Καθημερινή ανάγνωση του Ευαγγελίου για μετάνοια και ελπίδα

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

I have little to say to you today. I am going to give you a rule. Just as a priest, a spiritual father, gives Christians rules and penances, so today, my dear Christians, allow me, the least of the priests of the Most High, to give you all one penance.

I do not know whether you will keep it. Still, I am giving this penance to everyone here in the Church. What is it? Shall I tell you to come here every day and light a candle?

Or shall I tell you to go to the chapels in the countryside and have the Divine Liturgy served for forty days in atonement for your sins?

Shall I tell you, if you are great sinners, to go down to the Holy Sepulchre and have the Divine Liturgy celebrated there before Golgotha? Or shall I tell you to open your wallets and give everything to the poor? My brothers and sisters, I am not going to give you such heavy penances. I will not tell you to carry Mount Lycabettus on your shoulders; your backs could not bear such a weight. Today I will give you a little pebble to carry, and I ask you to do it. What is this penance? It is one thing I believe you can all do: read. What should you read? Read, once, twice, three times.

Read it many times, just as no day passes without your drinking water, just as no day passes without food, without bread.

You may go a day without bread. You may go a day without water. But if you are Christians, if you believe in the Crucified One, if you are Orthodox Christians, never, never, never let a day pass without reading one book. What book is that?

Can one book really have such power to save us? Yes, my dear ones, one book is enough to save us. What book is it? There are many books. Athens is full of printing presses, a whole industry. Bakers keep turning out loaves, and printing presses keep turning out books, day after day without stopping.

Books of poetry, short stories, novels, history; encyclopedias and dictionaries; foreign books and books from our own country. There are books beyond counting. Suppose someone could gather them all, as a ragpicker gathers rags from the street. Suppose he collected every book from every bookshop and printing press, then stacked them one on top of another as a builder stacks bricks to make a house. He would make a mountain like Lycabettus or Parnitha,

like Mount Olympus, a mountain of books filled with human wisdom. Now imagine someone else saying to you, ‘Do you see this mountain? It is built neither of bricks nor of stones, but of the works of the human mind.’

‘I will give you two hours, two hours to choose one book from this whole pile. I will set fire to all the others. You may reach out for only one book, and I will help you take it from this great mountain of human books.’

Which book would you choose? A few years ago, a Paris newspaper put that very question to the learned people of France, and they answered it. What did they say? Some said, ‘If every library and every book in the world were to burn, we would save Homer and his poems from that great pile of human books.’

Others said, ‘We would save Thucydides, the greatest historian in the world.’ Some chose Shakespeare, others Dante, others Tolstoy, and so on.

But most of those learned people, the leading scholars of France, answered, ‘Out of that whole mountain of human knowledge, out of all those books, we would save just one: Holy Scripture.’

There you have Holy Scripture. But is it really so precious? It is, my dear ones. Listen to what the Apostle Paul says. You heard it today, though we should not be chanting these readings. When will there be a change here in the Orthodox Church?

A liturgical revolution. It is a reading, yet the chanters chant it. They lull the people to sleep. It is not for the chanters; people will learn it. But when will there be a liturgical revolution in the Church, as Basil the Great did, as John Chrysostom did? They are readings.

But they are readings, my dear friend! Listen to what the Apostle Paul says about them. Today the chanters and priests lull the people to sleep, just as a mother lulls her little child in a cradle.

And so the Protestants have defeated us; others have defeated us too, because no one understands what the Apostle is saying. What, then, does the reading say? “I make known to you that the Gospel preached by me is not according to man.”

The Gospel, then, has such, such power. Are you asking me? If you want, if you want, open it, and as soon as you open it, if you have ears to hear, you will hear a harmony coming from above the galaxies and above the heavens.

If you believe, of course, open the Gospel. As soon as you do, you will hear a harmony unlike Beethoven or the other music performed here in Athens. You will hear angels and archangels singing, ‘Glory to God in the highest, and on earth peace, goodwill among men.’

If you are someone who doubts and says, as you bury your father or mother, ‘But they are dead; here is the shovel,’ if you are one of those skeptics and Pyrrhonists who think the gravedigger’s shovel marks the absolute end of human life, open the Gospel and read this parable once, twice, three times.

Oh, that parable! If only I could put it up outside every apartment building and on every palace wall, and go everywhere so that people would read it. What does it say? Let unbelievers say what they will; let them shout. There is life beyond the grave. There is!

There is judgment and recompense. There is Hell, eternal Hell. There is Hades, and in Hades there is no repentance. If you could ask the damned who are down in Hell what we must do to be saved, they would tell you: ‘Read, read Holy Scripture morning, noon, and night, for it will show you the road that leads to Heaven.’

You are a proud person, and you think you are...

Open Holy Scripture, open the Gospel, and read the parable of the Publican and the Pharisee. You will fall to your knees and say, “I am no better than a worm.” If you are hard-hearted, if your heart is like stone, open the Gospel and read of the Passion of our Lord.

And if you are like the thief on the cross, you will kneel and say, “Remember me, Lord, when You come into Your Kingdom.” And if you are a sinner, open the Gospel and read the parable of the Prodigal Son, and you will say, “I am a prodigal.”

The Gospel, the Gospel cannot be weighed, my brothers and sisters. All the books in the world do not weigh as much as the little Gospel. The Gospel is made for every circumstance. The Gospel is like the sun, which spreads its light over Black people, red people, and white people, from the North Pole to the South Pole, bathing the whole earth in its light. So too Holy Scripture is a spiritual sun that illuminates the whole world, the whole inhabited earth.

The Gospel is for everyone. It is milk for little children, honey for the young, butter for scholars, and meat, solid food, for spiritually mature Christians.

The Gospel is a storehouse of medicine. The Gospel is the protector, a garden of graces. There are no words for it, there are none; these are not mere words. Try it, try it, try it: study the Gospel. Wise people have studied the Gospel and said, “Our wisdom is nothing beside the holy words spoken by the Nazarene,” and “Never has a man spoken like this.”

People in despair have studied it, people who were ready to take their own lives, and they said, “There is a God, and there is hope for us.” Prisoners have studied it too. For people confined in Siberia, as Dostoevsky was, it was as though a window opened and sunlight entered the depths of their prison.

Great sinners have studied it and seen that the Gospel is a life preserver in the ocean of sin. Young and old have studied it. They still study it; it is for every age and every century. And so, and so, the Gospel raises the question: do we Christians read this Gospel? Do we study it? Have you traveled? Have you ridden buses? Have you ridden trams, boarded airplanes, traveled? They sit, they sit in their seats, they sit in their armchairs, the ladies, the ladies, the young women, young and old, and they take things out, open them, rush at them like hungry dogs and fall upon them as though they were food. Not only food: they also fall upon books and papers as though to devour them, reading for hours on end.

From the moment they sit down until they reach their destination, all they do is open their bags and take out magazines they ought to be ashamed of, magazines so obscene they should never be published. My brothers and sisters, we have no Christian state. If we had one, such magazines would have no place here, nor in Moscow or Hollywood. They spread filth among our young people. Our young people will be corrupted; all of them will be corrupted.

So they spread them out and read Bouketa, read their magazines, read newspapers. But among the thousand people traveling by plane, tram, bus, or coach, among a thousand people, pierce my nose, cut my throat, crucify me if you find one Greek, just one Greek, who will open the Gospel and read it on a coach or a plane.

Elsewhere they read it: in Belgium, France, and England, on trains and buses and in hotels. Here in Greece, if a young person dares to take out a Gospel on the train, people start laughing and mocking him, with scornful smiles. What have we come to, my brothers and sisters? What have we come to? Yes, we are ashamed. Yet you, young lady of Kolonaki, are you not ashamed to open your bag and read magazines so filthy that you ought to be disinfected, we ought to put you in a bath, and you ought to disinfect your hands and feet?

You are not ashamed of that, young lady, yet you are ashamed to open the Gospel and read the Gospel of Christ? Where are we going? It is a disgrace for us Greeks. There are a thousand languages in the world, a thousand languages.

It is a disgrace because the Gospel was written neither in Russian nor in German nor in English. Just as God chose one woman from among all women to become His mother, so, from among all the languages of the world, God chose Greek. The Gospel was written in Greek.

People in Uganda read it; Black people read it; the English read it; the Russians read it in their caves, they read it. And the only ones who do not read it are the Greeks.

O Christ, O Christ! And only these sinners, that is why I told you that your penance is to carry the Gospel. Set them on fire, set them on fire, fathers and mothers, and burn those filthy magazines and novels. Set them on fire and burn them, and take the Gospel of Christ into your holy hands.

Sell your shirt and buy the Apocalypse of John and of Prophecy, and read, read the Gospel of Christ day and night. If the Gospel comes in through the windows... Someday, ‘But you, Father, have you seen these things?’ The university is nearby, right here nearby.

Outside the university stands a statue. It is a statue of Korais, I believe. Is it not Korais? Go and ask him. In these fearful days our country is passing through, with worse days still to come, go and ask him.

If you do not believe me, ask Korais’s statue, and it will come to life. Ask him, “Korais, teacher of our people, you who labored so hard, what will save Greece?” When our country gained its freedom, a delegation went to Paris and asked him, “Teacher, we have freedom now. How can we save Greece? How can we build a nation?” The elderly Korais rose, took the Gospel from his library, and told them, “The Gospel will save Greece, for the Gospel is the constitution of both our earthly and our heavenly kingdom.”

Yes, and once, when Korais visited a school and searched its library, he found works by Voltaire and Rousseau and writings by others. He searched very carefully but did not find the Gospel. He struck the teacher, slapped him, and the teacher asked, “Why are you hitting me?” Korais replied, “I am hitting you because the holiest book in the world is missing from your school: the Gospel.”

The Gospel in our palaces, the Gospel in our schools, the Gospel in our courts. It is not enough for people simply to place a hand on it when even the judges and the judges of the court of appeals do not know...

Δεν έχω να σας πω πολλά λόγια σήμερα. Θα σας βάλω έναν κανόνα. Όπως ο ιερεύς, ο πνευματικός πατέρας, βάζει κανόνες, επιτίμια στους χριστιανούς, έτσι και σήμερα, αγαπητοί μου χριστιανοί, θα μου επιτρέψετε σε μένα, τον ελάχιστον ιερέα του Υψίστου, να σας βάλω ένα γενικό επιτίμιον.

Δε γνωρίζω εάν το τηρήσετε το επιτίμιον αυτό. Εν πάση περιπτώσει, θα σας βάλω ένα επιτίμιον σ' όλους όσοι είστε εδώ μέσα στην εκκλησία. Ποιο το επιτίμιον; Να σας πω να έρχεστε κάθε μέρα εδώ στην εκκλησία να ανάβετε το κερί;

Ή να σας πω να πάτε στα εξωκλήσια και σαράντα μέρες να κάνετε λειτουργίες για τον εξιλασμό των αμαρτημάτων σας;

Να σας πω, εάν είστε πολύ αμαρτωλοί, να τραβήξετε κάτω στον Άγιο Τάφο και να κάνετε εκεί μπροστά στον Γολγοθά τη Θεία Λειτουργία ή να σας πω να ανοίξετε τα πορτοφόλια σας και να τα δώσετε στους πτωχούς. Δεν πρόκειται, αδελφοί μου, να σας πω τέτοια επιτίμια βαριά. Δεν θα σας πω να σηκώσετε τον Λυκαβηττό στον ώμο σας, γιατί δεν αντέχουν οι ράχες σας να σηκώσετε τόσα μεγάλα βάρη. Εγώ θα σας δώσω ένα χαλικάκι σήμερα και θα σας παρακαλέσω να το εκτελέσετε. Ποιο λοιπόν είναι το επιτίμιο αυτό; Το επιτίμιο λοιπόν αυτό που νομίζω ότι μπορείτε όλοι σας να το εκτελέσετε είναι ένα: να διαβάζετε. Τι να διαβάζετε; Να διαβάζετε. Μια φορά, δυο φορές, τρεις φορές.

Πολλές φορές, μιλιάκες, να διαβάζετε, όπως δεν περνά μέρα χωρίς να πιεις νερό, όπως δεν περνά η μέρα χωρίς φαγητό, χωρίς ψωμί.

Ψωμί, έτσι να μην περνά. Μπορεί να περάσει ημέρα χωρίς ψωμί, μπορεί να περάσει ημέρα χωρίς νερό, αλλά μην περάσει ποτέ, ποτέ, ποτέ, αν είστε Χριστιανοί και αν πιστεύετε στον Εσταυρωμένο, αν είσαστε Ορθόδοξοι Χριστιανοί, να μην περάσει ποτέ ημέρα να μην διαβάσετε ένα βιβλίο. Ποιο είναι το βιβλίον αυτό;

Μα έχει τόση δύναμη λοιπόν ένα βιβλίο να μας σώσει; Φτάνει, αγαπητοί μου, φτάνει ένα βιβλίο να μας σώσει. Ποιο είναι το βιβλίον αυτό; Βιβλία υπάρχουν πολλά. Τυπογραφεία γέμισε η Αθήνα, φάμπρικα ολόκληρη. Βγάζουν συνεχώς τα φουρνάρια, βγάνε καρβέλια, και τα τυπογραφεία βγάνουν κάθε μέρα βιβλία ακατάπαυστα.

Βιβλία ποιήματα, βιβλία διηγήματα, βιβλία μυθιστορήματα, βιβλία ιστορικά, βιβλία εγκυκλοπαίδειες, βιβλία λεξικά, βιβλία ξένα, βιβλία ντόπια, βιβλία απέραντα. Για, αν υπήρχε κάποιος να μαζέψει, όπως μαζεύει ο ρακοσυλλέκτης τα κουρέλια από το δρόμο, για, αν είναι το δυνατό, να μαζέψει όλα αυτά τα βιβλία, και όπως ο κτίστης πιάνει το τούβλο και βάζει το ένα τούβλο επάνω στο άλλο και κτίζει σπίτια ολόκληρα, ή αν, λέγω, υπήρχε κάποιος ρακοσυλλέκτης προπαντός να μαζέψει από όλα τα βιβλιοπωλεία και από όλα τα τυπογραφεία τα βιβλία, τότε θα έφτιανε, ανέβαζε το ένα επάνω στο άλλο, θα έφτιανε ένα βουνό σαν το Λυκαβηττό, σαν την Πάρνηθα,

σαν τον Όλυμπο από βιβλία ανθρωπίνης σοφίας. Τώρα, για υποθέστε να υπάρχει ένας άλλος και να σας πει: «Βλέπετε το βουνό αυτό που δεν είναι χτισμένο από τούβλα και από πέτρες, αλλά είναι χτισμένο από τα προϊόντα της ανθρωπίνης διανοίας;

Λοιπόν, τώρα θα σας δώσω διορία, διορία, θα σας δώσω διορία δυο ώρες μέσα από όλο αυτό το σωρό των βιβλίων να διαλέξετε ένα βιβλίο. Στα άλλα βιβλία θα βάλω φωτιά να τα κάψω. Ένα βιβλίο μόνο έχετε δικαίωμα να απλώσετε το χέρι σας, θα σας βοηθήσω και εγώ να πάρετε ένα βιβλίο από τον σωρόν αυτόν, από τον Όλυμπον αυτών των ανθρωπίνων βιβλίων.

Ποιο βιβλίο θα εκλέξετε; Ένα τέτοιο ερώτημα έθεσε προ ολίγων ετών, έθεσε ένα τέτοιο ερώτημα μια εφημερίς των Παρισίων στους σοφούς της Γαλλίας και απαντήσαν οι σοφοί της Γαλλίας. Τι απαντήσαν; Είπανε άλλοι μεν ότι εμείς, αν πρόκειται να καούν όλες οι βιβλιοθήκες και αν πρόκειται να καούν όλα τα βιβλία του κόσμου, εμείς μέσα από τον σωρόν, την πυραμίδα αυτή των ανθρωπίνων βιβλίων, θα σώζαμε τον Όμηρο, τα ποιήματα που έφτιαξε ο Όμηρος.

Άλλοι πάλι λέγανε: «Εμείς θα σώζαμε τον Θουκυδίδη, ο οποίος είναι ο μεγαλύτερος ιστορικός του κόσμου». Κι άλλοι είπανε: «Θα σώζαμε το Σαίξπηρ», και άλλοι το Δάντε και άλλοι το Τολστόι και ούτω καθεξής.

Αλλά οι περισσότεροι σοφοί, οι μεγαλύτεροι επιστήμονες της Γαλλίας, απήντησαν ότι εμείς από όλη αυτή την πυραμίδα των ανθρωπίνων γνώσεων, από όλα αυτά τα βιβλία θα σώζαμε ένα και μόνο βιβλίο, την Αγία Γραφή.

Να λοιπόν η Αγία, μα έχει τόση μεγάλη αξία η Αγία Γραφή. Έχει, αγαπητοί μου, γιατί για ακούστε τι λέει ο Απόστολος Παύλος, σήμερα το ακούσατε, που δεν έπρεπε να τα ψάλλουμε. Πότε εδώ στην εκκλησιά, στην Ορθόδοξο, θα γίνει μια επανάσταση;

Μια επανάσταση λειτουργική. Ανάγνωσμα είναι, το ψάλλουν οι ψαλτάδες. Νανουρίζουν τον κόσμο, δεν είναι για τους ψαλτάδες, θα μάθει αυτό ο άνθρωπος. Αλλά πότε θα γίνει στην εκκλησία μια επανάσταση λειτουργική, όπως έκανε ο Μέγας Βασίλειος, όπως έκανε ο Χρυσόστομος; Είναι αναγνώσματα.

Και τα αναγνώσματα γίν κανένα μήναρα, μήναν αυτά. Ανάγνωσμα, αγαπητέ μου, είναι. Ε, τιτά που ο Απόστολος Παύλος τα λέει για αυτά. Νανουρίζουν, σαν τη μάνα που νανουρίζει το μικρό στην κούνια, έτσι νανουρίζουν οι ψαλτάδες και οι παπάδες σήμερα στον κόσμο.

Και έτσι μας νικήσανε οι Προτεστάντες, μας νικήσανε οι άλλοι. Γιατί κανείς δεν καταλαβαίνει τι λέει ο Απόστολος. Τι λέει λοιπόν το ανάγνωσμα; «Γνωρίζω υμίν το Ευαγγέλιο, το ευαγγελισθέν υπ' εμού, ότι ουκ έστι κατά άνθρωπον.»

Το Ευαγγέλιο, λοιπόν, έχει τέτοια, τέτοια δύναμη. Εμένα ρωτάτε; Άμα θέλεις, άμα θέλεις, άνοιξέ το και μόλις το ανοίξεις, αν έχεις αυτιά, θα ακούσεις μια αρμονία που έρχεται απάνω από τους γαλαξίες και απάνω από τα ουράνια.

Αν πιστεύεις, εννοείται, άνοιξε το Ευαγγέλιο και μόλις θα ανοίξεις το Ευαγγέλιο, θα ακούσεις μια αρμονία, όχι Μπετόβεν και λοιπά που έρχονται εδώ στην Αθήνα. Θα ακούς μια αρμονία αγγέλων και αρχαγγέλων να ψάλλουν και να λέγουν: Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία.

Αν είσαι άνθρωπος που αμφιβάλλεις και λες, όταν κηδεύεις τον πατέρα σου, τη μάνα σου, «Μα πέθαναν, εδώ πέρα το φτυάρι», αν είσαι από εκείνους τους σκεπτικιστάς και πυρρωνιστάς και νομίζεις ότι το φτυάρι του νεκροθάφτη είναι τελεία και παύλα στην ανθρώπινη ζωή, άνοιξε το Ευαγγέλιο και διάβασε μια φορά, δυο φορές, τρεις φορές την παραβολή αυτή.

Πω πω πω, αυτή η παραβολή, αν μπορούσα να την κολλήσω απ' έξω από τις πολυκατοικίες, αν μπορούσα να την κολλήσω απάνω στα παλάτια, αν πήγαινα δεξιά και αριστερά, να την διαβάσει ο άνθρωπος. Τι λέει η παραβολή αυτή; Υπάρχει, ας λένε, ας φωνάζουν, ας γαβίζουν τα σκυλιά της απιστίας, υπάρχει, υπάρχει ζωή πέραν του τάφου.

Υπάρχει κρίσις και ανταπόδοσις, υπάρχει κόλασις, αιωνία κόλασις, υπάρχει Άδης και εν τω Άδη ουκ έστι μετάνοια. Και αν μπορούσες να ρωτήσεις τους κολασμένους που είναι κάτω στην κόλαση τι πρέπει να κάνουμε για να σωθούμε, θα σας έλεγαν: «Διαβάστε, διαβάστε πρωί, μεσημέρι, βράδυ την Αγία Γραφή, γιατί αυτή θα σας δείξει το δρόμο που πάει στους ουρανούς.»

Είσαι υπερήφανος άνθρωπος και νομίζεις ότι είσαι

Κάποιον τι, άνοιξε την Αγία Γραφή, το Ευαγγέλιο, και διάβασε την παραβολή του Τελώνου και Φαρισαίου και θα γονατίσεις και θα πεις: είμαι ένα σκουλήκι, είμαι. Αν είσαι σκληρός άνθρωπος, αν είσαι σκληρός άνθρωπος, είσαι πέτρα, έχεις καρδιά πέτρινη, διάβασε τα πάθη του Κυρίου, άνοιξε το Ευαγγέλιο και διάβασε τα πάθη του Κυρίου μας.

Και αν είσαι σαν τον ληστή, θα γονατίσεις και θα πεις: «Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθεις εν τη βασιλεία Σου». Και αν είσαι αμαρτωλός, άνοιξε το Ευαγγέλιο και διάβασε την παραβολή του Ασώτου και θα πεις ότι είμαι άσωτος.

Το Ευαγγέλιο, το Ευαγγέλιο δεν ζυγίζεται, αδέρφια μου. Όσο ζυγίζει το μικρό Ευαγγέλιο, δεν ζυγίζουν τα βιβλία του κόσμου. Το Ευαγγέλιο είναι φτιαγμένο για όλες τις καταστάσεις. Το Ευαγγέλιο, όπως ο ήλιος είναι φτιαγμένος για να σκορπίζει το φως του στους μαύρους, στους ερυθρούς, στους άσπρους, στον βόρειο πόλο, στον νότιο πόλο και όλη την γη να λούει μέσα στο κύμα, έτσι και η Αγία Γραφή είναι ένας πνευματικός ήλιος που φωτίζει ολόκληρον τον κόσμο και ολόκληρον την οικουμένη.

Το Ευαγγέλιο είναι φτιαγμένο για όλους, είναι γάλα, είναι γάλα για τα μικρά παιδιά, το Ευαγγέλιο είναι μέλι για τη νεότητα, το Ευαγγέλιο είναι βούτυρο για τους επιστήμονες, το Ευαγγέλιο είναι κρέας, στερεά τροφή για τους πνευματικούς χριστιανούς.

Το Ευαγγέλιο είναι φαρμακείο, το Ευαγγέλιο είναι ο προστάτης, το Ευαγγέλιο είναι κήπος χαρίτων. Το Ευαγγέλιο, δεν υπάρχουν λέξεις, δεν υπάρχουν, δεν είναι λόγια αυτά. Δοκιμάστε, δοκιμάστε, δοκιμάστε, μελετήστε το Ευαγγέλιο. Το μελέτησαν το Ευαγγέλιο σοφοί και είπαν ότι μηδέν είναι η σοφία μας μπροστά στα άγια λόγια που είπε ο Ναζωραίος, που είπαν ότι «ουδέποτε ελάλησεν ούτως άνθρωπος».

Το μελέτησαν άνθρωποι απελπισμένοι και είπανε, ήσαν έτοιμοι να αυτοκτονήσουν, και είπαν: «Υπάρχει για εμάς Θεός και ελπίδα». Το μελέτησαν φυλακισμένοι, και ήταν μέσα όπως ο Ντοστογιέφσκι μέσα στη Σιβηρία, και τους φάνηκε σαν άνοιξε παράθυρο και μπήκε ήλιος στα βάθη της φυλακής του.

Το μελέτησαν αμαρτωλοί μεγάλοι και είδαν ότι το Ευαγγέλιο είναι το σωσίδιον μέσα στον ωκεανό της αμαρτίας. Το μελέτησαν μικροί και μεγάλοι. Το μελετούν, είναι για όλες τις εποχές, για όλους τους αιώνας. Και λοιπόν, και λοιπόν, το Ευαγγέλιο γίνεται το ερώτημα: Εμείς οι χριστιανοί το διαβάζουμε το Ευαγγέλιο αυτό; Το μελετούμε; Έχετε ταξιδέψει; Μπήκατε σε λεωφορεία; Μπήκατε σε τραμ, μπήκατε σε αεροπλάνα, ταξιδέψατε. Κάθονται, κάθονται στα καθίσματα, κάθονται στις πολυθρόνες, οι κυρίες, οι κυρίες, οι δεσποινίδες, μικροί και μεγάλοι, και έχουν, ανοίγουν, ορμάνε σαν τα σκυλιά τα πεινασμένα, πέφτουνε απάνω τι να φάνε. Όχι μόνο τα φαγητά, πέφτουνε να φάνε τα βιβλία, τα χαρτιά, διαβάζουνε ώρες ολόκληρες.

Την ώρα που θα καθίσουν μέχρι την ώρα που θα φτάσουν στον προορισμό τους, δεν κάνουν τίποτα άλλο, να ανοίγουν τις τσάντες τους και να βγάζουν τα περιοδικά που έπρεπε να ντρέπονται, γιατί τέτοια περιοδικά αισχρά δεν βγαίνουν. Αδέρφια μου, δεν έχουμε κράτος, δεν έχουμε κράτος, δεν έχουμε χριστιανικό κράτος. Άμα γίνει χριστιανικό, τέτοια περιοδικά ούτε στη Μόσχα, ούτε στο Χόλιγουντ. Σκορπάνε κοπριά μέσα στη νεότητά μας. Θα σαπίσουν τα νιάτα, θα σαπίσουν όλοι αυτοί ολόκληροι.

Σκορπάνε λοιπόν, διαβάζουν τα Μπουκέτα, διαβάζουν τα περιοδικά τους, διαβάζουν εφημερίδες, μα μέσα στους χίλιους που ταξιδεύουνε στα αεροπλάνα, στα τραμ, στα λεωφορεία, στα πούλμαν, μέσα στους χίλιους ανθρώπους, να μου τρυπήσετε τη μύτη, να μου κόψετε το λαιμό, να με σταυρώσετε, αν θα βρείτε ένα Έλληνα, ένα Έλληνα που θα ανοίξει μέσα στο πούλμαν και μέσα στο αεροπλάνο να διαβάσει το Ευαγγέλιο.

Πού; Στο Βέλγιο διαβάζουν, στη Γαλλία διαβάζουν, στην Αγγλία διαβάζουν, μέσα στα τρένα και μέσα στα πούλμαν και στα ξενοδοχεία. Εμείς εδώ οι Έλληνες, μόλις τολμήσει στο τρένο να βγάλει ένας νέος Ευαγγέλιο, θα αρχίσουν τα χάχανα, θα αρχίσει η κοροϊδία και ο εμπαιγμός, θα αρχίσουν τα ειρωνικά μειδιάματα. Πού καταντήσαμε, αδέρφια μου, πού καταντήσαμε. Ναι, ναι, λοιπόν, ντρεπόμεθα. Δεν ντρέπεσαι εσύ, δεσποινάριο, δεν ντρέπεσαι εσύ, δεσποινάριο του Κολωνακίου, και δεν ντρέπεσαι εσύ, κυρά μου, να ανοίξεις την τσάντα σου να διαβάζεις τέτοια αισχρά περιοδικά, που έπρεπε να απολυμανθείς, να σε ρίξουμε σε μπάνιο, να απολυμάνεις τα χέρια και τα πόδια σου;

Λοιπόν, δεν ντρέπεσαι, δεσποινάριο, και ντρέπεσαι, ντρέπεσαι να ανοίξεις το Ευαγγέλιο, να διαβάσεις το Ευαγγέλιο του Χριστού; Πού πάμε; Είναι ντροπή μας εμάς τους Έλληνες, είναι ντροπή μας, γιατί το Ευαγγέλιο... Χίλιες γλώσσες υπάρχουν στον κόσμο, χίλιες γλώσσες υπάρχουν στον κόσμο, κυρία Άντλη.

Είναι ντροπή μας γιατί το Ευαγγέλιο δεν γράφηκε ούτε στα Ρούσικα, ούτε στα Γερμανικά, ούτε στα Αγγλικά, δεν γράφηκε σε καμιά γλώσσα, εγράφηκε όπως από όλες τις γυναίκες. Διάλεξε ο Θεός μια γυναίκα να γίνει μητέρα του, έτσι από όλες τις γλώσσες του κόσμου ο Θεός διάλεξε την ελληνική γλώσσα, είναι γραμμένο στα ελληνικά.

Διαβάζουν οι άγριοι κάτω στην Ουγκάντα, διαβάζουν οι μαύροι, διαβάζουν οι Άγγλοι, διαβάζουν οι Ρώσοι μέσα στις σπηλιές τους, διαβάζουν. Και οι μόνοι που δεν διαβάζουν είναι οι Έλληνες.

Ο Χριστέ, ο Χριστέ και μόνον αυτοί οι αμάρτωτοι, γι' αυτό σας είπα ότι το επιτίμιό σας είναι για να βαστάτε το Ευαγγέλιο. Βάρτε φωτιά, βάρτε φωτιά, πατέρες και μάνες, και κάψατε τα αισχρά περιοδικά και μυθιστορήματα. Βάρτε φωτιά και κάψτε, και πάρτε στα άγια σας χέρια το Ευαγγέλιο του Χριστού.

Πωλήστε το πουκάμισό σας και αγοράσατε την Αποκάλυψη του Ιωάννου και της Προφητείας και διαβάζατε, διαβάζατε μέρα νύχτα το Ευαγγέλιο του Χριστού. Εάν το Ευαγγέλιο μπει στα παράθυρα... Κάποτε, μα εσύ, παπά, τα δες αυτά; Εδώ κοντά είναι, κοντά εδώ το Πανεπιστήμιο είναι.

Απ' έξω από το Πανεπιστήμιο είναι ένα άγαλμα. Είναι το άγαλμα του Κοραή, νομίζω, δεν είναι το Κοραή το άγαλμα; Άντεστε να το ρωτήσετε. Σε αυτές τις μέρες τις φοβερές που περνάει το βασίλειό μας και θα περάσει ακόμα περισσότερο, σε αυτές τις φοβερές ημέρες που περνάει το βασίλειό μας.

Αν δεν θέλετε, ρωτήστε το άγαλμα του Κοραή, θα ζωντανέψει. Και αν του πείτε: «Κοραή, διδάσκαλε του γένους, που εκοπίαζες, τι πρέπει, τι θα σώσει την Ελλάδα;» Επήγανε μια επιτροπή όταν το κράτος μας λευτερώθηκε, επήγαν στο Παρίσι, τον βρήκανε και του λένε: «Διδάσκαλε, λευτεριά έχουμε στο κράτος, πώς θα σώσουμε την Ελλάδα, πώς θα φτιάξουμε πολιτεία;» Και απήντησε, σηκώθηκε ο Γέρος Κοραής, πήρε το Ευαγγέλιο από τη βιβλιοθήκη του και του είπε: «Το Ευαγγέλιο θα σώσει την Ελλάδα, διότι το Ευαγγέλιο είναι το σύνταγμα και της επιγείου και της ουρανίου βασιλείας μας».

Ναι, και όταν κάποτε πήγε σε ένα σχολειό και έψαξε τη βιβλιοθήκη ο Κοραής και βρήκε μέσα Βολταίρων και Ρουσσώ και συγγράμματα άλλων, και έψαξε καλά καλά και δεν βρήκε το Ευαγγέλιο, εράπισε, εχαστούκισε το δάσκαλο και του λέει ο δάσκαλος: «Γιατί με χτυπάς;» «Σε χτυπώ γιατί από το σχολειό σου λείπει το αγιότερο βιβλίο που υπάρχει στον κόσμο, το Ευαγγέλιο.»

Ευαγγέλιο στα παλάτια μας, Ευαγγέλιο στα σχολεία μας, Ευαγγέλιο στα δικαστήριά μας, όχι απλώς να παλαμίζουν και να μην ξέρουν ούτε οι δικαστές ούτε οι εφέτες,