Η υπερηφάνεια, η μετάνοια και τα χαρίσματα που σπαταλούμε

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

If any of you can show me an island untouched by the sea, then perhaps you can find a person untouched by the fierce waves of sin.

Just as an island cannot exist apart from the sea, so a human being cannot live untouched by sin.

Even if a person lives for only one day, that person cannot be without sins to answer for. Every human being is a sinner. Each person’s own conscience cries it out.

All of human history cries it out too. Every page is stained with mud and blood, with crimes and corruption. Above all, today’s Gospel cries it out.

Today, in the Holy Gospel, you hear those blessed words: “God, be merciful to me, a sinner.” That prayer is worth more than many hours of prayer. It lifted a sinful man, a very sinful man, from earth to heaven.

Those words, “God, be merciful to me, a sinner,” are the prayer of every person whose heart has not been hardened by sin. Human beings are sinners. But the person of the twentieth century is a sinner many times over, a sinner above all.

My dear friends, can we count the sins of the world today? It would be easier to count the sand by the sea, the hairs on one’s head, or the drops in the ocean than to count the sins committed by the person of the twentieth century: small and great, hidden and open, at home and in public, in squares and in streets, everywhere on earth.

Surely the angels will have recorded the twentieth century in the annals of eternity as humanity’s most sinful century. Human beings are sinners, and especially the people of the twentieth century.

But let me ask you, my dear friends: what is the greatest sin a person commits? For, as I said, sins are an endless string of beads that Lucifer holds between his fingers.

If I ask you which sin is the greatest of all, each of us will answer according to our own standards, inclinations, and view of the world.

So what is the greatest sin? Is it murder? Perjury? Disrespect toward one’s parents? Adultery, fornication, or the impure and loathsome sins of the flesh that we cannot name from the pulpit? Is it ingratitude toward God and other people, or blasphemy against holy things?

No, my dear friends. All the sins I have named, and others we could name, are serious. They close the door to Paradise.

Yet beyond adultery, fornication, ingratitude, and even blasphemy, there is one sin at the very top of the pyramid of human sins. We give it little thought, but on God’s scales it weighs more than all the others.

What could that sin be? An adulterer, a fornicator, an unjust or ungrateful person, a murderer with blood on his hands, or any criminal of our age may come to a moment when he considers his many sins. He thinks of eternal Hell and of the people he has harmed. There are moments when such a sinner falls before the crucified Redeemer of the world, his eyes wet with tears, and says, “Christ, forgive me.”

But one sinner alone stands upright, like a cypress tree, like a post, like an unshakable pillar, and never kneels to pray or ask for God’s mercy. And the sin that never bends before God to ask for pardon and forgiveness, the sin, I say, the foremost, fathomless sin, is one that, as I said, we do not reckon with, but that the angels and archangels, the world, history, and psychology, and above all our holy faith and today’s Holy Gospel, rank as the highest sin.

What is it, my brothers and sisters? It is pride. Pride is so great a sin that it stands first among them all. Does that seem excessive to you? Then allow me to ask you a question, one that the greatest philosophers of the world have wrestled with and could not answer.

The question is this: where does evil in the world come from? Yes, where does evil come from? Does it come from God? Far be it from us to say such a blasphemous thing, for God can never be the source of evil in the world.

Could evil come from human beings? Human beings themselves are victims of a great deception.

It does not come from God, nor does it come from man. Evil comes from Lucifer, from Satan. Satan, Lucifer, is the inventor of sin. But what sin, we ask, did Satan commit? Before committing the sin we shall speak of, Satan was, as Scripture describes him, among the brightest stars; for just as there are material stars, there are spiritual stars as well.

As Dante describes it in his Paradise, Paradise is full of stars. These are not material stars, which will one day decay in a universe of dust. There are other, shining stars. The three great Fathers of the Church, Gregory, Basil, and John Chrysostom, are stars that time will never extinguish.

Many stars shine brightly in the spiritual heavens. Higher even than the Fathers and teachers stand the angels, shining with great light. And first among the millions of angels and archangels, radiant in those spiritual heavens, was the angel called Lucifer.

Scripture calls him this to express his beauty and brilliance, which surpassed that of all the stars. Lucifer, then, was the foremost angel, above Gabriel and Michael.

He stood near the throne of the Most High, singing Alleluia without end. Yet Lucifer fell. He fell from the heights of heaven to the earth like lightning. From that lofty place he suffered a terrible fall.

And you ask, my dear friends, how did Lucifer fall? How was that brilliant star cast down? How did such a fall take place among the angels? Scripture answers. What was the sin of the devil, the sin of Lucifer?

Lucifer had no material body. His sin was not adultery, sexual immorality, theft, or any other sin a person commits through the body. The sin of this bodiless spirit was itself immaterial. It was a sin of the soul, a spiritual sin: pride.

But I do not want to weary you, my dear friends. If you wish to see why Lucifer fell from the heights of heaven, open the book of Isaiah, that great prophet whose voice rings through the ages. There you will read that Lucifer said within himself, as we too sometimes speak within ourselves: “My place is too low. I will raise my throne above the thrones of God.”

“I will make my dwelling above the galaxies and the heavenly bodies, and I will conquer the universe.” And as soon as he entertained that proud thought, Scripture says, Lucifer fell. And he did not fall alone. As the Apocalypse tells us, with his tail...

That, of course, is symbolic. The devil does not have a tail and horns, as popular imagination pictures him. It is a vivid image. The Apocalypse says that Lucifer’s tail swept a third of the angels down to the earth. Then a great cry was heard. The Archangel Gabriel stood in heaven and sounded the trumpet whose call we hear here in the Church.

Sadly, we hear it without trembling, though we should tremble, my dear friends, because it recalls Lucifer’s fall: “Let us stand aright; let us stand with fear.” When our Church calls out those words in the Divine Liturgy, it is like the voice and trumpet of the Archangel sounding the alarm throughout heaven when Lucifer rebelled against God.

Pride cast down the star of the radiant ones, Lucifer, the first angel.

Pride cast down the first angel. Pride also cast down the first man.

And those first people who thought to build the Tower of Babel, to reach the stars of heaven and be safe from future floods: God brought them down again through the confusion of their languages.

God brought down Goliath too: fully armed Goliath, that mountain of flesh and muscle who threatened everyone and everything. God brought him down with David’s sling. “He has put down the mighty from their thrones and exalted the humble.”

I do not wish to keep you any longer on this subject, my dear brothers and sisters, nor do I have the strength of body and soul to explore the whole vast problem of human pride. Let each of us look into the depths of our own soul.

There is no one on earth free of pride: from the emperor to the lowliest poor person, from the richest to the pauper, from the general to the soldier, there is no one who does not have pride deep within.

One person takes pride in his beauty. Another takes pride in his physical strength and athletic achievements. Another takes pride in his knowledge and learning. Another takes pride in his wealth.

Another takes pride in his children. Another in his wife. Another in his country. Someone else takes pride in whatever material goods he possesses. Human beings are proud.

Pride lies deep at the root of our being. And what are its consequences, my dear friends?

Think of people, societies, cities, and powerful states that have taken pride in their knowledge, their science, or their wealth.

For all their millions of spears and cannons, history, the impartial witness to what has happened, bears testimony. History, ancient and modern, gives countless examples; to tell them all would make this talk far too long. Both history and our own experience, including what we see today, confirm the words spoken by the truthful, pure lips of our crucified Redeemer: “Everyone who exalts himself will be humbled, and he who humbles himself will be exalted.” This is a law. Just as there are laws of nature, there are moral laws. And one of them is the law the Lord sets before us today: “He who exalts himself will be humbled.” Yes, my brothers and sisters, when you leave the Church today, I would like you to look into this.

I beg you, do not turn to those filthy papers, full of lies, slander, and distortions of every kind. Do not pick up a newspaper today, on this holy Sunday, the day of which we sing, “This is the day which the Lord has made; let us rejoice and be glad in it.” I beg you, do not soil your hands with the press, which for the most part distorts reality, whatever side it supports. Today, on the Lord’s Day, I beg you to open the book of the prophet Isaiah.

There is a fearful passage in the prophet Isaiah. He foretold it long ago, and we see his prophecy coming true. Isaiah says that a day will come when the earth will be devastated.

And what? The earth will be laid waste, the earth. The great cities, he says, will be emptied. They will become like a desert. They will become tombs. The earth will be laid waste; the earth will be destroyed. Prophet Isaiah, what is the cause of the earth’s destruction? And Isaiah answers that the reason the earth and civilization, this great civilization with its dazzling names, this civilization that is the Tower of Babel and wants to reach the stars of heaven, to build a new tower of spirit and matter, will be destroyed...

The prophet Isaiah says that the earth, peoples, and great nations will be destroyed above all because of human pride. Adultery and sexual immorality are grave sins, but pride is the cause he points to here.

Yes, human pride. Nations grow proud; peoples grow proud; nations grow proud. Then there will be a great earthquake, an Armageddon of nations. Amid their ruins, generals, kings, rulers of peoples, and scientists engaged in nuclear research will all be laid waste.

So you see, my beloved, pride is a great evil, a ruinous evil. It is an abyss and Hell. That is why our Holy Church places two images before us today, on the first day of the Triodion.

On one side is the dark image of the proud person. On the other is the radiant image of the humble person, bright as an angel.

Whoever sets himself against God, whoever he may be, even Napoleon or anyone else...

Whoever opposes God will meet his Waterloo. Whoever goes against God will be reduced to ashes. And whoever goes against God, whoever goes against God, is a proud person, an imitator of the demon who fell from the heights because of pride. Today our Church opens the Triodion. Today she hangs a ladder from the stars of heaven. My fellow Christians, come, come! Climb, keep climbing, press on! The angels sound their trumpets. Climb this ladder!

You will climb upward, not into those few worlds. You will become, not astronauts; those astronauts are nothing, you will become astronauts of the spirit. Come, come, press on! The ladder set before us today lasts seventy days.

Today is the first day. The last rung is Holy Saturday, when the priest scatters laurel leaves through the church and says, ‘Let God arise, and let His enemies be scattered.’ Come, then, my beloved; the Gospel sounds its trumpet call.

Let us climb this ladder. On its first rung are written the words: ‘Humble yourselves.’ Humility, and again humility. Let us humble ourselves, let us weep, let us mourn for our sins. Then we shall become light as angels. We shall take wing and reach the heights of heaven, among the holy angels and archangels.

This is especially so because today I am here in this parish of Kaisariani. Here, in the Church of Saint Nicholas, through the grace of the Three Hierarchs and thanks to the fatherly care of the parish priest, thanks, I say, to his care...

You hear the Word of God regularly.

Young theologians preach here, sowing the seeds of God in people’s souls. Today, at the direction of the Archdiocese, I am speaking in this church.

But I notice something strange. If I set aside the visitors, the women, men, and young people who come from other parishes, how many parishioners of the Three Hierarchs remain?

Very few parishioners remain. I am told that Sunday attendance is very low, because this parish is very large. It has about two thousand families, or roughly ten thousand souls.

So the number who come to church is not even three or four in a thousand. This is a dreadful and pitiful state of affairs. It can be seen in other parishes, of course, but especially in this one.

Christians ought to hurry to church every Sunday. But they had a special reason to be here today, because on this Sunday we all celebrate. Yes, every one of us here in the church celebrates today.

And not only those of us inside the church. Those outside it celebrate too. Every one of us celebrates today, without exception. ‘What a strange thing to say,’ you may tell me. ‘My name is Nicholas, and I celebrate on Saint Nicholas’s day. My name is George, and I celebrate on Saint George’s day. I am Demetrios, and I celebrate on Saint Demetrios’s day. I am Helen, and I celebrate on Saint Helen’s day. And I am Anna, and I celebrate on Saint Anna’s day.’

‘We have different names and celebrate different Saints on different days of the year. How, then, can you say that today everyone celebrates, men and women alike, those inside the church and even those outside?’

My beloved brothers and sisters, we are celebrating because all of us, to some degree, are prodigals. Today is the Sunday of the Prodigal Son. Since, as I said, we all resemble the prodigal in today’s Gospel, some more and some less, today is a feast day for every one of us. And this is true.

My beloved brothers and sisters, let me show you why the picture set before us today through the lens of the Holy Gospel is a picture of me, of you, and of the whole world.

Prodigals, where shall we begin, my beloved Christians? If we begin with the rich, the poor, kings, magnates and rulers of the earth, the elderly, the young, little children, or people of different social classes, all of us, my beloved, in some way, I repeat, fall within the circle of the prodigality whose image the Holy Gospel has given us. Prodigals. Let us present a list of the prodigals.

First, there is the prodigal man who has the means and the health to marry. In keeping with the Church’s rule, with the blessing of our priests and the prayers of his parents, he could establish a home and live a peaceful family life.

And yet, though he is able to start a family, he wants to live what he calls a free, modern life. Forgive the expression, but he prowls about at night like a butcher’s dog. He has no intention of starting a family and living an honorable family life.

That man is a prodigal. So too is the woman you see sleeping all day, caring for nothing. At night, like bats that come out to catch small creatures and suck their blood, some corrupt and prodigal women come out, while other women spend their days working in factories to earn bread for their families.

As soon as night falls, these women, like the devil’s bats, rush here and there to the entertainment clubs. They prey on foolish young men, take their money, and ruin their health.

The man who refuses to marry when he is of age is a prodigal. So is the woman who drifts through the streets like a rag. And so are the son and daughter who stay out all night. In the old, blessed days, children came home at sunset like little birds returning to the branches of their family, to rest in their parents’ arms. Now they come home in the early hours, dazed by drink. They treat the family home as a place to sleep and eat, while their mother waits in anguish, wondering what has happened to her daughter or son.

I repeat: the man who could marry is a prodigal. So is the woman who roams the streets like a bat. So are the sons and daughters who have no restraint left and race like runaway horses down the road to ruin.

Let us go further and widen the circle of prodigality. The factory owner is a prodigal too. He makes a hundred or two hundred percent profit from his workers’ labor and sweat. He could pay them a wage that would let them live decently at home. Instead, he gives them crumbs, next to nothing: wages that leave them hungry.

he rides about in gleaming limousines, enjoys his yachts and travels through Europe, feasting and amusing himself wherever he goes, while our working people go hungry.

But let us be fair. Prodigality is found in more than palaces, mansions, and houses built of marble. It is found in more than the so-called upper classes.

Prodigality is found among the poorer classes too. Even a worker who labors honestly from morning till night can be a prodigal. He earns his daily wage while his wife waits for the clothes she needs, and his child waits for a school notebook.

Someone sick at home waits for medicine. Yet as soon as this worker is paid on Saturday, he burns through every penny in clubs, taverns, and places of corruption. There are many prodigals, then, but the list does not end there. You may say, ‘I am none of these. I am a married man, an honest woman, a child who goes to school and learns a trade. I am no factory owner squandering millions in Europe.’

‘I am a worker who saves even the last drachma, because I know my duties to myself and my family. So I am no prodigal. How can you place me among them?’ Beyond the list I have given, there is a second list, and a third, and a fourth, and a fifth.

I have neither the time nor the strength to open the lists of these prodigals and name every prodigal for you. But let me venture to open a second list of prodigals, so that we may see that the circle of prodigality widens even further.

A prodigal is also someone who squanders more than money. He wastes something worth more than money, property, or any material possession.

Who, then, is a prodigal? My dear friend, a prodigal is also someone who wastes his time, wastes his gifts, those precious jewels God has given to every human being, as the hymnographer sings today, and wastes the talents God has bestowed on each person in due measure.

The gambler who plays cards all night, wasting even his health, is a prodigal. So is the alcoholic who drinks and poisons his life, and the person who lives in lust and excess. But so is anyone who wastes his health and the wonderful gifts he has as a human being, using his body as the devil wishes instead of as God wishes.

As the Apostle urges us today, we do not have authority over our bodies; they are not our own to use as the devil pleases. Our bodies are lamps given by God. Just as we light a lamp before an icon of Christ and of the Most Holy Theotokos (All-Holy), so our bodies should shine like lamps before the love of our Christ.

Yes, then, how, in what way, do people today use their bodies, their bodily powers, and their senses? A prodigal is someone who, though he has eyes, though so many others have no eyes, though he has eyes, uses those eyes of his to go into the devil’s dens, into the cinemas.

Those cinemas must be shut down. This age is so satanic that one day fathers and mothers will wake up and go with dynamite to blow them up. Families are being torn apart by what they show; they bring divorce and corruption.

Some of those cinemas show films the likes of which you would not see in Moscow, London, or New York. I say the day will come when our people finally wake up, or when we establish a Christian state, and they will go there with dynamite.

They will blow up those cinemas where a whole generation of young people is being corrupted. God gave you eyes, but not so you could go into such places. Cover your eyes rather than look at those shameful, unspeakable things. Do not stare at those screens of the devil. God gave you eyes to see the beautiful things He made: His creation, the stars in the sky, the flowers of the earth, the trees and plants, the seas and rivers.

Which God made in heaven and on earth, so that you may always say, ‘Glory to You, O God.’ He gave you eyes to behold His creation, not all those shameful and unspeakable things. Yet you are a prodigal because you have used your sight for evil.

Another prodigal is the person who has ears, though others cannot hear. He should listen closely and come here to the Church.

You were given ears to hear the Gospel and the Apostle reading, and the sweet hymns of our Holy Church, hymns unlike those of any other religion in the world. Yet you strain your ears to hear other things. Why not listen to the beautiful hymns we sing today? They could move even a heart of stone: the hymns of the Prodigal Son, the Akathist Hymn, and the troparia of Great and Holy Friday. People today seem to have no ears for these beautiful, sweet hymns of the Church.

Yet he has no ears for his mother’s and father’s counsel, none for the preaching of the Gospel, and none for the Divine Liturgy. He listens eagerly to the radio instead, to hear rebetika and the shameful, unspeakable songs of this world.

So a person who uses his hearing for evil and ruin is a prodigal. God gave another person hands with which he could do so much good in the world, but he uses them for dishonor, theft, greed, and immorality. He too is a prodigal. And so is the man whose legs are strong, while others must use wheelchairs or crutches. He should use his legs to come here to the Church at least once a week. Instead, his legs carry him where the devil wants, but never to God. He comes here to glorify God only once a year, or sometimes not even that often. Do you see? And who else is a prodigal? You may ask, ‘Who?’ Now we come to the most serious point. It is the person who...

...to whom God gave a tongue. Among all the animals, among all the animals, this is a great privilege; you see, no animal has it. Even the apes, which people say are close to human beings: however many years you send an ape to school, though its tongue is as well formed as a human being’s, and its throat and lungs are much the same, nevertheless, among all the animals, all the plants, and all of nature, the human being has this great privilege of speech.

A human being can speak. We have a tongue and a nous, a spiritual intellect, with which to speak. Yet our tongue should be like a harp, singing hymns to God. It should offer counsel that is right and beneficial. It should be a hymn of praise to God. And yet, my brothers and sisters, it is by this very tongue that God will judge us. We will all be punished because of the tongue. All of us will be punished, young and old alike, because we pay no attention to what we say or to what comes out of our mouths and our hearts.

This tongue should sing hymns and give glory to God. Instead, it becomes a scorpion, stinging worse than any scorpion. Better to be stung by a scorpion or bitten by a viper than to be poisoned by the tongue of someone malicious, cruel, and envious, or wounded by the tongue of a slanderer who tears lives apart.

They have had innocent people sent to psychiatric hospitals and imprisoned people who had done nothing wrong at all.

The tongue lies, slanders, and gossips. It becomes the devil’s saw, a stick of dynamite, a fire from Hell that never stops burning. Oh, the human tongue! And I speak especially of the tongues of our fellow Greeks. Day and night, scarcely a second passes without someone blaspheming God, the Most Holy Theotokos, and all that is sacred in our faith. Better that such blasphemy should cease.

So you see, my dear friends, how the tongue of a prodigal person squanders this great gift given to humanity. But let me stop there, brothers and sisters. We have another treasure, worth more than our houses, our fields, even our children and our wives.

We have a great privilege: we were born within the...

We are Orthodox. Do you understand what it means that we are Orthodox? Yet we fail to value the Orthodox faith we have. We are like a foolish person who trades gold coins for worthless pebbles: we trade the gold and diamonds of Orthodoxy for various heresies.

My dear friends, you have seen how wide the circle of prodigality is. I could widen it further with examples from every part of life. But I think this brief talk has shown you that there is more than one prodigal.

Today the Church has held up the portrait of the Prodigal Son like a mirror, and each of us sees our own face in it: we, too, are prodigals. Brothers and sisters, I marvel that this portrait fits every one of us. But something else amazes me even more.

We have sunk so deep into corruption, all of us: people and clergy, young and old, right and left, whatever party or persuasion we belong to. Whether you are on the right or the left, Black or white, poor or rich, we are all in one great cauldron, and the devil keeps stirring it with his enormous ladle.

Into that cauldron of Hell he has thrown young and old alike: elders with white hair and even nursing infants. All of us are caught in the devil’s cauldron as he stirs it.

What amazes me is this: God sees and hears so many sins every day. How does He bear with us? How does He refrain from lifting even a finger? Today a beautiful hymn of the Church tells us that Christ, the Crucified One, opens His arms. He stretches out His bloodied hands, the hands pierced on the Cross, over the whole world, and embraces every human being, Black and white alike.

Although Christ holds out His arms and asks us all to return to His embrace, we, instead of drawing near to Him, who is all love and tenderness and calls us all to repent and return, go on living hard, unrepentant, callous lives.

Brothers and sisters, I am astonished. With so much adultery around us, how are we still spared? They counted the couples living outside marriage here in Athens. There was a time, my dear friends, when throughout Athens and all Greece, you would not find a man and woman living together unlawfully.

Today, they say, a hundred thousand people live that way in Athens alone, and no one is moved. And I have not even spoken of the places of corruption, the hotels, the theft, greed, and injustice of the rich, the insolence of children toward their parents, the gambling, the casinos, and the other places of corruption.

Above all, I tremble from head to toe at the blasphemy. There is no house, neighborhood, street, mountain or valley, ship, bus, car, or other place in Greece where people cannot be heard blaspheming day and night. They hiss like vipers, worse than scorpions and snakes, worse even than Satan. For Satan commits every sin, but he does not blaspheme God.

I marvel that the floodgates of heaven do not open and pour down fire to consume us all. I marvel that the rivers do not swell and drown us. I marvel that the Crucified One does not lift His little finger and bring an earthquake that leaves no palaces, courts, or schools standing, sparing neither rich nor poor, great nor small.

The earth could split open beneath us, and a wave could sweep us away, foolish, wretched creatures that we are. I marvel at it all, and I say, “Glory to Your longsuffering, O Lord!” But how long can this go on? Let us repent, my dear friends.

We are all prodigals. We are like a traveler who has lost his way in the dark and wanders; like a sheep that has strayed far from its fold and is about to fall among the thorns; like a shipwrecked person who fell, slipped from the ship, and fell into the wild waves. We are travelers who have lost our way, sheep who have lost our fold and our shepherd, shipwrecked people who have fallen into the wild waves of this world and struggle with poverty, slander, false accusations, and our own sinfulness.

Christians, we are lost travelers: let us return to the road, for Christ is our road. We are wandering sheep: let us return to our shepherd, for Christ is our shepherd. We are orphaned children: let us return to our father, for Christ is our father. We are poor: let us return to Christ, who is rich. All of us, young and old, on this day of the Prodigal Son, let us celebrate. Some celebrate the prodigal by imitating his wretched past.

Today, on this holy day of the Prodigal Son, an angel passes among us with a collection plate. Just as the church attendants pass a plate and ask for coins, however much you put into it, even millions or diamonds, and even if you make the chandeliers, the Church, and the vestments gold, today the angel passes among us with the plate of repentance and asks for our tears, not our coins.

Let one tear fall into that plate. We have wept so many times over the things of this world. We have wept for our orphanhood, for our father and mother, for everyone around us, and for our poor homeland. We have wept over so much, yet we have never wept over our own sins.

Let us weep, then, with the tears shed by the prodigal son and by all sinners. What stones we are! What are we? Stones, that is what we are. Nothing moves us in this world. Let us weep for our acts of fornication, our adulteries, our greed, our injustices, our blasphemies, and our sins, as numerous as the sand of the sea and the hairs on our heads. Let us kneel; let us fall down. An angel takes a single tear up to heaven, where it becomes a diamond before God. And today let us all, young and old, say: “I have sinned against heaven and before You, and I am not worthy to be called Your son.” Amen.

Εάν μπορεί κανείς από εσάς να μου δείξει ένα νησί που να μην το βρέχει η θάλασσα, τότε είναι δυνατόν να ευρεθεί άνθρωπος τον οποίο να μην πλήττουν τα άγρια της αμαρτίας κύματα.

Και όπως το νησί δεν είναι δυνατόν να ευρίσκεται εκτός της θαλάσσης, κατά παρόμοιον τρόπον και ο άνθρωπος δεν είναι δυνατόν να ευρίσκεται εκτός της αμαρτίας.

Και μία ακόμα ημέρα, εάν είναι η ζωή του ανθρώπου, δεν είναι δυνατόν παρά ο άνθρωπος να έχει εις το παθητικόν του αμαρτήματα. Είναι αμαρτωρός ο άνθρωπος. Το φωνάζει η ιδία συνείδησις εκάστου ανθρώπου.

Το φωνάζει η ιστορία η παγκόσμιος, της οποίας εκάστη σελίς στάζει από λάσπη και αίμα, από εγκλήματα και διαφθορά. Το φωνάζει προπαντός το σημερινό Ευαγγέλιο.

Ακούετε σήμερα εις το Ιερόν Ευαγγέλιον εκείνη τη μακαρία φωνή: «Ο Θεός, ιλάσθητί μοι τω αμαρτωλώ». Η φωνή αυτή η οποία αξίζει περισσότερο από προσευχάς πολλών ωρών, η προσευχή αυτή η οποία ανεβίβασε εκ γης εις τον ουρανόν έναν αμαρτωλό άνθρωπο, πολύ αμαρτωλό.

Τα λόγια, λέγω, αυτά, «Ο Θεός, ιλάσθητί μοι τω αμαρτωλώ», είναι και προσευχή παντός ανθρώπου, τον οποίον δεν επώρωσε η αμαρτία, δεν τον έκανε πεπωρωμένον η αμαρτία. Είναι αμαρτωλός ο άνθρωπος, αλλά προπαντός είναι αμαρτωλός εις τον κύβον και εις το τετράγωνον, είναι αμαρτωλός, κατεξοχήν αμαρτωλός, ο άνθρωπος του 20ού αιώνος.

Είναι δυνατόν, αγαπητοί μου, να απαριθμήσουμε τα αμαρτήματα του συγχρόνου κόσμου; Ευκολότερο είναι να μετρήσει κανείς την άμμο της θαλάσσης, ευκολότερο είναι να μετρήσει κανείς τας τρίχας της κεφαλής του, ευκολότερο είναι να μετρήσει τας σταγόνας του ωκεανού παρά να μετρήσει τα αμαρτήματα, τα μικρά, τα μεγάλα, τα κρυφά, τα φανερά, τα εν οίκω, τα εν δήμω, τα εν πλατείαις, τα εν οδοίς σε οιονδήποτε σημείο της υδρογείου σφαίρας, τα οποία διαπράττει ο άνθρωπος του 20ού αιώνος.

Οι άγγελοι, ασφαλώς, θα έχουν σημειώσει εις τα μητρώα της αιωνιότητος τον 20όν αιώνα ως τον πλέον αμαρτωλό αιώνα της ανθρωπότητας. Είναι αμαρτωλός ο άνθρωπος και ιδίως ο άνθρωπος του 20ού αιώνος.

Αλλά εάν σας ρωτήσω, αγαπητοί μου, ποιο είναι το μεγαλύτερο αμάρτημα το οποίο διαπράττει ο άνθρωπος; Διότι, όπως είπα, τα αμαρτήματα είναι κομβολόγιον απέραντο, το οποίο κρατεί στα δάχτυλά του ο Εωσφόρος.

Εάν, λέγω, σας ρωτήσω ποια αμαρτία είναι μεγαλύτερη όλων των αμαρτιών, βέβαια έκαστος εξ ημών, αναλόγως των κριτηρίων τα οποία έχει, αναλόγως των κλίσεων και των ροπών του και της θεωρητικής του κοσμοθεωρίας, θα απαντήσει.

Ποιο είναι το μεγαλύτερο, λοιπόν, αμάρτημα; Είναι ο φόνος; Είναι η ψευδορκία; Ή είναι η ασέβεια στους γονείς, είναι η μοιχεία, είναι η πορνεία, είναι τα ακάθαρτα και βδελυρά αμαρτήματα της σαρκός, τα οποία δεν δυνάμεθα από του άμβωνος να ονομάσωμεν, είναι η αχαριστία προς τον Θεό και προς τους ανθρώπους, είναι η βλασφημία των θείων;

Όχι, αγαπητοί μου, ασφαλώς όλα αυτά τα αμαρτήματα τα οποία σας ονόμασα και άλλα ακόμη αμαρτήματα τα οποία δυνάμεθα να απαριθμήσωμεν, τα αμαρτήματα αυτά είναι σοβαρά και κλείνουν την θύρα του Παραδείσου.

Αλλά και από την μοιχεία και από την πορνεία και από την αχαριστία και από την βλασφημία ακόμα των θείων υπάρχει ένα αμάρτημα κορυφαίον, ένα αμάρτημα το οποίο βρίσκεται στην κορυφή της πυραμίδος των ανθρωπίνων αμαρτημάτων, ένα αμάρτημα το οποίο δεν υπολογίζομεν, αλλά το οποίο εις την ζυγαριά του Θεού ζυγίζει περισσότερο από όλα.

Ποιο άραγε να είναι το αμάρτημα αυτό; Ένας μοιχός και ένας πόρνος και ένας άδικος και ένας αχάριστος και ένας φονιάς που έχει βάλει τα χέρια του μες στο αίμα και ένας οποιοσδήποτε εγκληματίας του αιώνα μας, έρχονται στιγμές, έρχονται στιγμές που αναλογίζεται το πλήθος των αμαρτημάτων του, σκέπτεται την αιώνια κόλαση, σκέπτεται τα θύματα τα οποία έχει δημιουργήσει και έρχεται ο αμαρτωλός και ο πόρνος και ο μοιχός και ο βλάσφημος και ο κακούργος και ο φονιάς, έρχονται στιγμές που πέφτει με τα μάτια μουσκεμένα μπροστά στον Εσταυρωμένο Λυτρωτή του Κόσμου και λέγει: «Χριστέ, συγχώρεσέ με».

Αλλά ένας μόνο αμαρτωλός, ως κυπάρισσος, ως πάσσαλος, ως κολώνα ακλόνητος, ίσταται όρθιος και ουδέποτε γονατίζει για να προσευχηθεί, για να ζητήσει το έλεος του Θεού. Και η αμαρτία η οποία δεν λυγίζει ποτέ ενώπιον του Θεού για να ζητήσει την συγγνώμη και την συγχώρεση, η αμαρτία, λέγω, η κορυφαία, η αβυσσώδης αμαρτία, είναι μία την οποία, όπως είπα, δεν υπολογίζομε, αλλά την οποία οι άγγελοι και οι αρχάγγελοι και ο κόσμος και η ιστορία και η ψυχολογία και προπαντός η Αγία ημών Θρησκεία και το ιερόν Ευαγγέλιο σήμερα την βαθμολογεί ως την ανωτάτην αμαρτία.

Ποια είναι, αδελφοί μου; Είναι η περηφάνεια. Ώστε η περηφάνεια είναι τόσο μεγάλη αμαρτία, ώστε κατατάσσεται εις την πρώτη γραμμή. Σας φαίνεται αυτό υπερβολικό; Αλλά επιτρέψατε, αγαπητοί μου αδελφοί, να σας κάνω μία ερώτηση, μία ερώτηση επάνω στην οποία έστυψαν τα μυαλά τους οι μεγαλύτεροι φιλόσοφοι του κόσμου χωρίς να εύρουν καμία απάντηση.

Η ερώτηση είναι: πόθεν το κακό εις τον κόσμο; Ναι, το κακόν, πόθεν το κακόν; Είναι εκ Θεού το κακόν; Άπαγε της βλασφημίας, γιατί ο Θεός ποτέ δεν είναι δυνατόν να είναι η πηγή του κακού εις τον κόσμο.

Είναι δυνατόν να είναι εκ του ανθρώπου το κακόν, διότι ο άνθρωπος είναι θύμα μεγάλης απάτης.

Εκ του Θεού δεν είναι, εκ του ανθρώπου δεν είναι, είναι κατηγραφήν. Το κακόν προέρχεται εκ του Εωσφόρου, εκ του σατανά. Ο σατανάς, ο Εωσφόρος, είναι ο εφευρέτης της αμαρτίας. Αλλά άραγε, ερωτώμεν, ποιαν αμαρτίαν διέπραξεν ο σατανάς; Ο σατανάς, προτού να διαπράξει την αμαρτία με τις οποίες θα ομιλήσωμεν, ο σατανάς ήταν, όπως το ονομάζει η Γραφή, των λαμπρότερων άστρων, διότι όπως υπάρχουν υλικά άστρα, υπάρχουν και πνευματικά άστρα.

Άστρα, όπως το ονομάζει ο Δάντης στον Παράδεισό του, ο Παράδεισος είναι γεμάτος από άστρα, όχι άστρα υλικά τα οποία μια μέρα θα φθαρούν μέσα στο σύμπαν σκόνης, αλλά υπάρχουν και τα άστρα τα άλλα, τα φωτεινά, ως επί παραδείγματι οι τρεις μεγάλοι πατέρες εκκλησίας, Γρηγόριος, Βασίλειος και Χρυσόστομος, είναι αστέρια τα οποία δεν θα σβήσει ποτέ ο χρόνος.

Είναι πολύφωτοι οι αστέρες του νοητού στερεώματος. Και παραπάνω από τους Πατέρες και Δασκάλους, αστέρες πολύφωτοι, φώτα μεγάλα, είναι οι άγγελοι. Και ο πρώτος άγγελος μέσα εις τα εκατομμύρια των αγγέλων και αρχαγγέλων, ο οποίος φωσφόριζε και σελάγιζε εις το νοητόν στερέωμα του κόσμου, ο πρώτος, λέγω, άγγελος ονομάζεται ο Εωσφόρος.

Ακριβώς διά να δηλώσει η Γραφή την ωραιότητά του και το κάλλος του και την λαμπρότητά του, η οποία υπερέβαινε την λαμπρότητα και το κάλλος όλων των αστέρων. Ο Εωσφόρος λοιπόν, ο πρωτοστάτης άγγελος, υπέρ τον Γαβριήλ και Μιχαήλ.

Ευρισκόμενος πλησίον του θρόνου του Υψίστου και αναμέλπων αιωνίως το άσμα του Αλληλούια. Και αυτός λοιπόν ο Εωσφόρος έπεσε, έπεσε από το ύψος του ουρανού κάτω εις τη γη ως αστραπή. Και από το ύψος εκείνο έγινε πτῶμα δὲ αὐτῷ ἡτοίμασται ἐξαίσιον.

Και ρωτάτε, αγαπητοί μου, πώς έπεσε ο Εωσφόρος, πώς κατεκρημνίσθη το άστρο των φωτεινών; Πώς συνέβη αυτή η πτώση εις τον αγγελικό κόσμο; Η Γραφή απαντά. Ποια είναι η αμαρτία του διαβόλου, ποια είναι η αμαρτία του Εωσφόρου;

Ο Εωσφόρος δεν είχε υλικόν σώμα. Η αμαρτία του δεν ήταν ούτε μοιχεία, ούτε πορνεία, ούτε κλοπή, ούτε άλλη τις αμαρτία την οποία διαπράττει ο άνθρωπος διά του ελεεινού του σώματος. Αλλά η αμαρτία την οποία διέπραξε το άυλο πνεύμα ήταν άυλος αμαρτία, ήταν ψυχική αμαρτία, ήταν πνευματική αμαρτία, ήταν υπερηφάνεια.

Αλλά δεν θέλω, αγαπητοί μου, να σας κουράσω. Εάν θέλετε να δείτε την αιτία για την οποία ο Εωσφόρος κατέπεσε από τα ύψη του ουρανού, θα σας παρακαλέσω να ανοίξετε τον μεγαλοφωνότατον προφήτη των αιώνων, τον ύψιστον προφήτην, τον Ισαΐαν, και εκεί μέσα θα δείτε ότι λέγει: είπε εν εαυτώ ο Εωσφόρος, όπως λέγομε και εμείς εν εαυτοίς, είπε ο Εωσφόρος εν εαυτώ: Ότι η θέσις μου είναι μικρά, θα υψώσω τον θρόνον μου υπέρ των θρόνων του Θεού.

Θα στήσω την φωλιά μου υπεράνω γαλαξιών και ουρανίων σωμάτων και θα κατακτήσω το σύμπαν. Και μόλις έκανε αυτή την υπερήφανο σκέψη, λέγει η Γραφή, κατέπεσε ο Εωσφόρος. Και όχι μόνο κατέπεσε ο Εωσφόρος, αλλά, όπως λέγει η Αποκάλυψη, διά της ουράς του...

Συμβολική, βέβαια, φράσις· δεν έχει ουρά ο διάβολος και κέρατα, όπως λέγει η φαντασία η λαϊκή, αλλά είναι μια παραστατική εικόνα. Λέγει η Αποκάλυψη ότι η ουρά του Εωσφόρου έσυρε το τρίτο των αγγέλων κάτω εις την γη, και τότε ηκούσθη η μεγάλη βοή και η φωνή. Τότε ο Αρχάγγελος Γαβριήλ εστάθη επάνω εις τον ουρανό και σάλπισε το σάλπισμα εκείνο το οποίο ακούμε εμείς εδώ εις την εκκλησία.

Αλλά δυστυχώς το ακούμε χωρίς να ανατριχιάζομε, διότι έπρεπε να ανατριχιάζομε, αγαπητοί μου, όταν ακούμε εκείνο, διότι υπενθυμίζει την πτώση του Εωσφόρου: «Στώμεν καλώς, στώμεν μετά φόβου». Όταν φωνάζει η Εκκλησία μας στη Θεία Λειτουργία, είναι η φωνή, είναι η σάλπιγξ του Αρχαγγέλου, ο οποίος εσήμανε συναγερμόν επάνω στον ουράνιο κόσμο, όταν ο Εωσφόρος εκήρυξε επανάσταση εναντίον του Θεού.

εναντίον του Θεού. Εγκρήμνισε λοιπόν το άστρο των φωτεινών, τον Εωσφόρον, τον πρώτον άγγελον, τον εγκρήμνισε η περηφάνεια, εγκρήμνισε...

πρώτον άνθρωπον, τον πρώτον άγγελον, τον εγκρήμνισε η περηφάνια. Τον πρώτον άνθρωπον, τον εγκρήμνισε πάλιν η περηφάνια.

Τους πρώτους ανθρώπους, οι οποίοι σκέφτηκαν να χτίσουν Πύργο Βαβέλ για να φτάσουν μέχρι τα άστρα του ουρανού και να είναι ασφαλείς από νεότερων κατακλυσμών, εκείνοι τους ανθρώπους εκείνους εκκρήμνισε πάλιν δια της συγχύσεως των γλωσσών ο Θεός.

Εκκρήμνισε τον Γολιάθ, τον πάνοπλον εκείνον Γολιάθ, το όρος εκείνο από σάρκα και νεύρα, ο οποίος ηπείλει τους πάντας και τα πάντα, τον εκκρήμνισε ο Θεός με τη σφενδόνη ενός Δαβίδ. καθεῖλεν δυνάστας ἀπὸ θρόνων καὶ ὕψωσεν ταπεινούς.

Δεν θέλω να σας απασχολήσω, αγαπητοί μου αδελφοί, ούτε έχω δυνάμεις σωματικάς και ψυχικάς να αναλύσω το τεράστιο αυτό πρόβλημα της υπερηφανίας του ανθρώπου. Έκαστος εξ ημών ας ρίψει ένα βλέμμα μέσα στα βάθη της ψυχής του.

Δεν υπάρχει άνθρωπος επί της γης, από τον αυτοκράτορα έως τον τελευταίον φτωχόν άνθρωπον, από τον πλουσιότερον έως τον πένητα, από τον στρατηγόν έως τον οπλίτη, δεν υπάρχει άνθρωπος ο οποίος μέσα στα βάθη του να μην έχει υπερηφάνεια.

Άλλος υπερηφανεύεται διά την ωραιότητά του. Άλλος υπερηφανεύεται διά την δύναμή του τη σωματική και τα αθλήματά του. Άλλος υπερηφανεύεται δια την γνώση και επιστήμη του. Άλλος υπερηφανεύεται για τα πλούτη του.

Άλλος υπερηφανεύεται για τα τέκνα του, άλλος υπερηφανεύεται για την γυναίκα του, άλλος υπερηφανεύεται για την πατρίδα του, άλλος υπερηφανεύεται δι’ οιονδήποτε εκ των υλικών αγαθών. Είναι υπερήφανος ο άνθρωπος.

Μες στη ρίζα της υπάρξεώς μας είναι η περηφάνεια. Τα αποτελέσματα της περηφανίας ποια είναι, αγαπητοί μου;

Άνθρωποι, κοινωνία, πόλεις, κράτη πανίσχυρα, τα οποία υπερηφανεύθησαν είτε για την γνώση τους, είτε για την επιστήμη τους, είτε για τα πλούτη τους.

Είτε για τα εκατομμύρια των λογχών και τηλεβόλων τους, η ιστορία, η αδέκαστος μάρτυς των πραγμάτων, μαρτυρεί και υπογράφει. Η ιστορία, ναι, παλαιότερα και νεοτέρα, διαμυρίων παραδειγμάτων, τα οποία, αν θα ήθελα να αναφέρω, θα εμήκυνα πολύ τον λόγον. Η παλαιότερα και νεοτέρα ιστορία, η πείρα μας, η σύγχρονος πείρα μας, υπογράφει με όλα τα χέρια της εκείνο το οποίο είπαν τα αψευδή και τα άχραντα χείλη του Εσταυρωμένου Λυτρωτού μας: «Πας ο υψών εαυτόν ταπεινωθήσεται, ο δε ταπεινών εαυτόν υψωθήσεται». Είναι νόμος. Όπως υπάρχουν φυσικοί νόμοι, υπάρχουν και ηθικοί νόμοι, και ένας από τους ηθικούς νόμους είναι ο νόμος τον οποίο σήμερα εθέσπισε ο Κύριος λέγων ότι ο υψών εαυτόν ταπεινωθήσεται. Ναι, αδελφοί μου, θα ήθελα να ψάξετε τώρα, όταν βγείτε από την εκκλησία.

Σας παρακαλέσω να μην πέσετε πάνω στα βρωμερά φύλλα, τα οποία είναι γεμάτα από ψεύδη και συκοφαντίας και διαστροφάς οιουδήποτε τύπου. Να μην πιάσετε εφημερίδα σήμερα, την Αγία Κυριακή, την ημέρα: «Αυτή η ημέρα ην εποίησεν ο Κύριος· αγαλλιασώμεθα και ευφρανθώμεν εν αυτή». Σας παρακαλέσω τα χέρια σας να μην μολύνετε με τον τύπο, ο οποίος ως επί το πλείστον, σε οποιαδήποτε παράταξη και αν είναι, διαστρέφει την πραγματικότητα. Σας παρακαλέσω σήμερα, ημέρα του Κυρίου, να ανοίξετε τον προφήτην Ισαΐαν.

Εδάφιον, δεν σας το λέγω, θα βρείτε ένα φοβερόν εδάφιον, λέγει κάπου ο Ισαΐας ο Προφήτης, προφητεύων προ χιλίων ετών και του οποίου η προφητεία επαληθεύεται. Θα δείτε εκεί πέρα ο Προφήτης Ισαΐας να λέγει ότι η γη, η γη, θα έρθει η μέρα και θα καταστραφεί η γη.

Και ποια; Η γη θα ερημώσει, η γη. Θα αδειάσουν οι πόλεις, λέει, μεγάλες. Θα γίνουν ως έρημος. Θα γίνουν τάφοι. Θα ερημώσει η γη, θα καταστραφεί η γη. Ισαΐα προφήτα, ποια η αιτία για την οποία θα καταστραφεί η γη; Και απαντά ο Ισαΐας ότι η αιτία για την οποία η γη και ο πολιτισμός, ο μεγάλος αυτός πολιτισμός με τα φανταχτερά ονόματα, ο πολιτισμός αυτός ο οποίος είναι ο πύργος Βαβέλ και θέλει να φτάσει με τα άστρα του ουρανού, να δημιουργήσει μια νέα πυργοποίηση του πνεύματος και της ύλης.

Λέγει εκεί κάπου ο Ισαΐας ο Προφήτης ότι η αιτία δια την οποία θα καταστραφεί η γη και οι ανθρωπότητες και τα μεγάλα έθνη δεν είναι τόσο η μοιχεία και η πορνεία, αλλά η αιτία για την οποία θα καταστραφεί η ανθρωπότης είναι η περηφάνεια των ανθρώπων.

Ναι, η περηφάνεια των ανθρώπων, τα έθνη περηφανεύονται, οι λαοί περηφανεύονται, τα έθνη περηφανεύονται. Θα γίνει λοιπόν σεισμός μέγας, Αρμαγεδών εθνών. Μέσα στα ερείπια τούτων και στρατηγοί και βασιλείς και άρχοντες των λαών και επιστήμονες πυρηνικών ερευνών θα γίνουν γης Μαδιάμ.

Ιδού λοιπόν, αγαπητοί μου, ότι η υπερηφάνεια είναι μέγα κακόν, είναι ολέθριον κακόν, είναι άβυσσος και κόλασις. Δι' αυτό ακριβώς και η Αγία Ημών Εκκλησία σήμερον, την πρώτη ημέρα του Τριωδίου, παρουσιάζει ενώπιόν μας δύο εικόνας.

Αφενός την μαύρη εικόνα του υπερηφάνου ανθρώπου και αφετέρου παρουσιάζει σε εμάς την φωτεινή ως άγγελον εικόνα του ταπεινού ανθρώπου.

Όποιος πάει κόντρα με τον Θεόν, κόντρα με τον Θεόν, οιονδήποτε, καν Ναπολέον, καν ό,τι να 'ναι.

Θα έρθει το Βατερλό της σύντησης του παρνωθρίας σου. Ο οποίος πάει κόντρα με τον Θεό θα γίνει στάχτη. Και ο οποίος πάει κόντρα, εκείνος ο οποίος πάει κόντρα με τον Θεό, είναι υπερήφανος άνθρωπος, ο οποίος είναι μιμητής του δαίμονος, ο οποίος κατέπεσε από τα ύψη λόγω υπερηφανίας. Σήμερα η Εκκλησία μας ανοίγει Τριώδιον. Σήμερα η Εκκλησία μας κρεμνάει από τα άστρα του ουρανού μια σκάλα. Καλά, Χριστιανοί μου, εμπρός, εμπρός, ανεβαίνετε, ανεβαίνετε, προχωρείτε, σαλπίζουν οι άγγελοι, ανεβαίνετε τη σκάλα αυτή.

Θα ανεβείτε πάνω, όχι πάνω στους λίγους κόσμους, θα γίνετε όχι αστροναύτες, δεν είναι τίποτε αστροναύτες αυτοί, θα γίνετε αστροναύτες του πνεύματος. Εμπρός, εμπρός, προχωρείτε. Μια σκάλα σήμερα η οποία έχει, είναι 70 ημέρας, διαρκεί η σκάλα αυτή.

Είναι η πρώτη ημέρα, η τελευταία σκάλα είναι το Μεγασάβατο, όταν ο Ιερεύς σκορπίζων δαφνόφυλλα μέσα εις τον ναόν λέγει: «Αναστήτω ο Θεός και διασκορπισθήτωσαν οι εχθροί αυτού». Εμπρός λοιπόν, αγαπητοί μου, σαλπίζει το Ευαγγέλιο.

Ας ανεβούμε την σκάλα αυτή. Το πρώτο σκαλί λέγει απάνω: ταπεινωθείτε, ταπείνωσις και πάλι ταπείνωσις, ας ταπεινωθώμεν, ας κλάψομεν, ας πενθήσομεν. Και τότε θα γίνομεν ελαφροί ως οι άγγελοι, πτερωτοί, θα πτερώσουμε τους εαυτούς μας και θα φθάσουμε επάνω εις τα ύψη των ουρανών, εκεί μεταξύ Αγίων Αγγέλων και Αρχαγγέλων.

ημνώμεν Πατέρα Υιών και Άγιον Πνεύμα εις αιών ως αιών αμήν

Εν είτε αυτόν την πάνω και χωρώ, εν είτε αυτός εμπορδέσκαιο.

Ιδιαίτερος διότι σήμερα ευρίσκομαι εις την ενορία αυτή της Καισαριανής. Ο δε λόγος είναι ότι εδώ εις το ναό του Αγίου Νικολάου, χάρης των Τριών Ιεραρχών, χάρης εις το πατρικό ενδιαφέρον το οποίον έχει ο αιδεσιμότατος εφημέριος εδώ του ναού, χάρης, λέγω, εις το ενδιαφέρον αυτόν του εφημερίου,

Ακούετε τακτικά τον Λόγο του Θεού.

Κηρύττουν εδώ νεαροί θεολόγοι, οι οποίοι σπέρνουν μέσα στις ψυχές των ανθρώπων τους σπόρους του Θεού. Σήμερα, κατά εντολή της Αρχιεπισκοπής, θα ομιλήσω εις τον ναόν αυτόν.

Αλλά βλέπω περιέργως ότι, εάν αφαιρέσω το ξένο ακροατήριο, τας γυναίκας και τους άνδρας, οι οποίοι έρχονται, και τους νέους οι οποίοι έρχονται από άλλες ενορίες, εάν, λέγω, αφαιρέσω το ξένο ακροατήριο, τι μένει από τους ενορίτες των Τριών Ιεραρχών;

Η ενορήτη είναι ελάχιστη Όπως πληροφορούμαι, περισσότερο από 100 άτομα δεν εκκλησιάζονται τας Κυριακάς. Ο αριθμός αυτός είναι ελάχιστος. Και είναι ελάχιστος ο ρυθμός αυτός. Διότι η ενορία αυτή είναι πολύ μεγάλη. Έχει δύο περίπου χιλιάδες οικογένειες, δηλαδή έχει περίπου δέκα χιλιάδες ψυχές.

Συνεπώς δεν εκκλησιάζονται ούτε τρεις τοις χιλίοις, τέσσερες τοις χιλίοις δεν εκκλησιάζονται. Είναι μία κατάσταση φοβερά και αξιοθρήνητος, η οποία παρατηρείται βέβαια και εις άλλες ενορίες, αλλά παρατηρείται προπαντός εις την ενορίαν αυτήν.

Και όμως θα έπρεπε πάντοτε μεν, όλας τας Κυριακάς, να σπεύδουν οι Χριστιανοί εδώ εις το Ναό, αλλά όλως ιδιαιτέρως έπρεπε να βρίσκονται οι Χριστιανοί σήμερα εδώ στην Εκκλησία, διότι σήμερα, την Κυριακή αυτή, εορτάζουμε όλοι, εορτάζουμε όλοι, ναι, όλοι όσοι ευρισκόμεθα εδώ εις το Ναό.

Και όχι μόνο εμείς που βρισκόμαστε εδώ στο Ναό, αλλά και εκείνοι οι οποίοι βρίσκονται εκτός από το Ναό, όλοι ανεξαιρέτως εορτάζουμε σήμερα. Μα τι περίεργος λόγος είναι αυτός, θα μου πείτε; Εγώ λέγομαι Νικόλαος και εορτάζω του Αγίου Νικολάου, εγώ λέγομαι Γιώργιος και εορτάζω του Αγίου Γεωργίου, εγώ λέγομαι Δημήτριος και εορτάζω του Αγίου Δημητρίου, και εγώ λέγομαι Ελένη και εορτάζω της Αγίας Ελένης, και εγώ λέγομαι Άννα και εορτάζω της Αγίας Άννας.

Πώς λοιπόν λέγεις ότι εμείς που έχουμε διάφορα ονόματα, διαφόρων Αγίων, που εορτάζουμε σε διάφορες ημερομηνίες του έτους, πώς λοιπόν λέγεις εσύ ότι σήμερα όλοι ανεξαιρέτως, άντρες και γυναίκες, και όχι μόνο εμείς που βρισκόμαστε εδώ στο Ναό, αλλά και άλλοι ακόμα που είναι απέξω, σήμερα εορτάζουμε;

Αγαπητοί μου αδελφοί, εορτάζομε, διότι όλοι μας, λίγο ή πολύ, όλοι μας είμεθα άσωτοι. Και σήμερα είναι η Κυριακή του Ασώτου και εφόσον λοιπόν όλοι μας, κατά τινα τρόπον, όπως είπα, ολίγον ή πολύ, ομοιάζομε με τον άσωτο του σημερινού Ευαγγελίου, όλοι μας σήμερα έχουμε την εορτή μας και την πανήγυρή μας. Και ότι ο λόγος αυτός είναι αληθινός.

Ευχαριστούμε, αγαπητοί μου αδελφοί. Για να σας αποδείξω ότι η φωτογραφία την οποία παρουσιάζει σήμερα το καρτ ποστάλ αυτό, που παρουσιάζει σήμερα ο φακός του Ιερού Ευαγγελίου, ότι η φωτογραφία αυτή είναι φωτογραφία και η δική μου και η δική σας και του κόσμου ολοκλήρου.

Άσωτοι, από πού να αρχίσουμε, αγαπητοί μου χριστιανοί; Αν αρχίσουμε από τους πλουσίους, από τους φτωχούς, από τους βασιλιάδες και τους μεγιστάνας και τους άρχοντες της γης, από τους γέρους, από τους νέους, από τα μικρά παιδιά, από τους ανθρώπους των διαφόρων κοινωνικών τάξεων, όλοι μας, αγαπητοί, κατά τινα τρόπον, επαναλαμβάνω, ευρισκόμαστε μέσα εις τον κύκλον της ασωτείας αυτής, της οποίας την εικόνα μας έδωκε το Ιερό Ευαγγέλιο. Άσωτοι. Ας παρουσιάσουμε έναν κατάλογο των ασώτων.

Εν πρώτοις, άσωτος είναι εκείνος ο άντρας που, ενώ μπορούσε και θέση έχει και υγείαν έχει, και θα μπορούσε αυτός σύμφωνα με τον κανόνα της Εκκλησίας μας και με τις ευλογίες των ιερέων μας και με τας ευχάς των γονέων του, θα μπορούσε αυτός ο άντρας να παντρευτεί, να φτιάσει σπίτι και να ζει ήσυχον οικογενειακή ζωή.

Και όμως τον βλέπεις, ας μου επιτραπεί η λέξη αυτή, μολονότι είναι εις θέση να φτιάσει οικογένεια, Θέλει να ζει ένα ελεύθερο, ένα μοντέρνο βίο και σαν το χασαπόσκυλο γυρνάει μέσα τη νύχτα δεξιά και αριστερά και δεν εννοεί να φτιάσει οικογένεια για να ζήσει ένα βίον έντιμον οικογενειακόν βίον.

Αυτός είναι άσωτος. Άσωτος επίσης είναι και η γυναίκα εκείνη που όλη μέρα την βλέπεις και κοιμάται και αδιαφορεί τελείως και τη νύχτα, όπως οι νυκτερίδες βγαίνουν τη νύχτα για να πάνε να πιάσουν τα διάφορα ζωύφια να ρουφήξουν το αίμα τους, όπως λοιπόν οι νυκτερίδες βγαίνουν τη νύχτα, έτσι και μερικές γυναίκες διαφθαρμένες και άσωτες όλη μέρα που οι άλλες δουλεύουν, εργατικές γυναίκες, μέσα στα εργοστάσια για να βγάλουν το ψωμί της οικογένειας.

Αυτές μόλις νυχτώσει, σαν τις νυχτερίδες του διαόλου, τρέχουν δεξιά και αριστερά να πάνε στα κέντρα της διασκεδάσεως για να ρουφήξουν το αίμα των αφρόνων νέων, να αρπάξουν τα χρήματα των αφρόνων και να καταστρέψουν την υγεία των νέων.

Άσωτος ο άντρας που δεν παντρεύεται στην ώριμη ηλικία του. Άσωτος είναι η γυναίκα η οποία φέρεται σαν κουρέλι μέσα στους δρόμους. Άσωτος είναι το παιδί εκείνο ή η κόρη εκείνη που, ενώ στα παλιά τα χρόνια, τα ευλογημένα χρόνια, με τη δύση του ηλίου σαν πουλάκια τρέχανε πάνω στα κλαδιά της οικογενείας για να αναπαυθούνε κοντά στην αγκάλη των γονέων τους, αυτές περνάνε τα μεσάνυχτα, έρχονται πρωινές ώρες και κατόπιν, ζαλισμένες από το αλκοόλ και από τα ποτά των διαφόρων κέντρων, έρχονται στο σπίτι και χτυπούν το σπίτι σαν να έχουν το σπίτι ξενοδοχείον ύπνου και φαγητού, και μια μάνα λαχταράει και αγωνιά τι γίνεται αυτή η κόρη και αυτός ο νέος.

Άσωτος ο άντρας που μπορεί να παντρευτεί, επαναλαμβάνω, άσωτος η γυναίκα που γυρνάει σαν νυχτερίδα μες στους δρόμους, άσωτα τα παιδιά και τα κορίτσια που δεν έχουν πλέον κανένα χαλινάρι και σαν άλογα αχαλίνωτα τρέχουν τον δρόμο της καταστροφής και απωλείας.

Ότι ακόμη να προχωρήσωμε και να ευρύνουμε τον κύκλον της ασωτείας, άσωτος είναι εκείνος ο εργοστασιάρχης που, ενώ κερδίζει με τον ιδρώτα των εργατών του, κερδίζει 100 και 200 τοις 100 από την εργασία εκείνη και θα μπορούσε να δώσει ένα μεροκάματο που να μπορούσε και ο εργάτης να ζήσει όπως πρέπει μες στο σπίτι του, εντούτοις αυτός δίνει ψιχία, ελάχιστα, μηδαμινά πράγματα, ημερομίσθια πείνης.

όπως λένε στους εργάτες και αυτός με τις λεμουζίνες, τις αστραπτερές και με τα κότερα του και με τους θαλαμιγούς του και με τα ταξίδια στας Ευρώπας διασκεδάζει και γλεντάει δεξιά και αριστερά και πεινάει ο εργατικός λαός μας.

Αλλά άσωτος είναι, για να είμαστε δίκαιοι, διότι η ασωτεία δεν συναντάται μόνο μέσα στα παλάτια και στα μέγαρα. Και στα μαρμαρόχτιστα σπίτια, δεν συναντάται μόνο στας ανωτέρας λεγομένας κοινωνικάς τάξεις.

Αλλά η ασωτία συναντάται και στα κατώτερα στρώματα. Και άσωτος είναι και ο εργάτης εκείνος, ο τίμιος εργάτης που δουλεύει από το πρωί μέχρι το βράδυ. Και βγάνει το μεροκάματό του, και η γυναίκα περιμένει το ρούχο της και το παιδί το τετράδιό του.

Και ο άρρωστος στο σπίτι το φάρμακό του. Και αυτός το Σάββατο, μόλις πληρωθεί, όλα τα χρήματά του τα κάνει φωτιά. Μέσα στα κέντρα και μέσα στα καπηλειά και στα ποικίλα διαφθορεία. Άσωτοι λοιπόν είναι πολλοί οι άσωτοι, αλλά δεν τελειώσαμε. Θα μου πείτε: εγώ δεν είμαι από δαύτους, εγώ είμαι ένας άνθρωπος παντρεμένος, εγώ είμαι μια γυναίκα τίμια, εγώ είμαι ένα παιδί που πηγαίνω στο σχολείο και μαθαίνω τέχνη, εγώ δεν είμαι εργοστασιάρχης για να τα σπαταρώ στην Ευρώπη τα εκατομμύριά μου.

Εγώ είμαι ένας εργάτης ο οποίος κάνω οικονομία και της τελευταίας δραχμής, γιατί έχω συνείδηση των υποχρεώσεών μου απέναντι του εαυτού μου και απέναντι της οικογενείας. Άρα δεν είμαι άσωτος. Πώς λοιπόν λέγεις ότι εγώ υπάγομαι στην κατηγορία των ασώτων; Εκτός του καταλόγου αυτού τον οποίο ανέφερα, υπάρχει και ένας δεύτερος κατάλογος και τρίτος κατάλογος και τέταρτος κατάλογος και πέμπτος κατάλογος.

Μα δεν έχω καιρό ούτε δυνάμεις να ανοίξω τους καταλόγους αυτών των ασώτων και να σας απαριθμήσω το όνομα των ασώτων. Αλλά τολμήσω να ανοίξω ένα δεύτερο κατάλογο ασώτων, για να δούμε ότι ο κύκλος της ασωτίας ευρύνεται ακόμη περισσότερο.

Άσωτος είναι και εκείνος που δεν σπαταλάει μόνο τα χρήματα, όπως στην προηγουμένη παράγραφο και στον κατάλογο, αλλά ο οποίος σπαταλάει κάτι άλλο που είναι ανώτερο από το χρήμα και ανώτερο από τις περιουσίες και ανώτερο από τα υλικά αγαθά.

Ποιος λοιπόν είναι άσωτος; Άσωτος, αγαπητέ μου, είναι και εκείνος που σπαταλά τον χρόνο του, σπαταλάει τα χαρίσματα, όπως ψάλλει σήμερα ο υμνωδός, τα πολύτιμα εκείνα πετράδια τα οποία έδωσε ο Θεός στον καθένα άνθρωπο, σπαταλά τα τάλαντά του τα οποία έχει χαρίσει κατ’ αναλογίαν εις ένα έκαστον των ανθρώπων.

Άσωτος λοιπόν είναι ο χαρτοπαίκτης που παίζει όλη νύχτα και την υγεία του ακόμα. Άσωτος είναι ο αλκοολικός που πίνει τους αλκοόλους και φαρμακώνει τη ζωή του, άσωτος είναι ο άνθρωπος ο ασελγής και ακόλαστος, αλλά άσωτος είναι ακόμα και εκείνος ο οποίος, όπως είπα, σπαταλά την υγεία του, σπαταλά τα υπέροχα προσόντα τα οποία έχει ως άνθρωπος επί της γης, σπαταλά, χρησιμοποιεί το σώμα του όχι καθώς θέλει ο Θεός αλλά καθώς θέλει ο διάβολος.

Όπως λέγει σήμερα ο Απόστολος, ο οποίος μας προτρέπει ότι πρέπει, λέει, το κορμί μας δεν το εξουσιάζουμε το κορμί μας, δεν είναι δικό μας το κορμί μας να κάνουμε τα κέφια του διαόλου, αλλά το κορμί μας είναι μια λαμπάδα θεϊκή και όπως τη λαμπάδα την ανάβουμε μπροστά στην εικόνα του Χριστού και της Παναγίας, κατά παρόμοιον τρόπον και το κορμί μας πρέπει να είναι μια λαμπάδα μπροστά στην αγάπη του Χριστού μας.

Ναι, λοιπόν, πώς, κατά ποιον τρόπο, σήμερα χρησιμοποιούν το κορμί και τις δυνάμεις του σώματος και τις αισθήσεις οι άνθρωποι; Μας έδωκε. Άσωτος είναι εκείνος που, ενώ έχει μάτια, ενώ τόσοι άλλοι δεν έχουν μάτια, ενώ έχει μάτια, τα μάτια του αυτού, τα μάτια τα έχει για να πηγαίνει μέσα στα μαντριά του διαόλου, μέσα στους κινηματογράφους.

Πρέπει να κλείσουν, γιατί είναι μια εποχή τέτοια σατανική που θα ξυπνήσουν κάποτε οι πατεράδες και οι μανάδες και θα πάνε με δυναμίτες να τινάξουν στον αέρα αυτούς τους κινηματογράφους, μέσα από τους οποίους καταστρέφονται και διαλύονται οικογένειες και διαζύγια και διαφθορά.

Κάτι κινηματογράφους που ούτε εις την Μόσχα, ούτε στο Λονδίνο, ούτε στη Νέα Υόρκη παρουσιάζουν τέτοια φιλμ κατά κανένα έτος. Και λέγω ότι θα έρθει μια φορά που θα ξυπνήσει τέλος πάντων αυτός ο λαός ή θα φτιάξουμε ένα χριστιανικό κράτος που θα πάνε με δυναμίτες.

Να τινάξουν αυτούς τους κινηματογράφους, μέσα εις τα οποία διαφθείρεται ολόκληρη η νεότης. Λοιπόν, τα μάτια σ' τα έδωσε ο Θεός. Όχι να πας μες στα κέντρα αυτά. Πρέπει να σκεπάσεις τα μάτια σου και να μην βλέπεις αυτά τα αισχρά και ακατονόμαστα. Και όχι να τεντώνεις τα μάτια σου επάνω και απάνω στα πανιά αυτά του διαόλου και να βλέπεις. Τα μάτια σου τα έδωσε ο Θεός για να βλέπεις τα ωραία που εποίησε ο Θεός: τη δημιουργία του Θεού, τα άστρα του ουρανού, τα άνθη της γης, τα δένδρα, τα φυτά, τα θαλάσσια, τους ποταμούς.

Που εποίησε ο Θεός σε ουρανό και επί γης, για να λέγεις πάντοτε «Δόξα σοι ο Θεός». Σου έδωσε τα μάτια για να βλέπεις τη δημιουργία του Θεού και όχι όλα τα αισχρά και ακατονόμαστα. Και όμως είσαι άσωτος, γιατί την όρασή σου αυτή τη χρησιμοποίησες επί κακώ.

Άσωτος είναι και αυτός ο άλλος που έχει αυτιά, που ενώ άλλοι δεν έχουν αυτιά, ενώ έχει τα αυτιά και πρέπει τα αυτιά του να τα τεντώσει, να έρθει εδώ στην εκκλησία.

Για να ακούσεις το Ευαγγέλιο και τον Απόστολο και τα ολόγλυκα τραγούδια που έχει η Αγία ημών Εκκλησία, που δεν έχει κανένα άλλο θρήσκευμα στον κόσμο, τα τραγούδια αυτά που έχει η Εκκλησία μας. Και όμως τα αυτιά σου τα τεντώνεις, όχι να ακούσεις τα ωραία τραγούδια σήμερα, που και πέτρα να 'σαι, όπως τα τραγούδια του Ασώτου, όπως είναι σήμερα τα ωραία άσματα της Εκκλησίας μας, όπως είναι ο Ακάθιστος Ύμνος, όπως είναι τα τροπάρια της Μεγάλης Παρασκευής. Δεν έχει αυτιά σήμερα ο άνθρωπος για να ακούσει τα ωραία αυτά και ολόγλυκα τραγούδια της Εκκλησίας.

Δεν έχει αυτιά ο άνθρωπος για να ακούσει τη συμβουλή της μάνας και του πατέρα του, δεν έχει αυτιά για να ακούσει το κήρυγμα του Ευαγγελίου, δεν έχει αυτιά για να ακούσει τη Θεία Λειτουργία, αλλά έχει αυτιά, τα τεντώνει τα αυτιά του μέσα στα ραδιόφωνα αυτά για να ακούσει τα ρεμπέτικα και τα αισχρά και ακατονόμαστα τραγούδια του κόσμου τούτου.

Του. Άσωτος λοιπόν είναι αυτός που χρησιμοποιεί την ακοήν του επί κακό και καταστροφή. Άσωτος είναι ακόμα εκείνος ο άνθρωπος που ενώ του έδωσε ο Θεός χέρια και με τα χέρια του μπορεί να κάνει τόσα καλά στον κόσμο, τα χέρια τα χρησιμοποιεί για την ατιμία, για την κλοπή, για την πλεονεξία, για την ανηθικότητα. Και άσωτος είναι εκείνος που έχει τα πόδια του γερά ενώ άλλοι δεν έχουν τα πόδια και πηγαίνουν με τα καροτσάκια τους και με τα δεκανίκια. Άσωτος είναι εκείνος που ενώ έχει πόδια και με τα πόδια θα έπρεπε να έρχεται εδώ στην εκκλησία τουλάχιστον μια φορά την εβδομάδα, εντούτοις τα πόδια τα έχει για τον διάβολον και πόδια δεν έχει για τον Θεό και μόνο μια φορά τον χρόνο ή καμιά φορά ούτε μια φορά τον χρόνο έρχεται εδώ στην εκκλησία για να δοξάσει τον Θεό. Βλέπετε λοιπόν, κι άσωτος ακόμα είναι ποιος; Καλά, θα μου πείτε, ποιος; Να, φτάσαμε τώρα στο πιο κρίσιμο σημείο. Είναι εκείνος

...που ενώ του έδωσε ο Θεός γλώσσα, και από όλα τα ζώα, από όλα τα ζώα είναι ένα μεγάλο προνόμιο, να, αυτό δεν το έχει κανένα από τα ζώα. Και αυτοί ακόμα οι μαϊμούδες που λέγουν ότι πλησιάζει ο άνθρωπος, όσα χρόνια αν τη βάζεις στο σχολείο τη μαϊμού, ενώ η γλώσσα της είναι τέλεια όπως είναι του ανθρώπου η γλώσσα και ο φάρυγγάς της και τα πνεμόνια τους είναι τα ίδια, εντούτοις από όλα τα προνόμια, από όλα τα ζώα, από όλα τα φυτά και από όλη την φύση έχει το μεγάλο αυτό προνόμιο των Αγίων.

Άνθρωπος να ομιλεί, έχει γλώσσα να ομιλεί, έχει νου να ομιλεί, και όμως η γλώσσα αυτή πρέπει να είναι κιθάρα, να υμνεί τον Θεό. Η γλώσσα αυτή πρέπει να συμβουλεύει τα πρέποντα και τα ωφέλιμα. Η γλώσσα αυτή που έρθει να είναι ύμνος του Θεού. Εν τούτοις, τη γλώσσα αυτή, η γλώσσα αυτή την οποία και μόνον, αδελφοί μου, μας κρίνει ο Θεός. Από τη γλώσσα θα κολαστούμε όλοι. Όλοι θα κολαστούμε, μικροί και μεγάλοι, διότι δεν προσέχουμε τα λόγια μας, δεν προσέχουμε τι λέμε από το στόμα μας και μέσα από την καρδιά μας τι βγάνουν.

Η γλώσσα αυτή που έπρεπε να είναι ο ύμνος του Θεού και η δοξολογία, η γλώσσα αυτή γίνεται σκορπιός που κεντάει χειρότερα από τον σκορπιό. Προτιμότερο να σε κεντήσει ένας σκορπιός, προτιμότερο να σε δαγκώσει μια οχιά, προτιμότερο να φας αυτό παρά να σε φαρμακώσει μια γλώσσα γυναίκας μοχθηράς και κακής και φθονεράς, παρά να σε δαγκώσει μια γλώσσα ανθρώπου συκοφάντου που έχουν διαλύσει.

Έχουν ρίψει μέσα στα ψυχιατρεία ανθρώπους αθώους και μέσα στους φυλακάς ανθρώπους οι οποίοι ήσαν τελείως αναμάρτητοι και αθώοι.

Λοιπόν, η γλώσσα ψεύδεται, η γλώσσα συκοφαντεί, η γλώσσα κουτσομπολεύει, η γλώσσα γίνεται πριόνι του διαόλου, η γλώσσα γίνεται δυναμίτης, η γλώσσα γίνεται φωτιά του άδου και καίει συνεχώς. Ω η γλώσσα, ω η γλώσσα του ανθρώπου και ιδίως όχι οι γλώσσες ούτε των Ιταλών, ούτε των Γάλλων, ούτε καν των αγρίων οι γλώσσες, αλλά οι γλώσσες των Ελλήνων, γλώσσες που ήταν προτιμότερο να είναι ξεριζωμένες, οι γλώσσες των ανθρώπων μέρα νύχτα δεν περνάει δευτερόλεπτο που να μη βρίζουν τον Θεό, την Υπεραγία Θεοτόκο, τα όσια και ιερά της πίστεώς μας.

Ιδού, λοιπόν, αγαπητοί μου, ότι η γλώσσα αυτή είναι μια γλώσσα ασώτων ανθρώπων, η οποία κατασπαταλά το μεγάλο αυτό προνόμιο το οποίο έχει ο άνθρωπος. Αλλά ας σταματήσω, αδελφοί μου, ας σταματήσω. Έχουμε και κάποιο άλλο αγαθό που είναι ανώτερο από τα σπίτια μας, ανώτερο από τα χωράφια μας, ανώτερο από τα παιδιά μας και από τις γυναίκες μας.

Έχουμε ένα μεγάλο προνόμιο εμείς, ότι γεννηθήκαμε μέσα στις

Είμαστε ορθόδοξοι, καταλαβαίνετε ότι είμαστε ορθόδοξοι, και όμως την Ορθοδοξία αυτή που έχουμε δεν την εκτιμούμε, αλλά σαν τον ανόητο εκείνον ηλίθιον άνθρωπο που έχει χρυσά νομίσματα και τα ανταλλάσσει με ευτελή χαλίκια, κατά παρόμοιο τρόπο και εμείς τα χρυσά, διαμάντια, τα χρυσά νομίσματα της Ορθοδοξίας ανταλλάσσουμε με τις διάφορες αιρέσεις.

Λοιπόν, είδατε αγαπητοί μου ο κύκλος της ασωτίας που μπορούσε ακόμα να αυξηθεί δια νέων παραδειγμάτων και δια νέων εικόνων από όλη την κοινωνική ζωή του ανθρώπου. Και αδελφοί μου, συνεπώς νομίζω ότι με τη σύντομη αυτή ομιλία που σας έκανα σήμερα, νομίζω ότι σας απέδειξα ότι άσωτος δεν είναι ένας.

Ότι η φωτογραφία του Ασώτου, ότι σήμερα η Εκκλησία μας παρουσίασε έναν καθρέφτη και ότι μέσα στον καθρέφτη αυτό ο καθένας μας βλέπει τον εαυτόν του, τον άσωτο. Αλλά εγώ, αδελφοί μου, δεν θαυμάζω μόνο ότι ταιριάζει σήμερα, ότι η φωτογραφία αυτή ταιριάζει σε όλους μας.

Θαυμάζω και απορώ κάτι άλλο. Ότι ποιο; Θαυμάζω και απορώ ότι ενώ έχουμε φτάσει στη μεγαλύτερη διαφθορά, ενώ έχουμε φτάσει όλοι μας, λαός και κλήρος, μικροί και μεγάλοι, δεξιοί και αριστεροί, και όλων των κομμάτων και όλων των κατευθύνσεων και όλων εν γένει, διότι ασχέτως πού ανήκεις, αν είσαι δεξιός ή αριστερός, αν είσαι μαύρος ή άσπρος, αν είσαι πτωχός ή πλούσιος, όλοι είμαστε μέσα σε ένα καζάνι του διαβόλου και με τη μεγάλη κουτάλα του ο διάβολος ανακατεύει συνεχώς.

...και έχει βάλει μέσα στο καζάνι αυτό της κολάσεως μικρούς και μεγάλους και τους γέρους με τα άσπρα μαλλιά και τα νήπια ακόμα που βυζαίνουν και όλοι εν εχθρέα το σήμαθα μέσα στην καζάνα αυτή του διαβόλου, ο οποίος ανακατώσεις...

Λοιπόν, εγώ τούτο θαυμάζω: ότι ο Θεός, ότι πώς ο Θεός, πώς ο Θεός ενώ βλέπει και ακούει καθημερινώς τόσα αμαρτήματα, πώς μας ανέχεται, πώς δεν κουνάει το δακτυλάκι του; Ο Εσταυρωμένος, γιατί λέγει σήμερα το ωραίο τροπάριο της Εκκλησίας ότι ο Χριστός λέει έχει ανοιχτά την αγκάλια του και ξαπλώνει τα χέρια του, τα χέρια του τα ματωμένα, τα χέρια του σταυρού, τα ξαπλώνει σε όλο τον κόσμο και αγκαλιάζει όλους τους ανεξαιρέτως ανθρώπους και μαύρους και άσπρους και όλους τους ανεξαιρέτως.

Ενώ ο Χριστός έχει τα χέρια Του αγκαλιασμένα και μας ζητάει όλους να επιστρέψουμε στην αγκάλη Του, εντούτοις όμως ο άνθρωπος, αντί να πλησιάσει τον Χριστό που είναι όλος αγάπη, όλος στοργή και μας καλεί όλους να μετανοήσουμε και να επιστρέψουμε, εμείς αντιθέτως εξακολουθούμε να ζούμε έναν βίον σκληρόν και αμετανόητον και πωρωμένον βίον.

Απορώ, αδελφοί μου, απορώ πώς με τόσες μοιχείες, με τόσες, μόνο εδώ μέσα, αγαπητοί μου, κάτω εδώ στην Αθήνα κάνανε, μετρήσανε και βρήκανε. Ενώ άλλοτε μέσα στην Αθήνα και σε όλη την Ελλάδα, σε όλη την Ελλάδα, αγαπητοί μου, δεν υπήρχε ένα παράνομο ζεύγος, δεν υπήρχε ένας άντρας ή γυναίκα να ζουν παρανόμως.

Σήμερα μόνο μέσα στην Αθήνα ζουν εκατό χιλιάδες παρανόμως, ζουν δεξιά και αριστερά και κανείς δεν συγκινείται. Και αφήνω τα κέντρα της διαφθοράς και αφήνω τα ξενοδοχεία και αφήνω τας κλοπάς και πλεονεξίας και αδικίες των πλουσίων και αφήνω την αυθάδεια των μικρών παιδιών εναντίον των γονέων και αφήνω τα χαρτοπαίγνια και τα καζίνα και τα κέντρα της διαφθοράς.

και απροπαντός θρέμω, ολοκληρός θρέμω Γιατί δεν υπάρχει σημείο, δεν υπάρχει σπίτι, δεν υπάρχει γειτονιά, δεν υπάρχει δρόμος. Δεν υπάρχει βουνό και λαγκάδι, δεν υπάρχει καράβι, δεν υπάρχει πούλμαν, δεν υπάρχει αυτοκίνητο, δεν υπάρχει όχημα, δεν υπάρχει τόπος στην Ελλάδα που να μην ακούεται μέρα νύχτα να βλαστημάνε οι άνθρωποι σαν τις οχιές, χειρότεροι από τους σκορπιούς και χειρότεροι από τα φίδια και χειρότεροι από τον Σατανά, γιατί και ο Σατανάς όλα τα αμαρτήματα κάνει, αλλά το Θεό δεν τον βλαστημάει.

Απορώ και εξίσταμαι πώς δεν ανοίγουν οι καταρράκτες του ουρανού, να πέσει η φωτιά αυτή η αθιάφη, να μας κάνει όλους, να μας κάψει. Απορώ και εξίσταμαι πώς τα ποτάμια δεν φουσκώνουν να μας πνίξουν. Απορώ και εξίσταμαι πώς ο Εσταυρωμένος το δαχτυλάκι του να κουνήσει, να κάνει σεισμό, να μην ούτε παλάτια, ούτε δικαστήρια, ούτε σχολεία, ούτε πτώχοι, ούτε μικροί.

Και ανοίξει κάτω οι χιλιά μέτρα και να μας καλύψει ένα κύμα, να εξαλειφθούμε τα σκουλήκια τα βρωμερά και ανόητα. Απορώ και εξίσταμαι και θαυμάζω και λέω: «Δόξα τη μακροθυμία σου, Κύριε!» Αλλά έως πότε; Ας μετανοήσουμε, αγαπητοί μου.

Είμεθα όλοι άσωτοι, είμεθα σαν το διαβάτη που μέσα στο σκοτάδι έχασε το δρόμο του και πλανάται, είμεθα σαν το πρόβατο που έφυγε μακριά από το μαντρί του και είναι έτοιμο να πέσει μέσα στα αγκάθια, είμεθα σαν το ναυαγό που έπεσε, γλίστησε από το πλοίο και έπεσε μέσα στα άγρια κύματα. Διαβάτες είμεθα που χάσαμε το δρόμο μας, πρόβατα είμεθα που χάσαμε τη στάνη μας και τον ποιμένα μας, ναυαγοί είμεθα που πέσαμε στα άγρια κύματα του κόσμου τούτου και παλεύουμε με την πτώχεια, με τη συκοφαντία, με τη διαβολή, με την αμαρτωλότητά μας.

Ω Χριστιανοί, διαβάτες, επιστρέφουμε στον δρόμο, ο δρόμος είναι ο Χριστός, πρόβατα πλανεμένα, επιστρέφουμε στον βοσκό μας, ο βοσκός μας είναι ο Χριστός, παιδιά ορφανά, επιστρέφουμε στον πατέρα, πατέρας μας είναι ο Χριστός, πτωχοί, επιστρέφουμε στον πλούσιο, στον Χριστό μας, όλοι μας μικροί και μεγάλοι, σήμερα τέτοια μέρα του Ασώτου ας εορτάζουμε, άλλοι εορτάζουν τον Άσωτο, μιμούμενοι το άθλιο παρελθόν του, εμείς να μην εορτάζουμε τον μαύ

Ο άγγελος σήμερα του Ασώτου, στην ημέρα του Ασώτου, στην ημέρα αυτή, την Αγία αυτή ημέρα, ο Άσωτος περνάει δίσκο και, όπως οι νεοκόροι περνούν το δίσκο και ζητάνε λεπτά, αλλά όσα και στο δίσκο να ρίξεις, και εκατομμύρια να ρίξεις, και διαμάντια να ρίξεις, και να κάνεις χρυσούς τους πολυελαίους και χρυσιά την εκκλησία και χρυσά τα άμφια, περνάει σήμερα ο άγγελος με το δίσκο της μετανοίας και δεν ζητάει τα λεπτά μας, τα δάκρυά μας!

Ας πέσει ένα δάκρυ, ένα δάκρυ μέσα, κλάψαμε πολλές φορές τον κόσμο, κλάψαμε για την ορφάνια μας, κλάψαμε για τον πατέρα μας, κλάψαμε για τη μάνα μας, κλάψαμε για όλο τον κόσμο, για την πατρίδα μας την άμοιρη, κλάψαμε για πολλά, αλλά δεν κλάψαμε, ποτέ μας δεν κλάψαμε, για τα αμαρτήματά μας.

Από τα δάκρυα αυτά που έδειξε ο άσωτος Υιός, που έδειξαν όλοι οι αμαρτωλοί, ας κλάψουμε λοιπόν. Τι πέτρες είμαστε, τι είμαστε, πέτρες είμαστε. Τίποτε δεν μας συγκινάει στον κόσμο αυτόν. Ας κλάψουμε για τα πορνεία μας, ας κλάψουμε για τα μοιχεία μας, για τα πλεονεξία μας, για τα αδικία μας, για τα βλασφημία μας, για τα αμαρτήματά μας, που είναι όση η άμμος της θαλάσσης και όσες οι τρίχες των κεφαλών μας. Ας γονατίσουμε, ας πέσουμε μπροστά στον Αναγνωμένο, και ένα δάκρυ το παίρνει ο άγγελος και το πάει στα ουράνια και γίνεται διαμάντι μπροστά στον Θεό. Και ας πούμε όλοι μας σήμερα, μικροί και μεγάλοι: Ήμαρτον εις τον ουρανόν και ενώπιόν σου και ουκ ειμί άξιος κληθήναι υιός σου. Αμήν.