Η Κυριακή, η φυλακή του Παύλου και τα θαυμάσια της Πεντηκοστής

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

They threw him into prison.

Today, my beloved Christians,

it is Sunday. But is it truly Sunday?

Sunday, as we all know, is the day dedicated to the Lord Jesus Christ, a day for fulfilling our most sacred duties to God. But is this day, this Sunday, truly dedicated to the Lord?

Judging by what people do today, this day should not be called Sunday. It should have another name. Forgive me, forgive me for what I am about to say.

Judging by what the Church sings, of course this day is Sunday. But judging by our deeds, it deserves another name. Forgive me: judging by what people do today, it should be called a devil’s day. It belongs to the devil.

I ask you: when do so many crimes, shameful acts, and thefts take place? Do they not happen on Sunday? And yet, because of our sacred duty, should we not all be in church today, all of us Orthodox Christians?

Only two people attend church in Greece. The others get on buses in summer and go on excursions without even making provision to fulfill their sacred duties to God in the morning. But, my brothers and sisters, let me set aside this rebuke. Let us not envy those who are absent from our church today, visiting the sights of Greece. Here in the Church, in this sacred place where we stand, we too can make a journey: a spiritual journey, a journey in our minds, far better than the trips people take in their cars. So come, my brothers and sisters, let us make this spiritual journey. Where shall we go?

This is the destination of our journey in our minds.

The purpose of this journey is today’s Apostle reading. Did you hear it? Did you pay attention? I do not have time, and I do not want to tire you. Come to Hall 44 this evening, when we will have ample time, plenty of time, to explain the words of God. For now, standing as you are through the Divine Liturgy without seats, and with the slow, slow, slow chanting, I do not want to weary you further.

So I will keep this short and say just a few words. Please bear with me and listen. Come, let us take a journey. How?

On the wings of imagination. The Apostle will be our guide. Today the Apostle Luke, who wrote the Gospel, takes us on those wings, or rather, on the wings of reality.

He carries us out of the great city of Athens and lifts us high above it. He takes us past Euboea and the Sporades, across the blue waters of the Aegean Sea, and brings us to Macedonia, the land of heroes.

We cross the Strymon and, beyond it, come upon a very beautiful plain. There, on the plain between Drama and Kavala, lies the beautiful city of Philippi, one of the strongest cities in the world at that time.

Now it lies in ruins. Those tourists who go to the ruins of Philippi...

The city I mean lies between Drama and Kavala, about halfway along the road. Tourists come from all over the world to see its ruins, for the city of Philippi has much to interest them. Some admire the fortress on the acropolis, high on the hills.

Some admire the marketplace. Others look at the remains of the great road called the Via Egnatia, which ran from the port of Kavala to Dyrrachium. Still others admire the theater, one of the largest structures there.

But Christians do not linger over the fortifications, the marketplace, or the traces of the Via Egnatia. Those who believe in the Lord leave behind these ruins, which proclaim how fleeting the things of this world are.

They go down below the fortress, somewhere low, to the place where the prison of Philippi stood. Their eyes fill with tears, their hearts beat faster, and their lips whisper. They fall to the ground and kiss the earth.

For it was into that prison that the Apostle Paul was thrown.

The Apostle Paul in prison? What had he done to be put there? Had he committed one of the crimes people commit? The Apostle Paul, who had done so much good for others, had done nothing to harm anyone’s honor, property, or dignity.

What, then, was his crime? His crime was believing in the Lord Jesus Christ and proclaiming that faith everywhere. He opposed false worship and idolatry. He opposed the exploitation of trusting people by sorcerers and astrologers, who took enormous sums of money for their divinations and predictions.

For this, the city’s magistrates arrested him and had him beaten, just as Christ was beaten in Pilate’s praetorium. Then they took him, blood running from his body, along with his worthy companion Silas, and threw them into the dungeon, into prison.

The Apostle Paul was in prison. What an injustice! Yet while Paul was shut inside his cell, another man was free: a robber, a master robber, a man so cruel you could call him a savage beast that devoured people. And this criminal was not hiding in the mountains.

He was not lurking in some town. He was at the very heart of the Roman Empire, in Rome, and he was free. Who was he? Nero. He was among the most savage of men, a robber indeed, but a robber wearing a crown.

So Paul was in prison, while Nero, emperor of the vast Roman Empire, feasted in the palaces of Rome.

If I were a painter, if I were a painter, I would take up my brush and paint two pictures. On one side, a dungeon; inside it, behind the bars, a human wreck, bloodied, scraped raw and hungry, sitting there in prison with his blood on him, bereft of nurses, doctors and care: the Apostle Paul in the dungeon.

And on the other side I would paint a picture: a marble palace gleaming and sparkling with luxury, with that monster Nero seated on the throne. I ask you, no, not I, not I. John Chrysostom, who composed the Divine Liturgy, asks you: Where would you prefer to live? Where would you prefer to live? With the Apostle Paul in the dungeon, or with Nero in the palace glittering with diamonds and gold? It is up to you to answer.

I do not know what you would prefer. But John Chrysostom says: A thousand times over, I would rather be in the dungeon with Paul, even though it is for the sake of justice and truth, than sit in marble palaces with the rulers of this age, such as Nero. That is what he says.

That is what he says. There was a time when our Church was in the dungeons, and she was glorious. But when the Church left the dungeons, rose to high places, formed ties with those in power, and became worldly, she allied herself with the Caesars of this age. From then on, she lost some of her radiance and splendor.

The Apostle Paul was in the dungeon, while Nero was free. But Paul could not remain in prison forever. He was an eagle, as John Chrysostom calls him, a golden-winged eagle.

An eagle does not belong in a cage. A cage is for small birds. How could you cage an eagle accustomed to soaring through the skies? Paul was an eagle of the spirit. The cage had to open so he could go out and proclaim the Gospel of Christ from east to west.

How did the prison open? Was it easy to open? If you visit it in Philippi, you will see that it lies deep in the ground. Roman soldiers stood guard all around it. Its doors were iron, and a jailer kept watch. No one could escape from that prison.

And yet Paul came out. How? When God wills it, no one can keep a man where others have confined him. How did Paul come out? Through an earthquake. That very night, while the Roman soldiers stood guard, Nero amused himself in his palace, and the rulers indulged themselves, the prison shook. Its iron doors opened, the prisoners’ chains fell from their hands, and the jailer was terrified.

Paul did not leave that night, of course. There was still a purpose to fulfill: the jailer’s whole household was to be baptized. But the next day, after all that had happened, the magistrates came and asked him to leave the city as a free man.

My dear people, this event teaches us something. The earthquake that shook the prison at Philippi was no accident. Let those Christians who imagine themselves enlightened, who think an earthquake is merely a chance occurrence and that every natural event is unrelated to God’s providence, read today’s reading from the Apostle.

The earthquake at Philippi was no accident. Yes, my brothers, an earthquake is certainly a natural phenomenon. But above that natural phenomenon is the hand of the Lord, which governs the stars of heaven and the depths of the sea, and shakes the lands of the world: “He looks upon the earth and makes it tremble; He touches the mountains, and they smoke.” This is our faith.

There was an earthquake at Golgotha when Christ was crucified, an earthquake on the day of the Resurrection, and an earthquake in the dungeon, through which God showed His indignation at the injustice of those who had imprisoned the truth. I am coming to the end. But before I finish, let me speak of earthquakes and leave aside the other lessons. Even today, my dear people, Greece is constantly shaking. Kefalonia has shaken, the Ionian islands have shaken, Volos and the Sporades have shaken, and the Peloponnese has shaken. Greece has been shaking for many years. What do the scientists say? What do the journalists say? They cry, “Enceladus!”

They call earthquakes chance occurrences, natural events. But earthquakes are not chance occurrences. Today’s reading from the Apostle teaches us what Holy Scripture teaches: as Christ said, not even a little bird, not even a sparrow, falls to the ground apart from the will of God.

A person does not lose even one hair from his head apart from the will of God. How, then, could an earthquake that destroys whole cities and turns them into graveyards be outside God’s purposes?

Greece is shaking. Why? Are you asking me? Look at your habits. Look at the courts. Open the newspapers. Take a look at your families and at our society, and ask whether we are living as we should, my brother.

And we who wear this black garb, young and old alike, must ask whether we live according to the Gospel of our Lord Jesus Christ. Greece is shaking, and it will shake still more. We will mourn many victims and great calamities because of the many sins we commit from the cradle to old age: from nursing infants to white-haired elders, from cottages to palaces, and from monasteries to patriarchates.

On the right and on the left, we are all caught in a terrible circle of sins, impiety, and crimes, for which we will have to answer. All of us: Greece is shaking because of us. As a sinner myself, I cannot at this moment give you a list of my country’s sins.

But I believe one thing: the chief reason the soil of Greece is shaking, and will shake still more, is this. Even the Acropolis, which we have made into an idol, an idol, an idol, will one day come crashing down on our heads. Mount Parnitha and Mount Penteli will shake, the sea will shake, and there will be a great earthquake.

Why? Because of one sin and one sin alone. I erase all the others; I take a sponge and wipe all the others away. There is one sin I can no longer bear: every day, if you go down to Africa, if you go down to Africa, down where the Black people, the Ethiopians, live, not one, my brothers and sisters, not one Black man dares to blaspheme his God.

Here in Greece, young and old, we open our filthy mouths and curse Christ, the Most Holy Theotokos, the vigil lamps, everything. Is there a God or is there no God? The blasphemy heard from our mouths is dreadful. That is why I am afraid, my brothers and sisters.

I am afraid, my brothers and sisters. One person sat down, sat at the telephone exchange, and counted how many blasphemies passed over the telephone wires in a single year. Even when we pick up the telephone to say good morning, there are many monstrosities, many monstrosities.

What should be a “good morning” is not a “good morning”; instead, they blaspheme the Most Holy Theotokos, the Cross, and all that is holy and sacred. A telephone operator counted them, she had the patient endurance to count, and found that in one year, ten thousand blasphemies passed over the telephone wires in our Greece.

O my God, O my God, how do You bear with us? I fear, my brothers and sisters, that one night there will be an earthquake: neither the Acropolis, nor palaces, nor barracks, nor universities will stand. Everything will be laid waste, laid waste. Repent, my brothers and sisters. Believe in Christ, silence the mouths of the unbelievers, and let us struggle as Paul did: in the dungeon, in the dungeon, he praised God.

I, we are not in the dungeon. We are in a free country, enjoying the good things God gives us. So let our mouths, all our mouths and all our hearts, become one lyre, singing praise to the Father, the Son, and the Holy Spirit.

We hear them speaking in our own languages of the mighty works of God.

Today, my beloved Christians, is a great feast and celebration. Today our Holy Church celebrates a birthday. Whose birthday? We know that on December 25 the Church celebrates the birth of our Lord Jesus Christ.

Whose birthday do we celebrate today? Today we celebrate the birthday of the Church.

On this day the Church appeared in the world. But what is the Church? The Church is the pillar of truth, the mystical Body of Christ, the treasury of grace. She is Jesus Christ continuing through the ages.

Perhaps none of that was clear, so let me put it simply. What is the Church? Imagine a dry land without a single drop of water. Suddenly a spring opens up. No, more than a spring: a river, an immense reservoir.

Here in Athens, every home has water to drink, and that water comes from the reservoir at Marathon. In a similar way, today the Holy Spirit opened up a reservoir for us.

That reservoir at Marathon may one day, because of our sins, be left without a single drop of water. Even the rivers may one day dry up.

The seas too may change, for the whole world will be turned upside down. Reservoirs and rivers can run dry. But there is another river, a great river that flows continually. It waters our thirsty hearts, rather than our bodies. That great river never runs dry.

That immense reservoir will never cease to flow; it is inexhaustible. These are Christ’s words, not mine. The Holy Spirit says, “I will pour out,” he says, “I will open whole rivers in people’s hearts to water them.”

And here, my beloved Christians, each of our churches is a little fountain. However many churches there are in Athens, there are that many fountains. Just as a thirsty person goes to a fountain to drink, so a thirsty soul comes into the Church, drinks from this fountain, and is refreshed.

Yes: whoever thirsts, let him come to Me and drink, and he will never thirst again. Today is the day that this river of the Holy Spirit began to flow. Today is the day the grace of the Holy Spirit was poured out upon humanity.

Today is the birthday of the Church, a great feast. Think of everything we hear today: the hymns, the Apostle reading, and the Gospel.

Above all, please pay close attention to all the prayers. Let no one leave. After the Divine Liturgy, we will have Vespers, and the Church will read prayers that stir the heart to compunction.

No one should be absent. Let us all kneel and beseech God with tears. These prayers are masterpieces. Everything we hear today has an inexpressible grandeur within it.

But to explain all of this, the meaning of the prayers, the Apostle reading, the Gospel, and the hymns, I would have to begin now, and we would still be here past noon.

What am I saying? We need seven or eight hours to make these things plain. These things... because right now they are not plain. Just as you take a gold coin in your hands and go to exchange it, so it is with every word that falls from the chanter’s mouth, every word that comes from the priest. He may be any priest; that does not matter. The person holding the coin may be a Black man, or he may be unclean, but he is holding a gold coin all the same. You do not care whether the person giving you the coin is a Black man, whether he is black, or whatever else he may be; he is holding a gold coin all the same. So it is with the words that come from the mouth of...

What comes from the lips of the chanter, the priest, and the preacher is like gold in our hands, and we must learn its worth. To explain it all plainly, so that you understand, we would have to stay until nightfall.

Which of you is willing? We are not willing. If I take a little longer here, you look at your watches. How can we examine these things here? But go down the road to the courthouse. Oh, what have we come to, what have we come to, what have we come to! Here in church, we cannot stay for even an hour; we cannot stay.

Down at the courthouse, where a brutal crime is being tried, a crime that should make people weep and mourn, they crowd in and press against one another like sheep. The police try to send them away, but they will not leave.

They stay until midnight, even until the early hours of the morning. What are they there to hear? They should stop their ears against that dreadful crime and cover their eyes so they do not see it. Did they go there to condemn the man who killed a young woman?

No. They went to praise him. They stay six or seven hours, until morning, instead of going home. Ah, what a satanic world, a world given over to the devil! People will not come to church for even an hour, yet they will sit in court until morning to hear the verdict and listen to the lawyers and everyone else.

So, since I know you do not wish to listen for long, forgive me: I will say only a few words. I cannot explain everything we have heard today. But from all the gold coins the Holy Spirit is scattering today, I will try to show you the worth of just one.

Which gold coin? The last verse of today's Apostle reading. Listen to what the Apostle reading said today. What does its final verse tell us?

It tells us that thousands, an immense multitude, had gathered in Jerusalem to celebrate the Jewish feast of Pentecost. Just think how many people had gathered there.

Some were from Pontus, some from Mesopotamia, some from Ararat and Armenia. Others came from the Caucasus, Cappadocia, Phrygia, Ionia, Egypt, Libya, Arabia, Crete, and Cyprus.

All these people had gathered there, people from every nation. And each group spoke its own language.

Was there anyone in Jerusalem who knew all those languages? How many were there? Count them, and you find perhaps fifteen to eighteen languages and dialects. Is there a person who knows every language in the world? There is not.

A person might learn three, four, or five languages. Someone who knows seven is remarkable. But here we are speaking of all those languages! And that is not all: the Apostles learned them in an instant.

It takes us two, three, even four years to learn one language. They learned them in a moment. Yet that is not the greatest thing. The greatest thing is neither that the Apostles knew all those languages nor that they learned them in a single instant.

What is the greatest thing? It is something else. You may speak French, English, Russian, and every other language fluently. But what matters is what you say. Whether you speak Arabic or any other language, what matters is the meaning of your words.

What good is it to know six or seven languages if you speak nonsense? Put a parrot there, and it too will start speaking, but it says those things. So it does not matter, it does not matter what language you know; what matters is what you say.

What the Apostles were saying was important. What were the Apostles discussing? What were the Apostles saying? This is what today's reading says. We should notice that all these Apostles, it says, were speaking of the mighty works of God.

What does it mean that the Apostles spoke of the mighty works of God? What are these mighty works? Open your eyes, my friend. Wherever you look, you will find the world full of them.

But what happens, my dear friends? We have grown used to these great works of God, and we pay them no attention. Imagine someone born blind, like the blind man we heard about the Sunday before last.

Suppose he has been blind from birth for fifteen or twenty years. His mother and father tell him about the beautiful things in the world, but he cannot see them. Then, suddenly, his eyes are opened and he sees them all. He would be overwhelmed.

There are people whose eyes have been opened, and from morning until night they marvel at what they see: the sun, the moon, the stars, the trees, the rivers, all these things.

They keep asking, “Who made all this?” But we are like unthinking animals. We have eyes, yet we do not see; ears, yet we do not hear; hearts, yet we do not understand. We live surrounded by a vast panorama.

What a cinema, what a theater! This whole world, all of nature, is a theater. This universe, which surrounds and shelters us, is the most beautiful theater in the world. Now, from among all these great things we have grown used to, I will choose a few, three or four, to show you the greatness of God.

Do you want to see God’s greatness? Climb Mount Parnitha, or Mount Penteli, or Hymettus early in the morning, and watch the sun rise.

What a wonder that is, what a wonder that is! Or wait until evening for the sun to set, to plunge into the infinite. “The sun knows its going down,” it says. “How great are Your works, O Lord!”, we shall hear those words shortly, “In wisdom You have made them all.” The sunrise from a high mountain is a wonder, and so is the sunset.

If you want more, become a mountaineer and climb high up to a peak of Mount Olympus. There, on its summit, look down and see the great works of God: see the rivers flowing, see the plain, the plain of Thessaly; see the Holy Mountain farther off; see the sea, broad and vast, and the islands in the distance. See all these things from above.

What a magnificent panorama! You can hardly bear to leave. And do you want to see another of God’s great works? Get into an airplane, rise a thousand meters above Olympus, and look down on the panorama of nature below.

Is that still not enough? Do Parnitha and Olympus leave you wanting to climb higher? Then become an astronaut and fly high into space. The astronauts who were granted the grace to reach those heights of the heavens say they were overwhelmed by God’s greatness.

Russian or American, they cannot get enough of that sight: the earth below, a vast sphere moving through the infinite. God’s great works are everywhere. But, my dear friends, these are not the works I meant to speak about today, nor the ones the Apostles spoke about.

I do not want to speak about the wonders of nature.

I did not want to describe to you, like a poet, how beautiful the sunrise is, or how beautiful the sunset is, or how beautiful the snow-covered mountains are up above, or how beautiful the great sea is as it stretches out across the world. I did not want to describe the wonders of the universe, the wonders of nature. Here, when the Apostles say they recounted, I mean, spoke of, the great works of God, what are those great works? Where is God's greatness? What is God's greatness? The greatness of God. But, as we were saying, when someone describes the wonders of nature, people pay attention. That is why there is tourism, as they say: the human eye never has its fill, and the human ear never tires of listening.

But I told you: I am not speaking of these wonders of nature, and neither were the Apostles. They spoke of other great works of God, which perhaps one person in a thousand can see. What are they? Take a piece of chalk and write: the sun is a great work of God; so are the high mountains, the sea, and the vastness of space. I agree. An ant is a wonder, too, and so is a bee, a flower, and a single grain of sand. Even in one grain of sand,

Then came nuclear energy. All these things are wonders. ‘How great are Your works!’ But there is another wonder. I will tell you what it is, though I fear you may not pay attention, and I would be deeply saddened if my words went to waste. Greater than the sun that shines, the stars of heaven, the rivers, and the sea, there is another wonder of God. What is it? Take a piece of chalk and write it down.

The Entry of the Theotokos into the Temple, the Gospel, the Annunciation, open the Gospel and you will see a wonder. What a wonder! But you must believe, or you will not understand it. You need spiritual eyes. Open Holy Scripture and you will be given wings. I mean that: what I am telling you is real.

You can open Holy Scripture, but do not open it as you would a magazine or the daily newspaper. Open it with faith and reverence. Take Holy Scripture in your hands and open it, and the wings of an angel and an archangel will carry you upward. Where will they take you?

Not to where an astronaut has gone. We hear the words, “We who mystically represent the Cherubim.” Won’t God judge us if we come here to church, go in like cattle, and understand absolutely nothing, nothing at all?

The chanter sings the beautiful melodies, the priests sing, and we leave just as we came: ravens when we entered, ravens when we leave. There was a time when people entered the Church like ravens.

They came in as ravens and went out as doves. Now we come in darkened and go out darkened. There is no lasting change, because there is no faith. “How awesome is this place!” If you believe, come. If you do not believe, you might as well stay at home, or go to the café or the square. When you enter here, remember: “How awesome is this place!” What a wonder it is.

So when you open Holy Scripture, the wings of an angel and an archangel will carry you upward, not to where the astronauts went, but to a heaven beyond the heavens. And you will hear, “We who mystically represent the Cherubim”; amid the chaos of the universes, you will hear the most awe-inspiring words: “Let there be light.”

There was none. We stood at attention. All the scientists in the world stood at attention before those words. As easily as we turn a switch and turn on the lights in our homes, God said, “Let there be light.” It is still being analyzed, and science is still analyzing what the world is like. The world is electricity.

That is what the world is. And yet Scripture said it before all these great scientists took notice. George said it: the whole earth today is light; it is an electrical energy. “Let there be light,” was heard. So Holy Scripture takes you and lifts you high up, and there you hear the Word of God saying amid that darkness, “Let there be light.” And it takes you...

Then another angel takes you higher and higher, to the summit of Ararat. There he shows you a man left alone, because the earth had become flesh and the world was overwhelmed by the flood.

Another angel takes you up to Mount Sinai, where you hear Moses proclaim the Ten Commandments that the world receives. People have ten fingers; all human beings are born with ten fingers.

Only in a rare case is someone born without fingers.

I have seen children with four fingers, with three, with seven. But God gave you ten fingers. You have ten. Then suppose you cut off just one of them, ah!

They cut the commandments. A man does not cut off his finger, his own finger, but he does cut off God's commandment. You who cut off God's commandments, how small and insignificant you are in this world. Then, up above, you are in the midst of chaos and hear, “Let there be light.” On the mountain you hear God's thunder and lightning. On Sinai you receive the Ten Commandments. If you are in Holy Scripture and listen, what do you hear? You hear voices, the voices of prophets. The prophecy foretold, eight hundred years in advance, that the Holy Spirit would come into the world.

Go into the fiery furnace and hear the three youths sing, “Praise the Lord and exalt Him above all forever.” And when you close the Old Testament and open Holy Scripture, the New Testament, you will hear, as soon as you open the New Testament, the Gospel, you will hear, harmony.

What harmony! Sometimes a musician comes from Vienna, and kings and queens gather in Corfu to hear him. That is nothing beside this. If you want to hear heavenly music, music sung by angels and archangels rather than human voices, listen to this.

Do you want to hear the music? Open Holy Scripture, the Gospel. As soon as you open the Gospel, press the switch, open the Gospel, and you hear a heavenly host of angels and archangels saying, “Glory to God in the highest, and on earth peace, goodwill among men.”

Do you want to hear Christ Himself speak? Open the Gospel. Do you want to see great and astonishing miracles? Open the Gospel. Are you an unbeliever? Then go on and read about the sufferings of the Lord once, twice, three times.

Keep reading, and you will see the whole hill of Golgotha shake. Then you too will be compelled to kneel with the centurion and say, “Truly this is the Son of God.” And even if you are still a sinner, however sinful you are, even with your hands steeped in blood, however sinful you may be, you too will say with the thief, “Remember me, Lord, when You come into Your Kingdom.” All these beautiful things are in the Sacred and Holy Gospel.

These were the things the Apostles spoke about. The foreigners heard the Apostles proclaiming the mighty works of God. I have finished, brothers and sisters. But before I close, let me take a scale and weigh us all, myself first, then each of you, so we can see how far we have fallen short. Just as you step onto a scale to be weighed, come now to the scale of the Gospel.

Let us see what kind of Christians we really are.

I ask you: the Apostles spoke of the mighty works of God from morning till night. Here in Athens we have three hundred churches, five hundred priests, bell towers and ringing bells. But if a foreigner, an unbeliever, came here from India, Japan, Uganda, or elsewhere in Africa, would he hear us Greeks speaking of the mighty works of God in our everyday conversations?

Listen. A foreigner came to Greece a month ago, and he knew Greek perfectly. At the rate we are going, foreigners will know Greek better than we do. This man spoke it better than many Greeks.

He had heard that Greece was a country of Christians. He had heard that it was the only Orthodox kingdom in the world, with priests and preachers.

He had heard that religious people lived in Greece. So he said, “Let me go and see these religious people for myself.” At Piraeus he boarded one of the tourist ships that filled the Aegean.

The Aegean was filled, our sea was filled, with ships belonging to our shipowners, who trade on the world’s craze for tourism. He boarded one of those ships. As a stranger who knew no one, he strolled from one end of the ship to the other. He went up and down, into first class and second class, across the deck, and, with some difficulty, into the luxury areas. He went up to the bridge and down among the sailors. Everywhere he went, he acted like an inspector, a secret agent, observing the whole ship. What did he hear? He wanted to find out what the Greeks were discussing. For tell me, tell me, tell me, tell me what you seek, and I will tell you what you are. And tell me what you think about at night. Tell me what you think about at night, and I will tell you who you are.

Up on the bridge, down on the deck, right and left, past the luxury section, he went everywhere. What was there to hear? In one group they were discussing politics. Politics, that was a great matter. In another group they were discussing trade. Trade. How the exchange rate was doing, how the gold sovereigns and dollars were doing, trade. In another group he approached, he found some young people discussing something with such fervor.

Some argued so fiercely they seemed ready to grab one another and throw each other into the sea. Others talked about football matches. He was disappointed. Farther on, he found people discussing films and the cinema.

He went on and heard people discussing all sorts of things. Then he came upon a group of middle aged men with gray or white hair. “Let me go closer,” he thought, “and hear what they are talking about.” Elsewhere people talked about business, politics, and football.

Anyway, this group had gathered at one end of the ship, and they were, well, old men, or something like that. What could they want? What did they want? No one laugh; I forbid you to laugh.

I could weep, and weep. I warn you, because I understand what you are going to do now. Well, he came upon some older men, some elderly fellows, and thought that from these men... Well, as for the man, I do not know; he may be someone else. I do not know him.

And it seems the man was a good person and wanted to share his knowledge with him. Well, he came across one such man, who had a group of about ten of those fellows with him. What were they after? Listen. He pricked up his ears; he knew Greek, excellent Greek.

He stayed there to listen. Surely men of fifty or sixty would be discussing something serious. And what did he hear? They were shouting: ‘We’ll go to Athens, we’ll go to Rhodes, and when we return we’ll go to Parliament. We have sixty-five members of Parliament on our side. We’ll get it. Let the priests shout, let the bishops shout, let that crazy preacher shout. We’ll get it, whatever they say.’

‘What are they going to get?’ he wondered. He listened more closely. ‘We’ll get divorce,’ they said. ‘We’ll get automatic divorce.’ They kept shouting, and the man was disheartened to hear such talk aboard a Greek Orthodox ship, with a Greek Christian flag flying from its mast. He went on listening. Ah, you know, in only one place, just one...

Once, he stayed aboard the ship for three days, two or three days aboard the ship, and observed the things recorded, the things I told you about, the things recorded, the things recorded: our civilization, our civilization.

Ah, my homeland, my homeland, when you had no universities, when you had no academies! Asia Minor, blessed land, thrice-blessed land! Yes, when I went into the Sakarya region, to Antalya, to Pontus, into the little villages of Asia Minor, from morning till night they spoke of God, of God they spoke; they spoke of the Saints, they spoke of our holy faith.

Now, as he sat on the ship, he heard nothing about trade, competitions, matches, films, matters of honor, adultery, sexual immorality, perjury, fraud, theft, schemes, or that matter of divorce, which, if it happens, if it happens, means the world has reached this point.

...and so, when he went on, already disappointed, it was only in one section, only in one part of the ship, in one part of the ship, what, in one part of the ship?, only in one part of the ship that he heard the word ‘God.’ He said, ‘Glory to You, O God! I hear the word “God” on the ship.’ He was wrong. He was disappointed. In his bitterness, he realized it was not the word ‘God’ as he had hoped to hear it.

The only time I heard the word ‘God’ was in blasphemy. People say His name only when they want to blaspheme. So I ask you, fathers and mothers here in the Church: when you go home today and sit at your table, will you speak to your children about God? Before the Crucified Lord, before the Lord, before our forebears, I implore you to answer honestly. You have plenty to say about business, about family affairs, about your children’s studies. The human tongue never stops talking. Yet we have no tongue for...

We have no tongue to speak about our God, our Lord, the Holy Spirit. It is shameful. How has this happened? Many things are to blame, some will say. But what is the main reason people today have fallen silent and cannot speak about God?

They are ashamed to speak about God. Ashamed of God! Why? What is the reason? The Holy Spirit is absent from us. We do not have the Holy Spirit; we are ruled by the flesh. Before the Holy Spirit came, the apostles too kept their mouths shut. They could not speak about Christ. The devil had put a lock on their lips. But when the Holy Spirit came, their mouths opened. They became trumpets; they became rivers. The Holy Spirit must come and warm...

Warm our hearts. Our hearts are hard; each heart is like a pillar of ice. Let us ask the Holy Spirit to melt that ice, to soften and warm our hearts, so that our mouths, our lives, our whole being, everything in us, may be warmed.

May they praise and glorify the Father, the Son, and the Holy Spirit, unto ages of ages. Amen.

Έβαλον εις φυλακή.

Σήμερον αγαπητοί μου χριστιανοί

Είναι Κυριακή. Αλλά άραγε είναι Κυριακή;

Κυριακή θα πει η μέρα, όπως όλοι γνωρίζουμε, θα πει η μέρα αφιερωμένη εις τον Κύριον ημών Ιησού Χριστό. Εις την εκπλήρωση των ιερωτάτων καθηκόντων μας που έχουμε προς τον Θεό. Αλλά άραγε η Κυριακή, η σημερινή ημέρα, είναι αφιερωμένη στον Κύριον;

Από τα έργα τα οποία κάνουν σήμερα οι άνθρωποι, η σημερινή ημέρα δεν θα έπρεπε να ονομάζεται Κυριακή, αλλά έπρεπε να ονομάζεται με ένα άλλο όνομα. Έπρεπε να ονομάζεται, να με συγχωρέσετε, να με συγχωρέσετε για αυτό που θα πω.

Εάν πάμε από αυτά που ψάλλει η Εκκλησία, βέβαια η ημέρα είναι η Κυριακή. Αλλά από τα έργα μας η μέρα αυτή δεν πρέπει να ονομάζεται Κυριακή, αλλά πρέπει να ονομάζεται με ένα άλλο όνομα. Ας με συγχωρέσετε. Από τα έργα τα σημερινά η μέρα αυτή δεν πρέπει να ονομάζεται Κυριακή, αλλά πρέπει να ονομάζεται, ας με συγχωρέσετε, Διαβολική. Ανήκει στον Διάβολο.

Σας ρωτώ: πότε γίνονται τα περισσότερα εγκλήματα, οι περισσότερες ατιμίες, οι περισσότερες κλοπές, τα μεγαλύτερα εγκλήματα; Μέσα την ημέρα της Κυριακής δεν γίνονται; Κυριακή λοιπόν. Δεν θα έπρεπε την ημέρα αυτή όλοι μας, σύμφωνα με την ιεράν υποχρέωση που έχουμε, έπρεπε όλοι μας σήμερα, όλοι οι χριστιανοί, οι ορθόδοξοι, να είναι στην εκκλησία.

Δυο εκκλησιάζονται στην Ελλάδα. Οι άλλοι τώρα το καλοκαίρι μπαίνουν στα πούλμαν και κάνουν εκδρομές, χωρίς να λαμβάνουν τουλάχιστον πρόνοια να εκτελέσουν τας πρωινάς ώρας τα ιερά των καθήκοντα εις τον Θεόν. Αλλά, αδερφοί μου, ας αφήσω τον έλεγχο. Ας μη ζηλέψουμε αυτούς που σήμερα απουσιάζουν από την εκκλησία μας και κάνουν εκδρομές εις τα διάφορα τοπία της Ελλάδος. Και εδώ μέσα στην εκκλησία, εδώ μέσα στην εκκλησία, στον ιερόν αυτόν χώρον που ευρισκόμεθα, είναι δυνατόν, αγαπητοί μου, να κάνουμε μια εκδρομή, πνευματική εκδρομή, νοερά εκδρομή, που είναι πολύ καλύτερη από τις εκδρομές που κάνει ο κόσμος με τα αυτοκίνητά του. Ελάτε λοιπόν, αδέρφια μου, να κάνουμε μια νοερά εκδρομή, μια πνευματική εκδρομή, που να κάνουμε την εκδρομή...

Σκοπός της εκδρομής αυτής, της νοεράς εκδρομής.

Ανθρωπής είναι ο σημερινός Απόστολος. Τον ακούσατε, τον προσέξατε; Δεν έχω καιρό. Δεν θέλω να σας κουράσω. Ελάτε το βράδυ στην αίθουσα 44, να έχουμε καιρό άφθονο, να έχουμε καιρό πολύ, να τα εξηγήσουμε τα λόγια του Θεού. Τώρα, όρθιοι όπως κάθεστε στη Θεία Λειτουργία, χωρίς καθίσματα και με τα αργά, τα αργά, τα αργά ψαλσίματα, δεν θέλω να σας κουράσω κι εγώ περισσότερο.

Γι' αυτό λοιπόν θα συντομεύσω το λόγο και θα προσπαθήσω να σας πω λίγα λόγια και παρακαλώ να έχετε υπομονή να με ακούσετε. Ελάτε να κάνουμε μια εκδρομή. Πώς;

Με τα φτερά της φαντασίας. Οδηγός μας, ο Απόστολος. Μας παίρνει σήμερα ο Απόστολος, ο Λουκάς, ο οποίος έγραψε το Ευαγγέλιο, μας παίρνει επάνω στα φτερά της φαντασίας, επάνω στα φτερά της πραγματικότητας θέλω να πω.

Μας παίρνει και μας βγάνει μέσα από το κλεινόν άστυ, μας βγάνει μέσα από την Αθήνα, μας υψώνει ψηλά ψηλά, μας περνάει πέρα από την Εύβοια, πέρα από τας Σποράδας νήσους, μας περνάει από τα γαλανά νερά του Αιγαίου Πελάγους, μας προσεγγίζει στην χώρα των ηρώων, την Μακεδονία.

Μία, περνούμε τον Στριμώνα και πέφτουμε μετά τον Στριμώνα σε μια ωραιοτάτην πεδιάδα, και εκεί στην πεδιάδα η οποία κείται μεταξύ της Δράμας και της Καβάλας ευρίσκεται μια ωραία πόλη, μια από τα στερεότερα πόλεις που είχε τότε ο κόσμος, ευρίσκεται η πόλη των Φιλίππων.

Τώρα είναι ερείπια. Όσοι τουρίστες πάνε στα ερείπια των Φιλίππων...

Αυτή που ευρίσκεται μεταξύ, λέγω, Δράμας και Καβάλας, στο μέσο του δρόμου αυτού. Όσοι πια πάνε τουρίστες από τα διάφορα μέρη του κόσμου για να δουν τα ερείπια της πόλεως αυτής, βέβαια έχει πολλά τα ενδιαφέροντα η πόλις των Φιλίππων. Άλλοι από τους τουρίστες θαυμάζουν το Φρούριον που είναι πάνω στην Ακρόπολη, πάνω στους λόφους.

Άλλοι την αγοράν, άλλοι θαυμάζουνε, βλέπουν τα ίχνη μιας μεγάλης οδού, της λεγομένης Εγνατίας Οδού, η οποία άρχιζε από το επίνειο της Καβάλας και έφτανε μέχρι το Δυρράχιο, άλλοι θαυμάζουνε το θέατρο, ένα από τα μεγαλύτερα θέατρα που υπάρχουν εκεί.

Αλλά όσοι είναι χριστιανοί δεν θαυμάζουν ούτε τα φρούρια, ούτε τα κάστρα, ούτε την αγορά, ούτε τα ίχνη της Εγνατίας Οδού. Αλλά όσοι είναι χριστιανοί, όσοι πιστεύουν στον Κύριο, αφήνουν όλα αυτά τα ερείπια, τα οποία διαλαλούν την ματαιότητα του κόσμου.

Και πηγαίνουν κάπου κάτω από το φρούριο, σε κάπου χαμηλά, πηγαίνουν κάπου εκεί που ήταν η φυλακή των Φιλίππων, και τα μάτια τους βουρκώνουν, και η καρδιά τους χτυπάει, και τα χείλη τους ψιθυρίζουν, και πέφτουν κάτω και φιλούν το έδαφος.

Γιατί εκεί στη φυλακή ερρίφθηκε ο Απόστολος Παύλος.

Ο Απόστολος Παύλος στη φυλακή; Μα τι έκανε ο Απόστολος Παύλος ώστε να πάει στη φυλακή; Έκανε καμιά, έκανε έγκλημα από εκείνα τα εγκλήματα τα οποία κάνουν οι άνθρωποι; Ο Απόστολος Παύλος, ο ευεργετικότατος των ανθρώπων, δεν έπραξε τίποτε εις βάρος της τιμής, της περιουσίας και της αξιοπρεπείας των άλλων ανθρώπων.

Αλλά τι έκανε; Ποιο ήταν το έγκλημά του; Έγκλημα ήταν. Ποιο έγκλημα; Το ότι επίστευε στον Κύριον Ιησού Χριστό, τον Χριστόν, το ότι την πίστην αυτήν την διεσάλπιζε δεξιά και αριστερά, το ότι ήταν εναντίον της ψευδούς λατρείας, ήταν εναντίον της ειδωλολατρίας, ήταν εναντίον της εκμεταλλεύσεως των αφελών εκ μέρους των μάγων, εκ μέρους των αστρολόγων, οι οποίοι τεράστια ποσά εισέπραττον για να λέγουν τα μαντεία των και τας διαφόρους προφητείας των.

Δι' αυτό συνελήφθη από τους στρατηγούς της πόλεως, τον έκλεισαν, τον χτύπησαν όπως χτύπησαν τον Χριστό εις το πραιτώριο του Πιλάτου. Και όπως ήταν ματωμένος με τα αίματα που έτρεχαν από το κορμί του, αυτόν και τον αντάξιο συνοδόν του, τον Σίλαν, τους έπιασαν και τους έριψαν μέσα στο μπουντρούμι, μέσα στη φυλακή.

Ο Απόστολος Παύλος στη φυλακή. Οποία αδικία! Αλλά ενώ ο Απόστολος Παύλος είναι στη φυλακή, μέσα, περιορισμένος στο κελί του, κάποιος άλλος ληστής, τι ληστής, αρχιληστής, τι αρχιληστής, ο χειρότερος που μπορούσε να πει κανείς ότι ήταν το αγριότερον θηρίον που κατασπάραζε τους ανθρώπους, και ο ληστής αυτός, ο κακοποιός αυτός, δεν ήταν επάνω στα ψηλά βουνά.

Ο ληστής αυτός δεν βρίσκεται μέσα εις τας πόλεις, αλλά βρίσκεται μέσα εις το κέντρο της αυτοκρατορίας της Ρωμαϊκής. Ήταν μέσα εις τη Ρώμη και ήταν ελεύθερος. Ποιος ήταν αυτός; Ήταν ο Νέρων. Ο Νέρων που ήταν ο αγριότερος των ανθρώπων και όντως ληστής, αλλά ληστής με στέμμα, με κορόνα.

Ο μεν λοιπόν Παύλος ευρίσκετο μέσα στις φυλακές, ο δε Νέρων, ο αυτοκράτορ της απεράντου Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, γλεντοκοπούσε μέσα εις τα ανάκτορα της Ρώμης.

Αν ήμουν ζωγράφος, αν ήμουν ζωγράφος, θα έπρεπε να πινέρω, να ζωγραφίσω δυο εικόνες. Από ένα μέρος ένα μπουντρούμι, και μέσα στο μπουντρούμι, κάτω στα κάγκελα, ένα ανθρώπινο ράκος, ματωμένο, γδαρμένο, πεινασμένο, να κάθεται μέσα στη φυλακή εκεί, και τα αίματά του, χωρίς νοσοκόμων, χωρίς γιατρών, χωρίς περιποίηση, μέσα στο μπουντρούμι ο Απόστολος Παύλος.

Και από το άλλο μέρος θα ζωγράφιζα μια εικόνα, ένα παλάτι μαρμαρινό, να λάμπει και να αστράφτει από την πολυτέλεια, και επάνω εις τον θρόνον να κάθεται το τέρας αυτό, ο Νέρων. Σας ερωτώ, όχι εγώ, όχι εγώ, σας ερωτά ο Ιερός Χρυσόστομος που έφτιασε τη Θεία Λειτουργία και σας ερωτάει: Πού θα προτιμούσατε να μείνετε; Πού θα προτιμούσατε να μείνετε; Μαζί με τον Απόστολο Παύλο στο μπουντρούμι ή να μένετε μες στο παλάτι που άστραφτε από διαμάντια και χρυσάφι με τον Νέρωνα; Δική σας δουλειά να απαντήσετε.

να απαντήσετε. Δεν ξέρω τι θα προτιμούσατε. Αλλά ο Ιερός Χρυσόστομος λέει: χίλιες φορές να είμαι στο μπουντρούμι με τον Παύλο, αν και δικαιοσύνης και αληθείας, παρά να κάθομαι στα μαρμαρένα παλάτια με τους βασιλείς του αιώνος, όπως ήταν ο Νέρων. Έτσι λέγει.

Έτσι λέγει. Ήταν εποχή που η Εκκλησία μας, η Εκκλησία μας ήταν στα μπουντρούμια, ήταν ένδοξος Εκκλησία. Αλλά από την ώρα που η Εκκλησία έφυγε από τα μπουντρούμια και ανέβηκε ψηλά και έκανε σχέση δεξιά και αριστερά και εκκοσμικεύτηκε η Εκκλησία, από τότε πλέον η Εκκλησία, συμμαχήσασα με τους Καίσαρας του αιώνος τούτου, έχασε πλέον από τη λαμπρότητα και το άστρο αυτής.

Στη φυλακή ήταν ο Απόστολος Παύλος, μέσα στα μπουντρούμια ήταν, ο Νέρων ήταν ελεύθερος. Δεν έπρεπε να μείνει πάντοτε ο Παύλος μέσα στη φυλακή. Αυτός ο αετός, έτσι τον ονομάζει ο Χρυσόστομος. Αυτός ο αετός, ο χρυσόφτερος, ο χρυσός αετός.

Δεν έπρεπε να μπει μέσα στο κλουβί. Μέσα στο κλουβί μπαίνουν τα μικρά πουλιά. Μέσα σε ένα κλουβί ένας αετός που είναι συνηθισμένος να πετάει επάνω στους αιθέρες. Ένας αετός του πνεύματος. Ο Απόστολος Παύλος δεν μπορούσε να μείνει στο κλουβί, έπρεπε να ανοίξει το κλουβί, να βγει προς τα έξω, να κηρύξει ανατολή και δύση το Ευαγγέλιο του Χριστού.

Πώς άνοιξε η φυλακή; Ήταν εύκολο να ανοίξει η φυλακή; Αν πάτε να την δείτε στους Φιλίππους, είναι βαθιά στο χώμα, γύρω-γύρω ήταν στρατιώτες Ρωμαίοι οι οποίοι φύλαγαν. Οι πόρτες ήταν σιδερένιες, δεσμοφύλακας υπήρχε εκεί, ο οποίος εφύλασσε. Ήταν αδύνατο να φύγει κανείς από τη φυλακή αυτή.

Κι όμως εβγήκε μέσα από τη φυλακή. Πώς εβγήκε; Όταν θέλει ο Θεός, όταν είναι θέλημα Θεού, δεν μπορεί ο άνθρωπος να μείνει εκεί που τον βάζουν οι άλλοι. Και βγήκε από τη φυλακή. Πώς εβγήκε, πώς εβγήκε; Με σεισμό, την ίδια νύχτα που τον φυλακίσανε, ενώ οι στρατιώτες οι Ρωμαίοι εφύλασσαν και ο Νέρων διασκέδαζε στα ανάκτορά του και οι άρχοντες εκραιπάλουν δεξιά και αριστερά, την ώρα εκείνη κάτω εις τα ανάκτορα, μέσα στη φυλακή, στο μπουντρούμι εκείνο, έγινε σεισμός, εσείστηκαν, άνοιξαν οι σιδερένιες πόρτες, έπεσαν από τα χέρια τα δεσμά των φυλακισμένων, ο δεσμοφύλακας εταράχθηκε.

Δεν βγήκε βέβαια την νύχτα εκείνη, διότι είχε άλλο προορισμό: να βαπτιστεί ολόκληρη η οικογένεια του δεσμοφύλακος, αλλά την επόμενη μέρα, ύστερα από το γεγονός αυτό, δεν ήταν δυνατόν παρά ήδη οι στρατηγοί ήρθαν και τον παρακαλούσαν να βγει από την πόλη για να υπάγει ελεύθερος.

Αυτό, αγαπητοί μου, το γεγονός μας διδάσκει. Υπάρχουν μερικοί: ο σεισμός αυτός που έσεισε την φυλακή των Φιλίππων δεν είναι τυχαίο γεγονός. Όσοι από τους χριστιανούς, όσοι από τους ψευδοφωτισμένους, όσοι νομίζουν ότι ο σεισμός είναι τυχαίο γεγονός, ότι τα πάντα είναι φυσικό γεγονός, ασχέτως προς την πρόνοια του Θεού, ας διαβάσουν τον σημερινόν Απόστολο.

Ότι ο σεισμός των Φιλίππων δεν ήταν τυχαίο γεγονός. Ναι, αδερφοί μου, ο σεισμός είναι βέβαια φυσικό φαινόμενο, αλλά υπεράνω του φυσικού φαινομένου είναι η χείρ του Κυρίου, η οποία διοικεί τα άστρα του ουρανού και τας αβύσσους της θαλάσσης, και σείει τα εδάφη του κόσμου. Ο επιβλέπων επί την γη και ποιών αυτήν τρέμειν, ο απτόμενος των ορέων και καπνίζονται. Αυτή είναι η πίστη μας.

μας. Εσύ στη σεισμός στο Γολγοφά, όταν οι ευρώοι αισθάνωσαν το Χριστό, σεισμός την ημέρα της Αναστάσεως, σεισμός μέσα στο μπουντρούμι για να αποδείξει ο Θεός ότι αγανακτεί εναντίον της αδικίας και εναντίον των ανθρώπων εκείνων οι οποίοι φυλάκισαν την αλήθεια. Τελειώνω. Προτού να τελειώσω, εξ αφορμής του του σεισμού, για να αφήσω τα άλλα διδάγματα. Και σήμερα, αγαπητοί μου, εδώ η Ελλάδα σείεται διαρκώς. Εσείσθη η Κεφαλονιά, εσείσθησαν τα νησιά του Ιονίου, εσείσθη ο Βόλος, εσείσθησαν οι Σποράδες, εσείσθη κάτω η Πελοπόννησος, σείεται τώρα χρόνια πολλά η Ελλάδα. Τι λέγουν οι επιστήμονες, τι λέγουν οι δημοσιογράφοι, τι λέγει ο ένας, τι λέγει ο άλλος; Εγκέλαδος, φωνάζουν.

Τυχαία γεγονότα, φυσικά γεγονότα, ότι οι σεισμοί δεν είναι τυχαία γεγονότα. Σύμφωνα με τα Γραφά, σύμφωνα με τον Απόστολο τον σημερινό. Ότι τίποτε, ένα πουλάκι, ακούτε, το είπε ο Χριστός, ένα πουλάκι, ένας σπουργίτης δεν πέφτει στη γη χωρίς το θέλημα του Θεού.

Μια τρίχα εκ της κεφαλής δεν χάνει ο άνθρωπος χωρίς το θέλημα του Θεού. Και ένας σεισμός που καταστρέφει πολιτείες ολόκληρες και μεταβάλλει νεκροταφεία τον κόσμο, είναι αδύνατο να είναι έξω από τας βουλάς του Θεού.

Σείεται η Ελλάδα. Γιατί σείεται; Εμένα ρωτάτε; Εμένα ρωτάτε; Ερωτήστε τις συνήθειές σας. Ερωτήστε τα δικαστήρια. Ανοίξτε τις εφημερίδες, ρίψτε μια ματιά στην οικογένειά σας, ρίψτε μια ματιά στην κοινωνία μας και εξετάσετε αν ζούμε, Αν ζούμε, αδέρφε μου.

Και εμείς που φορούμε το μαύρο αυτό πανί και σύστημα εκεί, και οι μικροί και οι μεγάλοι, εάν ζούμε σύμφωνα με το Ευαγγέλιο του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Σείεται η Ελλάδα και θα σειστεί ακόμη περισσότερο η Ελλάδα και θα θρηνήσουμε μεγάλα θύματα και συμφορές μεγάλες για πολλά αμαρτήματα τα οποία διαπράττουμε από του λίκνου μέχρι του γήρατος, από τα μικρά παιδιά που βυζαίνουν μέχρι τον ασπρομάλλη γέροντα και από την καλύβα μέχρι τα παλάτια και από τα μοναστήρια μέχρι τα πατριαρχεία.

Και δεξιά και αριστερά, άπαντες, ευρισκόμεθα μέσα εις έναν φοβερόν κλοιόν αμαρτιών και ασεβειών και εγκλημάτων, για το οποίο θα δώσουμε λόγον. Άπαντες, δι’ ημάς σείεται η Ελλάδα. Εγώ, σαν αμαρτωλός, δεν μπορώ την ώρα αυτή να σας δώσω έναν κατάλογο των αμαρτημάτων της πατρίδος μου.

Μία φρονώ όμως, ότι η κυριότερα αιτία για την οποία σύεται ο φλοιός της Ελλάδος, η κυριότερα αιτία για την οποία θα σεισθεί περισσότερο και αυτή ακόμα η Ακρόπολις που την κάναμε είδωλο, είδωλο, είδωλο, και αυτήν την ημέρα θα κατρακυλήσει για να σπάσει τα κεφάλια μας, και ο Πάρνης και το Πεντελικόν και η θάλασσα θα σεισθεί και θα γίνει σεισμός μεγάλος.

Γιατί, για ένα και μόνο αμάρτημα, τα σβήνω όλα τα άλλα, όλα τα άλλα παίρνω σφουγγάρι και τα σβήνω. Ένα αμάρτημα δεν το υποφέρω πια: ότι κάθε μέρα, αν πάτε κάτω στην Αραπιά, κάτω στην Αραπιά αν πάτε, κάτω εκεί που είναι οι Μαύροι, οι Αιθίωπες, ούτε ένας, αδέρφια μου, ούτε ένας Αράπης δεν τολμάει να βλαστημήσει τον Θεό του.

Εδώ στην Ελλάδα, μικροί και μεγάλοι, ανοίγουμε τα βρωμερά μας στόματα και βρίζουμε Χριστό, Παναγία, καντήλια, Τραπέ, τα πάντα. Υπάρχει Θεός ή δεν υπάρχει Θεός; Η βλασφημία που ακούεται από τα στόματά μας είναι φρικτή. Γι' αυτό φοβούμαι, αδέρφια μας.

Φοβούμαι, αδέρφια μου. Ένας μόνον εκάθισε, εκάθισε στο τηλεφωνείο, εκάθισε και εμέτρησε ότι μέσα σε ένα χρόνο από τα σύρματα του τηλεφώνου περάσανε πόσες βλασφημίες. Ακόμα και όταν παίρνουμε το τηλέφωνο να πούμε καλημέρα, υπάρχουν πολλά τέρατα, πολλά τέρατα.

Αυτά που αν τούνα που είναι καλημέρα, δεν είναι καλημέρα, αλλά βλαστημάνε την Παναγιά, βλαστημάνε τον Σταυρό, βλαστημάνε τα όσια και ιερά. Μια λοιπόν τηλεφωνήτρια από το τηλέφωνο εμέτρησε, είχε υπομονή να μετρήσει ότι από τα σύρματα του τηλεφώνου περάσανε μέσα έναν χρόνο στην Ελλάδα μας δέκα χιλιάδες βλαστημίες.

Ω Θεέ μου, ω Θεέ μου, πώς μας ανέχεσαι. Φοβούμαι, αδέρφια μου, καμιά νύχτα θα γίνει σεισμός: ούτε Ακρόπολις, ούτε παλάτια, ούτε στρατώνες, ούτε πανεπιστήμια. Όλα θα γίνουν γης Μαδιάμ, γης Μαδιάμ. Μετανοήστε, αδέρφια μου, πιστέψτε στον Χριστό, βουλώστε τα στόματα των απίστων, για να αγωνιστώμεν, όπως ο Παύλος μες στο μπουντρούμι, μες στο μπουντρούμι, δοξολογούσε τον Θεό.

Εγώ, εμείς δεν είμαστε μέσα στο μπουντρούμι. Μέσα σε μια πατρίδα ελεύθερη είμαστε, απολαμβάνουμε τα αγαθά του Θεού. Ας γίνουν λοιπόν τα στόματά μας, όλα τα στόματά μας και όλες οι καρδιές μια κιθάρα, να υμνούμεν Πατέρα, Υιόν και Άγιον Πνεύμα.

Ισαιώνα Σεων Αμή

Ακούομεν λαλούντων αυτών ταις ημετέραις γλώσσαις τα μεγαλεία του Θεού.

Σήμερον, αγαπητοί μου χριστιανοί, σήμερον είναι εορτή και πανήγυρις μεγάλη. Σήμερον η Αγία Ημών Εκκλησία εορτάζει τα γενέθλια. Δηλαδή τίνος εορτάζει τα γενέθλια; Εμείς γνωρίζουμε ότι στις 25 Δεκεμβρίου η Εκκλησία μας εορτάζει τα γενέθλια του Κυρίου Ημών Ιησού Χριστού.

Σήμερα τίνος είναι τα γενέθλια; Σήμερα εορτάζαμε τα γενέθλια της Εκκλησίας.

Είναι σήμερα, σαν σήμερα παρουσιάστηκε στον κόσμο, έγινε σήμερα η Εκκλησία. Μα αυτή η Εκκλησία τι είναι; Αυτή η Εκκλησία είναι στύλος της αληθείας, είναι το μυστικό σώμα του Χριστού, είναι το ταμείο της χάρητος, είναι Ιησούς Χριστός παρατεινόμενος εις τους αιώνας.

Δεν καταλάβατε τίποτα από αυτά. Γι' αυτό και εγώ κατεβαίνω. Τι είναι η Εκκλησία; Είναι σαν μέσα σε μια γη ξηρά, που δεν υπάρχει ούτε μια σταλαγματιά νερό, ξαφνικά να ανοίξει μια πηγή, τι λέγω πηγή, να ανοίξει ένα ποτάμι, σαν μια δεξαμενή απέραντος.

Και όπως εδώ στην Αθήνα δεν υπάρχει σπίτι που να μην πίνει νερό, αλλά το νερό που πίνει όλο έρχεται από τη δεξαμενή, από την Ούλεν εκεί στο Μαραθώνα, κατά παρόμοιον τρόπο σήμερα μια δεξαμενή άνοιξε το Πνεύμα το Άγιο.

Μια δεξαμενή, και αυτή μεν που είναι εκεί πέρα στο Μαραθώνα δεν αποκλείεται μια μέρα για τα αμαρτήματά μας να είναι μια μέρα που να μην έχει μια σταλαγματιά νερό μέσα. Και δεν αποκλείεται μια μέρα και τα ποτάμια να ξεραθούν.

Και δεν αποκλείεται μια μέρα και οι θάλασσες, γιατί θα γίνει άνω κάτω ο κόσμος. Αλλά μπορούν να ξεραθούν εκεί οι δεξαμενές και τα ποτάμια, αλλά αυτή η δεξαμενή, αυτό το ποτάμι το μεγάλο που τρέχει συνεχώς και ποτίζει όχι τα κορμιά μας τα διψασμένα, αλλά ποτίζει τις καρδιές μας, αυτό το ποτάμι το μεγάλο το αστείρευτο.

Αυτή η δεξαμενή απέραντος δεν θα πάψει ποτέ, είναι αστείρευτος. Δεν είναι δικά μου λόγια, είναι τα λόγια του Χριστού, το Πνεύμα το Άγιο λέει: Εγώ θα χύσω, λέει, θα ανοίξω μέσα στις καρδιές των ανθρώπων ποτάμια ολόκληρα να ποτίζονται.

Και εδώ η Εκκλησία μας, αγαπητοί μου χριστιανοί, εδώ κάθε εκκλησία μας είναι μια βρυσούλα, είναι. Όσες εκκλησίες έχει μέσα η Αθήνα, τόσες βρυσούλες είναι. Και όπως ο διψασμένος πάει στις βρυσούλες και πίνει νερό, έτσι ακριβώς έρχεται και ο διψασμένος άνθρωπος εδώ μέσα στην εκκλησία και ανοίγει η βρυσούλα αυτή και δροσίζεται ο άνθρωπος.

Βέβαια, έτσι, όποιος διψά ας έρθει κοντά μου να πιει και δεν θα διψήσει στον αιώνα. Σήμερα λοιπόν είναι η μέρα που άνοιξε το ποτάμι αυτό του Αγίου Πνεύματος. Σήμερα είναι η μέρα που εξεχύθη επάνω στους ανθρώπους η χάρη του Αγίου Πνεύματος.

Σήμερα είναι τα γενέθλια της Εκκλησίας, σήμερα είναι μεγάλη εορτή. Όλα όσα ακούγονται σήμερα, όλα, τα τροπάρια, ο Απόστολος, το Ευαγγέλιο.

Προπαντός δε οι ευχές, που σας παρακαλώ να τις προσέξετε όλες. Δεν βγει κανείς έξω. Διότι μετά το τέλος της Θείας Λειτουργίας θα γίνει εσπερινός. Θα διαβάσουμε ευχές, κατανυκτικές ευχές θα διαβάσει η Εκκλησία.

Δεν πρέπει κανείς να απουσιάσει. Αλλά να γονατίσουμε όλοι και με δάκρυα να παρακαλέσουμε τον Θεό. Αυτές οι ευχές είναι αριστουργήματα. Αυτά, όλα αυτά λοιπόν που ακούγονται σήμερα, έχουν μέσα τους ένα ανέκφραστο μεγαλείο.

Λοιπόν, αλλά για να τα εξηγήσουμε όλα αυτά, να εξηγήσουμε τα νοήματα που έχουν οι ευχές, να εξηγήσουμε τον Απόστολο, να εξηγήσουμε το Ευαγγέλιο, να εξηγήσουμε τα τροπάρια, πρέπει τουλάχιστον εδώ μέσα στην εκκλησία να αρχίσουμε, να τελειώσουμε από τώρα, να αρχίσουμε να τα ερμηνεύω αυτά, πρέπει τουλάχιστον ούτε το μεσημέρι να βγούμε.

Τι λέγω, 7 to 8 ώρες χρειαζόμαστε να τα κάνουμε λιανά. Αυτά που... γιατί τώρα αυτά δεν είναι λιανά. Όπως παίρνεις στα χέρια σου μια λίρα και τη λίρα αυτή πας και την εξαργυρώνεις, έτσι κάθε λόγος που πέφτει από το στόμα του ψάλτου, κάθε λόγος που φεύγει από τον παπά, μπορεί να είναι οποιοσδήποτε παπάς, δεν έχει σημασία. Μπορεί ένας να κρατάει στα χέρια του, ένας αράπης, μπορεί να είναι ένας ακάθαρτος, λίρα μια φορά κρατάει. Δεν σε ενδιαφέρει αν αυτός που τη δίνει τη λίρα είναι αράπης, αν είναι μαύρος, είναι τούτο, μια φορά λίρα κρατάει. Έτσι λοιπόν τα λόγια που βγαίνουν από το στόμα του

Από το στόμα του ψάλτου, από το στόμα του παπά, από το στόμα του ιεροκήρυκος, από το στόμα είναι λίρες και αυτά πρέπει να τα εξαργυρώσουμε. Λοιπόν, για να καθίσω να τα εξηγήσω, να τα κάνω λιανά, να τα καταλάβετε αυτά τα πράγματα όλα, πρέπει να καθίσουμε μέχρι τη νύχτα.

Ποιος από εσάς έχει διάθεση; Δεν έχουμε διάθεση. Εδώ λίγο να αργήσω, με τα ρολόγια σας, τα κέρδια, για να εξετάσουμε πως εδώ; Για πάτε παρακάτω, εκεί στο δικαστήριο. Πω πω, πού καταλήσαμε, πού καταλήσαμε, πού καταλήσαμε. Εδώ μέσα μια ώρα δεν μπορούμε να σταθούμε, δεν μπορούμε να σταθούμε.

Εκεί κάτω, λέει, στο δικαστήριο που δικάζεται ένα άγριο έγκλημα, που πρέπει κανείς να κλαίει και να θρηνεί, μαζευθήκανε, στριμωχθήκανε, στριμωχθήκανε. Σαν τα πρόβατα μέσα και τους διώχνει η αστυνομία και δεν φεύγουν.

Μέχρι τα μεσάνυχτα, μέχρι τις πρωινές ώρες. Τι να ακούσουν; Πρέπει να φράξουν τα αυτιά τους να μην ακούν το φρικτό αυτό έγκλημα. Πρέπει να φράξουν τα μάτια τους να μην βλέπουν. Και τι να κάνουνε; Πήγανε μέσα να αποδοκιμάσουν τον εγκληματία που σκότωσε μια κοπέλα εδώ;

Όχι, να τον εγκωμιάσουν. Έξι ώρες, επτά ώρες, μέχρι την πρωινή ώρα. Δεν πάνε στο σπίτι τους. Α, σατανικός κόσμος. Κόσμος του διαόλου πλέον. Εδώ στην εκκλησία δεν έρχεται ούτε μια ώρα. Εκεί στο δικαστήριο θα καθίσει μέχρι τις πρωινές ώρες για να ακούσει την απόφαση, να ακούσει τι θα πουν οι δικηγόροι και όλος ο άλλος.

Γι' αυτό λοιπόν, επειδή και εγώ ξέρω ότι δεν έχετε διάθεση να ακούσετε πολλή ώρα, γι' αυτό δεν θα σας κρατήσω, με συγχωρείτε πολύ, θα σας πω πολύ λίγα λόγια. Όχι επάνω να τα ερμηνεύσω αυτά, αλλά από όλα αυτά τα χρυσά νομίσματα τα οποία σήμερα σκορπάει το Πνεύμα το Άγιον, εγώ θα προσπαθήσω να σας εξαργυρώσω ένα χρυσό νόμισμα.

Ποιο το χρυσό νόμισμα; Είναι ο τελευταίος στίχος του Αποστόλου του σημερινού. Το να ακούσετε τι είπε ο Απόστολος σήμερα. Το τέλος του Αποστόλου, ο τελευταίος στίχος του Αποστόλου. Τι λέγει ο τελευταίος στίχος του Αποστόλου;

Λέει ότι εκεί στα Ιεροσόλυμα μαζεύθηκαν χιλιάδες, εκατομμύρια κόσμος για να γιορτάσουν και αυτοί οι Εβραίοι τη δική τους Πεντηκοστή. Και ήσαν λοιπόν μαζεμένοι, για μετρήστε, εκεί μέσα στα Ιεροσόλυμα ήταν μαζεμένοι.

Άλλοι ήταν από τον Πόντο, άλλοι ήταν από τη Μεσοποταμία, άλλοι ήταν από το Αραράτ, άλλοι ήταν από την Αρμενία. Άλλοι ήταν από τον Καύκασο, κάτω από την Καππαδοκία, από τη Φρυγία, από την Ιωνία, κάτω από την Αίγυπτο, από τη Λιβύη, από την Αραβία, από την Κρήτη και από την Κύπρο.

Και όλοι αυτοί μαζεύτηκαν εκεί πέρα, όλα τα μιλέτια, όλος ο λαός αυτός τι έκανε; Κάθε λαός από αυτούς που ήταν μαζεμένος μιλούσε τη δική του γλώσσα.

Μέσα στα Ιεροσόλυμα υπήρχε κανένας που να ξέρει όλες τις γλώσσες; Πόσες γλώσσες είναι αυτές; Αν μετρήσετε αυτά που είπανε, θα ήταν από 15 to 18 γλώσσες, γλώσσες και διαλέκτους. Υπάρχει άνθρωπος που να ξέρει όλες τις γλώσσες του κόσμου; Δεν υπάρχει.

Το πολύ πολύ να μάθει άνθρωπος τρεις, τέσσερις, πέντε. Φαινόμενο Φαινόμενο είναι να υπάρχει άνθρωπος να ξέρει 7 γλώσσες Μα εδώ πέρα δεν είναι 7 γλώσσες, εδώ πέρα είναι όλες οι γλώσσες, λέγει. Και δεν είναι μόνο αυτό, ότι έμαθαν, λέγει, οι Απόστολοι, οι Απόστολοι, λέγει, σε μια στιγμή.

Εδώ για να μάθεις μια γλώσσα θέλεις 2 χρόνια, 3 χρόνια, 4 χρόνια. Εκεί μέσα σε μια στιγμή έμαθαν, μα δεν είναι το σπουδαίο αυτό. Το σπουδαίο δεν είναι ότι έμαθαν οι Απόστολοι όλες τις γλώσσες. Το σπουδαίο δεν ήταν ότι σε μια στιγμή, σε ένα λεπτό εμάθανε τις γλώσσες.

Ποιο είναι το σπουδαίο; Το σπουδαίο είναι άλλο. Διότι μπορεί, αγαπητέ μου, να ξέρεις φαρσί τα γαλλικά, τα αγγλικά, τα ρώσικα, τα αμερικάνικα και όλες τις γλώσσες, αλλά δεν έχει σημασία τι λες. Αν λες αραβικά ή αν λες ό,τι γλώσσα να είναι, σημασία είναι τι είναι αυτά που λες.

Τι να σε κάνω να ξέρεις 6 to 7 γλώσσες και να λες ανοησίες; Αν βάλεις και έναν αυτό, ένα ψιττακό, θα αρχίσει και αυτός να λέγει, αλλά λέγει αυτά. Λοιπόν, δεν έχει σημασία, δεν έχει σημασία τη γλώσσα που ξέρεις, τι λες.

Αυτά τα οποία έλεγαν οι Απόστολοι ήταν σπουδαία. Τι συζητούσαν οι Απόστολοι; Τι έλεγαν οι Απόστολοι; Αυτό λέγει σήμερα, λέγει ο αυτός. Αυτό να προσέξουμε, ότι όλοι αυτοί, λέει, οι Απόστολοι ελάλουν, λέει, ομιλούσαν τα μεγαλεία του Θεού.

Τι σημαίνει αυτό το πράγμα; Ότι οι Απόστολοι ομιλούσαν τα μεγαλεία του Θεού. Ποια είναι αυτά τα μεγαλεία του Θεού; Υπάρχουν μεγαλεία του Θεού. Όπου να ανοίξεις τα μάτια σου, άνθρωπε, όπου να κοιτάξεις, είναι γεμάτο με μεγαλεία του Θεού.

Αλλά τι συμβαίνει, αγαπητοί; Συμβαίνει ότι ο άνθρωπος τα συνήθισε τα μεγαλεία αυτά του Θεού και δεν δίνει καμιά σημασία. Αν υποθέσουμε όμως ότι ένας έχει γεννηθεί, είναι τυφλός εκ γενετής, όπως ήταν ο τυφλός της προπερασμένης Κυριακής.

Εάν λοιπόν ένας είναι τυφλός εκ γενετής 15 to 20 χρόνια και ακούει από τη μάνα του και από τον πατέρα του ότι υπάρχουν ωραία πράγματα στον κόσμο, αλλά δεν τα βλέπει. Για να υποθέσουμε ότι ξαφνικά, ξαφνικά ανοίγουν τα μάτια του και βλέπει όλα αυτά τα ωραία, θα θαμπωθεί.

Από το πρωί μέχρι το βράδυ υπάρχουν παραδείγματα τέτοια που άνοιξαν τα μάτια τους και άμα είδαν τον ήλιο, άμα είδαν τα φεγγάρια, άμα είδαν τα αστέρια, άμα είδαν τα δέντρα, άμα είδαν τα ποτάμια, άμα είδαν αυτά,

ρωτούσαν συνεχώς ποιος τα έκανε αυτά τα πράγματα. Αλλά εμείς σαν τα ζώα, σαν τα κτήνη. Μάτια έχουμε και μάτια δεν έχουμε. Αυτιά έχουμε και αυτιά δεν έχουμε. Καρδιά έχουμε και καρδιά δεν έχουμε. Ζούμε μέσα σε ένα πανόραμα, ζούμε.

Τι κινηματογράφος, τι θέατρο! Θέατρο είναι ολόκληρος ο κόσμος αυτός, ολόκληρη αυτή η φύση. Το σύμπαν αυτό που ολόκληρο μας καλύπτει και μας σκεπάζει είναι το ωραιότερο θέατρο στον κόσμο. Λοιπόν, τα μεγάλα, αλλά μέσα από αυτά όλα που συνηθίζουμε, εγώ διαλέγω μερικά, τρία τέσσερα, για να σας δείξω το μεγαλείο του Θεού.

Θες το μεγαλείο του Θεού να το δεις, το μεγαλείο του Θεού; Ανέβα πάνω στην Πάρνηθα ή ανέβα πάνω στην Πεντέλη ή απάνω στον Υμηττό. Πρωί πρωί, πρωί πρωί, και να δεις ξαφνικά πρωί πρωί να βγαίνει το πρωί ο ήλιος.

Τι μεγαλείο είναι αυτό, τι μεγαλείο είναι αυτό! Ή να περιμένεις το βράδυ να βασιλέψει ο ήλιος, να κάνει βουτιά μέσα στο άπειρο. Έγνω, λέει, ο ήλιος την δύσιν αυτού. Ως εμεγαλύνθη τα έργα σου, Κύριε, θα ακούσουμε σε λίγο, πάντα εν σοφία εποίησας. Μεγαλείον είναι η ανατολή του ήλιου απάνω σε ένα ψηλό βουνό, μεγαλείον είναι η δύση του ήλιου.

Αν θες ακόμα, γίνου ορειβάτης και ανέβα πάνω σε μια ψηλή κορυφή απάνω από τον Όλυμπο, και απάνω εκεί στην κορυφή του Ολύμπου να ρίξεις μια ματιά κάτω και να δεις τα μεγαλεία του Θεού, να δεις τα ποτάμια να τρέχουν, να δεις την πεδιάδα, τον κάμπο της Θεσσαλίας, να δεις πέρα το Άγιον Όρος, να δεις τη θάλασσα, την πλατιά και τη μεγάλη, και στο βάθος να δεις τα νησιά, να δεις όλα αυτά τα πράγματα από πάνω.

Τι μεγαλείο, τι πανόραμα! Δεν σου κάνει η καρδιά να φύγεις. Και θέλεις να δεις ένα άλλο μεγαλείον, μεγαλείον, μεγαλείον του Θεού; Να μπεις μέσα σε ένα αεροπλάνο και να υψωθείς απάνω, να περάσεις απάνω από τον Όλυμπο χίλια μέτρα και να ρίξεις ματιά κάτω και να δεις κάτω ένα ολόκληρο πανόραμα, κάτω στη φύση.

Δεν σ' αρκούν αυτά; Δεν ευχαριστιέσαι να ανεβείς στην Πάρνηθα και να βγεις πάνω στον Όλυμπο; Θες ακόμα πιο ψηλά να ανεβείς; Τότε γίνου αστροναύτης και πέταξε ψηλά μέσα στο χάος. Και όπως λέγουν αυτοί που αξιωθήκαν και ανεβήκαν επάνω στα ύψη αυτά του ουρανού, οι αστροναύτες, θαμπωθήκαν από το μεγαλείο του Θεού.

Είτε Ρώσοι είτε Αμερικάνοι δεν χορταίνουν να βλέπουν ένα μεγαλείο: κάτω τη γη, μια τεράστια σφαίρα, να κυλιέται μέσα εις το άπειρο. Μεγαλεία του Θεού. Γεμάτο είναι μεγαλεία του Θεού. Αλλά εγώ, αγαπητοί μου, σήμερα δεν ήθελα να σας μιλήσω ούτε οι Απόστολοι,

Δεν θέλω να μιλήσω για τα φυσικά μεγαλεία.

Δεν ήθελα σαν ποιητής να σας περιγράψω τι ωραία είναι η ανατολή του ήλιου ή τι ωραία είναι το ηλιοβασίλευμα ή τι ωραία είναι απάνω τα χιονισμένα βουνά ή τι ωραία είναι η θάλασσα η μεγάλη που απλώνεται και στον κόσμο. Δεν ήθελα να περιγράψω τα μεγαλεία που έχει το σύμπαν, τα φυσικά μεγαλεία. Εδώ, όταν λέγουν οι Απόστολοι ότι εδιηγούντο, λέω, μιλούσαν για τα μεγαλεία του Θεού, ποια είναι τα μεγαλεία του Θεού; Πού είναι το μεγαλείο του Θεού; Το μεγαλείο του Θεού ποιο είναι; Το μεγαλείο του Θεού. Αλλά είπαμε τώρα, όσο κανείς διηγείται τα φυσικά μεγαλεία, προσέχει ο άνθρωπος. Γι' αυτό λέει ο τουρισμός, που δεν χορταίνει, λέει, το μάτι του ανθρώπου δεν χορταίνει και το αυτί του ανθρώπου δεν κουράζεται να ακούει συνεχώς.

Αλλά εγώ δεν σας είπα, δεν θα ομιλήσω. Ούτε οι Απόστολοι ομίλησαν για αυτά τα φυσικά μεγαλεία του Θεού. Ομίλησαν για κάτι άλλα μεγαλεία που μέσα στους χίλιους ανθρώπους ζήτημα ένας θα βλέπει. Ποια είναι τα μεγαλεία του Θεού; Ποιο το μεγαλείον του Θεού; Το μεγαλείον του Θεού ποιο είναι; Πάρτε κιμωλία: μεγαλείον του Θεού ίσον ο ήλιος, μεγαλείον του Θεού ίσον τα ψηλά βουνά, μεγαλείον του Θεού ίσον η θάλασσα, μεγαλείον του Θεού ίσον το άπειρο, μεγαλείον του Θεού, συμφωνώ. Και ένα μυρμηγκάκι μεγαλείον είναι, και μια μέλισσα μεγαλείον είναι, και ένα λουλούδι μεγαλείον είναι, και ένα κουκί της άμμου μεγαλείον είναι, αφού μέσα από ένα κουκ

Βγήκε η πυρηνική ενέργεια. Όλα, ως εμεγαλύνθη τα έργα σου. Όχι, όλα αυτά, μεγαλείο είναι. Ποιο είναι το μεγαλείο; Θα το πω, αλλά δεν θα το προσέξετε. Και όχι μόνο να προσέξετε, αλλά θα λυπηθώ πολύ, γιατί εις μάτην θα πάει ο λόγος μου. Το μεγαλείο του Θεού, περισσότερο από αυτά, και από τον ήλιο που φωτίζει, και από τα άστρα, και από τα ποτάμια, και από την θάλασσα, και από τους αστέρες του ουρανού, υπάρχει ένα άλλο μεγαλείο. Μεγαλείο, ποιο είναι το μεγαλείο; Πάρτε κιμωλία και γράψτε.

Εισόδια της Θεοτόκου, Ευαγγέλιο, Ευαγγελισμός, Ευαγ Ευαγγέλιο, να δεις ένα μεγαλείο. Τι μεγαλείο! Αλλά πρέπει να πιστεύσεις, γιατί αν δεν πιστεύσεις, δεν θα το καταλάβεις το μεγαλείο αυτό. Πρέπει να έχεις μάτια πνευματικά να καταλάβεις το μεγαλείο αυτό. Άμα ανοίξεις την Αγία Γραφή, μόλις ανοίξεις, θα σε πάρουν φτερά. Όχι φτερά, δεν είναι λόγια αυτά, αυτά που σας λέγω δεν είναι λόγια, είναι μια πραγματικότητα.

Αν μπορείς να ανοίξεις την Αγία Γραφή, αλλά να μην την ανοίξεις όπως ανοίγεις το Ρωμάντζο ή όπως την Καθημερινή Εφημερίδα, αλλά να την ανοίξεις με πίστη και με ευλάβεια. Αν πιάσεις λοιπόν στα χέρια σου την Αγία Γραφή, μπορείς να την ανοίξεις, θα σε πάρουν φτερά Αγγέλου και Αρχαγγέλου και θα σε ανεβάσουν. Πού θα σε ανεβάσουν;

Όχι εκεί που ανέβηκε ένας αστροναύτης. «Οι τα Χερουβείμ μυστικώς εικονίζοντες» τα ακούμε. Δεν θα μας κρίνει ο Θεός αν πρόκειται να ερχόμαστε εδώ πέρα στην εκκλησία και να μπαίνω μέσα στην εκκλησία σαν τα βόδια και να μην καταλαβαίνουμε τίποτα απολύτως, τίποτα;

Να ψάλλει ο ψάλτης τους ήχους τους ωραίους, να τραγουδάνε οι παπάδες και όπως μπήκαμε να βγαίνουμε έξω, κοράκια να μπούμε, κοράκια να βγαίνουμε. Ήταν μια εποχή που κοράκια μπαίνανε μέσα στην εκκλησία οι άνθρωποι.

Ήταν κοράκια και βγαίναν περιστέρια. Τώρα μαύροι μπαίνουμε, μαύροι βγαίνουμε. Γιατί δεν υπάρχει διάρκεια. Δεν υπάρχει πίστη. Είναι «ως φοβερός ο τόπος τούτος». Αν πιστεύεις, να έρχεσαι. Αν δεν πιστεύεις, καλύτερα στο σπιτάκι σου και καλύτερα στο καφενείο και στην πλατεία. Εδώ θα μπαίνεις μέσα. «Ως φοβερός ο τόπος τούτος». Είναι κάτι μεγαλείο.

Λοιπόν, άμα ανοίξεις την Αγία Γραφή, θα σε πάρουν φτερά Αγγέλου και Αρχαγγέλου και θα σε ανεβάσουν, όχι εκεί που ανεβήκαν οι αστροναύτες, αλλά πάνω σε έναν ουρανό απέναντι των ουρανών. Και θα ακούσεις οι ταχυροδημιστικοσυκονίζοντες, θα ακούσεις μέσα εις το χάος των συμπάντων την πιο φοβερή λέξη: «Γεννηθήτω φως».

Δεν υπάρχει. Σταθήκαμε προσοχή. Όλοι οι επιστήμονες του κόσμου σταθήκαμε προσοχή κοντά στις λέξεις αυτές. Με όση ευκολία εμείς γυρίζουμε το διακόφτη και ανάβουμε το ηλεκτρικό στο σπίτι μας, με τόση ευκολία ο Θεός «Γεννηθήτω φως», γιατί ενδιασχάται αναλύση και η επιστήμη ακόμα ενδιασχάται αναλύση πώς είναι ο κόσμος. Ηλεκτρισμός είναι ο κόσμος.

είναι ο κόσμος. Και όμως το είπε η Γραφή, προτού να προσέξουν όλοι αυτοί οι μεγάλοι επιστήμονες, το είπε ο Γιώργος, ότι η γη ολόκληρη σήμερα φως είναι, μια ηλεκτρική ενέργεια είναι. «Γεννηθήτω φως», ηκούσθη. Σε παίρνει λοιπόν η Αγία Γραφή και σε πετάει ψηλά και ακούς εκεί πέρα τον λόγον του Θεού και λέει ότι μέσα στα σκοτάδια αυτά «γεννηθήτω φως». Και σε παίρνει

Και σε παίρνει κατόπι άλλος άγγελος και σε ανεβάζει ψηλά, ψηλά, ψηλά απάνω στην κορυφή του Αραράτ και σου δεικνύει εκεί πέραν άνθρωπο ο οποίος έμεινε μόνος, διότι η γη έγινε σάρκες και επειδήλησε η κατευθυνστή ο κόσμος.

Και σε παίρνει και άλλος άγγελος και σε βάζει πάνω στο Σινά, το όρος, και ακούς το Μωυσή να λέγει τις δέκα εντολές που δέχεται ο κόσμος. Δέκα δάχτυλα έχει ο κόσμος, όλοι οι άνθρωποι γίνονται με δέκα δάχτυλα.

Κανά τέρας μόνο γεννιέται χωρίς δάχτυλα.

Με 4, είδα παιδιά, εγώ με 4 δάχτυλα, με 3 δάχτυλα, με 7, με 10 δάχτυλα. 10 δάχτυλα σου έδωσε ο Θεός, 10 είναι. Το λες, κόβεις το δάχτυλό σου το ένα, μπα!

Κόβουν τις εντολές. Το δάχτυλο δεν το κόβει, το δάχτυλό του, αλλά την εντολή του Θεού την κόβει. Εσύ που κόβεις τις εντολές του Θεού, πόσο μικρός και ασήμαντος είσαι στον κόσμο αυτόν. Απάνω λοιπόν, μέσα είσαι στο χάος, ακούς «γενηθήτω φως». Επάνω στο όρος ακούς τας βροντάς και αστραφάς του Θεού. Επάνω στο Σινά λαβαίνεις τις δέκα εντολές. Αν είσαι στην Αγία Γραφή και ακούς, τι ακούς; Ακούς φωνές, φωνές προφητών. Η προφήτευση 800 χρόνια ότι θα έρθει το Πνεύμα το Άγιο στον κόσμο.

Πήγαινε μέσα σε ένα καμίνι μέσα να ακούς τρία παιδιά να ψάλλουν: «Τον Κύριον αινείτε και υπερυψούτε αυτόν εις τους αιώνας». Και άμα κλείσεις την Παλαιά Διαθήκη και μόλις ανοίξεις την Αγία Γραφή, την Καινή Διαθήκη, τότε θα ακούς, μόλις ανοίξεις την Καινή Διαθήκη, το Ευαγγέλιο, θα ακούς τότε αρμονία.

Τι αρμονία, μπρε, τι αρμονία! Έρχεται καμιά φορά κανένας μουσικός από τη Βιέννη και μαζεύεται και ο βασιλιάς και οι βασίλισσες από την Κέρκυρα να ακούσουν τον μουσικό. Δεν είναι τίποτα αυτά. Θες να ακούς μουσική, ουράνια μουσική που δεν την πιάσαν λαρύγγια ανθρώπινα, αλλά άγγελοι και αρχάγγελοι.

Θες να ακούσεις τη μουσική; Άνοιξε την Αγία Γραφή, το Ευαγγέλιο, και μόλις ανοίξεις το Ευαγγέλιο, πατήσεις το διακόπτη, ανοίξεις το Ευαγγέλιο, ακούς ουράνια στρατιά αγγέλων και αρχαγγέλων να λέγουν: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία».

Θες να ακούσεις το λόγο του Χριστού τον ίδιο να μιλάει; Άνοιξε το Ευαγγέλιο. Θες να δεις θαύματα μεγάλα και τεράστια; Άνοιξε το Ευαγγέλιο. θες ακόμα Είσαι άπιστος, άπιστος είσαι; άπιστος, ε προχώρεσε Αν είσαι άπιστος, αν είσαι άπιστος, προχώρησε και διάβασε μια φορά, δυο φορές, τρεις φορές, τα πάθη του Κυρίου.

Και θα προχωρήσεις να δεις το λόφο του Γολγοθά να σείεται ολόκληρος, και τότε θα αναγκαστείς με τον εκατόνταρχο να γονατίσεις και εσύ και να πεις ότι αληθώς Θεού Υιός είναι ούτος. Κι αν είσαι ακόμα αμαρτωλός, οσοδήποτε αμαρτωλός, και με τα χέρια σου βουτηγμένα μέσα στο αίμα, οσοδήποτε αμαρτωλός και να είσαι, θα πεις κι εσύ με τον ληστή: «Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθεις εν τη βασιλεία σου». Όλα αυτά τα ωραία έχει μέσα το Ιερόν και Άγιον Ευαγγέλιον.

Δι’ αυτά, αυτά ήταν τα θέματα τα οποία ομιλούσαν οι Απόστολοι. Ότι είδαν, λέγει, οι ξένοι, οι ξένοι τους Αποστόλους να λαλούν τα μεγαλεία του Θεού. Τελείωσα, αδερφοί. Πρωτού να τελειώσω, θα με επιτρέψετε να πάρω μια ζυγαριά να σας ζυγίσω όλους, πρώτα τον εαυτό μου και έπειτα όλους σας, για να δείτε πόσο μακριά ήμεθα. Όπως ακριβώς πάτε στη ζυγαριά και σας ζυγίζει, κατά παρόμοιον τρόπον, ελάτε στη ζυγαριά του Ευαγγελίου.

Να δούμε πόσων καρατίων χριστιανοί ήμεθα.

Σας ρωτώ, οι Απόστολοι από το πρωί μέχρι το βράδυ ομιλούσαν για τα μεγαλεία του Θεού. Εμείς, αν παραδείγματος χάρη, εδώ στην Αθήνα που έχει 300 εκκλησίες και έχει 500 παπάδες και έχει, και έχει καμπαναριά και χτυπούν οι καμπάνες, αν ένας ξένος, ένας άπιστος έρθει από τας Ινδίας ή από την Ιαπωνία ή κάτω από την Ουγκάντα ή κάτω από την Αφρική, αν έρθει ένας ξένος εδώ στην Ελλάδα, θα ακούσει εμάς τους Έλληνες στις δημόσιες μας συζητήσεις να μιλούμε για τα μεγαλεία του Θεού;

Ακούστε, ένας ξένος ήρθε προ ενός μηνός στην Ελλάδα. Ξένος. Αλλά ήξερε φαρσί τα ελληνικά. Γιατί τώρα, όπως πάμε, τα ελληνικά θα τα ξέρουν οι ξένοι και όχι εμείς. Ήρθε λοιπόν ένας ξένος εδώ στην Ελλάδα και ήξερε τα ελληνικά καλύτερα από τους Έλληνας.

Λοιπόν, και αυτός λέει, εδώ είναι μια χώρα, άκουε, άκουε ότι είναι μια χώρα που κατοικείται από χριστιανούς. Άκουε ότι εδώ πέρα είναι το μόνο ορθόδοξο βασίλειο που υπάρχει στον κόσμο. Άκουε ότι εδώ πέρα υπάρχουν παπάδες και ιεροκήρυκες και λοιπά.

Και έλεγε ότι κατοικούν θρησκευτικοί άνθρωποι στην Ελλάδα. Και είπε, ας πάω εδώ στην Ελλάδα να δω τέλος πάντων θρησκευτικούς ανθρώπους. Εμπήκε λοιπόν στον Πειραιά μέσα σε ένα από τα τουριστικά καράβια που εγέμισαν το Αιγαίο.

Το Αιγαίο, γέμισε το Αιγαίο, να το επίκτωσε η θάλασσά μας από τα καράβια των εφοπλιστών μας που εμπορεύονται την τουριστική μανία του κόσμου. Επήκε μέσα σε ένα τέτοιο καράβι και όταν μπήκε μέσα στο καράβι αυτό, σαν ξένος που ήταν, που δεν γνώριζε κανένα, έκανε σουλάτσιο, περπατούσε από την άκρη του καραβιού μέχρι την άλλη άκρη του καραβιού. Ανέβαινε κάτω, επήγαινε μέσα στην πρώτη θέση, επήγαινε στη δεύτερη θέση, πήγε στο κατάστρωμα, προχώρησε και με κάποια δυσκολία στους λουξ πολυτελείας που έχουν, ανέβηκε πάνω στον πύργο, κατέβηκε κάτω στους ναύτες. Παντού έκανε σαν επιθεωρητής, μυστικός πράκτορ, παρακολουθούσε ολόκληρο το καράβι. Και τι άκουε; Σε μια γωνιά ήθελε να μάθει τι κουβεντιάζουν οι Έλληνες. Γιατί πες μου, πες μου, πες μου, πες μου, τι ζητάς να σου πω τι είσαι. Και πες μου ακόμα τι σκέφτεσαι τη νύχτα. Σκέψου να μου πεις τι σκέφτεσαι τη νύχτα, να σου πω ποιος είσαι.

Απάνω στη γέφυρα, κάτω στο κατάστρωμα, δεξιά και αριστερά, πήγε στη λούξ απ' έξω, πήγε παντού. Τι να ακούσουμε; Σε μια παρέα συζητούσανε πολιτικά. Πολιτικά συζητούσανε, μεγάλη υπόθεση. Σε άλλη μια παρέα συζητούσανε για τα εμπόρια. Για τα εμπόρια. Πώς πάει το συνάλλαγμα, πώς πηγαίνουν οι λίρες, τα δολάρια, τα εμπόρια. Σε μια άλλη παρέα που πήγε, βρήκε κάτι νέους να συζητούνε μια παρέα με μανία.

Μανία, και να είναι έτοιμοι να πιαστούν και να πιάσει ο ένας να ρίξει τον άλλο μες στη θάλασσα. Μιλούσαν οι άλλοι για τα ματς, για ποδοσφαιρικές συναντήσεις. Απογοητευότανε. Προχώρησε παραπέρα, συναντάει κάτι άλλους, οι οποίοι συζητούσανε για τα φιλμ, για τα κινηματογραφικά έργα κλπ.

Προχωράει παρακάτω, συναντάει άλλους να συζητούν διάφορα ζητήματα, συναντάει και κάτι μεσόκοπους που είχαν πια γκρίζα τα κεφάλια τους ή άσπρα τα μαλλιά τους και λέει, ας πλησιάσω και κοντά εδώ μέσα να δω τι συζητάνε. Οι άλλοι συζητούν για εμπόριο, οι άλλοι συζητούν για πολιτική, οι άλλοι συζητούν για ποδόσφαιρο.

Η άκρη του Γιάννδο Τροσπάντο, αυτή η παρέα που μαζεύεται σε μια άκρη του καραβιού και είναι, τέλος πάντων, γέροι, σαν γέροι, τι να ζητούν; Τι ζητούσαν; Μη γελάσει κανείς, σας απαγορεύω να γελάσετε.

Να κράψω με και να κράψω τον κύκλο. Σας προειδοποιώ, γιατί καταλαβαίνω τι θα κάνετε τώρα. Λοιπόν, σύντζε κάτι γερός, κάτι γεροπάλληλο αυτός και νόμιζε ότι από αυτούς τους, να, σαν και τον άνθρωπο, δεν το ξέρω, μπορεί να είναι άλλος άνθρωπος, δεν τον γνωρίζω.

Και φαίνεται ότι καλός είναι ο άνθρωπος και θέλει να του δώσει την επιστήμη. Λοιπόν, ένα τέτοιο συναντούσε και είχε μια παρέα από δαύτους, καμιά δεκαριά. Τι ζητούσανε; Ακούστε. Και τους δάφτια, ήξερε ελληνικά, θαυμάσια ελληνικά.

Κάθισε εκεί πέρα να συζητήσει, να δουν τέλος πάντων γέροι άνθρωποι. 60 χρονών, 50 χρονών, να συζητούν κάτι σπουδαίο πράγμα. Και τι ακούει; Φωνάζανε, φωνάζανε ότι συζητούσανε ότι τώρα θα πάμε στην Αθήνα, θα πάμε στη Ρόδο και θα γυρίσουμε πίσω, θα πάμε μέσα στη Βουλή και έχουμε 65 βουλευτές μαζί μας, θα το πάρουμε. Ας φωνάζουν οι παπάδες, ας φωνάζουν οι δεσποτάδες, ας φωνάζει ένας παλαβός ιεροκήρυκας, ας φωνάζουν, θα το πάρουμε εμείς, θα το πάρουμε οπωσδήποτε.

Λέει, και τι θα πάρουν, λέει; Να πει τι περίμενε, τι θα πάρουν, τι θα πάρουν; Ρωτούσε λοιπόν, τέντωσε τ' αυτί του περισσότερο. Τι; «Θα πάρουμε το διαζύγιο», λέει, «θα το πάρουμε», λέει, «θα κάνουμε αυτόματο διαζύγιο». Και φωνάζανε και απογοητεύτηκε ο άνθρωπος να ακούει τέτοιες συζητήσεις μέσα σε καράβι, ορθόδοξο καράβι που ήταν απάνω στο κατάρτι ελληνική χριστιανική σημαία και κατόπιν πάντα προχωρούσε. Α, ξέρετε να σας πω, μόνο σε ένα, μόνο σε ένα σημείο, μόνο μια φ...

Μια φορά μες στο καράβι, εκάθισε τρεις μέρες στο καράβι, δυο-τρεις μέρες στο καράβι εκάθισε και παρακολούθησε τα εγγραμμένα, αυτά που σας είπα τα εγγραμμένα, τα εγγραμμένα, το πολιτισμό μας, το πολιτισμό μας.

Αχ, πατρίδα μου, πατρίδα μου, που δεν είχες πανεπιστήμια, που δεν είχες ακαδημίες, απόντε, Μικρά Ασία, ευλογημένη χώρα, τρισευλογημένη χώρα. Ναι, όταν πήγα στο Σαγγάριο μέσα, στην Ατάλεια, στον Πόντο, στη Μικρά Ασία, στα χωριουλάκια μέσα, από το πρωί μέχρι το βράδυ εκεί μέσα, μιλούσαν για το Θεό, για το Θεό μιλούσανε, για τους Αγίους μιλούσανε, για την πίστη Αγία μας μιλούσανε.

Τώρα στο καράβι έκατσε μέσα, δεν άκουσε τίποτα για εμπόρια, για ραγόνες, για ματς, για φιλμ, για τιμίες, για μοιχείες, για πορνείες, για ψευδορκίες, για απατεωνίες, για κλοπές, για σχημίες, για αυτό με το διαζύγιο που αν θα γίνει, αν θα γίνει σημαίνει ότι έφτασε το σημείο του κόσμου του.

...γι' αυτό μόνο σε ένα κομμάτι, όταν πια προχωρούσε απογοητευμένος, τότε μόνο σε ένα μέρος του καραβιού, σε ένα μέρος του καραβιού, τι σε ένα μέρος του καραβιού τι, μόνο σε ένα μέρος του καραβιού, άκουσε τη λέξη Θεός. Λέει: «Δόξα σοι ο Θεός, που ακούει τη λέξη Θεός στο καράβι». Λάθος. Απογοητεύτηκε. Δεν ήταν η λέξη Θεός στην πικράδα αυτή του.

Βλασφημία, ως βλασφημία την άκουσα, γιατί μόνο όταν θέλουν να βλασφημήσουν τότε λέει τη λέξη Θεός. Γι' αυτό λοιπόν σας λέγω, ποιος από εσάς, και σε ρωτώ, θα μείνετε εδώ στην Εκκλησία, ποιος από εσάς πατέρας και μάνα, ποιος από εσάς όταν πάτε σήμερα στο σπίτι, Ρωτώ, να καθίσω στο τραπέζι σας, θα πείτε, θα μιλήσετε στα παιδιά σας για το Θεό; Ποιος από εσάς, ενώπιον του Εσταυρωμένου, ενώπιον του Κυρίου, ενώπιον των προγόνων μας, σας εξορκίζω αν είστε ειλικρινοί άνθρωποι, να μου πείτε, έχετε γλώσσες για εμπόρια, έχετε γλώσσες για συγκεσία, έχετε γλώσσες για φοιτητική, έχετε γλώσσες και γλώσσες φοβερές και μεγάλες, ροδάν είναι η γλώσσα του ανθρώπου, γλώσσα μόνο δεν έχουμε, δεν...

Δεν έχουμε μόνο γλώσσα να μιλήσουμε για τον Θεό μας, για τον Κύριό μας, για το Πνεύμα το Άγιον. Είναι αίσχος, είναι ντροπή. Μα τι θα γίνει; Ποιος λέει, φταίνε πολλά. Ποιο είναι το κυριότερο; Γιατί σήμερα οι άνθρωποι έγιναν μουγκοί, δεν έχουν γλώσσα να μιλήσουν για τον Θεό;

Ε, ντρέπονται να μιλήσουν για το Θεό, για το Θεό ντρέπονται. Γιατί, γιατί, γιατί; Ποια είναι η αιτία; Δεν υπάρχει Πνεύμα Άγιο, δεν έχουμε Πνεύμα Άγιο, είμαστε σάρκες. Αν έρθει Πνεύμα Άγιο, όπως οι Απόστολοι, προτού να έρθει Πνεύμα Άγιο, το είχαν βουλώσει, λουκέτο είχαν, να μιλήσουν για το Χριστό. Που κοίτα τον άνθρωπο, λέγει ο Πέτρος, το είχαν λουκέτο, τους είχε βάλει ο διάβολος λουκέτο, όταν είσαι το Πνεύμα το Άγιον. Πρέπει να είσαι Πνεύμα το Άγιον.

Να θερμάνει την καρδιά μας, η καρδιά μας είναι σκληρά, η καρδιά μας είναι κολόνα πάγου, μια κολόνα πάγου έχουμε στην καρδιά μας. Να παρακαλέσουμε το Πνεύμα το Άγιο να λιώσει τον πάγο, να λιώσει τις καρδιές μας, να θερμάνει την καρδιά μας, τα στόματά μας, οι καρδιές μας, η ζωή μας, η ύπαρξή μας, τα πάντα.

Να ενούν και να δοξάζουν Πατέρα Υιόν και Άγιο Πνεύμα και σε όνα σε όνα να μείνουν.