, this was some years ago now, as you will remember.

Back then we were still living in an untroubled time, even though it is not so far off. It is only three years; we have now entered the third year since we finished the Apocalypse and took up the Acts of the Apostles. So this was three years ago.

And if you take into account that the theme of the Antichrist was not the last thing we covered, but was treated back in the thirteenth chapter of the Apocalypse, then I would say it was roughly five years ago. At the time when we were speaking about the Antichrist, there was still a silence all around us on this subject.

It was something rather pioneering; nothing had yet been heard about it. My beloved, I sensed these things coming. That is why God gave light for us to take up the book of the Apocalypse. I had other things in mind as well, which I will not tell you now, and still other things besides. And I wanted you to know these things, so that you would be prepared. That was the reason the book of the Apocalypse was chosen.

I would say it was not so much to confront the Antichrist himself, but rather a more general preparation. Not the person of the Antichrist as such, for we may not live to see him. He may come fifty, a hundred, two hundred years from now, I say this only as an example, we do not know when he will come.

Because it is bound up with the Second Coming of Christ, and I say this to you once again. And the Second Coming of Christ is unknown as to its time. Clearly unknown. Not even the Apostle Paul knows when the Antichrist will come, because he does not know the hour of the Second Coming.

He only lays down a few things in order to reassure the Thessalonians, and yet also to keep them watchful. He reassures them so that they will not be anxious about things they need not fear, but at the same time he keeps them in a vigorous state of concern.

In view of and in expectation of the Antichrist, they must maintain a spiritual readiness. But our own age in particular calls for spiritual readiness. For it is not the person of the Antichrist that stands before us; he will come when God knows when.

But there are his instruments; there are the antichrists that the Evangelist John speaks of in his epistle, saying that many antichrists have come. And so we have to contend with all those forerunning conditions of the Antichrist that will lead us toward the Antichrist himself.

Back then, when we were speaking of these things, there was a certain calm, at least among the Greek faithful.

There was not what exists today, this great anxiety, this uproar and so on. This anxiety and uproar that the Antichrist is coming, and one that came especially from America, where Protestants stirred around this subject, and publications appeared, of Protestant origin, do not forget this, I would want to say to you that among these there arose certain errors, errors in how the matter was handled.

And may God lay His own hand upon it, lest at some point things grow sharp, for spiritual people took one stance, and other spiritual people, just as much, took the opposite stance. And it is as though camps of followers are being formed, and they begin to hurl abuse at one another.

Already something fell into my hands just now, only this Saturday evening. A piece came out, circulated by a certain hieromonk, and he sets himself against the Bishop of Florina. Against the one of Florina, he says, I speak of him by name, and he reviles him dreadfully, without shame and without restraint. Why? Because, he says, you wrote such and such in Spitha.

There is a danger that we, the Orthodox, will end up with our relationships ruined. It is dreadful, it is dreadful. And so, many errors have been made. Let me tell you something, and I earnestly beg you to take note of it. One error, among the many that have been made, is this: that the theme of the Antichrist was treated in isolation.

That is to say, books were written in great haste, in an effort to deal with this subject.

Concerning the Antichrist, that is, concerning the thirteenth chapter of the Apocalypse.

My beloved, we will not be able to understand the theme of the Antichrist unless we set this theme within the rest of the chapters of the book of the Apocalypse as well. That is to say, we must have a knowledge of the whole book of the Apocalypse, which, sadly, is not the case.

Of course, who has written a book on it? Father Charalambos Vasilopoulos has written one. Earlier, Father Ioel Giannakopoulos wrote one, but very briefly. Bratsiotis produced a commentary, but its level is a little high, and not everyone can follow it.

Nothing has been written on the whole book, that is. Who will take the trouble to write an entire book, and who would take the trouble to sit down, curious creatures that we are, and actually read this book?

The same thing happens to us as with detective novels. The moment we buy the book, we jump to the end to see what happened. What happened at the end of this detective story?

Read it from the beginning, and in fact without the curiosity to peek at how it ends; you will get to the end in time. Why spoil the beauty of a story, I'm speaking now about the detective novel, just to go and see how it ends? You throw everything else away.

Only the ending interests you. And so it is here too: when we read, when we take an interest in the subject of the Antichrist, we will not take it in isolation, but we will treat it as something that by its very nature is set within the whole book of the Apocalypse.

And to understand the book of the Apocalypse, we will call upon the whole of Holy Scripture. And to understand Holy Scripture correctly, we will call upon the Fathers of our Church as well, who will give us the correct interpretation.

This is the right approach, the good work. Everything else, forgive me, is just cheap preaching. It won't do. When we try to hand out quick, makeshift solutions, we create problems, and sadly, at times, we even damage our relationships with one another.

We start insulting one another, calling the other man a traitor, because these things are actually said. You're a traitor, one says, for going and lulling the people to sleep with talk like this. And the other says, no, you are the one who stirs the people up and drags them out onto the streets. There were even demonstrations over this. Remember the whole business of the identity cards. I said nothing about any of it. If you have noticed, I did not speak. We are living in a situation where we do not know what we are to do.

We, as the Church, for this very reason, my beloved, and with this fifteenth catechesis, today we will not say anything about the Antichrist; but we will get to the Antichrist as well, so that those of you who came today will not say, ah, he said nothing, I'm not coming back. No, God forbid. We will take the subject as our framework, and within it we will also look at the subject of the Antichrist.

And then, does the subject of the Antichrist interest us more than the subject of the Coming of Christ? This is what interests us, the subject of the Coming of Christ. If I have this before me, a thousand antichrists will do nothing to me, and I will also be well informed and will know how to face the Antichrist. Otherwise, if I care only about the Antichrist and not about the Coming of Christ, I will go astray. This way, I will know how to move.

And then, does it not concern us what will become of this world? Here Saint Cyril has some magnificent things in this catechesis, magnificent, when he speaks about the two comings of Christ, the first and the second, and even when he speaks, if you like, about the renewal of the whole universe.

All of this is extremely important and forms, we might say, the framework of knowledge for learning what the Antichrist is. The subject of the Antichrist is a parenthesis; it is only a parenthesis within the Divine Plan.

The Divine Plan is that Christ should come, that the Resurrection of the Dead should take place, and that the renewal of the whole universe should take place. This is God's plan. At a certain point the Antichrist comes to frustrate it, and this is precisely why he is called Antichrist, to frustrate the work of Christ.

But he does not succeed. And not only because he is merely a man, a man one hundred percent, born of a mother and a father, one hundred percent. For though he acts by the energy of Satan, wholly Satan, Satan had already, from the Cross of Christ, been held up and made a public example, as the Apostle Paul says.

To expose him means to make a public example of him. That is, before the angelic world, something invisible to us, Christ exposed, that is, He made a public example of, the fall of Satan. The whole angelic world saw the fall of Satan. It is the second to last, we might say, shattering of Satan.

The last will be when Christ comes again to cast down the devil at last, the one who will have raised up the Antichrist, the man, that is, and to cast both of them, both the devil and the Antichrist, down, as the book of the Apocalypse says.

Alive, into the lake of fire. And as you may remember, it is years ago of course, there is this word 'alive,' how does he cast them in alive? The devil is a spirit, but the Antichrist is a man. How will he be cast into the lake of fire alive? The lake of fire means Hell, that is, he will go into Hell alive. Yes. Where is the mystery? It is what the Evangelist, forgive me, the Apostle Paul says: a mystery, I tell you a mystery. It is in the First Epistle to the Thessalonians. He says this: what is the mystery? The mystery.

We who are left behind, the living, we who will have remained when Christ comes and will still be alive, he speaks in the first person plural because, since he is alive and writing these things, the Second Coming of Christ could have happened even in the days of the Apostle, just as we too will speak in the first person because the Second Coming of Christ may happen in our own days, we do not know. What does he say? We, he says, will not taste death, that is, the faithful, the people who are still living.

We will not taste death, but we will pass over from the state we are in, of corruption and mortality, into the state of incorruption and immortality, of no longer being mortal.

And so, when the Word of God says here that the devil, though it is chiefly the Antichrist who concerns us, will be cast alive into the lake of fire, into Hell, it means he will not taste death; he will pass directly into Hell, into eternal Hell, without tasting death.

Hence the answer to the question of whether, after the Antichrist, some thousand-year reign, some millennium, might intervene. Why? For this very reason.

I give you this scriptural grounding so as not to simply tell you that this is the teaching of our Church. You can also come across Orthodox publications that hold the following position: that after the Antichrist a thousand years will come.

No, God forbid, that view is mistaken. And it is not my own opinion; I will tell you nothing of my own here. It is the position of the Church.

The Church says that after the Antichrist comes the Last Judgment, and after the Judgment the Kingdom of God, not a thousand years, but now the eternal Kingdom of God. And what is this thousand-year reign? We spoke of it back then, in the Apocalypse. What else is it but this.

So this time, as the Church says it, and I say it, and Saint Andrew of Caesarea says it, is the time between the two comings of Christ, or the time of the Gospel. In other words, the time that lies in between, because the number one thousand is a round number and not an exact one; it is symbolic.

That is, a great stretch of time. The time between the first coming of Christ on earth and his Second Coming. The time enclosed within is the thousand years. Or the time of the Gospel. That is, the time in which the Gospel moves to win people over.

Not only in the sense of spreading over all the earth, but in the sense of winning people over. Because here in Greece the Gospel was spread by the Apostles. That does not mean the Gospel has stopped winning people over.

Because in every age the Gospel works continually to win people over. Not in the sense of its spread, but in the sense of its conquest. And it sends the Saints to Paradise, where they await the Resurrection of the dead to receive their bodies.

So that the Judgment may take place, and then, with their bodies, they will hear that word: Come, you blessed of my Father, inherit the kingdom prepared for you. So I have given you a general outline, to tell you that the point, the conclusion of everything I have said by way of introduction, is that we cannot look at the matter of the Antichrist cut off from all the other matters of our faith. We must see it set within all that the teaching of the Church offers.

This is why we must read the whole of the Apocalypse, and keep reading it, not read it just once, and the whole of Holy Scripture too. Because all these books speak of it, indirectly or directly. Did you see here what Saint Cyril calls upon? Daniel.

Where does Daniel belong? To the Old Testament. And he will speak of the coming of Christ and of the Antichrist. Do you know with what clarity Daniel speaks? The Old Testament, the sixth century before Christ. With what clarity he speaks about the Antichrist.

An astonishing clarity, such precision that it truly amazes us. You see, we will take all of this Holy Scripture, and we will take the Fathers as well, as here Saint Cyril, the fifteenth catechesis, but also all the other catecheses, and more generally the teaching of the Church, and one more element besides, a foundational and basic one, equal to those I have already told you: to whom will it be revealed that the Antichrist, that this person, is the Antichrist?

Saint Andrew of Caesarea and Saint Irenaeus of Lyons say: to those of nepsis, to those who will be watchful, that is, who will live a spiritual life and have a pure heart. These are the ones who will discern that this is the Antichrist.

So, my dear ones, you have understood: we must live, not merely study and listen, but we must live the spiritual life, in order to be able to discern the final, always human, genuine person of the Antichrist, whose name is hidden until now. Then it will be revealed, 666, and along with it all those antichrists of history.

According to John the Evangelist, many antichrists have come. They are here in our own age, they were there in the age before us, and in the age before that; they are with us now, and they are a little further ahead, until the real Antichrist himself comes. All those godless forces and conditions that today war against the Church, that war against the spiritual life, and so on. All of this we must know. We must be fully armed, fully ready, with the vision of the Holy Spirit, with the vision of the Holy Spirit, which is given by the nepsis, the watchfulness, of the heart and of the nous. That is to say, by the purity of the spiritual life.

So much for a small introduction, even if it drags on another half hour. And now, my dear ones, we enter the first paragraph of Saint Cyril's fifteenth catechesis.

He says: We proclaim his coming, not one only, but also a second, far more excellent than the former.

For the first coming was a display of His patient endurance, but this one bears the crown of the divine Kingdom. As a general rule, everything comes in twos with our Lord Jesus Christ. With Jesus Christ, with our Lord Jesus Christ, there is a twofold birth: one from God before the ages, and so on.

On this matter Saint Cyril says to his catechumens: I come to proclaim, to announce, the coming of Christ, not one only, but also a second; and this Second Coming is far better than the first, because the first had need of a demonstration of patient endurance. Christ endured the Cross, he endured it.

Consequently it is a matter of patient endurance, a coming of patient endurance; he bore with it, a coming of forbearance; he bore with it when Pilate says to him,

"You will not speak to me? Do you not know that I have authority to crucify You and authority to release You?" And the Lord says, "You would have no authority against Me at all, unless it had been given to you from above." So what is this? Forbearance. And so, again, the presence of patience and forbearance.

But the Second Coming, he says, bears the diadem, the crown, which is also the seal of the divine, heavenly Kingdom.

And Saint Cyril says a very beautiful little phrase, one that carries great depth. For he says that, for the most part, that is, in most cases, the things that are said of Jesus Christ come in twos.

Here I want you to pay attention. But before I go on to look at what he says, let me point to one or two things he does not mention, so that you can get a picture of this doubleness, this dual nature of the person of Jesus Christ.

Yet always one person. Here is the mystery. We do not have two persons; we have one person. You know, yesterday, when we celebrated the feast of Saint Athanasius and Saint Cyril, take Saint Cyril, who fought the heresy of Nestorius, the one who taught, it was at Ephesus, it is the Third Ecumenical Council, that the All-Holy is Christotokos, one who bears the Messiah, and not Theotokos.

This means that the All-Holy conceived a mere man, and it makes no difference now whether this man is born of a virgin or not, but a mere man. A bare man, that is, a plain man, just as I am and you are. And then, because this man was advancing in virtue, God the Word entered in, and the man was under the energy of God the Word.

But this means that we do not have the Incarnation of God the Word; and if we do not have a real Incarnation, then according to Athanasius the Great, and those who came after, since Saint Cyril is later, and according to Saint Cyril, we have no salvation.

For then he did not take up what he assumed; that is, he did not take our nature in order to bring it to theosis. It remains something foreign to him.

This is what the devil will do. In the Antichrist the devil will not become incarnate. Some ask, so then, will the devil become a man? No. The devil will simply act within a man. Why? Because the devil cannot live in a twofold way.

This mystery belongs to God alone. The devil cannot become incarnate. If you say to me, but he appears as a man, and the angels too appear as men, yes, but they are not real men; it is only in appearance.

For the angel appears, does he not bring word? Do not the angels bring word to the myrrh-bearing women of this and that? Do not the angels bring word to the shepherds of this and that? But the angels take on the form of a man, yet they are not men; they simply take on the form of a man in order to speak to men, to communicate with them.

And the devil too takes on the form of a man, and of animals, whatever you like. But the devil is not a man, nor do the angels become men. We do not have an incarnation of the heavenly spirits. It is not possible, it does not happen, it is by nature impossible.

This, in its very nature, in its structure, is impossible; God wills it so. And therefore it is not impossible for me to have salvation as well. Here now Saint Cyril says that the Theotokos, Mary, Mary is not Christotokos. She did not give birth to a man who then becomes the Messiah. For that is what Christotokos means, that she bears a Messiah. No; the All-Holy, Mary, is Theotokos, the God-bearer. That is, she conceived in her womb this very God the Word, who takes from her a human

nature. And this is what Scripture says; it needs no great proof, what the Evangelist John says: indeed, "the Word became flesh." The Word, that is, God the Word, the second Person, the Son, became flesh, became flesh himself; he did not enter in, he did not go inside. Only the devil, as I told you, will act by his own energy; the Antichrist will be by the devil's own energy.

Christ is not present by his own energy within someone who was born and then advanced in virtue. No; the Word becomes flesh. But because Jesus Christ is both perfect God and perfect man, for this reason almost everything comes together in twofold form.

I will mention only two that Saint Cyril does not write down, and then we will also give Saint Cyril's own points. Christ always has one person, not two; for if we were to say that Christ is two, then this would mean that he entered into a man.

The man had his own person, and now a second person also enters, which is God the Word, no. When we say that God became man, it means the same person; he does not take on something else as a separate person. Yet this constitutes a mystery, because he does assume a human soul, he assumes a human body.

But whereas in man the soul defines a person, Jesus Christ, that is, God the Word, does not take on a second person but is the same. So we have one hypostasis; in theology the person is called the hypostasis.

He will say something else too, but so as not to confuse you, let us leave it there, that the person is called the hypostasis. So when we say hypostasis, we mean one person, one. And we say that the human and the divine nature have one person, one hypostasis.

And we also put it this way: a hypostatic union of the divine and the human nature, under one person, and that is all. But we have two energies, we have two wills; among the twofold things, that means two energies. The energy of God, of God the Word, and the energy of the human nature.

We have two wills: there is the divine will and the human will. And the human knowledge, will, and energy is subject to the divine, beyond any doubt.

You know that there was once a matter of heresy claiming that God, that Jesus Christ, has a single will. These are the so-called, as you may know, the Monothelites. And likewise regarding energy, the Monoenergists. And on the matter of knowledge, Jesus Christ has two knowledges.

There is the human knowledge and the divine knowledge. So in Christ we have two wills, two energies, two knowledges. But as God the Word, together with the Father and the Holy Spirit, He has one energy, one power, one knowledge.

It is only through His human presence, as the God-Man, that He has everything twofold; as Saint Cyril tells us here, almost everything He has twofold. And he enumerates them, saying: a twofold birth, one from God before the ages and one from the Virgin at the consummation of the ages.

The one birth is from God. God is called the Father of the Word because He begets Him timelessly, eternally.

But there is also a birth, with respect to His human nature, from the Virgin. When does this take place? At the consummation of the ages. You see, in relation to the creation of the world and of man, the event of the Incarnation comes at the last, or next-to-last, moment of the history of creation.

This is revealing; pay careful attention to it. In relation to the age of creation and the history of man upon the earth, the Incarnation happens in time, as he says here, at the consummation of the ages. It is, we might say, the next-to-last minute of the history of creation and of man. He came in the last days; it was at the consummation of the ages.

At the very end. If you ask why He did not come earlier, only God knows this, though we can say many things. But were those who lived before Christ treated unjustly? Not at all. Why? Because Christ descended into Hades and preached there. Those who received Him would have received Him while they were in this present life as well, and those who did not receive Him would not have received Him even in Hades, not even if they had been contemporaries of Christ.

So whom did Christ treat unjustly? No one, no one. That is one answer. This is why He descended into Hades. It is one answer to why He did not come earlier, at the dawn of the human race. Adam and Eve sinned and were cast out of Paradise.

So, before we go on: why not have the Son of God come then to become man and set things right?

It was decreed this way, and I have explained to you why: that God treats no one unjustly. Now, why is this the plan of God? Pay attention: why is it the plan of God? How can anyone pry into the plan of God?

We know only that the plan of God is always the fruit of wisdom, of power, and of love. Once we know this about every plan of God, we are at peace.

They are two, and they are descents. The first is the hidden one, the one that is, as it were, still to come, and the second is the manifest one, the one that abides. He says they are double, these descents, these comings-down. The first time He came down from heaven, "He bowed the heavens and came down," as a verse of the Psalms says. "He bowed" - that word "bow," spelled with an iota - means He lowered the heavens. How shall we put it? It is as if He were high up there, and how was He to come down from there?

Now this is a figure of speech, pay attention, it is an image; do not take it literally, pay very close attention, how was He to leap down from there.

So He brings the heavens down; He lowers the heavens. There is another solution: to lift the earth up. But how could the sinful earth rise up? It is full, as Saint Cyril will tell us a little further on. Listen to what he says further down: that upon the earth there was corruption, theft, adultery, every kind of sin.

It was poured out upon the earth, and blood defiled the whole world; so how could the earth ever rise up to heaven? The method, then, is a different one: the love of God brings the heavens down. And this is a most beautiful, most poetic way of putting it. If you have even a little of the poet in you, you can catch its fragrance: "He bowed the heavens, and came down." A most poetic phrase, and it shows condescension, God stooping down to us.

He does not tell us this with the word 'condescension'; he tells it to us poetically, with an image, descriptively. This is very beautiful: 'and He came down.' So the first descent, what was it? Unseen. What does 'unseen' mean? That He was not recognized, because He did not bring the glory of heaven.

It is well known that He was born in such obscurity. The event of the shepherds with the Angels was an incident of that one night; it was soon forgotten. The incident of the Magi was a single incident; it too was soon forgotten.

Thirty years passed in obscurity. When Christ returns, that is, when the Theotokos and Joseph return from Egypt, because of Herod's fury they do not come to Judea, where the events had taken place, both the adoration of the Magi and the proclamation of the shepherds.

What had they seen? They come to the north of Palestine, to Nazareth, to Galilee, where no one knew anything.

And Christ's coming remained unknown. Who is he? Do the Nazarenes not say in amazement, who is this, where did his wisdom come from? Where did this wisdom come to him? Is this not, they say, the son of Mary and Joseph?

Notice, Joseph has no relation to the Most Holy Theotokos. That is why our iconography places him at the edge of the icon when Christ is born, in the icon of the Nativity. It sets him right at the very edge.

Do you want something more? He is even shown with his back turned to the event of the birth, which shows, in an iconographic way, that Joseph has no part in it. That picture which presents Joseph, the Most Holy Theotokos, and Christ in a workshop, a carpenter's workshop, is not Orthodox, and even less so its title, 'The Holy Family.'

When we say Holy Family, it means a family, that is, a father, a mother, and the natural birth of children.

It is not Orthodox; it is anti-dogmatic. Let us pay attention to these points. This is not a matter of a Holy Family. That is why the Angel repeats, you will take, he says, the child and his mother. Do you notice this? How does he describe it there? You shall take the child and his mother. That is, 'your child.' Legally, Joseph appeared to be the father. For what was the Theotokos to say? To testify openly? To let people come in and go out, to open the door for them to come inside? What was the Theotokos to say? She would have had to say that, well, who would have believed it, and what would have become of it, my dear ones, what would have become of it? For this reason, Joseph is legally presented as the father. So the coming of Christ into the world was unmanifest, it was obscure; he emptied himself, in kenosis, that is, he made himself empty, he did not—

—he did not empty himself of it entirely, but rather he did not let his Divine Glory be seen. And do not forget, when he did let just a little of his Divine Glory show, this happened on Mount Tabor, and only before three disciples, and only so that their faith might be strengthened, so they would not grasp who he is and be scandalized — for in the end the disciples were scandalized, you know, they were scandalized. Christ said it: tonight, he says, you will all be scandalized because of me, for I will strike the Shepherd and the sheep will be scattered, as it is written. What does it mean that they will be scattered? That you will say, who is this whom we have followed for three years? Do you understand? Scandal. So in his first coming Christ was obscure, he was unseen, like rain upon a fleece. This 'rain upon a fleece' is from Psalm 71, verse 6.

A fleece, a pokos, is wool — sheep's wool, preferably. When we would put wool out in the cool dew of the night, while the dew is nowhere to be seen, and at first you notice nothing, we see that in the morning the dew has fallen upon the wool; and it fell — notice this. It does not matter that he uses words from our older tongue; but we will explain. Noiselessly.

"Apsophití," without any sound, the 'o' spelled with an omicron, means noiselessly. It fell noiselessly; notice that, noiselessly. Does the dew make any noise when it falls? Does it make a sound? What was that verse of the psalm trying to tell us, that the rain fell upon the fleece, like dew. And the word for rain can also mean a storm.

The dew upon the wool means that the birth of Christ would take place without being noticed by the world, obscurely. And then the Second, the manifest, the one yet to come: for we also have the second descent, which will be in the future and which will be manifest, that is, glorious.

Notice this word, 'glorious.' There is something I would want to say to you.

I would not want to believe that anyone listening to us at this hour would come to this point. But know it, so that you may tell it to others further on.

We have very many Christians — first of all, of course, those who do not hear the word of God and do not go to church. But we also have Christians who do hear the word of God and go to church. Now, how they hear the word of God, I do not know.

I know only that they do not know, or if they know, they do not believe that Christ will come again. They celebrate Christmas, that is, the first descent of Christ, the Son of God, into the world; they are moved by it, yet they do not believe that Christ will come again.

And many times they answer something like this: how do we know these things? But Christ himself said it, that he will come again. There is no clearer teaching in all of Holy Scripture than that Christ will come again. God forbid there be anyone who claims that Christ will not come again, for such a person is an unbeliever, since there is nothing in these things to be doubted.

And what would you say? A Christianity that is exhausted in the first coming of Christ — there we have made a mistake. Christ did not come into the world to tell us a few good things. Christ came into the world to take us out of the present world.

To give us back our human nature. To judge the world and to make it new, the whole of creation new. These things will happen at his second descent. Let us never forget this: Christ comes again.

And still we must not forget that the coming of the Antichrist is bound up with the Second Coming of Christ. Let us not forget this; the Apostle Paul tells us so. For immediately after, he says, Christ will consume him, he will destroy him by his coming.

His coming, now manifest, into the world, by his Word. That is, what I was telling you earlier — that the Antichrist will be sent off alive, that is, without tasting death, because Christ will already have appeared.

That is to say, what? The Second Coming of Christ — meaning the Antichrist goes straight to Hell, into the lake of fire, and so on and so forth. So Christ comes again, and simply because the believer can say this, he is filled with optimism, with peace, and with relief.

It says in the Gospel according to Luke — I do not remember in which verse and which chapter — that when you see all these things coming to pass, those first days of the Antichrist, then, then when evil reaches its peak and your own trial reaches its peak.

Then he says, lift up your heads toward heaven, for your redemption is drawing near. Why toward heaven? Because it is from there that the Lord comes.

The Lord's teaching is clear, that he comes from heaven. He does not come from the earth; it is demons and demon-possessed people, posing as messiahs, who come from the earth. The Lord comes from heaven, and every eye will see him.

Just as the lightning flashes, he says, from one end of the sky to the other, both in the way it appears and in its speed, so will be the coming of the Son of Man. In its appearing and in its speed, so surely does the Lord come.

This is why the faithful wait and always look toward heaven, looking noetically of course, but sometimes also with their senses: Lord, when will you come? It is no sin to ask when he will come. The souls already say it, those beheaded for the witness of Christ and of the Gospel.

Those who are beneath the altar, it says in the book of the Apocalypse. And this is none other than the place of Paradise. It is there that the saints await the resurrection of the dead. Because they wait, this is why they cry: Lord, when will you come?

And it was suggested to them: do not hasten. Others of your brothers will be added, and then I will come. And for their comfort, it says, a white robe was given, and so on; I will not repeat all the things that are said there in the book of the Apocalypse.

And Saint Cyril continues. In his former coming he was wrapped in swaddling clothes in the manger; in the Second he is clothed with light as with a garment. In his first coming he was wrapped in swaddling clothes.

To swaddle means to dress an infant in little children's garments, in cloths; that is what it means to swaddle. So he was swaddled, and indeed so humbly that his swaddling took place inside a manger, as the Gospels inform us.

But at his Second Coming he will not be swaddled; he will be clothed with light as with a garment. He is arrayed in it; to be arrayed means to be clothed. He who is clothed with light as with a garment. So he will be clothed in light as in a garment, that is, in indescribable glory.

In the former he endured the Cross, despising the shame. In his first appearance, it says, he endured the Cross, having despised the shame, naked upon the Cross under the rejection of his own people.

In the Second he comes surrounded by armies of angels, escorted and glorified. But at his Second Coming he comes full of glory, for he is accompanied by the angels of heaven, and note this well, by the whole angelic world; for it is a general mobilization, we might say, of the glory of heaven, and the whole angelic world will be with him.

My dear ones, here we must remain, we must stop, even before we finish the first paragraph, in order to grasp, for we will continue, God first, the hour is up, to grasp that Christ comes again.

And then, since Christ comes again, then all those other things will come as well, that fearful ordeal of Christians in the days of the Antichrist. So then, holding firm the knowledge and the faith that Christ comes again, let us be full of the peace and optimism of Christ. Such, then, are these thoughts.

Ευχαριστώ.

Ευρισκόμεθα, αγαπητοί, στην δεκάτην πέμπτην κατήχηση του Αγίου Κυρίλου, Επισκόπου Ιεροσολύμων, ο οποίος έχει γράψει αυτήν την θαυμασίαν, ορθοδοξοτάτην και λεπτομερεστάτην κατήχηση που ευτυχώς σώζεται ολόκληρη.

Τα λέγω αυτά για όλους εκείνους που έρχονται για πρώτη φορά σήμερα Δευτέρα. Ο τίτλος αυτής της κατηχήσεως, δηλαδή, εκείνα που είπε σε ποιους; Εις τους κατηχουμένους. Τότε δεν εβαπτίζοντο αμέσως οι άνθρωποι, διότι ο χριστιανισμός τους βρήκε μεγάλους.

Και κάποια χρόνια πριν καθιερωθεί ο νηπιοβαπτισμός υπήρχε αυτή η προκατάρτιση. Δηλαδή η κατήχηση σε εκείνους που επρόκειτο να γίνουν μέλη της Εκκλησίας. Δηλαδή στα υποψήφια μέλη της Εκκλησίας και ζητείτο μία συνειδητή και τακτική με όλες τις προϋποθέσεις κατήχηση στους κατηχουμένους.

Όπως θα λέγαμε πάμε στο σχολείο να μάθουμε ένα συγκεκριμένο αντικείμενο. και εδώ οι κατηχούμενοι πήγαιναν να ακούσουν το περιεχόμενο της Πίστεως, ούτως ώστε ελευθέρως να εγκολπούνται αυτό και να εβαπτίζοντο στη συνέχεια και να κατεγράφοντο στα δέλτους, χρησιμοποιώ και λέξεις εδώ του Ιερού Κειμένου,

της Εκκλησίας, στα τεφτέρια της Εκκλησίας, καταλόγους της Εκκλησίας. Ο Άγιος Κύριλλος διάλεξε τη μέθοδο της ερμηνείας και αναπτύξεως σε πλάτος, βάθος, ύψος του Συμβόλου της Πίστεως.

Το γνωστό μας σύμβολο, παρότι ευρισκόμεθα στο 350 τότε εξεφωνήθησαν αυτές οι κατηχήσεις και είμεθα 25 χρόνια μετά από το σύμβολο της Νικαίας, το οποίον βέβαια πρέπει να σας πω ότι δεν είχε ολοκληρωθεί το 325 στην πρώτη Οικουμενική Σύνοδο των Συνόδων, το ομώνυμο πια έγινε, έτσι λέγεται, το σύμβολο της Νικαίας, αυτό που λέμε, το γνωστό μας πιστεύω εις ένα Θεό κλπ.

Ολοκληρώθηκε και στις παρακάτω ακόμη συνόδους, οικουμενικές συνόδους. Σημειώσατε ακόμη ότι ναι μεν τότε σιγά σιγά καθιερούτο, αλλά τα σύμβολα αυτά όμως υπήρχαν. Έτσι προϋπήρχαν δηλαδή. Οι Ορθόδοξες Εκκλησίες για να αντιμετωπίσουν τους αιρετικούς είχαν ήδη φτιάξει, κατασκευάσει θα λέγαμε σύμβολα.

Έτσι έχουμε το Ιεροσολυμιτικόν σύμβολο, το οποίο είναι σχεδόν το ίδιο, σχεδόν το ίδιο με το σύμβολο της Νικαίας ή έχουμε το λεγόμενον ακόμη Αθανασιανόν σύμβολον ή άλλα σύμβολα τα οποία υπήρξαν και άλλα μεν από αυτά σήμερα σώζονται και έχουνε, θα λέγαμε, είναι λείψανα, είναι ιστορικά πια μνημεία ή άλλα. Δεν υπάρχουν, όπως θέλετε.

Πάντως, εκείνο που υπάρχει, αυτό και οι πιστοί πλέον έχουν, έχει καθοριστεί ως επίσημο σύμβολο και αυτό είναι το γνωστό μας της Νικαίας, το πιστεύω εις ένα Θεό κλπ. Βάσει λοιπόν του συμβόλου της πίστεως, ο Άγιος Κύριλλος κάνει τη δημιουργία της κατηχήσεώς του.

Βέβαια είμεθα στο τέταρτον έτος, το λέγω αυτό για εκείνους που έρχονται για πρώτη φορά επαναλαμβάνω. Είμεθα στο τέταρτον έτος που ήδη, δηλαδή είμεθα 97 ομιλία κάπου εκεί είμεθα. 98-97 ομιλία, η σημερινή και όλες οι κατήχησεις είναι 24. Τώρα μπαίνουμε στην 15η κατήχηση. Έχουμε πει ότι αφορά στον πατέρα, ότι αφορά εις τον Υιόν και αυτή η κατήχηση, η 15η δηλαδή, πλέον κλείνει ό,τι αφορά εις τον Υιόν για να πάμε μετά από την 16η κατήχηση στο τρίτο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος που είναι το Άγιον Πνεύμα και εκεί έχει ένα μέγα πλούτον σημείων και στοιχείων ο Άγιος Κύριλλος που είναι αξιοθαύμαστα.

Σε αυτή την κατήχηση που είναι η τελευταία που αφορά εις το πρόσωπο του δευτέρου προσώπου της Αγίας Τριάδος. Που ενανθρώπησε, δηλαδή στον Υιόν, αναφέρεται και στο τελευταίο άρθρον που αφορά στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού.

Είναι λοιπόν ο τίτλος ως εξής. Φωτιζομένων, δηλαδή κατήχησις για τους φωτιζομένους, εκείνοι οι οποίοι θα δεχθούν σε λίγες μέρες το βάπτισμα, σε λίγο καιρό το βάπτισμα. Εν Ιεροσολύμοις σχεδιασθείσα, που σχεδιάστηκε, δηλαδή συνετάχθηκε ή ειπώθηκε, θα το λέγαμε έτσι.

Στα Ιεροσόλυμα, και μάλιστα για την ακρίβεια αυτά έγιναν μέσα στο ναό της Αναστάσεως, ο οποίος ήδη είχε κτιστεί, ο γνωστός μας, ο μέχρι σήμερα ιστάμενος ναός της Αναστάσεως του Χριστού στα Ιεροσόλυμα, εκεί εγίνοντο οι κατηχήσεις του Αγίου Κυρίλου, γιατί σε κάποια σημεία το λέει αυτό, το αναφέρει,

Εις το, δηλαδή εις το θέμα, και ερχόμενον εν δόξη κρίνε ζώντας και νεκρούς, ού της βασιλείας ουκ έστε τέλος. Ώστε η κατήχηση αυτή θα αναλύσει το συγκεκριμένο αυτό σημείο, ότι ο Χριστός θα έρθει με δόξα να κρίνει ζωντανούς και νεκρούς.

Και του οποίου η Βασιλεία είναι ατελείωτη, χωρίς. Και βάζει ακόμη ένα υπότιτλο θα λέγαμε στον τίτλο και περί του Αντίχριστου, ότι θα μιλήσουν στην κατήχηση αυτή και για τον Αντίχριστον. Είναι πολύ φυσικό τη στιγμή που το θέμα του Αντίχριστου είναι έσχατον της ιστορίας και η κρίσις που θα γίνει, δηλαδή Ανάστασις Νεκρών, Έρχομας του Χριστού και τα λοιπά και αυτό είναι έσχατον σημείο.

Συνεπώς, προηγείται ο Αντίχριστος, έπεται η κρίσις, Ανάσταση Νεκρών, καθολική κρίση πλέον. Και τα δύο όμως τα οποία είναι πάρα πολύ κοντά, ξέρετε πόσο κοντά; Προσέξτε με και να το θυμάστε αυτό γιατί κυκλοφορούν και μερικά πράγματα περίεργα.

Και μάλιστα σε ορθόδοξα κείμενα χωρίς να αναφερθώ που συναπτά συμπίπτει το τέλος του Αντιχρίστου. Με την αρχή της εμφανίσεως του Χριστού. Δηλαδή με τη Δευτέρα Παρουσία, είναι κολλητά, αυτό θα πει συναπτά, είναι κολλητά, αυτά τα δύο πράγματα.

Τελειώνει ο Αντίχριστος, αρχίζει η κρίση. Και τα δυο όμως, σας είπα, είναι στα έσχατα, γι' αυτό λέγονται εσχατολογικά στοιχεία. Ουδέ, μην νομίζετε ότι είναι μακροχρόνια πράγματα αυτά που αφορούν αιώνες.

Η βασιλεία του Αντιχρίστου, η επίσημος βασιλεία του είναι τρισήμισι χρόνια. Και με το τέλος των 3,5 ετών αρχίζει η κρίση. Αντιλαμβάνεστε λοιπόν ότι είναι πράγματα συνεπτυγμένα αυτά. Μεταξύ τους εννοείται συνεπτυγμένα, κολλητά όπως σας είπα, συναπτά.

Στη συνέχεια λέει η επιγραφή και ανάγνωσις εκ του Δανιήλ. Την αφορμή την παίρνει διαβάζοντας τον Δανιήλ τον προφήτη για να πει αυτά που θα πει εις τους κατηχουμένους. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν θα ανατρέξει σε πλείστα, πλείστα, πλείστα όσα σημεία της Αγίας Γραφής.

Θα το ιδείτε αυτό. Θα επιστρατεύσει ό,τι μπορεί να επιστρατεύσει από την Αγία Γραφή για να κατοχυρώσει εκείνα τα οποία θα πει.

Ποιο σημείο θα πάρει από τον Δανιήλ; Εθεώρουν έως ου θρόνοι ετέθησαν και παλαιός ημερών εκάθητο. Και εξής. Και τα υπόλοιπα. Εθεώρουν εν οράματι της νυκτός και ιδού μετά των νεφελών του ουρανού ως υιός ανθρώπου ερχόμενος και τα εξής.

Αυτά παίρνει σαν περικοπή, τη διαβάζει στους κατηχουμένους του και την αναλύει. Αυτά βέβαια που σας είπα δεν είναι παρά αναφέρονται στο 7ο κεφάλαιο του Δανιήλ από το στίχον 9 έως 13-14 κτλ. Και τώρα ερχόμεθα στο κύριο θέμα.

Πριν όμως έλθουμε στο κύριο θέμα, θα ήθελα να σας κάνω μια πολύ πολύ μικρή εισαγωγή, διότι όταν μιλήσαμε για τα θέματα του Αντιχρίστου, αναλύοντες χάριτι Θεού την Αποκάλυψη του Ευαγγελιστού Ιωάννου, πριν από μερικά χρόνια είχε γίνει αυτό, θα το ενθυμείστε.

Τότε ακόμα ζούσαμε μια ανύποπτη εποχή, παρότι δεν είναι πολύ μακριά. Δεν είναι παρά τρία χρόνια, τώρα μπήκαμε στο τρίτο έτος που τελειώσαμε την Αποκάλυψη και κάνουμε τις Πράξεις. Συνεπώς, πριν από τρία χρόνια.

Και αν λάβετε υπόψη ότι το θέμα του Αντιχρίστου δεν ήταν το τελευταίο, ανεφέρετο ή στο δέκατο τρίτο κεφάλαιο της Αποκαλύψεως. Θα έλεγα πριν από πέντε χρόνια, χοντρικά. Τον καιρό που λέγαμε για τον Αντίχριστο, ακόμα υπήρχε μια σιωπή γύρω μας για το θέμα αυτό.

Ήταν κάπως πρωτοποριακό, δεν είχε ακουστεί τίποτα. Αισθανόμουν αγαπητοί μου αυτά τα πράγματα. Γι' αυτό ο Θεός φώτισε να κάνουμε το βιβλίο της Αποκαλύψεως. Εγώ και άλλα πράγματα έβαλα στο μυαλό μου και δεν σας τα λέω τώρα και άλλα πράγματα. Και ήθελα να τα γνωρίζετε αυτά, να είσαστε ετοιμασμένοι. Ο λόγος ήτο αυτός που επελέγη το βιβλίο της Αποκαλύψεως.

Θα έλεγα, όχι για την αντιμετώπιση του Αντιχρίστου, αλλά μια γενικοτέρα προπαρασκευή. Όχι τώρα του προσώπου του Αντιχρίστου, μπορεί να μην ζήσουμε. Μπορεί να έρθει από 50-100-200 χρόνια, παράδειγμα το λέω, δεν ξέρουμε πότε θα.

Γιατί συνδέεται με τη Δευτέρα του Χριστού Παρουσία, σας το ξαναλέγω άλλη μια φορά αυτό. Και που χρονικά είναι άγνωστη η Δευτέρα του Χριστού Παρουσία. Σαφώς άγνωστη. Ούτε ο Απόστολος Παύλος δεν γνωρίζει πότε θα έρθει ο Αντίχριστος, γιατί δεν γνωρίζει την ώρα της Δευτέρας Παρουσίας.

Παρά μόνο καθορίζει μερικά πράγματα για να καθησυχάσει τους Θεσσαλονικείς και να τους έχει και ανησύχους. Τους καθησυχάζει για να μην είναι σε πράγματα που δεν πρέπει ανήσυχοι, αλλά και να τους διατηρεί σε μια ακμαία ανησυχία.

Εν όψει και αναμονή του Αντιχρίστου, που θα πρέπει να διατηρούν μια ετοιμότητα πνευματική. Αλλά η εποχή μας ιδιαιτέρως απαιτεί πνευματική ετοιμότητα. Διότι δεν είναι μπροστά μας το πρόσωπο του Αντιχρίστου, θα έρθει ο Θεός ξέρει πότε.

Είναι όμως τα όργανα Των Είναι οι αντίχριστοι που λέει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης στην επιστολή του, ότι έχουν γίνει πολλοί αντίχριστοι. Συνεπώς έχουμε να αντιμετωπίσουμε όλες εκείνες τις προδρομικές καταστάσεις του Αντιχρίστου που θα μας οδηγήσουν στον Αντίχριστο.

Τότε λοιπόν που λέγαμε αυτά υπήρχε μία ηρεμία στο, τουλάχιστον, ελληνικό εκκλησίασμα.

Δεν υπήρχε αυτό που υπάρχει σήμερα σαν μία μεγάλη ανησυχία, ένας σάλος και τα λοιπά. Αυτή η ανησυχία και ο σάλος ότι έρχεται ο Αντίχριστος και μάλιστα από την Αμερική που κινήθηκαν προτεστάντες γύρω από το θέμα αυτό και ότι εξεδόθησαν, προτεσταντικής προελεύσεως, μην ξεχνάτε το πράγμα, θα ήθελα να σας έλεγα ότι ανάμεσα σε κάποια λάθη που δημιουργήθηκαν, λάθη αντιμετωπίσεως.

Και ο Θεός να βάλει το χέρι Του, μη κάποτε οξυνθούν τα πράγματα, διότι πνευματικοί άνθρωποι πήραν μια Α στάση, πνευματικοί άνθρωποι εξίσου πήραν μια Β στάση. Και σαν να δημιουργούνται οπαδοί και αρχίζουν να βρίζονται.

Ήδη έπεσε στα χέρια μου μόλις, μόλις το Σάββατο το βράδυ. Έπεσε ένα που κυκλοφόρησε από κάποιον ιερομόναχο, τα βάζει εναντίον του Αγίου Φλωρίνης. Φλωρίνης, λέει, ομιλώ επωνύμως, τον υβρίζει φοβερά, χωρίς ντροπή και χωρίς τίποτα. Γιατί; Γιατί λέει έγραψες στη Σπίθα εκείνο και εκείνο.

Υπάρχει κίνδυνος να έχουμε χαλασμένες σχέσεις εμείς οι Ορθόδοξοι. Είναι φοβερό, είναι φοβερό. Λοιπόν, έχουν γίνει πολλά λάθη. Εγώ θα σας πω κάτι που θα παρακαλέσω πολύ να το προσέξετε. Ένα λάθος από τα πολλά που έγιναν είναι και τούτο, ότι το θέμα του Αντιχρίστου αντιμετωπίστηκε μεμονωμένο.

Δηλαδή συγκεκριμένα γράφτηκαν βιβλία γρήγορα γρήγορα για να αντιμετωπιστεί το θέμα αυτό.

Γύρω από τον Αντίχριστο, δηλαδή γύρω από το κεφάλαιο 13 της Αποκαλύψης.

Δεν θα μπορέσουμε να καταλάβουμε αγαπητοί μου το θέμα του Αντιχρίστου εάν δεν εντάξουμε το θέμα αυτό και στα υπόλοιπα κεφάλαια του βιβλίου της Αποκάλυψης. Δηλαδή πρέπει να έχουμε γνώση ολοκλήρου του βιβλίου της Αποκάλυψης, δηλαδή το οποίο δεν γίνεται.

Βεβαίως, ποιος έγραψε βιβλίο; Ο πατήρ Χαράλαμπος Βασιλόπουλος έχει γράψει. Παλιότερα ο πατήρ Ιωήλ Γιαννακόπουλος έχει γράψει, πολύ περιληπτικά όμως. Ο Μπρατσιώτης έχει κάνει ένα υπόμνημα που είναι η στάθμη του λίγο υψηλή και δεν μπορεί να την καταλάβει ο καθένας.

Δεν έχει γραφεί τίποτα, σ' ολόκληρο εννοείται το βιβλίο. Ποιος θα κάνει τον κόπο να γράψει ένα βιβλίο ολόκληρο και ποιος θα είχε τον κόπο να καθίσει, είμαστε περίεργοι εμείς οι άνθρωποι, να διαβάσει το βιβλίο αυτό;

Παθαίνουμε ό,τι γίνεται με τα μυθιστορήματα τα αστυνομικά. Μόλις αγοράσουμε ένα βιβλίο πάμε στο τέλος να δούμε τι έγινε. Τι έγινε στο τέλος με αυτή την αστυνομική ιστορία;

Διάβασέ το από την αρχή και μάλιστα να μην έχεις την περιέργεια για να δεις τι έγινε στο τέλος, θα φτάσεις στο τέλος. Γιατί να ζημιώσεις την ομορφιά μιας διηγήσεως, μιλάω τώρα για το αστυνομικό μυθιστόρημα, για να πας να δεις τι έγινε στο τέλος; Όλα τα άλλα τα πετάς.

Σε ενδιαφέρει μόνο το τέλος, έτσι και εδώ, όταν διαβάζουμε, ενδιαφερόμεθα για το θέμα του Αντιχρίστου, δεν θα πάρουμε μεμονωμένο αλλά θα μιλήσουμε για το θέμα αυτό που είναι, είναι από φύση του ενταγμένο μέσα σε ολόκληρο το βιβλίο της Αποκάλυψης.

Και για να κατανοήσουμε το βιβλίο της Αποκαλύψεως, θα επιστρατεύσουμε ολόκληρη την Αγία Γραφή. Και για να κατανοήσουμε ορθώς την Αγία Γραφή, θα επιστρατεύσουμε και τους πατέρες της Εκκλησίας μας. Οι οποίοι θα μας δώσουν τη σωστή ερμηνεία.

Αυτή είναι η σωστή, η καλή δουλειά. Όλα τα άλλα είναι, επιτρέψατέ μου, κηρυγματζίδικα πράγματα. Δεν είναι δυνατόν και όταν προσπαθούμε να δώσουμε πρόχειρες λύσεις, δημιουργούμε προβλήματα και δυστυχώς κάποτε σχέσεων.

Να αρχίσουν να βριζόμαστε, να λέμε τον άλλον προδότη, γιατί αυτά λέγονται. Είσαι προδότης, λέει, που πας να καθησυχάσεις το λαό με το να λες αυτά. Και ο άλλος λέει, όχι, εσύ είσαι εκείνος που εξεγείρεις το λαό και τον κατεβάζεις στο πεζοδρόμιο. Έγιναν και διαδηλώσεις για το θέμα αυτό. Θυμηθείτε το θέμα των ταυτοτήτων. Δεν μίλησα τίποτα σε όλα αυτά. Αν έχετε προσέξει, δεν μίλησα. Ζούμε μέσα σε μια κατάσταση που δεν ξέρουμε τι θα κάνουμε.

Εμείς, σαν Εκκλησία, γι' αυτό το λόγο, αγαπητοί, και με την κατήχηση τη 15η, σήμερα δεν θα μιλήσουμε τίποτα για τον Αντίχριστο, θα φθάσουμε όμως και στον Αντίχριστο, για να μην πείτε εκείνοι που ήρθατε σήμερα, α, δεν είπε τίποτα, δεν ξαναπάω, όχι προς Θεού, θα πάρουμε το θέμα ως πλαίσιο, και εκεί θα δούμε και το θέμα του Αντιχρίστου.

Ύστερα, μας ενδιαφέρει πιο πολύ το θέμα του Αντιχρίστου από το θέμα του Ερχομού του Χριστού; Αυτό μας ενδιαφέρει, το θέμα του Ερχομού του Χριστού. Αν αυτό έχω μπροστά μου, χίλιοι αντίχριστοι δεν θα μου κάνουν τίποτε και θα είμαι και ενημερωμένος και θα ξέρω πώς θα αντιμετωπίζω τον Αντίχριστο. Κατά τα άλλα, αν μόνο για τον Αντίχριστο ενδιαφέρομαι και όχι για τον Ερχομό του Χριστού, θα πέσω έξω. Ε, θα ξέρω πώς να κινηθώ.

Ύστερα, δεν μας ενδιαφέρει τι θα γίνει αυτός ο κόσμος; Εδώ έχει κάτι μεγαλειώδη πράγματα ο Άγιος Κύριλλος σε αυτή την κατήχηση, μεγαλειώδη, όταν μιλάει για τις δυο παρουσίες του Χριστού, πρώτη και δευτέρα, και όταν ακόμα μιλάει, αν θέλετε, και για την ανακαίνιση του σύμπαντος κόσμου.

Όλα αυτά είναι πάρα πολύ σπουδαία και αποτελούν, θα λέγαμε, σαν γνώση το πλαίσιο για να μάθουμε τι είναι ο Αντίχριστος. Το θέμα του Αντιχρίστου είναι μία παρένθεση, είναι μόνο μία παρένθεση στο Θείο Σχέδιο.

Το Θείο Σχέδιο είναι να έρθει ο Χριστός, να γίνει η Ανάσταση των Νεκρών και να γίνει η ανακαίνιση του σύμπαντος κόσμου. Αυτό είναι το σχέδιο του Θεού. Σε κάποιο σημείο έρχεται ο Αντίχριστος να ματαιώσει, εξού και το όνομά του Αντίχριστος, να ματαιώσει το έργο του Χριστού.

Δεν τα καταφέρνει όμως, διότι όχι γιατί είναι μόνο άνθρωπος, άνθρωπος εκατότης εκατό, γεννημένος από μάνα και πατέρα, εκατότης εκατό. Και κατεβιέργειαν του σατανά, όλος σατανάς, ενοικίθηκε ήδη από τον Σταυρό του Χριστού, εδειγμάτισε λέει ο Απόστολος Παύλος.

Τον δειγματίζω, θα πει παραδειγματίζω. Δηλαδή μπροστά στον αγγελικό κόσμο, αόρατο πράγμα για μας, ο Χριστός εδειγμάτισε, δηλαδή παραδειγμάτισε την πτώση του σατανά. Όλος ο αγγελικός κόσμος είδε την πτώση του σατανά. Είναι η προτελευταία, θα λέγαμε, κατακερμάτισις του σατανά.

Η τελευταία θα είναι πια όταν θα ξανάρθει ο Χριστός να ρίψει πλέον τον διάβολο, εκείνον ο οποίος θα έχει ξεσηκώσει τον αντίχριστον, τον άνθρωπον δηλαδή, και τον έναν και τον άλλον, και τον διάβολο και τον αντίχριστον, να τους ρίψει, όπως λέγει το βιβλίο της Αποκαλύψεως.

Ζώντας εις την λίμνη του πυρός. Και όπως αν ενθυμείστε, είναι χρόνια βέβαια, εκεί εδώ το ζώντας πώς τους ρίχνει ζωντανούς. Και ο μεν διάβολος είναι πνεύμα, ο Αντίχριστος είναι όμως άνθρωπος. Πώς αυτός θα ριφθεί εις τη λίμνη του πυρός ζωντανός; Λίμνη πυρός θα πει κόλαση, δηλαδή θα πάει ζωντανός στην κόλαση. Ναι. Πού είναι το μυστήριον; Είναι αυτό που λέγει ο Ευαγγελιστής, συγγνώμη, ο Απόστολος Παύλος, μυστήριον, σας λέγω μυστήριον. Είναι στην πρώτη προς Θεσσαλονικείς επιστολή. Λέει το εξής, ότι ποιο είναι το μυστήριο; Το μυστήριον.

Εμείς οι περιλειπόμενοι, οι ζώντες, εμείς που θα έχουμε μείνει όταν θα έρθει ο Χριστός και θα ζούμε, μιλάει σε πρώτο πληθυντικό γιατί εφόσον ζει και τα γράφει, μπορούσε να γίνει και στις ημέρες του Αποστόλου η Δευτέρα του Χριστού Παρουσία, όπως κι εμείς θα μιλήσουμε σε πρώτο πρόσωπο γιατί μπορεί να γίνει στις ημέρες μας η Δευτέρα του Χριστού Παρουσία, δεν το ξέρουμε αυτό. Τι κάνει; Εμείς λέγει δεν θα δοκιμάσουμε θάνατο, αλλά όχι οι πιστοί, οι ζώντες άνθρωποι.

Δεν θα δοκιμάσουμε θάνατο, αλλά θα περάσουμε από την κατάσταση που βρισκόμεθα της φθοράς και της θνητότητος εις την κατάσταση της αφθαρσίας και αθανασίας, μη θνητότητος.

Έτσι λοιπόν, για να λέει εδώ ο Λόγος του Θεού, ότι ο διάβολος, κυρίως ο Αντίχριστος μας ενδιαφέρει, θα ριφθεί ζωντανός εις την λίμνη του πυρός, στην Κόλαση, σημαίνει δεν θα δοκιμάσει θάνατο, θα περάσει κατευθείαν εις την Κόλαση, στην αιωνία Κόλαση, χωρίς να δοκιμάσει θάνατο.

Εξού και η απάντησης, μετά από τον Αντίχριστο, μήπως μεσολαβήσει καμία χιλιετής βασιλεία; Γιατί; Για αυτό το λόγο.

Εγώ σας παίρνω αυτή την κατοχύρωση την αγιογραφική, για να μην σας πω ότι η διδασκαλία της Εκκλησίας μας είναι αυτή. Μπορείτε να δείτε και ορθόδοξα έντυπα που έχουν την εξής θέση, ότι μετά από τον Αντίχριστο θα έρθουν χίλια χρόνια.

Όχι προς Θεού, είναι λανθασμένη η περίπτωση αυτή. και δεν είναι δική μου άποψη, δεν θα σας πω τίποτα δικό μου. Είναι η θέση της Εκκλησίας.

Η Εκκλησία λέγει ότι μετά από τον Αντίχριστο έρχεται η κρίση και μετά από την κρίση η Βασιλεία του Θεού, όχι χίλια έτη, αλλά η αιωνία Βασιλεία πλέον του Θεού. Και ποια είναι αυτή η χιλιετής Βασιλεία; Τα λέγαμε τότε στην Αποκάλυψη. Τι άλλο είναι παρά.

Άρα, ο χρόνος, όπως λέγει η Εκκλησία, το λέει αυτό, το λέγω εγώ, θερμιπίνο Άγιος Ανδρέας Κεσσαρίας, είναι ο χρόνος ο μεταξύ των δύο παρουσιών του Χριστού, ή ο χρόνος του Ευαγγελίου. Δηλαδή, ο χρόνος που μεσολαβεί, γιατί ο αριθμός χίλια είναι στρογγυλός αριθμός και δεν είναι ακριβής, είναι συμβολικός.

Δηλαδή μεγάλο χρονικό διάστημα. Ο μεταξύ της πρώτης παρουσίας του Χριστού στη γη. Με τη δευτέρα παρουσία του. Ο χρόνος, ο περικλειόμενος είναι τα χίλια χρόνια. Ή ο χρόνος του Ευαγγελίου. Δηλαδή είναι ο χρόνος που κινείται το Ευαγγέλιο για να κατακτά ανθρώπους.

Όχι μόνο με την έννοια να απλωθεί σε όλη τη γη. Αλλά με την έννοια να κατακτά ανθρώπους. Διότι εδώ στην Ελλάδα η διάδοση στο Ευαγγέλιο έγινε από τους Αποστόλους. Δεν σημαίνει ότι έπαψε το Ευαγγέλιο να κατακτά ανθρώπους.

Διότι σε κάθε εποχή διαρκώς εργάζεται το Ευαγγέλιο να κατακτάει ανθρώπους. Όχι με την έννοια της διαδόσεως αλλά με την έννοια της κατακτήσεως. Και στέλνει εις τον παράδεισον τους Αγίους. Που αναμένουν εκεί την Ανάσταση των νεκρών να πάρουν τα σώματά τους.

Να γίνει η κρίσις και με τα σώματά τους μετά θα ακούσουν εκείνο, Δεύτε οι ευλογημένοι του πατρός μου, κληρονομήσατε την ητοιμασμένην υμίν βασιλείαν. Σας έδωσα λοιπόν ένα γενικό διάγραμμα για να σας πω ότι ο νους, δηλαδή το συμπέρασμα των όσων σας είπα εισαγωγικά, είναι ότι δεν μπορούμε να δούμε το θέμα του Αντιχρίστου ξεκομμένο από όλα τα άλλα θέματα της πίστεώς μας και πρέπει να το δούμε ενταγμένο μέσα σε όλα εκείνα που προσφέρει η διδασκαλία της Εκκλησίας.

Γι' αυτό λοιπόν και την Αποκάλυψη πρέπει να διαβάσουμε ολόκληρη, να διαβάζουμε, όχι να διαβάσουμε, και την Αγία Γραφή ολόκληρη. Γιατί όλα αυτά τα βιβλία έμμεσα ή άμεσα ομιλούν. Είδατε εδώ τι επιστρατεύει ο Άγιος Κύριλλος; Τον Δανιήλ.

Ο Δανιήλ που ανήκει; Στην Παλαιά Διαθήκη. Και θα μιλήσει για τον ερχομόν του Χριστού και για τον Αντίχριστο. Ξέρετε με πόση σαφήνεια ομιλεί ο Δανιήλ; Παλαιά Διαθήκη, έκτος αιών προ Χριστού. Με πόσοι σαφήνια ομιλεί δια των Αντίχριστων

Καταπλήσσουσα σαφήνεια, τέτοια ακρίβεια που μας καταπλήσσει πραγματικά. Βλέπετε, θα πάρουμε όλη αυτή την Αγία Γραφή, θα πάρουμε και τους Πατέρες, όπως εδώ τον Άγιο Κύριλλο, τη 15η κατήχηση, αλλά και όλες τις άλλες κατηχήσεις, και γενικότερα τη διδασκαλία της Εκκλησίας, και ακόμα ένα στοιχείο, θεμελιώδες και βασικό, εξίσου με αυτά που σας είπα: σε ποιους θα αποκαλυφθεί ότι ο Αντίχριστος, ότι το πρόσωπο αυτό είναι ο Αντίχριστος;

Λέει ο Άγιος Ανδρέας Καισαρείας και ο Άγιος Ειρηναίος Λυώνος, Λουγδούνου, της νήψεως, σε εκείνους που θα νήφουν, δηλαδή που θα ζουν πνευματική ζωή και θα έχουν καθαρή καρδιά. Αυτοί θα διακρίνουν ότι αυτός είναι ο Αντίχριστος.

Λοιπόν αγαπητοί μου καταλάβατε, πρέπει να ζούμε, όχι να μελετούμε και να ακούμε, αλλά πρέπει να ζούμε και την πνευματική ζωή για να μπορέσουμε να διακρίνουμε και το τελικό, ανθρώπινο πάντα, γνήσιο πρόσωπο του Αντιχρίστου, του οποίου το όνομα είναι κρυμμένο μέχρι τώρα, τότε θα αποκαλυφθεί, 666, όσο και όλους εκείνους τους Αντιχρίστους της Ιστορίας.

Κατά τον Ευαγγελίστη Ιωάννη, πολύ αντίχριστη γεγόναση, η οποία είναι στην εποχή μας, ήταν στην περασμένη εποχή, στην προπερασμένη εποχή, είναι στην εποχή μας, είναι λίγο πιο κάτω, έως ότου έρθει ο πραγματικός αντίχριστος. Όλες εκείνες οι αντίθεες καταστάσεις και δυνάμεις που σήμερα πολεμούν την Εκκλησία, πολεμούν τον πνευματικό βίο κλπ. Όλα αυτά πρέπει να τα ξέρουμε, να είμαθα πάνοπλοι, πανέτοιμοι, με όραση Αγίου Πνεύματος, με όραση Αγίου Πνεύματος, που δίδει οι νύψεις της καρδιάς και του νου. Δηλαδή, η καθαρότητα του πνευματικού βίου.

Αυτά μια μικρή εισαγωγή, έστω κι αν τραβήξει άλλη μισή ώρα. Και εισερχόμεθα αγαπητοί μου στην πρώτη παράγραφο της 15ης κατηχήσεως του Αγίου Κυρίλλου.

Λέει, Του παρουσίαν καταγγέλλομεν, ου μίαν μόνον, αλλά και Δευτέραν, της προτέρας πολλῷ καλλίονα.

Ὁ μὲν γὰρ ὑπομονῆς εἶχεν ἐπίδειξιν, ὅδε θείας βασιλείας φέρει τὸ διάδημα. Ὡς γὰρ ἐπὶ τὸ πλεῖστον, πάντα διπλᾶ παρὰ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστῷ. Ἰησοῦ Χριστῷ, τῷ Κυρίῳ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστῷ, διπλῆ γέννησις, ἡ μὲν ἐκ Θεοῦ πρὸ τῶν αἰώνων κλπ.

Στο θέμα αυτό λέγει ο Άγιος Κύριλλος εις τους κατηχουμένους του, έρχομαι θα ανακαταγγείλωμεν, να αναγγείλωμεν, Χριστού παρουσίαν, όχι μόνο μία, αλλά και Δευτέρα, και η οποία Δευτέρα Παρουσία είναι πολύ καλύτερα της πρώτης, διότι η μεν πρώτη είχε ανάγκη επιδείξεως υπομονής, σταυρόν υπέμεινε ο Χριστός, υπέμεινε.

Συνεπώς είναι θέμα υπομονής, παρουσία υπομονής, ανέχθηκε, παρουσία ανοχής, ανέχθηκε όταν του λέγει ο Πιλάτος,

Δεν μου μιλάς; Δεν ξέρεις ότι έχω εξουσία να σε σταυρώσω και εξουσία να σε απολύσω; Και ο Κύριος λέγει, καμία εξουσία δεν θα είχες εναντίον μου, εάν δεν σου είχε δοθεί άνωθεν. Τι είναι λοιπόν αυτό; Ανοχή. Άρα λοιπόν, παρουσία υπομονής και ανοχής.

Η δε, η Δευτέρα όμως παρουσία φέρει, λέγει, το διάδημα, το στέμμα που είναι και η επισφράγιση της Θείας Ουρανίου Βασιλείας.

Και λέγει μια πολύ ωραία φρασούλα ο Άγιος Κύριλλος, η οποία έχει πάρα πολύ βάθος. Διότι λέγει, ως επί το πλείστον, οι πιο πολλές δηλαδή περιπτώσεις, εκείνα που αναφέρονται στον Ιησού Χριστό είναι διπλά.

Εδώ θέλω να προσέξετε. Πριν όμως προχωρήσω να δούμε αυτά που λέγει και που δεν τα αναφέρει αυτά τα ένα-δυο που θα σας πω, για να πάρετε μία εικόνα αυτής της διπλότητος, της διφυΐας του προσώπου του Ιησού Χριστού.

Πάντα όμως ένα πρόσωπο. Εδώ είναι το μυστήριον. Δεν έχουμε δύο πρόσωπα, έχουμε ένα πρόσωπο. Ξέρετε, χθες που γιορτάσαμε την εορτή του Αγίου Αθανασίου και του Αγίου Κυρίλλου, πέρα τον Άγιο Κύριλλο, ο οποίος επολέμησε την αίρεση του Νεστορίου, έναν που έλεγε, ήταν στην Έφεσο, είναι η τρίτη Οικουμενική Σύνοδος, η οποία έλεγε ότι η Παναγία είναι Χριστοτόκος και όχι Θεοτόκος.

Αυτό σημαίνει ότι η Παναγία συνέλαβε έναν κοινόν άνθρωπον, αδιάφορον τώρα αν αυτός ο άνθρωπος είναι εκ παρθένου ή δεν είναι, αλλά κοινός άνθρωπος. Ψιλώστο, ψι με γιώτα, δηλαδή σκέτος άνθρωπος, όπως είμαι εγώ και εσείς. Και κατόπιν μπήκε, γιατί πρόκοβε στην αρετή αυτός ο άνθρωπος, μπήκε ο Θεός Λόγος και ήτο κάτω από την ενέργεια του Θεού Λόγου.

Αλλά αυτό σημαίνει ότι δεν έχουμε ενανθρώπιση του Θεού Λόγου και αν δεν έχουμε πραγματική ενανθρώπιση κατά τον Μέγαν Αθανάσιο και η συνέχεια, γιατί είναι μεταγενέστερος ο Άγιος Κύριλλος και κατά τον Άγιον Κύριλλον, δεν έχουμε σωτηρία.

Τότε δεν πήρε το πρόσλημμα, δηλαδή δεν πήρε τη φύση μας να τη θεώσει, είναι κάτι ξένο πράγμα.

Αυτό θα το κάνει ο διάβολος. Στον Αντίχριστο δεν θα ενανθρωπήσει ο διάβολος. Μερικοί λένε, δηλαδή ο διάβολος θα γίνει άνθρωπος; Όχι, απλώς θα ενεργήσει σ' έναν άνθρωπο ο διάβολος. Γιατί; Γιατί ο διάβολος δεν μπορεί να ζήσει διπλά.

Το μυστήριον αυτό ανήκει μόνο στο Θεό. Ο διάβολος δεν δύναται να ενανθρωπήσει. Αν μου πείτε, μα εμφανίζεται σαν άνθρωπος και οι άγγελοι σαν άνθρωποι εμφανίζονται, αλλά δεν είναι πραγματικοί, είναι κατά δόκηση.

Διότι εμφανίζεται ο άγγελος, δεν πληροφορεί, άγγελοι δεν πληροφορούν τις μυροφόρες το και το, άγγελοι δεν πληροφορούν τους βοσκούς το και το; Αλλά οι άγγελοι παίρνουν μορφή ανθρώπου, αλλά δεν είναι άνθρωποι, παίρνουν απλώς μορφή ανθρώπου για να μιλήσουν στους ανθρώπους, να επικοινωνήσουν.

Και ο διάβολος παίρνει μορφή και ανθρώπου και ζώων παίρνουν, ό,τι θέλετε. Αλλά ούτε ο διάβολος είναι άνθρωπος, ούτε οι άγγελοι γίνονται άνθρωποι. Δεν έχουμε ενανθρώπιση των Ουρανίων Πνευμάτων. Δεν είναι δυνατόν, δεν γίνεται, είναι στη φύση αδύνατον.

Αυτό στη φύση, τη δομή, είναι αδύνατον, ο Θεός έτσι το θέλει. Συνεπώς, δεν είναι αδύνατο να έχω και τη σωτηρία. Εδώ τώρα λέει ο Άγιος Κύριλλος ότι η Θεοτόκος, η Μαρία, η Μαρία δεν είναι Χριστοτόκος. Δεν γέννησε έναν άνθρωπο ο οποίος γίνεται Μεσσίας. Αυτό θα πει Χριστοτόκος, γεννά Μεσσία. Όχι, η Παναγία, η Μαρία είναι Θεοτόκος. Δηλαδή συνέλαβε στα σπλάχνα της αυτόν τον Θεόν Λόγον που παίρνει εξ αυτής ανθρωπίνη.

Φύση, και είναι το αγιογραφικό, δεν θέλει πολλές αποδείξεις, εκείνο που λέει η Ευαγγελιστής Ιωάννης, όντως ο Λόγος σάρξ εγένετο. Ο Λόγος, δηλαδή ο Θεός Λόγος, το δεύτερο πρόσωπο, ο Υιός σάρξ εγένετο, έγινε σάρκα, έγινε ο ίδιος, δεν μπήκε, δεν εισήλθε, μόνο ο διάβολος σας είπα θα είναι κατ' ενέργεια δική του ο Αντίχριστος.

Ο Χριστός δεν είναι κατ' ενέργεια δική του σε κάποιον που γεννήθηκε γιατί πρόκοψε στην αρετή, πρόκοβες αρετή, όχι, ο Λόγος γίνεται σάρξ. Αλλά επειδή ο Ιησούς Χριστός είναι και τέλειος Θεός και τέλειος άνθρωπος, γι' αυτό συναντώνται σχεδόν όλα διπλά.

Θα αναφέρω δυο μόνο που δεν τα γράφει ο Άγιος Κύριλλος και θα πούμε και του Αγίου Κυρίλλου. Ο Χριστός έχει πάντα ένα πρόσωπο, δεν είναι δύο, διότι αν πούμε ότι είναι δύο ο Χριστός, τότε σημαίνει αυτό ότι μπήκε σε έναν άνθρωπο.

Ο άνθρωπος είχε το πρόσωπό του και μπαίνει τώρα και δεύτερο πρόσωπο που είναι ο Θεός Λόγος, όχι. Όταν λέμε ο Θεός έγινε άνθρωπος σημαίνει το ίδιο πρόσωπο, δεν προσλαμβάνει κάτι άλλο. Αυτό όμως αποτελεί μυστήριο διότι προσλαμβάνει μεν ψυχήν, ανθρωπίνη, προσλαμβάνει σώμα ανθρώπινον.

Αλλά ενώ η ψυχή στον άνθρωπο καθορίζει πρόσωπον, ο Ιησούς Χριστός, δηλαδή ο Θεός Λόγος, δεν παίρνει δεύτερο πρόσωπο αλλά είναι το ίδιο. Έχουμε λοιπόν μία υπόσταση, πρόσωπο στη θεολογία το πρόσωπο λέγεται υπόστασις.

Θα πει και κάτι άλλο, να μην σας μπερδεύω, έως εκεί, ότι το πρόσωπο λέγεται υπόστασις, άμα λοιπόν λέμε υπόστασις εννοούμε ένα πρόσωπο, μία. Και λέμε ότι η ανθρωπίνη και η θεία φύσις έχουν ένα πρόσωπο, μία υπόσταση.

Και το λέμε και έτσι, υποστατική ένωσις, θείας και ανθρωπίνης φύσεως, υπό ένα πρόσωπο, τέλος. Έχουμε όμως δύο ενέργειες, έχουμε δύο θελήσεις, από τα διπλά, θα πει δύο ενέργειες. Η ενέργεια του Θεού, του Θεού Λόγου και η ενέργεια της ανθρωπίνης φύσεως.

Έχουμε δύο θελήσεις, είναι η Θεία Θέλησις και η Ανθρωπίνη Θέλησις. Ότι η ανθρωπίνη γνώση, θέληση και ενέργεια υποτάσσεται εις την θείαν, αναμφισβητήτως.

Ξέρετε ότι υπήρξε θέμα αιρέσεως ότι ο Θεός, ο Ιησούς Χριστός έχει μία θέληση. Είναι η λεγόμενη ή θα το ξέρετε, Μονοθελήται. Έτσι και στην ενέργεια οι Μονοενεργείται. Και στο θέμα της γνώσεως, ο Ιησούς Χριστός έχει δύο γνώσεις.

Είναι οι ανθρωπίνοι και οι θεία γνώσεις Έχουμε λοιπόν στον Χριστό δύο θελήσεις, δύο ενέργειες, δύο γνώσεις. Αλλά ως Θεός Λόγος, με τον Πατέρα και το Πνεύμα το Άγιον, έχει μία ενέργεια, μία δύναμη, μία γνώση.

Μόνο με την ανθρωπίνη του παρουσία, ως θεάνθρωπος έχει διπλά, όπως μας λέγει εδώ σχεδόν όλα, τα έχει διπλά, μας λέγει ο Άγιος Κύριλλος. Και απαριθμεί, λέγει. Διπλή γέννησις, μία εκ Θεού προ των αιώνων και μία εκ Παρθένου επί συντελεία των αιώνων.

Η μία γέννησις είναι από το Θεό. Ο Θεός λέγεται πατήρ του Λόγου γιατί τον γεννά αϊδίως, αιωνίως.

Αλλά και μία γέννηση, ως προς την ανθρωπίνη του φύση, εκ Παρθένου. Πότε θα γίνεται αυτή; Επί συντελεία των αιώνων. Ξέρετε, σε σχέση με τη δημιουργία του κόσμου και του ανθρώπου, το γεγονός της ενανθρωπίσεως είναι στην τελευταία ή προτελευταία στιγμή της ιστορίας της δημιουργίας.

Αυτό είναι αποκαλυπτικό, προσέξτε τέτοιο. Σε σχέση με την ηλικία της δημιουργίας και την ιστορία του ανθρώπου πάνω στη γη, η ενανθρώπιση χρονικά συμβαίνει, όπως το λέει εδώ, επί συντελεία των αιώνων. Είναι το προτελευταίο, θα λέγαμε, λεπτόν της ιστορίας δημιουργίας και ανθρώπου. Ήρθε στα έσχατα, επί συντελεία των αιώνων ήταν.

Στο τέλος. Αν πείτε γιατί δεν ήρθε τον πιο μπροστά, αυτό μόνο ο Θεός το ξέρει, παρότι μπορούμε πολλά πράγματα να πούμε. Μα δεν αδικήθηκαν οι προ Χριστού; Όχι καθόλου. Γιατί; Γιατί κατέβηκε ο Χριστός εις τον Άδην και εκεί εκήρυξε. Όσοι Τον εδέχτησαν, θα Τον εδέχονται και όταν ήσαν στην παρούσα ζωή, και όσοι δεν Τον εδέχτησαν, ούτε εις τον Άδην δεν θα Τον εδέχονται και ούτε εάν ήσαν σύγχρονοι με τον Χριστό.

Ποιον λοιπόν αδίκησε ο Χριστός; Κανέναν, κανέναν. Είναι μια απάντηση. Γι' αυτό κατέβηκε στον Άδη. Μια απάντηση, ότι γιατί δεν ήρθε επί, πιο πρώιμα στην ανατολή του Ανθρωπίνου Γένους. Ο Αδάμ και η Εύα αμάρτησαν, βγήκαν από τον Παράδεισο.

Πριν λοιπόν προχωρήσουμε, να έρθει τότε να ενανθρωπίσει ο Υιός του Θεού, να διορθώσει τα πράγματα.

Εκρίθη έτσι και σας εξήγησα το γιατί, ότι δεν αδικεί ο Θεός κανέναν. Τώρα, γιατί είναι το σχέδιο του Θεού αυτό; Προσέξτε, γιατί είναι το σχέδιο του Θεού. Πώς να πολυπραγμονεί κανείς το σχέδιο του Θεού;

Ξέρουμε μόνο ότι το σχέδιο του Θεού πάντοτε είναι προϊόν σοφίας, δυνάμεως και αγάπης. Άμα το ξέρουμε αυτό για κάθε σχέδιο του Θεού, ησυχάζουμε.

Διπλέ και εκάθοδοι Η μία η ασύμφανης η ως επιπόκον και δευτέρα η επιφανής η μένουσα Διπλή λέει διπλές είναι και εκάθοδοι τα κατεβάσματα Πρώτη φορά κατέβηκε απ' τον ουρανό έκλεινε ουρανούς και κατέβη λέει ένας ψαλινικός στίχος έκλεινε, εκείνο το κλίνω, το κλείμε γιώτα, θα πει χαμήλωσε τους ουρανούς, σαν πως να το πούμε, να ήταν ψηλά από εκεί πως να πηδήσει.

Έκφραση τώρα, προσέξτε, μια εικόνα είναι αυτό, μην τα πάρετε, προσέξτε πολύ, πως να πηδήσει από εκεί.

Κατεβάζει λοιπόν τους ουρανούς, τους ουρανούς κατεβάζει. Υπάρχει κι άλλη λύση. Να ανεβάσει τη γη. Πως να ανεβεί η γη η αμαρτωλή; Είναι μέσα σε γεμάτη, όπως θα μας πει λίγο πιο κάτω ο Άγιος Κύριλλος. Ακούστε τι θα πει πιο κάτω, ότι στη γη λέει επάνω υπήρχε φθορά, κλοπή, μοιχεία, παν είδος αμαρτιών.

εχήθη επί της γης και αίματα εφέ μας είναι μήγαιεν το κόσμο πως να ανεβεί η γη προς τον ουρανό άλλη λοιπόν η μέθοδος η αγάπη του Θεού κατεβάζει τους ουρανούς αυτό είναι έκφρασης ωρεοτάτη ποιητικοτάτη αν έχετε λίγο ποιητική φλέβα το μυρίζετε έκλεινε ουρανούς και κατέβει ποιητικοτάτη φράσης δείχνει συγκατάβαση.

Δεν μας το λέει με τη λέξη συγκατάβαση, μας το λέει ποιητικά με μια εικόνα, έτσι περιγραφικά. Είναι πολύ ωραίο αυτό και κατέβη. Πρώτη λοιπόν κάθοδος, αυτή τι ήταν; Ασυμφανής. Τι θα πει ασυμφανής; Ότι δεν εγνωρίσθη, διότι δεν έφερε τη δόξα του ουρανού.

Είναι γνωστό ότι γεννήθηκε τόσο άσημα. Το γεγονός των ποιμένων με τους Αγγέλους ήταν ένα περιστατικό εκείνης της νύχτας, ξεχάστηκε γρήγορα. Το περιστατικό των μάγων ήταν ένα περιστατικό, ξεχάστηκε γρήγορα.

Πέρασαν 30 χρόνια σε μέσα σε μια αφάνεια. Όταν ο Χριστός επιστρέφει, δηλαδή η Θεοτόκος και ο Ιωσήφ επιστρέφουν από την Αίγυπτον. Προ μανίας Ηρώδου, δεν έρχονται στην Ιουδαία, όπου συνέβησαν τα περιστατικά, τόσο η προσκύνηση των μάγων όσο και η διακήρυξη των ποιμένων.

Τι είδαν; Έρχονται βορείως της Παλαιστίνης, στη Ναζαρέτ, στη Γαλιλαία, δεν ήξερε κανείς τίποτα.

Και έμεινε άγνωστη η παρουσία του Χριστού. Ποιος είναι; Δεν λέγουν εκπλησσόμενοι οι Ναζαρηνοί, ποιος είναι αυτός, πόθεν αὐτῷ ἡ Σοφία; Από πού του ήρθε η σοφία; Αυτός δεν είναι, λέγει, ο Υιός της Μαρίας και του Ιωσήφ;

Προσέξτε, ο Ιωσήφ δεν έχει καμία σχέση με την Παναγία. Γι' αυτό και η εικονογραφία μας τον εβάζει στην άκρη της εικόνας όταν γεννάται ο Χριστός. Στην εικόνα της γεννήσεως. Τον εβάζει στην άκρη, άκρη, άκρη τον εβάζει.

Θέλετε ακόμη κάτι άλλο; Και με γυρισμένη πλάτη στο γεγονός της γεννήσεως, που δείχνει ότι με εικονογραφικόν τρόπον δεν έχει καμία σχέση ο Ιωσήφ. Εκείνη η εικόνα που παρουσιάζει τον Ιωσήφ, την Παναγία και τον Χριστό σε ένα εργαστήριο, των ξυλουργικών εργαστήριων, δεν είναι Ορθόδοξος, πολύ δε παραπάνω ο τίτλος «Η Αγία Οικογένεια».

Όταν λέμε Αγία Οικογένεια, σημαίνει οικογένεια, θα πει πατέρας, μητέρα και φυσική γέννηση των παιδιών.

Δεν είναι Ορθόδοξος, είναι αντιδογματική. Να το προσέξουμε αυτά τα σημεία. Δεν πρόκειται περί Αγίας Οικογενείας. Γι' αυτό και ο Άγγελος επαναλαμβάνει, θα πάρεις, λέγει, το παιδίον και την μητέρα αυτού. Το προσέχετε αυτό; Πώς το περιγράφει εκεί; Θα παραλάβεις το παιδίον και την μητέρα αυτού. Δηλαδή το παιδί σου. Νομικώς εφαίνετο ο Ιωσήφ ότι είναι πατέρας. Διότι τι έπρεπε να πει η Θεοτόκος; Να μαρτυρήσει; Να περάσουν μέσα άνθρωποι, να περάσουν απ' έξω, να περάσουν μέ μέσα άνθρωποι, ανοίξε την πόρτα να μπουν μέσα. Τι έπρεπε να πει η Θεοτόκος; Έπρεπε να πει ότι, ξέρετε, ότι ποιος θα επίστευε και τι θα εγίνεται, αγαπητοί μου, και τι θα εγίνεται; Γι' αυτό το λόγο νομικώς φέρεται ο Ιωσήφ σαν πατέρας. Έτσι η παρουσία του Χριστού εις τον κόσμο ήτο ασυμφανής, ήτο άσημος, εκένωσε εαυτόν, δηλαδή άδειασε, δεν

ανάδειασε, αλλά δεν άφησε να φανεί η Θεία Δόξα. Και μην ξεχνάτε, όταν άφησε μόλις κάτι να φανεί από τη Θεία Του Δόξα, αυτό έγινε στο Θαβώρ και μόνο ενώπιον τριών μαθητών και μόνο δια να ενισχυθεί η πίστης, να μην νομίσουν ποιος είναι και σκανδαλιστούν, που τελικά σκανδαλίστηκαν, ξέρετε, οι μαθητές, σκανδαλίστηκαν. Το είπε ο Χριστός, απόψε, λέει, θα σκανδαλιστείτε όλοι με μένα, διότι πατάξω τον Ποιμένα και διασκορπισθήσεται, τα πρόβατα είναι γραμμένο. Τι θα πει να σκορπιστούν; Ότι θα πείτε ποιος είναι αυτός που ακολουθήσαμε τρία χρόνια; Καταλάβατε; Σκανδαλισμός. Αλλά ήτο λοιπόν ο Χριστός στην πρώτη του παρουσία, ήτο άσημος, ήτο αφανής, ως υετός επί πόκον. Αυτό το υετός επί πόκον είναι από τον 71 ψαλμό, στίχος 6.

Πόκος είναι το μαλλί. Το μαλλί το πρόβιο κατά προτίμηση. Όταν βγάλαμε μαλλί έξω στην δροσιά της νύχτας, ενώ δεν φαίνεται πουθενά η δροσιά, δεν αντιλαμβάνομαι μετά κάτι πιο άλλο, βλέπουμε ότι το πρωί έχει πέσει η δροσιά επάνω εις το μαλλί και έπεσε, προσέξτε. Δεν πειράζει να χρησιμοποιεί ο λέξεις από την παλιά μας γλώσσα. Εξηγούμε όμως. Αψοφή.

Ἀψοφητί, χωρίς ψόφο, το 'ο' με όμικρον, θα πει αθόρυβα, έπεσε αθόρυβα, προσέξτε αθόρυβα. Κάνει κανένα θόρυβο όταν η δροσιά πέφτει; Κάνει ένα θόρυβο; Τι ήθελε να δηλώσει ο ψαλμικός αυτός στίχος, ότι έπεσε ο υετός επί πόκον, δροσιά. Ο υετός θα πει και καταιγίδα.

Η δροσιά πάνω στο μαλλί θα πει ότι η γέννηση του Χριστού θα ήτο χωρίς να γίνει αντιληπτή από τον κόσμο, άσημος. Και η Δευτέρα, η επιφανής, η μέλλουσα, έχουμε όμως και τη Δευτέρα κάθοδο, η οποία θα είναι μελλοντική και η οποία θα είναι επιφανής, δηλαδή ένδοξη.

Προσέξτε αυτό το ένδοξη. Θα θέλω να σας έλεγα.

Αυτό δεν θα ήθελα να πιστεύω ότι κάποιος που μας ακούει αυτή την ώρα θα έφθανε στο σημείο αυτό. Αλλά να το ξέρετε να το λέτε σε άλλους παραπέρα.

Έχουμε πάρα πολλούς χριστιανούς Βέβαια, εκείνοι καταρχάς που δεν ακούνε λόγο Θεού και δεν εκκλησιάζονται. Έχουμε όμως και χριστιανούς που ακούνε λόγο Θεού και εκκλησιάζονται. Τώρα, πώς ακούνε λόγο Θεού δεν ξέρω.

Ξέρω μόνο ότι δεν γνωρίζουν ή αν γνωρίζουν, δεν πιστεύουν ότι ο Χριστός θα ξανάρθει. Γιορτάζουν τα Χριστούγεννα, δηλαδή την πρώτη κάθοδο του Χριστού, του Υιού του Θεού στον κόσμο, συγκινούνται γι' αυτό, δεν πιστεύουν ότι ο Χριστός θα ξανάρθει.

Και πολλές φορές απαντούν κάπως έτσι: Πού τα ξέρουμε αυτά; Μα το είπε ο Χριστός, ότι θα ξανάρθει. Δεν υπάρχει πιο σαφής διδασκαλία μέσα στην Αγία Γραφή, ότι ο Χριστός θα ξανάρθει. Προς Θεού μην υπάρχει κανείς που να υποστηρίζει ότι ο Χριστός δεν θα ξανάρθει, διότι είναι άπιστος, διότι δεν έχει τίποτα να αμφιβληθεί από αυτά.

Και τι θα λέγατε; Ο Χριστιανισμός που εξαντλείται στην πρώτη παρουσία του Χριστού, κάναμε λάθος. Ο Χριστός δεν ήρθε στον κόσμο για να μας πει μερικά καλά πράγματα. Ο Χριστός ήρθε στον κόσμο για να μας πάρει από τον παρόντα κόσμο.

Να μας ξαναδώσει πίσω την ανθρωπίνη μας φύση. Να κρίνει τον κόσμο και να τον κάνει καινούργιο, τη δημιουργία ολόκληρη καινούργια. Αυτά θα γίνουν με τη Δευτέρα του κάθοδον. Μην το ξεχνούμε ποτέ αυτό, ο Χριστός ξανάρχεται.

Και ακόμα δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι συνδέεται η παρουσία του Αντιχρίστου με τη Δευτέρα του Χριστού παρουσία. Μην το ξεχνούμε αυτό, μας το λέει Απόστολος Παύλος. Ότι ευθύς μετά λέγει αναλώσει, θα τον καταστρέψει ο Χριστός με την παρουσία του.

Την εμφανή πλέον παρουσία του εις τον κόσμον με τον Λόγο του. Δηλαδή αυτό που σας έλεγα προηγουμένως ότι θα σταλεί ζωντανός ο Αντίχριστος, δηλαδή χωρίς να δοκιμάσει θάνατο, γιατί θα έχει παρουσιαστεί ο Χριστός.

Δηλαδή τι; Δευτέρα του Χριστού παρουσία, δηλαδή πηγαίνει κατευθείαν για την κόλαση, εις τη λίμνη του πυρός και τα λοιπά και τα λοιπά. Έτσι ο Χριστός ξανάρχεται και μόνο γιατί ο πιστός μπορεί να το λέγει αυτό γεμίζει από αισιοδοξία και από ειρήνη και ανακούφιση.

Λέει στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο, δεν θυμούμαι σε ποιο στίχο και ποιο κεφάλαιο, ότι όταν θα δείτε όλα αυτά να γίνονται, εκείνες οι προοιμιακές ημέρες του Αντιχρίστου, τότε, τότε και φτάσει το κακό στο κορύφωμά του και η δοκιμασία η δική σας στο κορύφωμά της.

Τότε λέγει, σηκώσατε τα κεφάλια σας προς τον ουρανό ότι πλησιάζει η απολύτρωσή σας. Γιατί προς τον ουρανό; Γιατί από εκεί ο Κύριος έρχεται.

Είναι σαφής η διδασκαλία του Κυρίου ότι έρχεται από τον ουρανό. Δεν έρχεται από τη γη, δαίμονες και δαιμονοκρατούμενοι άνθρωποι σαν μεσσίες έρχονται από τη γη. Ο Κύριος έρχεται από τον ουρανό και θα τον δει κάθε μάτι.

Όπως λάμπει λέγει η αστραπή, από τη μιαν άκρη του ουρανού στην άλλη, σαν παρουσία αλλά και σαν ταχύτητα, έτσι θα είναι η παρουσία του Υιού του ανθρώπου. Σαν παρουσία και σαν ταχύτητα, ώστε ο Κύριος έρχεται.

Γι' αυτό οι πιστοί περιμένουν και βλέπουν πάντα προς τον ουρανό, εννοείται νοητά βλέπουν αλλά και κάποτε αισθητά, Κύριε πότε θα έρθει. Δεν είναι αμαρτία να πει κανείς το πότε θα έρθει. Το λέγουν ήδη οι ψυχές πεπελεκισμένες για τη μαρτυρία του Χριστού και του Ευαγγελίου.

Που είναι κάτω από το θυσιαστήριον, λέει στο βιβλίο της Αποκαλύψεως. Και που δεν είναι παρά ο χώρος του παραδείσου. Εκεί που αναμένουν την Ανάσταση των νεκρών οι Άγιοι. Διότι περιμένουν, γι' αυτό Κύριε πότε θα έρθει;

Και τους υπόθηκε μην βιάζεις Θα προστεθούν και άλλοι αδελφοί σας και τότε θα έλθω. Και για παρηγορία τους εδόθηκε λέγει λευκός χιτών και λοιπά, να μην τα επαναλαμβάνω αυτά που λέγονται εκεί στο βιβλίο της Αποκαλύψεως.

Και συνεχίζει ο Άγιος Κύριλλος. Εν τη προτέρα Παρουσία εσπαργανώθη εν τη Φάτνη, εν τη Δευτέρα αναβάλλεται φως ως ιμάτιον. Στην πρώτη παρουσία του σπαργανώθηκε.

Σπαργανώνω θα πει ντύνω με παιδικά ρουχαλάκια έναν νήπιο ή με ρούχα, αυτό θα πει σπαργανώνω. Εσπαργανώθη λοιπόν και μάλιστα τόσο άσημα ώστε η σπαργάνωσή του έγινε μέσα σε μια φάτνη όπως μας πληροφορούν τα Ευαγγέλια.

Αλλά στη Δευτέρα του Παρουσία δεν θα σπαργανωθεί αλλά θα ντυθεί το φως ως ιμάτιο, αναβάλλεται, αναβάλλω θα πει ντύνομαι. Ο αναβαλόμενος φως ως ιμάτιον. Αναβαλόμενος ο ντυνόμενος, αναβάλλεται φως ως ιμάτιον. Θα ντυθεί το φως ως ιμάτιον, δηλαδή απερίγραπτη δόξα.

Εν τη προτέρα υπέμεινε σταυρόν, αισχύνης καταφρονήσας. Στην πρώτη λέγει εμφάνισή του υπέμεινε τον σταυρόν, αφού κατεφρόνησε την αισχύνη, γυμνός επάνω στο σταυρό κάτω από την αποδοκιμασία του λαού του.

Εν τη Δευτέρα έρχεται υπό στρατιάς αγγέλων, δορυφορούμενος, δοξαζόμενος. Στη Δευτέρα του όμως παρουσία έρχεται γεμάτος από δόξα, διότι συνοδεύεται από τους αγγέλους του ουρανού και προσέξτε, όλος ο αγγελικός κόσμος, διότι είναι γενική επιστράτευση θα λέγαμε δόξης του ουρανού, όλος ο αγγελικός κόσμος θα είναι μαζί του.

Αγαπητοί μου, εδώ θα πρέπει να μείνουμε, να σταματήσουμε, πριν ακόμη ολοκληρώσουμε την πρώτη παράγραφο, για να αντιληφθούμε, γιατί θα συνεχίσουμε πρώτα Θεός, ετελείωσε η ώρα, να αντιληφθούμε ότι ο Χριστός ξανάρχεται.

Και τότε αφού ο Χριστός ξανάρχεται, τότε θα έρθουν και όλα εκείνα τα άλλα, εκείνη η φοβερή δοκιμασία των χριστιανών τις ημέρες του Αντιχρίστου, ώστε έχοντες εδρεωμένη την γνώση και την πίστη ότι ο Χριστός ξανάρχεται να είμεθα γεμάτοι από ειρήνη και αισιοδοξία Χριστού. Αυτά οι απόψεις.