Ο Σταυρός, η ψυχή και η ελληνική ανεξαρτησία

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Your Eminence, Bishop of Konitsa, and devout listeners: Once again I, an elderly bishop, the oldest of all the bishops of the Church of Greece, stand at the lectern of the Orthodox Christian Brotherhood of the Cross.

I shall speak once again, perhaps for the last time.

As I have told you, I am an old man now, approaching 97, and at any moment I expect the express train that will take me to another world, where we are all bound. The preaching will continue through various other people. Christ, who loves His Church, will not leave it without people to serve it. There is a visible audience and an invisible one. You are the visible audience.

There are various districts and neighborhoods here in the city of Athens. But beyond the visible audience, there is also an invisible audience. We owe this other audience to an achievement of science, especially the invention of cassette tapes.

People write to me from Australia: “We heard you yesterday.” They say the whole audience there was weeping as they listened to a sermon I gave and to sermons by other preachers. That is how far it reaches. Yet even this achievement you owe to a great person, no, not a person, a great mystery: the existence of air.

People hear because there is air. If the air were gone, no one would hear a thing. And so, on the wings of the winds, as Saint Dionysios of Kozani wrote in his book On the Wings of the Winds, the word of God travels far. These are mysteries of nature, mysteries of God, wonders that proclaim the greatness of His divinity.

So we shall speak further to our visible and unseen audiences. This is the seventh sermon in the series of sermons God has counted me worthy to preach to you. Yesterday and today we have had feast days.

One was our national celebration; the other was a feast of Christendom: the Third Sunday of Great Lent, the Sunday of the Veneration of the Cross. On that day we heard the renowned Gospel reading. That does not mean the other Gospel readings are lesser, for everything the Lord said is wondrous, great, and sublime.

In today’s Gospel, the Lord speaks about the soul. He does not speak as Plato or Aristotle might, offering philosophical proofs. He speaks with great simplicity. For in the Church, too, as we have said, there are self-evident truths, truths that do not call for proof.

The soul exists. What tells us so? Our thoughts: what a remarkable spacecraft they are! You see, those Russian astronauts were recently here in Greece. They had spent 250 to 400 days up there, traveling in a spacecraft.

Our thoughts are a remarkable spacecraft. We may be here, yet at this very moment our thoughts can be somewhere else. I have often said in my sermons that people can be present in body but absent in spirit. Is our mind not often elsewhere?

That is why we say, “Let us attend, let us attend, let us attend.” The Church knows our human weakness and keeps urging us to pay attention to the word of God and to the sermons. So the soul exists, and our thoughts are one sign of it. Another sign is human freedom, a rare gift that animals do not have. Animals act according to what they perceive through their senses and do not go beyond it. A human being, however, has free will. As Scripture says, “Choose: fire and water are before you; stretch out your hand toward whichever you wish.” And finally comes something striking: a question asked by an unbeliever.

An unbeliever asked, “Have you any proof?” The believer answered, “I have one great proof. In fact, I have two. The first is the stars of heaven, millions upon millions of stars.”

They are held in place by an invisible thread, and that thread is attraction, universal attraction. And the second proof, he says, greater still, is the reproach of conscience, the reproach of conscience. Cain, Cain, where is your brother? A person cannot find peace, and this, too, is proof of divine judgment. What did Christ say? “What will it profit a man if he gains the whole world but loses his soul?”

I do not want to say more, because I must hurry to the main subject of my talk. I will say only one thing, prompted by the bishop of Konitsa, a splendid young bishop. He bears the name of my late teacher Trembelas, to whom he is related. His name, too, is Trembelas. Thank you.

A remarkable writer. A remarkable apologist. I heard him speak some years ago, and he has stayed in my memory. From his own lips I heard the following argument about the soul, which I will recount here.

Imagine that we made a great set of scales and hung it from the stars, where the whole world could see it. On one side we placed everything precious on earth: diamonds, gold, silver, every treasure, the treasures of Midas and of King Solomon, and all the wealth of all the nations.

What would we place on the other side? The soul of a king? Of a rich man? Of Alexander the Great or Xerxes? No, the soul of the poorest person. At once the scales would tip toward the soul. Such is the greatness of the soul.

That was yesterday’s message. Yesterday’s Gospel and feast also set before us the honorable Cross, the unconquerable weapon. Through the Cross comes victory. Constantine the Great raised the sign of the Cross at the Milvian Bridge, defeated his opponent, and founded the great Byzantine Empire.

“In this sign, conquer.” Those are great words. The Cross of the Lord calls us to conquer our own corrupt selves, that enemy so close to us. Conquer the world of sinners, the unbelievers, and the atheist. Conquer even the devil, who prowls like a roaring lion, seeking someone to devour. We must keep these things in mind.

Now I come to my main subject. Yesterday was the anniversary of our national celebration, the freedom of our people. Allow me to be very brief about it. What shall I say? Shall I say that in 1453 our nation fell under Turkish rule, when the Turks attacked our nation with great forces and conquered it?

They conquered not only our country but also the Serbs, the Bulgarians, and the Romanians, and came to dominate the whole world. Years passed. How did our people endure? How were their history and worth preserved all along?

The Church had men like Cosmas of Aetolia, who went everywhere, and it had its secret schools. They had no schools then, but children went at night, saying, “My bright little moon, shine so I may walk, so I may go to school to learn my letters, the letters of God.” Well, now, the letters of God.

Now they are preparing to revise the constitution, and they will say that religious education is useless. That is what they intend to do. Yes, sadly, that is what they intend to do.

But I have to make things like that all the time.

So, our nation did not perish, thanks to the strength of its faith. We shall say more about this later. And at last there appeared an angelic leader, sent from heaven: Rigas Feraios, who issued a powerful proclamation from Belgrade to all the Orthodox peoples. But among those peoples, neither the Romanians nor the Serbs nor the Bulgarians, only the Greeks.

Only the Greeks answered that call and fought a most arduous struggle throughout those years to remain within the bounds of freedom. Which of those heroes should we mention first? As Kolokotronis says, just as rain falls upon dry earth, so the longing for freedom was shared by all Greeks. Whom should I mention, and whom should I leave out? It would take a great deal of time.

One sermon would not be enough to tell this story. Two or three or four or even five sermons would not be enough. Let us begin with the children. During the great destruction of Chios, they seized the children, brought them to the shore, and told them, “We give you two hours.”

“Trample on the Cross before you, blaspheme Christ, and we will set you free. We will set you free.” Not one of them did so. May the memory of those children be eternal. They died for the faith, not for their homeland. Whom shall we speak of next? The women? Woman after woman was a heroine. They showed themselves to be heroines.

There was another woman, too, who died a heroine. Think also of the women and the dance of Zalongo. I served as a preacher in Macedonia for many years.

I remember a mountain called Arapitsa. It is well known because, when they besieged Naousa and captured Naousa, the women feared being dishonored and climbed high onto the cliffs of Arapitsa. From there they sang “To Thee, the Champion Leader” and threw themselves into Arapitsa.

May the memory of the women of Zalongo and the women of Naousa be eternal. Whom should we name, and whom should we leave out? Think of the captains who turned their small boats into warships. Kanaris lit a fire aboard one of those boats and burned the flagship.

They saw the Turk, and so on; and the sea, it says, and the fish will cry out, “Kanaris!” Whom did we mention next? We mentioned the clergy. Whom first, and whom second? We mentioned Patriarch Gregory V, who was hanged at the gate of the Patriarchate. That gate has been closed ever since and remains closed, but it will open again, it will open. I believe a new generation will come and open the gate.

That new generation will open the gate of the Patriarchate and celebrate the Divine Liturgy in Hagia Sophia. Then there was Athanasios Diakos, who said, “See what a time Death has chosen to take me, now that the branches are flowering and the earth is putting forth grass.” Martyrdom, terrible martyrdom: he was impaled.

Then I mention Papaflessas at Maniaki, and so many others. I remind you: these were no ordinary men. On the eve of the battle, Papaflessas stood firm and unwavering and asked to confess. He went to a confessor, a village priest. “Hear my confession,” he said. “Hear your confession?” the priest said. “I should be confessing to you!” “No, hear my confession,” Papaflessas said, “for there is much mud in my heart.”

The historian Pouqueville says that six thousand clergy were martyred for faith and homeland. What an age that was! And finally, let us name one place above all others: Missolonghi.

Which of you is from Missolonghi? Is anyone here from Missolonghi? Anyone from Missolonghi? Who? Who? Who is it? Who? Who? Who is it? Where are you? Where are you? Ah, good, hello! I have memories of Missolonghi because I served there sixty years ago. I served as a preacher, and I have warm memories of Missolonghi that move me deeply.

Missolonghi was besieged twice. The first time, its defenders held out and drove the attackers back. The second time, forces two or three times as large surrounded the city. By Lazarus Saturday, on the eve of Palm Sunday, the people inside were suffering indescribable hunger. They ate dogs, cats, and whatever else they could find. That was how severe the famine had become.

Bishop Joseph of Rogoi urged them to confess. They made their confessions and then received Holy Communion from his hands. As they communed, something remarkable happened: their tears fell into the chalice.

Holy Communion gave them divine strength. As Chrysostom says, they were no longer ordinary men but lions breathing fire. They charged out and broke through the siege. After a difficult journey, some reached Amfissa and from there went on to Galaxidi. At Galaxidi they crossed over; they were the last to cross. On Great Wednesday, Kolokotronis heard the news while he was beneath the shade of the trees near Tripoli. Everyone wept bitterly for an hour. Then he told them, “Do not be afraid. Missolonghi will remain immortal.” And they called Missolonghi immortal.

God granted me the grace to serve in that city, alongside Father Paraskevopoulos. He loved and supported me, though I was inexperienced and had to leave for personal reasons.

I remember that in 1938 the country’s prime minister, Ioannis Metaxas, came to Missolonghi. We hear his name now, and no one is moved by the name of that great figure. Let me digress: he had opposed the campaign in Asia Minor. He said that if we undertook it, we would suffer as the Athenians had in their campaign against Sicily. And that is what happened.

He was a great man, a stern man, and then he came there. I have never heard words as brief, as full of meaning, as impassioned and prophetic as those words. What did he say? He stood at attention, bent his knee, and knelt. And what did he say? He rose to his feet and said that Missolonghi would live forever.

Missolonghi would be remembered again when a new occasion arose, and Greece would follow its example. Within a year or two, little Greece spoke its historic “No.”

We should say that it made an impression throughout the world. When people in Paris heard the news, they held a spontaneous demonstration and sang hymns in praise of our homeland, of this homeland.

You see, in France too they learned of this event and sent a delegation to Greece to discover its secret. Turkey was all-powerful, and people knelt before the Sultan, the Sultan, and stood there inside, in that place.

So they heard about it and came to the Peloponnese. They went farther inland and reached a village, reached a village. It was night there, with only the stars shining overhead, and then a poor man welcomed them into his home.

There were eight children in that house, eight children. Today, people marry, as they should, for this is God's law, but where are the children? Greece will be subjugated; Greece will be lost. They have no children.

In the old days, as I have said, life was hard. We ate meat only at Christmas, at Pascha, and on the feast of the Most Holy Theotokos. The rest of the time, our food was plain.

And look how people ate then compared with children today. We have become the greatest meat eaters in the Balkans. If we could put lamb even in our greens, we would! It is a dreadful thing. One spoiled child today eats as much as five children did in those days.

Now our young men go to serve in the army on the Evros border, where they are cared for with great attention. Yet, painful as it is to say, fifteen have taken their own lives. They cannot bear the hardship. At home, these spoiled children get up at night and empty the refrigerator. It is a terrible situation.

Wherever I cast my gaze, I am not speaking of ancient Greece. I see Greece, and first I recall what Solomos said: “Hold Greece in your heart, and you will feel every kind of greatness.” But we cannot say that now, for many of us, indeed all of us, are responsible for the state it has fallen into. To return to the story: they went deep into the Peloponnese, to Tripoli, and saw a remarkable sight: eight children. At their father’s command, they all knelt down.

The youngest said, “Lord have mercy”; another said “O Heavenly King”; another, the Lord’s Prayer; and another, the Creed. They sang songs, dismissal hymns, and the like, and then went to sleep. The visitors marveled. Behold the greatness and strength of our nation. Now you are all here as heads of families. Tell me, in how many homes does this happen?

I have preached about this repeatedly. I doubt even one family in a hundred prays together. And so today we see the prophecy of Cosmas of Aetolia coming true: a time would come when the devil would set up a horn whose voice could be heard throughout the world.

Even if children do not listen to their mother, father, teacher, or professor, they listen to television and the radio for hours on end. These few things I had to say to you, my dear Christians. We must be on our guard, because, as I stressed, and as I also stated in a related presentation to the Holy Synod, of which I am a member, Greece is in danger. Never before has Greece faced as much danger as it does now. Our children are no longer like the soldiers of Davakis or those of Plastiras, who reached as far as Kanangroto and looked from there through binoculars; we could see Ankara. Before long, Ankara would have fallen, and Greece would have set up her throne throughout the whole world.

I have remained in this situation, with people saying this and that, and we must take great care. I stress this as well: as a bishop, I must now say that we must take great care, and most importantly, we must unite.

Division is a dreadful thing, terrible, take care.

Makrygiannis was a remarkable man of prayer. What did he say? “When you do something alone, say ‘I.’ But we did not make the Revolution of 1821 as an ‘I.’ Everyone made it, children, women, and men, and we all took part. So we say ‘we.’” Where are we now, then, with “I” or with “we”?

Disastrous. And the Italians, who know us well, say, “Three Greeks, four captains.” Everyone wants to be captain, even at home. Children no longer accept the authority of their father or mother.

Kolokotronis also spoke about what Greece had come to. Four million inhabitants, four million! And the largest city: this is a great misfortune. May God protect Greece, for the harm could be beyond description.

When Gennadios, that outstanding teacher of our nation, invited Kolokotronis to speak to the pupils at the Pnyx, he said, “Children, I am moved to see you. We have lived out our time.”

“When we took up arms, we said, ‘For the faith’, first for the faith, and then for our homeland, for our homeland. We fought to the point of sacrifice and gave you a free corner of land. Now you will build up a homeland like it, and let this call be heard: unity, unity. And through our sacrifice, as you know, unity will come.”

We seek unity of spirit. As I said in a sermon devoted to this, unity is necessary in our Greek kingdom. And as John Chrysostom says, “One man burning with zeal set an entire people right.” Such a person, with fire in his heart, can bring life and movement to our nation.

So we must have unity. You may ask who is in the right, and you would be right to challenge us: “Let the bishops show us this unity first.”

They have split into two factions that quarrel with one another, and they unanimously entrusted my aged shoulders with the task of trying to reconcile the hierarchy. I earnestly beg all of you gathered here, and I extend my appeal to those whom you will approach: kneel and pray to God to grant us unity.

As I have said before, the excellent teacher Trembelas explains this in his commentary on John: after the Mystical Supper, Christ spoke His final words and said five times, “that they may be one, that they may be one, that they may be one, that they may be one,” so that the world may believe that You sent me. “A united Greece is invincible; a divided Greece is…” And people ask us, “What is going on?” The bishops must sacrifice everything for unity, and the hierarchy must issue a circular letter, a proclamation throughout Greece, so that Greece may regain its former glory.

That glory. And to finish, if you want to know more, I have written a book called Special Anniversary, though even that says only a little. And you know very well that I have not written seventy or eighty books, but I do not take a single drachma. I give it all to social causes, and today I should have been…

I should have been in Florina today, where we are in a struggle with the people of Skopje. They have a radio station that broadcasts against us constantly, saying, “Augustinos’s days are numbered.”

And even by letter. If only, if only, if only God would grant that... I have said this before: Mavilis was brave and fought at the Driskos River in 1912. As he drew near, he was wounded, injured, and they came up to him there.

As they came to him, he said, “My homeland, you have given me many honors. The greatest honor is that I am dying for you.” No, this is what a homeland is. And so I end with a motto, a motto I say and hold to: “Be intoxicated,” says the poet, “be intoxicated, be intoxicated with the wine of 1821.”

Those are my few words. I am glad that our gathering tonight includes someone very dear to us,

the beloved Bishop Sebastianos of Konitsa. I am glad he is here, and we pray that God will strengthen him. He is the one bishop chosen by a vote of the people; the people elected him.

That is what we too are asking for in a book of mine that has now sold out: the election of bishops by clergy and people. Trembelas wrote about it, Karamiris wrote about it, and Androutsos, one of the greatest philosophers of our century, wrote about it. “By the vote of clergy and people”, that is what it says. Yet nothing happens. In my metropolis I have ten archimandrites, each working with great devotion. When I die, I fear that none of them will be elected. Someone else will be chosen, I would rather not use the harsh word that comes to mind.

I refrain from naming those who follow the powerful people of the day.

We pray that God will keep the Bishop of Konitsa well and strengthen him, and that his election will become the model for choosing new bishops by the votes of clergy and people. Unless that happens, the Church will continue to suffer.

And once again I repeat Palamas’s words: “Drink deeply of the wine of 1821.” It is close to Holy Communion, and to communion not only in our faith. For, as Papatsopoulos writes in his interpretation of the Hexaemeron, God spoke; with a single word, wonders came to pass throughout the universe: the heavens, the stars, the galaxies, and everything else came to be.

A new galaxy has recently been discovered, and there is a comet out there that will smash things to pieces, a comet that holds everyone together by an invisible thread, as I said: Divine Providence. There lies the great mystery.

But the word “make”, that is astounding: “Make this bread the Body of Christ, and make this wine the Blood of Christ.” There is no greater miracle. The others are small and insignificant. If only we would take care to receive the immaculate Mysteries worthily, as they did... There is a picture that I will publish in my Missolonghi. They showed it to me, and I wept. The Communion of those about to die was all there. They lined up.

They asked one another’s forgiveness and kissed each other for the last time. Then they came forward, and for five hours in the Church of Saint Paraskevi in Missolonghi they received Holy Communion continuously, continuously coming forward for the Mysteries and saying, “Remember me, Lord, when You come into Your Kingdom.” May God count you worthy this year, may we be counted worthy, to receive the great Mysteries under better conditions. So the question is: how can a person become ready? And I answer, I answer it in the words of Chrysostom.

Are you ready? Then receive Holy Communion every day, every day. But if you are not ready, do not receive it even at Pascha. I wanted us all to feel the need for Holy Communion, so that through Holy Communion we may become new people, new souls, and create new pages of glory for our small but glorious homeland. Amen.

Now the Bishop of Konitsa is here, and we ask him to come to the lectern. “I have not prepared a speech,” he says. “I came to listen.”

Our greatly respected elder said that he is the oldest bishop in the Church of Greece, and in years he is. But if all the bishops stood in a line, I wonder who would be younger in spirit, in strength, in inner fire, and in the ability to kindle that fire in the people.

So the Bishop of Florina is young in spirit, and we pray...

Thank you.

that youthfulness. Amen. May God bless him for many years, increase his brotherhood, and grant that the brothers may spread the word of God without fearing what is said by people who do nothing themselves but habitually slander those who strive for the glory of Christ. My brothers and sisters, I did not desire, and I think this is well known, nor did I seek my election.

I think now of how I succeed Sebastianos, a truly holy and great hierarch. That thought brings me pain, of course. Yet I hope that through his prayers and the boldness before God that he is said to have, I may continue, with my limited strength, the work he began. Much is being done to stop that work. Yet, as was said...

The struggle for Northern Epirus did not end with Sebastianos; with Sebastianos it began. From the places where God has appointed us, we will do all we can to build up the people of God and to bring better days, days of national renewal and dignity, to the people of Northern Epirus, even though the state may overlook and neglect them.

There are faithful Greeks who struggle, worry, and work so that these people may rediscover their national destiny. All these heroes before us show us this: the true path to national greatness, and to a truly Christian life, is a path of sacrifice.

Brothers and sisters, that is my prayer. And Your Eminence, my deeply respected Father Augustinos, please pray for me: that I may begin this work with humility, continue it with humility, and persevere in humility to the end, whenever the Lord judges that it is time to take me from this life.

Trusting in your support and your prayers, I wish you all a blessed remainder of Holy and Great Lent. As Father Augustinos said, live it with metanoia, with repentance, with confession and with Holy Communion. May God grant us all the grace to celebrate a blessed Christian Pascha, and also the national Pascha of our Greek homeland, which deserves it.

Thank you very much.

Παναγία Δέσποινα, Άγγελοι και Αρχάγγελοι, Τίμια Πρόδρομοι, Αποστρών των Δεκάς, Ιδάσκαλοι και Πατέρες Εκκλησίας, οι καλώς αφήσατε σήμερα και στεραθαθέντες, είστε πρεσβεία προς τον Κύριο, του ελευθείνε και σαφήνετε ψυχά. Σε μόνον αμήν.

Σεβασμιότατε Άγιο Κωνδύτσι, Ευσεβές Ακροατήριον Διά μία ακόμη φορά, ο γέρων εγώ επίσκοπος, ο οποίος είμαι ο γεροντότερος όλων των επισκόπων της Εκκλησίας Ελλάδος, βρίσκομαι στο βήμα αυτό του συλλόγου της Ορθοδόξου Χριστιανικής Αδελφότητος «Σταυρός».

Θα μιλήσω για μία ακόμη φορά, ίσως για τελευταία φορά,

Διότι, όπως σας είπα, είμαι πλέον γέρων, πλησιάζω το 97 και από ώρα σε ώρα περιμένω το εξπρές να αναχωρήσω σε έναν άλλον κόσμο στον οποίο πορευόμεθα όλοι. Θα συνεχιστεί το κήρυγμα με διάφορα άλλα πρόσωπα. Δεν θα αφήσει την Εκκλησία του άνευ προσώπων εκείνος που αγαπάει την Εκκλησία του Χριστού, ο Χριστός. Ορατόν και αόρατον ακροατήριον. Ορατόν είστε εσείς.

Υπάρχουν διάφορα μέρη και συνοικίες της πόλεως εδώ των Αθηνών. Αλλά εκτός του ορατού ακροατήριου είναι και το αόρατον ακροατήριον. Το διάφορο ακροατήριον το οφείλουμε στο επίτευγμα της επιστήμης και ιδίως εις το ότι κατεσκεύασε τις κασέτες.

Και μου γράφουν απ' την Αυστραλία, δηλαδή «σε ακούσαμε χθες» και έκλαιγαν όλοι, λέει, το ακροατήριο εκεί που ήταν, από κάποιο κήρυγμα που είπα και από το κήρυγμα των άλλων ιεροκηρύκων. Λοιπόν, εκεί μέχρι εκεί φτάνει, αλλά και πάλι και αυτό το επίτευγμα το οφείλετε σε ένα μεγάλο πρόσωπο, δεν πρόσωπο, μεγάλο μυστήριο: ότι υπάρχει αέρας.

Οι άνθρωποι ακούνε γιατί υπάρχει αέρας. Αν υποθέσουμε να τελειώσουμε τον αέρα, δεν θα ακούει κανείς, δεν θα ακούει. Δεν θα ακούει κανένας, δεν θα ακούει. Κι αν λοιπόν επί πτερύγων ανέμων, όπως έγραψε και ο Άγιος Κοζάνης Διονύσιος, βιβλίον «Επί των πτερύγων ανέμων», μεταφέρεται ο λόγος του Θεού μακρά. Είναι μυστήρια της φύσεως, είναι μυστήρια του Θεού, θαύματα τα οποία εξαγγέλλουν το μεγαλείο της Θεότητος.

Λοιπόν, ορατών και αοράτων ακροατηρίων, θα μιλήσουμε πάνω. Και είναι το έβδομο κήρυγμα το οποίο κάνουμε στη σειρά των κηρυγμάτων που με αξίωσε ο Θεός να κάνω σε εσάς. Σήμερα είχαμε, χθες και σήμερα, εορτές.

Η μία εορτή ήταν η εθνική, η άλλη ήταν η εορτή της Χριστιανοσύνης, η τρίτη Κυριακή των Νηστειών ή της Σταυροπροσκυνήσεως. Προσκυνήσεως, εις το οποίον εκτός των άλλων ηκούσθη το περίφημο Ευαγγέλιο. Όχι ότι ήταν Ευαγγέλια κατώτερα, διότι ό,τι είπε ο Κύριος είναι θαυμαστά και μεγάλα και υψηλά.

Το Ευαγγέλιο λέει σήμερα, ο Κύριος ομιλεί περί ψυχής, όχι όπως θα μιλούσε ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης με φιλοσοφικάς αποδείξεις, αυτά όχι, αλλά με μεγάλην απλότητα, διότι υπάρχουν και στην Εκκλησία, όπως λέγαμε, τα αυταπόδεικτα, τα αξιώματα, δηλαδή προτάσεις οι οποίες είναι ανεπίδεκτες αποδείξεως.

Υπάρχει ψυχή, το φωνάζει ποιος; Να, εδώ η σκέψη μας, το τρομερό διαστημόπλοιον. Είδες τώρα, τελευταίως ήταν από το ψηλά 250 to 400 ημέρες, ταξίδευαν με το διαστημόπλοιον. Ήταν εδώ στην Ελλάδα οι Ρώσοι αυτοί οι αστροναύτες.

Διαστημόπλοιο τρομερόν είναι οι σκέψεις μας. Εδώ δεν βρισκόμαστε και την ώρα αυτή μπορούμε να βρισκόμαστε. Πολλές φορές έχω τονίσει στα κηρύγματα ότι απόντες, παρόντες σωματικώς, πνευματικώς απόντες. Δεν είναι ο νους αλλού;

Αυτό λέμε, «πρόσχωμεν, πρόσχωμεν, πρόσχωμεν». Γνωρίζει την ανθρώπινη αδυναμία η Εκκλησία μας και συνεχώς συνιστά να προσέχουμε εις τον λόγο του Θεού και εις τα κηρύγματα. Υπάρχει λοιπόν ψυχή· οι σκέψεις είναι δείγμα της ψυχής. Άλλη επίσης είναι η ελευθερία του ανθρώπου. Σπάνιο φαινόμενο είναι, δεν το έχουν τα ζώα. Τα ζώα βαδίζουν βάσει αισθητού, δεν φεύγουν από τα αισθητά τους. Ο άνθρωπος όμως έχει το αυτεξούσιο αυτό, όπως λέει η Γραφή: «Διάλεξε», λέει, «ενώπιόν σου είναι η φωτιά και το νερό, όπως θέλεις θα απλώσεις το χέρι σου». Και τέλος είναι το φοβερό των λεγομένων, η ερώτηση ενός απίστου.

Ένας άπιστος ρώτησε: «Έχεις αποδείξεις;» Και του απήντησε ο άλλος, ο πιστός: «Έχω μία μεγάλη απόδειξη. Δύο αποδείξεις έχω. Η μία απόδειξη είναι τα άστρα του ουρανού, τα άστρα του ουρανού, εκατομμύρια των εκατομμυρίων.

Που συγκρατούνται με μίαν αόρατον κλωστή, η δε κλωστή αυτή είναι η έλξις, η παγκόσμιος έλξις. Και το δεύτερο, λέει, το μεγαλύτερο ακόμα, είναι ο έλεγχος συνειδήσεως, ο έλεγχος συνειδήσεως. Κάιν, Κάιν, πού είναι ο αδερφός; Δεν ησυχάζει ο άνθρωπος, και αυτό είναι μία απόδειξη της θείας κρίσης. Τι είπε ο Χριστός; Τι ωφελήσει άνθρωπον, εάν κερδίσει τον κόσμον όλον, ζημιωθεί δε την ψυχήν αυτού;

τη δόση άνθρωπος αντανατοπιστήσης. Δεν θέλω να πω περισσότερο, γιατί σπεύδω να πω εις το κύριο θέμα της ομιλίας μου. Ένα μόνο λέγω, ότι και μου δίνει την αφορμή ο Άγιος Κονίτσης, νέος επίσκοπος λαμπρός, επίσκοπος της Ευαρτίας, ο οποίος φέρει το όνομα διδασκάλου μου, του αειμνήστου Τρεμπέλα, είναι συγγενής, Τρεμπέλας λέγεται. Ευχαριστώ.

Θαυμάσιος συγγραφεύς. Απολογητής θαυμάσιος. Εγώ το καθόμαι όταν είχε υπογραφέα δύο και τρία πριν πλέον χρόνια. Συναλληλισμόνητος. Ήκουσα από το στόμα του το εξής επιχείρημα περί ψυχής, το οποίο και λέω εδώ.

Υποθέσατε ότι κατασκευάζαμε νοερώς μια ζυγαριά και τη ζυγαριά την κρεμάζουμε, την κρεμούμε από τα άστρα του ουρανού. Και είναι θεατή η ζυγαριά σε όλο τον κόσμο. Εάν τώρα στον έναν δίσκο θέσαμε ό,τι πολύτιμο υπάρχει επί της γης, αδάμαντες, χρυσός, άργυρος και τι άλλο, θησαυρούς, θέσαμε τους θησαυρούς του Μίδα και τους θησαυρούς του Σολομώντος, του βασιλέως, όλους τους θησαυρούς, όλα τα χρήματα των εθνών.

Και από το άλλο μέρος είναι να θέσουμε την ψυχή ενός βασιλιά, την ψυχή ενός πλουσίου, την ψυχή ενός Μεγάλου Αλεξάνδρου, την ψυχή ενός Ξέρξου; Ψυχή, όχι, την ψυχή του πιο πτωχού ανθρώπου. Η ζυγαριά αμέσως θα κλίνει προς το μέρος όπου είναι η ψυχή. Κι είναι το μεγαλείο της ψυχής, απόδειξις αυτή, μάλιστα.

Λοιπόν, αυτό ήταν χθες. Προέβαλε ακόμα το Ευαγγέλιο, η εορτή χτεσινή, προέβαλε τον Τίμιον Σταυρό, το όπλο το ακαταμάχητον. Διά του Σταυρού η νίκη. Ύψωσε ο Μέγας Κωνσταντίνος εις την Μουλβίαν γέφυραν τον Τίμιον Σταυρό και νίκησε τον αντίπαλό του και ίδρυσε την μεγάλη αυτοκρατορία των Βυζαντίων.

Εν τούτω νίκα. Είναι μεγάλο πράγμα το «Εν τούτω νίκα». Ο σταυρός του Κυρίου. Νίκα τον εαυτό μας, όπου είναι ο αγαπητός εχθρός μας, ο διαφθαρμένος εαυτός μας. Νίκα τον κόσμο των αμαρτωλών, τους απίστους και ο αθέος. Νίκα ακόμα και τον διάβολο, ο οποίος ως λέων ωρυόμενος ζητεί τίνα καταπίη. Αυτά πρέπει να έχουμε υπόψη.

Τώρα εισέρχομαι στο κύριο θέμα. Είναι η χτεσινή, ότι είναι η επέτειος της εθνικής εορτής μας, της ελευθερίας του γένους μας. Θα μου επιτρέψετε να είμαι πολύ λακωνικός επ' αυτού. Τι να είπω; Να είπω ότι το έθνος μας υποδουλώθη το 1453 εις τους Τούρκους, οι οποίοι επετέθησαν με μεγάλες δυνάμεις εναντίον του έθνους μας και το υπέταξαν.

Και όχι μόνο το κράτος μας υπέταξαν, αλλά υπέταξαν και τους Σέρβους και τους Βουλγάρους και τους Ρωμάνους, και ήταν πλέον κυρίαρχο, κυρίαρχη αυτή σε όλο τον κόσμο. Πέρασαν χρόνια. Πώς στάθηκε αυτός αυτός; Πώς κρατήθηκε η ιστορία πάντα, η αξιωσία;

Η Εκκλησία η οποία είχε Κοσμάδες, Αιτωλούς Κοσμάδες, οι οποίες έσπευσαν σε όλο τον κόσμο με τα κρυφά σχολειά της. Δεν είχαν σχολεία τότε, αλλά πήγαιναν τη νύχτα, εντεύθυν λέγανε, «Φεγγαράκι μου λαμπρό, φέγγε μου να περπατώ, να πηγαίνω στο σχολείο να μαθαίνω γράμματα, του Θεού τα γράμματα». Πα, τώρα Θεού τα γράμματα.

Τώρα ετοιμάζουν να γίνει μεταρρύθμιση του συντάγματος, στο οποίο θα πούνε ότι τα θρησκευτικά είναι άχρηστα. Αυτό, αυτά να κάνουν. Ναι, λοιπόν, αυτά να κάνουν, δυστυχώς.

Αλλά πρέπει να φτιάχνω τέτοια πάντα, ρε σκέταρα.

Λοιπόν, είναι ότι το έθνος μας δεν πετάγει χάρη στην δύναμη της θρησκείας που είχε η θρησκεία. Θα το είπαμε και περισσότερο αργότερα. Και ότι επιτέλους παρουσιάστηκε άγγελος πρωτοστάτης, ουρανόθεν πεμφθείς, ήταν ο Ρήγας ο Φεραίος, ο οποίος από το Βελιγράδι εξαπέστειλε διάγγελμα τρομερό προς όλους τους Ορθόδοξους λαούς. Αλλά από τους λαούς, ούτε οι Ρουμάνοι ούτε οι Σέρβοι ούτε οι Βούλγαροι, μα μόνο οι Έλληνες.

Οι Ουγγανοί έκαναν, μόνο οι Έλληνες έδωσαν το παρόν στο προσκλητήριο εκείνο και επάλεψαν αυτά ολόκληρα χρόνια σκληρότατον αγώνα για να κατορθώσουν να κρατηθούν μέσα εις το πλαίσιο της ελευθερίας. Και όπως είπε, ποιον πρώτον και ποιον πρώτον να αναφέρουμε από τους ήρωες εκείνους; Και όπως η βροχή, λέει ο Κολοκοτρώνης, πέφτει επάνω στην ξηράν γην, ούτω όπως και η λεκοπόδος ελευθερίας ή το πανεπανελλήνιος. Ποιον να αναφέρω και ποιον να παραλείψω; Αλλά από τους λαούς ούτε οι Ρουμάνοι, ούτε οι Σέρβοι, ούτε οι Βούλγαροι, αλλά μόνο οι Αγιένες έζησαν το παρόν στον προσκλητή Ρωνακίνο και επάλεψαν αυτά ολόκληρα χρόνια σκληρότατον αγώνα να καταρθώσουν να κρατηθούν μέσα εις το πλαίσιο της ελευθερίας. Και όπως είπε, ποιον πρώτο και ποιον πρώτο να αναφέρουμε από τους Ιερός εκείνους, και όπως η βροχή λέει ο Κολοκοτρώνης, πέφτει επάνω στην χλωράν γην, στην ξηράν γην, ούτω πως και λεκοπόδος ελευθερίας είτε ο Πανεπανελλήνιος. Ποιον αναφέρομαι και ποιον παραλείψομαι, θα χρειάζεται ώρα πολύ και όχι ένα κηρύγμα, δύο και τρία και τέσσερα κηρύγματα και πέντε και τέσσερα.

Και όχι ένα κήρυγμα, αλλά δυο και τρία και τέσσερα κηρύγματα και πέντε κηρύγματα δεν έφταναν να αναπτύξουν αυτό το θέμα. Αναφέρουμε πρώτα τα παιδιά. Τα παιδιά, ναι, τα παιδιά που ήταν στην καταστροφή της Χίου, που έγινε η καταστροφή μεγάλη, πιάσανε τα παιδιά όλα και τα βάλανε στην παραλία της Χίου και τα ερώτησαν: «Σας δίνω μια διορία, δύο ώρες.

Πατήσετε τον Σταυρό, μόνο έναν Σταυρό μπροστά, πατήσετε προς τη Φύση τον Χριστό και θα τις αφήσουμε ελεύθερες. Τις αφήσουμε. Πέρασε ούτε ένας. Αιωνία η μνήμη των παιδιών αυτών, οι οποίοι πέθαναν υπέρ πίστη, όχι ο πατρίδος. Τι να φέρουμε κατόπιν; Τας γυναίκας, γυναίκες και γυναίκες ήταν ηρωίδες. Εφάνησαν ηρωίδες.

Και αυτή επάνω η μαθητή ακόμα, ο Ιστογανάτσης, εκεί πέρα, σύντροφε τον κάλαμο και είναι ο στρατιώτης. Πέθανε και αυτή πέρα πίσω, είχε πέσει ο Ιστογανάτσης. Οι γυναίκες, εκεί ο χορός του Ζαλόγγου, τις εάστησαν. Έχει υπηρετήσει ο Σερογύρξης στην Μακεδονία πολλά χρόνια. Οι γυναίκες και οι γυναίκες ήταν ηρωίδες, εμφάνισαν ηρωίδες και αυτή επάνω η μαθητή ακόμα στο Γανάτσι εκεί πέρα σύντροφε τον Κάλαμο και είναι ο στρατιώτης. Πέθανε κι αυτή περ' πίσω ο στρατιώτης. Οι γυναίκες εκεί ο Σάνλος Ζαλόγγου τις εάστησαν. Έχει υπηρετήσει ο Σεροκύρης στην Μακεδονία πολλά χρόνια και θυμόμαι στο ένα βουνό λέει Ταραπίτσα και είναι γνωστή. και φάνησαν ηρωίδες και αυτοί επάνω οι μαθηταί ακόμα στο οριστογανάτσι εκεί πέρα σύντροφε τον Κάλαμο και είναι ο στρατιώτης, πέθανε και αυτοί πέρα πίσω και πέθανε ο ηρωίδος. Οι γυναίκες εκεί ο Σάρλος Ζαλόγγου τις εάστησαν. Έχει υπηρετήσει ο Σερογκύρης στην Μακεδονία πολλά χρόνια.

Και θυμούμαι, το ένα βουνό λέγεται Αραπίτσα, και είναι γνωστό το βουνό αυτό, διότι όταν επολιόρκησαν τη Νάουσα και κυρίευσαν τη Νάουσα, οι γυναίκες φοβήθηκαν την ατίμωσή των και ανέβηκαν ψηλά στους κρημνούς της Αραπίτσας και από εκεί έψαλλαν το «Τη Υπερμάχω Στρατηγώ» και ρίχτηκαν μέσα στην Αραπίτσα.

Αιωνία η μνήμη των γυναικών Ζαλόγγου και των γυναικών της Ναούσης. Ποιον να αναφέρουμε και ποιον να παραλείψουμε; Να αναφέρουμε τους καπετάνιους, οι οποίοι με τα μικρά τους καράβια τα μετέτρεψαν εις πολεμικά, και ένα από αυτά επάνω ο Κανάρης έβαλε φωτιά και έκαψε τη ναυαρχίδα.

Είδαν τον Τούρκο αρχιδαντιωμένοι αιώνιος και λοιπά, και η θάλασσα, λέει, και τα ψάρια «Κανάρη» θα φωνάξουνε. Ποιον αναφέραμε κατόπιν; Αναφέραμε τους κληρικούς. Ποιον πρώτον και ποιον δεύτερον; Αναφέραμε τον Πατριάρχη Γρηγόριο τον Ε', ο οποίος απαγχονίστηκε στην πύλη του Πατριαρχείου, που είναι κλειστή από τότε, παραμένει κλειστή και θα ανοιχθεί και πάλι, θα ανοιχθεί. Εγώ το πιστεύω ότι θα έρθει πάλι μια νέα γενιά η οποία θα ανοίξει την πύλη.

...το Πατριαρχείο και θα λειτουργήσει στην Αγία Σοφία. Αυτό πήραν, θεωρώ, με έναν κατόπιν τον Διάκο, που είπε: «Για δες καιρό που διάλεξε ο Χάρος να με πάρει, τώρα που ανθίζουν τα κλαριά και βγάζει η γη χορτάρι». Μαρτύριον, τρομερό μαρτύριον, ανασκολοπίστηκε.

Αναφέρω κατόπιν τον Παπαφλέσσα εις το Μανιάκι και τόσους και τόσους άλλους. Ο οποίος, ο Παπαφλέσσας, υπενθυμίζω, δεν ήταν τυχαίοι άντρες αυτοί. Την παραμονή της μάχης, που ήταν αυτός, έμεινε σταθερός και ακλόνητος και ζήτησε να εξομολογηθεί. Και πήγε στον εξομολόγο, σε έναν χωρικό ιερέα. «Να με εξομολογήσεις», λέει. «Εσένα να εξομολογήσω;» λέει. «Εγώ να εξομολογηθώ σε έναν;» «Όχι, να με εξομολογήσεις», λέει, «διότι πολλή λάσπη έχω στην καρδιά, δύο της αντιγενείας».‎

Τέλος, να αναφέρουμε, ένας Πουκεβίλ, ιστορικός, λέγει ότι έξι χιλιάδες κληρικοί εμαρτύρησαν υπέρ πίστεως και πατρίδος. Τι ούτε ήσαι τότε η εποχή εκεί. Τέλος, να αναφέρουμε ένα όνομα, το υπέρ παν όνομα, το Μεσολόγγι.

Ποιος από εσάς είναι ο Μεσολογγίτης; Είναι κανείς Μεσολογγίτης εδώ πέρα; Κανείς Μεσολογγίτης; Ποιος; Ποιος; Ποιος είναι; Ποιος; Ποιος; Ποιος είναι; Πού είσαι; Πού είσαι; Καλά, μπράβο, γεια σας. Έχω αναμνήσεις γιατί στο Μεσολόγγι, εκεί υπηρέτησα προ εξήντα χρόνια, υπηρέτησα ως ιεροκήρυκας και έχω ζεστάς αναμνήσεις του Μεσολογγίου και συγκινούμαι βαθύτατα.

Εκεί λοιπόν στο Μεσολόγγι, Μεσολόγγι έγινε το εξής: η πολιορκία του Μεσολογγίου, δύο φορές. Την πρώτη φορά αντεστάθη και νίκησε και κατετρόπωσε τους ανθρώπους. Δευτέρα φορά, διπλάσιες, τριπλάσιες δυνάμεις εστάλθηκαν και πολιορκήσανε το Μεσολόγγι και έφτασε του Λαζάρου, έφτασε την παραμονή των Βαΐων και εκεί ήσαν μέσα, πείνα ανεκδιήγητη, τρώγανε σκυλιά και γατιά και άλλα δυνατά πράγματα εκεί πέρα, τόσο πολλή ήταν η πείνα αυτή.

και επικέντως ο Ρωγόν, ο Αυτός τους ελέστησε να εξομολογηθούνε, εξομολογηθήκανε και μετά κοινωνήσανε από τα χέρια του Ρωγόν Και όταν κοινωνούσαν, λέει, σπάνιο φαινόμενο, δάκρυα πέσανε από τα μάτια τους μέσα στο δισκοπότηρο.

Θεία κοινωνία, δύναμη θεία. Και ο Χρυσόστομος, δεν ήσαν πλέον άνθρωποι κοινοί, αλλά ήσαν λέοντες, πυρπνέοντες, και εξόρμησαν αυτοί εκεί, και διέσπασαν τον κλοιό, και με τα πορεία μου σκυρά η μισή των εν τρίτων έφτασε στην Άμφισσα, και από την Άμφισσα κατέληξε στο Γαλαξίδι, με το Γαλαξίδι πέρασαν, πέρασαν τελευταίοι, και τη Μεγάλη Τετάρτη, Μεγάλη Τετάρτη το έμαθε ο Κολοκοτρώνης που ήταν κάτω από τη σκιά των δέντρων, εκεί στην Τρίπολη. Και τότε όλοι έκλαιγαν γοερώς. Μια ώρα έκλαιγαν. Και τότε ο Κολοκοτρώνης τους λέει «Μη φοβείστε», λέει, «το Μεσολόγγι θα μείνει αθάνατο». Και έβριμαν τους αθάνατο το Μεσολόγγι.

με εξήλωσε ο Θεός να υπηρετήσω στην πόλη αυτήν, η Παΐμη στον Ιερό Θεό Πρασκευόπουλο, ο οποίος με αγάπα και με προστρίλε, αν και εγώ εντάξει δεν ήμουν, απαίδευε, δεν κάθικα να φύγω δια λόγους συνηθίζως.

Λοιπόν, εκεί θυμούμε ότι το 1938 ήρθε στο Μεσολόγγι ο Πρωθυπουργός της χώρας, ο ΑΗΜΙΣ ΤΟΡΙΑ ΜΕΤΑΞΑΣ, ναι, ακούμε τώρα τα όνοματα και κανείς δεν συγκινείται από το όνομα του μεγάλου αυτού ήρωας, ο οποίος σημειωτέων, κάνω μια παρέκβαση, ήταν αντίον της εξτρατείας η Μικράς Ασία, διότι έλεγε ότι αν θα γίνει με μικρά ασία εξτρατεία θα πάθαμε ό,τι έπαθαν οι αθελαίοι με τις εξτρατείες συγκερία, όπως και συνέβη.

Μεγάλος άνδρας ήταν αυτός, σκληρός, και τότε ήρθε εκεί. Δεν ήκουσα ποτέ τοιούτων λόγων σύντομων και περιεκτικών και ενθουσιωδών και προφητικών όπως των λόγων αυτών. Τι είπε; Εστάθη προσοχή, έκλινε το γόνατό του, το γονάτισε και τι είπε; Σηκώθη όρθιος και είπε ότι το Μεσολόγγι θα ζει αιωνίως.

Αλλά το Μεσολόγγι θα επαναλάβουμε, θα αξίζει να αναφέρεται όταν δοθεί νέα αφορμή και θα επαναλάβει το Μεσολόγγι η Ελλάς. Δεν πέρασαν δύο χρόνια ή έναν χρόνο και η Ελλάς, η μικρά Ελλάς, είπε το «Όχι», το ιστορικό «Όχι».

Πρέπει να πούμε ότι έκανε εντύπωση στον κόσμο όλων οι αντίστοιχοι οσολογίοι, ότι το μάθανε στο Παρίσι που ήρθε, αυθόρμητον διαδήλωση έκαναν και έψαλλαν ύμνους και μεγαλείο για την πατρίδα μας, για αυτήν την πατρίδα.

Είδες τη Γαλλία, στη Γαλλία επίσης, εκεί έμαθαν το γεγονός αυτό και έστελναν μία αντιπροσωπεία στην Ελλάδα για να μάθει ποιο το μυστικό αυτό, που η Τουρκία πανίσχυρος, και έκαναν και έκαναν, γονάτιζαν ενώπιον του Σουλτάνου, Σουλτάνου, και έκαναν, εστέκοντο οι άνθρωποι εκεί μέσα, εκεί στην αυτή.

Λοιπόν, έμαθαν και ήρθαν στην Πελοπόννησο και προχώρησαν μέσα βαθύτερα και πήγαν σε ένα χωριό, πήγαν σε ένα χωριό και στο χωριό ήταν νύχτα, τα άστρα μόνο φεγγοβολούσαν απάνω και τότε τους εφιλοξένησε ένας φτωχός στο σπίτι.

Που μέσα στο σπίτι αυτό ήταν οχτώ παιδιά, οχτώ παιδιά, σπάγια θυμόνες. Σε ρωτήσω τώρα, κάνω αν θες να επαντρεθείς παντρέψεις, είναι νόμος Θεού, αλλά πως δεν έχουν παιδιά; Θα υποταχθεί η Ελλάδα, θα χαθεί η Ελλάδα, δεν έχουν παιδιά.

Στα παλιά τα χρόνια, όπως το είπα, μερικά πράγματα πρέπει να επαναλαμβάνομαι, ότι στα παλιά τα χρόνια ήταν σκράβο διαγωγή, κρέας τρώγαμε μόνο τα Χριστούγεννα και το Πάσχα και την Πασχη Παναγιάς, άλλος ξηρά.

Κι όσα τρώγανε τότε, σήμερα τρώγανε τα παιδιά, είμαστε το πλέον κρεοφάγο έθνος των Βαλκανίων, που και τα χορτάρια ακόμα, εάν γίνεται με ένα αρνί, θα τα τρώγαμε. Φοβερό πράγμα. Κι όσα τρώγανε ένα παιδί σήμερα κακομαθημένο, τρώγανε πέντε παιδιά τώρα της εποχής.

Και τώρα τρέχονται στο στρατό στον Έβρο τα παιδιά με μεγάλη επιμέλεια και με δίσκους αμερικανικής διαστρατεύσεως. Και όμως μέχρι τώρα, και μην το πείτε ποτέ αυτό, δεκαπέντε έχουν αυτοκτονήσει. Δεν υποφέρουν τη σκληραγωγία. Την νύχτα δεν μαθαίνω, σηκώνονται τα κακομαθημένα παιδιά και καθαρίζουν το ψυγείο. Μια φρικτή κατάσταση είναι.

Όπου και να ρίψω το βλέμμα, δεν θα μου πω την Ελλάδα, την αρχαία Ελλάδα. Βλέπω μια Ελλάδα, πρώτα λέγω, ο Σολωμός λέγει: «Κλείσε μες στην καρδιά την Ελλάδα για να αισθανθείς κάθε είδους μεγαλείο». Πρώτα δεν μπορούμε να το πούμε αυτό, για πολλούς και όλοι μας θα υπεύθυνε το κατάντημα αυτό. Πήγαν λοιπόν, επανερχόμεθα, πήγαν μέσα βαθιά στην Πελοπόννησο, στην Τρίπολη, και είδαν το φαινόμενο: 8 παιδιά. Αυτό διάλειπτο φαινόμενο ήταν ότι γονάτισαν όλοι. Στο πρόσταμα του πατρός γονάτισαν.

Ο μικρότερος είπε «Κύριε ελέησον», ο άλλος είπε το «Βασιλεύ Ουράνιε», ο άλλος είπε το «Πάτερ ημών», ο άλλος είπε το «Πιστεύω», ψάλλαν τραγούδια, απολυτίκια και λοιπά, και μετά πήγανε και κοιμηθήκανε. Εθαύμασαν οι ξένοι. Ιδού το μεγαλείο και η δύναμις του έθνους μας. Τώρα όλοι είστε εδώ πέρα οικογενειάρχες. Πέστε μου, σε πόσα σπίτια;

Εγώ έχω την φορά να επάνω δώδεκα, έκανα επανειλημμένα κηρύγματα. Ζήτημα εκατό οικογένειες να κάνουν προσευχή. Τίποτα, διότι σήμερα εκπληρώθηκε η προφητεία του Κοσμά του Αιτωλού, ότι θα έρθουν καιροί κατά τους οποίους ο διάβολος θα βάλει ένα κέρατο και θα ακούγεται σε όλο τον κόσμο.

Τα παιδιά, αν δεν ακούνε ούτε μάνα ούτε πατέρα ούτε δάσκαλο ούτε καθηγητή, ακούνε τηλεόραση και τα ραδιόφωνα ώρες ολόκληρες. Αυτά τα ολίγα είχα να είπω στην αγάπη σας, αγαπητοί μου χριστιανοί, και πρέπει να έχουμε το νου μας, διότι, όπως ετόνισα και έκανα και σχετική εισήγηση στην Ιερά Σύνοδο όπου είμαι συνοδικός, η Ελλάς εν κινδύνω. Ουδέποτε άλλοτε η Ελλάς εκινδύνευσε όσο κινδυνεύει τώρα. Δεν είναι πλέον τα παιδιά μας όπως στρατιώτες του Δαβάκη, ούτε όπως στρατιώτες του Πλαστήρα, που έφτασε μέχρι το Καναγκρότο και έβλεπε από εκεί με τα κιάλια, έβλεπαμε την Άγκυρα και εντός ολίγου θα έπεφτε η Άγκυρα και η Ελλάς θα έστηνε τον θρόνο της εις όλη την οικουμένη.

Έχω μείνει αυτήν την κατάσταση να λένε και λοιπά, και πρέπει να προσέξουμε πολύ. Και το οποίο τονίζω και από τις τέσσερις οστάφτες, ως επίσκοπος πλέον έχω να είπω ότι πρέπει να προσέξουμε πολύ, και το κυριότερο είναι να ενωθούμε.

Η διαίρεση είναι φοβερό πράγμα, τρομερό, προσέξτε. Αν έχουμε Μεσολόγγι, αν, αν, αν, το οφείλουμε να φτάσει.

Λέει ο Μακρυγιάννης, σπουδαίος προσευχητής, ο άνθρωπος προσευχής, είπε ο Μακρυγιάννης, τι είπε ο Μακρυγιάννης; Ότι λέγει, όταν κάνεις ένα έργο και το κάνεις μόνος σου, να λες εγώ, αλλά εμείς όμως την επανάσταση του 1821 δεν την κάναμε εγώ, την κάνανε όλοι, και παιδιά και γυναίκες και άντρες, και εμείς όλοι ευαπουσιάσαμε, τα λέμε εμείς. Πού είμαστε λοιπόν τώρα εμείς, στο εγώ ή στο εμείς;

Ολέθριον. Και λένε οι Ιταλιάνοι, που μας λένε καλά, ότι τρεις Έλληνες, τέσσερις καπετάνι. Καπετάνι και μέσα στο σπίτι έβριε καπετάνι. Δεν παραδέχονται πλέον την εξουσία του πατρός και της μητρός.

Ο δε Κολοκοτρώνης, ο οποίος ετόνισε πού κατήντησε η Ελλάδα. Η Ελλάδα, είναι δυστύχημα αυτό, έχει τέσσερα εκατομμύρια, τέσσερα εκατομμύρια κατοίκους. Η μεγαλυτέρα πόλη, καταλογία όχι στις Φιλίω, και αυτό είναι συμφορά μεγάλη. Ο Θεός να φυλάξει την Ελλάδα, διότι το κακό θα είναι απερίγραπτο. Ο Δε Κολοκοτρώνης ο οποίος ετώνησε που κατήνει σε Ελλάδας. Η Ελλάδα είναι δυστύχημα αυτό. Έχει τέσσερα εκατομμύρια κατοίκους. Η μεγνητέρα πόλης καταλογίαν όχι στις Φιλίου. Και αυτό είναι συμφορά μεγάλη. Ο Θεός να φυλάξει την Ελλάδα διότι το κακό θα είναι απερίγραφτο. Ο Δε Κολοκοτρώνης έλεγε όταν τον εκάλεσε ο Γερνάδιος ο υπέροχος διδάσκαλος Ο Δε Κολοκοτρώνης ο οποίος ετώνησε Που κατήνει σε Ελλάδας Η Ελλάδα είναι δυστύχημα αυτό Έχει τέσσερα εκατομμύρια Τέσσερα εκατομμύρια κατοίκους Η μεγαλύτερα πόλης καταλογία Όχι στις Φιλίου Και αυτό είναι σχεδόν μεγάλη Ο Θεός να φυλάξει την Ελλάδα

Ο δε Κολοκοτρώνης έλεγε, όταν τον εκάλεσε ο Γεννάδιος, ο υπέροχος διδάσκαλος του γένους, να ομιλήσει στην Πνύκα, εκεί σε ένα μοναδικό γυμνάσιο που υπήρχε, λέει: «Παιδιά, συγκινούμαι που σας βλέπω. Το ψωμί μας το φάγαμε», λέει.

Τώρα εμείς, όταν πιάσαμε τα όπλα, είπαμε υπέρ πίστεως, πρώτα υπέρ πίστεως και έπειτα υπέρ πατρίδος, υπέρ πατρίδος, και αγωνιστήκαμε μέχρι θυσίας και δώσαμε μια γωνιά ελεύθερη. Εσείς τώρα θα φτιάξετε την όμοια πατρίδα και ξεχωριστεί να υπάρχει αυτή η φωνή: ενότητα, ενότητα, και με θυσία μας, η οποία ξέρετε θα μπει ενότητα.

Την ενότητα του πνεύματος ζητούμε και, όπως είπα σε ένα ειδικό κήρυγμα, ότι οι ενότητες είναι αναγκαία στο ελληνικό μας βασίλειο. Και όπως λέει και ο Χρυσόστομος, «Εις ανήρ ζήλω πυρούμενος ολόκληρον διόρθωσε δήμον». Ένας, λέει, που μέσα φωτιά, μέσα στην καρδιά του, είναι δυνατόν να δημιουργήσει ζωή και κίνηση μέσα στο έθνο του μας.

Λοιπόν, ενότητα πρέπει να έχουμε. Αν θα μου πείτε τώρα ποιος έχει δίκιο, δεν μιλάτε εσείς, αλλά πιάσαμε διάλογο, θα μας ελέγξετε, θα πείτε: Ενότητα έχουν να τη δείξει η ιεραρχία

Διαιρεθήκανε σε δύο παρατάξεις, οι οποίοι λογοτρώγονται, και στους γεροντικούς μου ώμους μου ανέθεσαν παμψηφεί την προσπάθεια να συμφιλιώσω την ιεραρχία. Θα σας παρακαλέσω πάρα πολύ, εδώ που είστε συνηγμένοι, διαβιβάζω την παράκλησή μου και σας παρακαλώ όλους, από αυτούς που θα προσεγγίσετε, να γονατίσετε και να παρακαλέσετε τον Θεό να μας δώσει ενότητα.

Όπως είπα και άλλοτε, ο Τρεμπέλας το ερμηνεύει αυτό, ο διδάσκαλος, ο υπέροχος στην ερμηνεία προς Ιωάννη, ότι μετά τον Μυστικό Δείπνο απηύθυνε τους τελευταίους λόγους του ο Χριστός και αναφέρει πέντε φορές «ίνα ώσιν εν, ίνα ώσιν εν, ίνα ώσιν εν, ίνα ώσιν εν», να πιστεύσει ο κόσμος ότι σύ με απέστειλας. «Η ενωμένη Ελλάς είναι αήττητος, διηρημένη Ελλάς είναι» και ζητούν από εμάς. Σου λέει, τι είναι αυτά τα πράγματα; Οι αρχιερείς πρέπει να θυσιάσουν τα πάντα, να υπάρχει η ενότητα και να γίνει η ιεραρχία να εξαποστείλει εγκύκλιο γράμμα, κήρυγμα σε όλη την Ελλάδα, ώστε η Ελλάδα πάλι να αναλάβει την παλαιά της δόξα.

Αυτή τη δόξα. Και τελειώνοντας, άμα θέλετε περισσότερα, έχω κάνει ένα βιβλίο, ειδική επέτεια, και λίγα είναι ακόμα αυτά. Και το ξέρετε πολύ καλά ότι εγώ δεν έχω γράψει 70 ή 80 βιβλία, αλλά δεν παίρνω ούτε μία δραχμή. Όλα τα διαθέτω για κοινωνικούς σκοπούς και έπρεπε σήμερα

Και έπρεπε σήμερα να βρίσκομαι στη Φλώρινα, όπου έχουμε πόλεμο με τους Σκοπιανούς, οι οποίοι συνεχώς έχουν ραδιοφωνικό σταθμό και μας βομβαρδίζουν συνεχώς και λέγουν: «Ολίγεψαν τα ψωμιά του Αυγουστίνου».

Και με επιστολάς ακόμα. Μακάρι, μακάρι, μακάρι να δώσει ο Θεός να... Το είπα κι άλλοτε: ο Μαβίλης ήταν διανέος και πολέμησε στον Δρίσκο ποταμό το '12. Και όταν πλέον επλησίαζε, πληγώθηκε, τραυματίστηκε και επλησίασαν πλέον εκεί.

Θα τον πρέπει να τον αυτόν είπε: «Πατρίδα», λέει, «πολλές τιμές μου έδωσες. Η πιο μεγάλη τιμή είναι το ότι πεθαίνω για σένα». Όχι τότε πατρίς, αυτή είναι η πατρίς. Και συνεπώς και εμείς, ως σύνθημα τελειώνω, ως σύνθημα λέγω και το έχω: «Μεθύστε», λέει ο ποιητής, «μεθύστε, μεθύστε από το κρασί του Εικοσιένα».

Ταύτα τα λίγα. Χαίρομαι διότι απόψε στη συνάντησή μας είναι ο λίαν αγαπητός,

Αγαπητός Επίσκοπος Κονίτσης, Κονίτσης, ο Πάτερ Σεβαδίου Ανδρέας και χαίρομαι για την εμφάνισή του και ευχόμεθα ο Θεός να τον δυναμώσει. Και είναι ο μόνος που έγινε με εκλογή του λαού, ο λαός τον εξέλεξε.

Αυτό και εμείς ζητούμε με ένα σύγγραμμα που τώρα εξαντλήθη. Εκλογή κλήρου. Ο Τρεμβέλας έγραψε, ο Καραμύρης έγραψε, ο Ανδρούτσης προπαντός, ο μεγαλύτερος φιλόσοφος του αιώνα μας, έγραψε. Κλήρου ψήφω και λαού. Αυτό λέει. Τίποτα. Τίποτα. Εγώ τώρα πάνω στη Μητρόπολή μου έχω δέκα αρχιμανδρίτες, ο οποίος εργάζει τώρα καλύτερα το άλλο. Εάν υποθέσω, και όπως θα γίνει και θα συμβεί, πεθαίνω, δεν θα κλαγεί κανείς από αυτούς, θα κλαγεί... Δεν θέλω να πω τη λέξη, ήταν πολύ σκληρή η λέξη.

Αποφεύγονται ονομάζονται αυτοί οι οποίοι σαν πιο πρόσφυλλα ακολουθούν εκεί πέρα τόσο μεγάλα στις ισχυρούν τις ημέρες.

Ευχόμαστε στον Θεό να τον έχει καλά, να τον στερεώνει και να γίνει το υπόδειγμα εκλογής νέων αρχιερέων, νέων αρχιερέων, οι οποίοι εκλέγονται ψήφω κλήρου και λαού. Εάν δεν γίνει αυτό, η κατάσταση συνεχίζεται προς δράμα της Εκκλησίας.

Και πάλι επαναλαμβάνω το σύνθημα του Παλαμά που λέει: «Μεθύστε από το κρασί του ’21». Είναι κοντά στη Θεία Κοινωνία και η κοινωνία όχι μόνο της πίστεώς μας πίσω, διότι είπε πολλά πίσω, όπως γράφει ο Παπατσόπλος και στην Εξαήμερο που ερμήνευσε το εδώ πίσω πίσω, μία λέξη πίσω πίσω, αλλά εκείνη ένα πίσω που έγιναν θαύματα, παγκόσμια θαύματα, εις όλο τον ένας των ουρανών, και έγιναν τα άστρα και η γαλαξία και τα πάντα.

Και τώρα τελευταίως ανακαλύφθηκε νέος γαλαξίας και υπάρχει ένας από εκεί να κατέχει κομήτης, ο οποίος θα κάνει θρύψαλα, ένας κομήτης να συγκρατεί όλους με μια κλωστή αόρατα, όπως είπα, η Θεία Πρόνοια. Λοιπόν, εκεί πέρα είναι το μυστήριο το μεγάλο.

Αλλά το «ποίησον», αυτό είναι συγκλονιστικό: «Ποίησον τον άρτο τούτον σώμα Χριστού και ποίησον τον οίνο τούτον αίμα Χριστού». Δεν υπάρχει μεγαλύτερο θαύμα. Τα άλλα είναι μικρά και ασήμαντα. Και αν μόνο να προσέξουμε να κοινωνούμε αξίως των αχράντων μυστηρίων, όπως κοινώνησαν... Υπάρχει μια εικόνα την οποία θα δημοσιεύσω στο Μεσολόγγι μου. Την δείξαν και έκλαυσα. Η κοινωνία των μελλοθανάτων ήταν όλη εκεί. Παραταχθήκανε.

Ζήτησε συγγνώμη ο ένας απ' τον άλλο. Φιληθήκαν για τελευταία φορά ο ένας με τον άλλον και μετά πλησίασαν και επί πέντε ώρες στο Ναό της Αγίας Παρασκευής του Μεσολογγίου κοινωνούσαν συνεχώς, συνεχώς τράχαν τα μυστήρια και λέγανε: «Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθεις εν τη βασιλεία σου». Είθε ο Θεός να σας αξιώσει εφέτος, να αξιωθούμε να κοινωνήσουμε υπό καλύτερες συνθήκες τα μυστήρια, τα μεγάλα. Λοιπόν, το ερώτημα είναι: πώς μπορεί να γίνει ο άνθρωπος; Και εγώ απαντώ, απαντώ σ' αυτό με τη φωνή του Χρυσοστόμου.

Είσαι έτοιμος; Κοινώνε κάθε μέρα. Κάθε μέρα! Αλλά αν δεν είσαι έτοιμος, ούτε το Πάσχα να κοινωνάς. Ήθελα να αισθανθούμε όλοι μας την ανάγκη της Θείας Κοινωνίας, ώστε δι' της Θείας Κοινωνίας να γίνουμε νέοι άνθρωποι, νέες ψυχές, που να δημιουργήσουμε νέες σελίδες δόξης εις τη μικρά μας και ένδοξη πατρίδα. Αμήν.

Τώρα, εδώ είναι ο Άγιος, ο Άγιος Κονίτσης, και τον παρακαλούμε να μπει εδώ στο βήμα. Δεν είμαι προετοιμασμένος για λόγο, ήρθα να ακούσω λόγο.

Είπε εδώ ο πολυσέβαστος γέροντας ότι είναι ο γηραιότερος των επισκόπων της Ελλαδικής Εκκλησίας, και κατά τα χρόνια είναι. Αλλά νομίζω όμως ότι αν όλοι οι επίσκοποι παρατασσόμεθα σε μία σειρά, δεν ξέρω ποιος θα ήταν νεότερος στο φρόνημα, στη δύναμη, στη φλόγα την εσωτερική και στην ικανότητα να μεταδίδει αυτή τη φλόγα εις τον λαόν.

Είναι λοιπόν νέος κατά το φρόνημα ο Άγιος Φλωρίνης και ευχόμεθα...

Ευχαριστώ.

αυτήν την νεότητα. Αμήν. Εις έτη μακρά να ευλογεί και την αδελφότητά του να την αυξάνει, και να μεταδίδει η αδελφότης τους λόγους του Θεού χωρίς να φοβάται από όσα διαδίδονται και λέγονται από εκείνους που, χωρίς να κάνουν τίποτε οι ίδιοι, συνηθίζουν να συκοφαντούν ή να βάλλουν εναντίον των άλλων που προσπαθούν και αγωνίζονται για τη δόξα του Χριστού. Εγώ, αδελφοί μου, δεν επεθύμησα, γνωστό νομίζω είναι αυτό, ούτε επεδίωξα την εκλογή μου,

Αναλογίζομαι τώρα ότι διαδέχομαι τον όντως Άγιο και Μεγάλο Ιεράρχη, τον Σεβαστιανό, και η σκέψη αυτή μου προκαλεί βεβαίως οδύνη, αλλά ελπίζω όμως στις ευχές του και στην παρρησία που ελέχθη ότι έχει ενώπιον του Θεού να συνεχίσω με τις μικρές μου δυνάμεις το έργο που εκείνος άρχισε. Πολλά γίνονται για να σταματήσει το έργο αυτό. Όμως, όπως είπε και η Σφέβα

Ο αγώνας για τη Βόρεια Ήπειρο δεν τελείωσε με τον Σεβαστιανό, με τον Σεβαστιανό άρχισε. Και εμείς από τις θέσεις στις οποίες μας έταξε ο Θεός θα προσπαθήσουμε ό,τι μπορούμε να κάνουμε και για την οικοδομή του λαού του Θεού, αλλά και για να έρθουν καλύτερες ημέρες, ημέρες εθνικής αναψύξεως και εθνικού μεγαλείου για τον λαό της Βορείου Ηπείρου, ο οποίος μπορεί μεν από την επίσημη πολιτεία να παραβλέπεται και να παραθεωρείται.

Υπάρχουν όμως οι αγνοί Έλληνες, οι αληθινοί Έλληνες, οι οποίοι αγωνίζονται και αγωνιούν και προσπαθούν, ώστε ο λαός αυτός να επανεύρει τα εθνικά του πεπρωμένα. Όλοι αυτοί οι ήρωες οι οποίοι είναι απέναντί μας εδώ ακριβώς αυτό μας δείχνουν: ότι ο δρόμος, ο αληθινός δρόμος του εθνικού μεγαλείου αλλά και της αληθινής χριστιανικής ζωής είναι δρόμος θυσίας.

Αυτό, αδελφοί μου, και αυτό, Σεβασμιότατε και πολυσέβαστε Πάτερ Αυγουστίνε, να εύχεστε και για μένα με ταπείνωση να αρχίσω το έργο αυτό, με ταπείνωση να το συνεχίσω και με ταπείνωση να φτάσω μέχρι το τέλος, όταν ο Κύριος θα το κρίνει, για να με πάρει από αυτήν τη ζωή.

Ελπίζοντας και στη δική σας τη συμπαράσταση και στις δικές σας τις προσευχές, εύχομαι σε όλους σας να διέλθετε το υπόλοιπον της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής, όπως είπε ο Πατήρ Αυγουστίνος, με μετάνοια, με εξομολόγηση, με τη Θεία Κοινωνία, και να μας αξιώσει όλους ο Θεός να γιορτάσουμε ευλογημένο το Χριστιανικό Πάσχα αλλά και το Εθνικό Πάσχα της ελληνικής μας πατρίδος, που το αξίζει.

Σας ευχαριστώ πολύ.