Η Κυριακή του Θωμά, η πίστη και η Ανάσταση

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Today, my dear Christians, is, as we all know, the second Sunday of Pascha, also called Antipascha, or, more commonly, Thomas Sunday. It is called Thomas Sunday because today, in Orthodox churches, the Gospel passage is read

in which the Lord appears to His Apostles, with Thomas also present.

But today is not the name day of those called Thomas. As you know, they celebrate on October 6, the day we especially commemorate Saint Thomas the Apostle.

Others have reason to celebrate today: those who, like Thomas, have doubted the Resurrection of our Lord Jesus Christ. In our own time, some have even greater doubts than the Apostle Thomas had. They have many questions about our holy faith. They keep searching and examining without reaching a conclusion, and they continually ask for signs, wonders, and miracles before they will believe.

Yet while they are in this sorrowful state of doubt and unbelief, our Lord Jesus Christ suddenly shines before them on the road of life through some extraordinary event in their personal and family life. Those who doubted, those who did not believe, who never wanted to set foot in the Church, who did not even want to see a priest in the street or have anything to do with religion, become the most devout of all.

They become faithful and devoted worshippers of our Lord Jesus Christ. They fall at Christ’s feet and say, as Thomas once did in his doubt and unbelief, “My Lord and my God.” So those who once lived in the darkness of doubt and unbelief, but later came to believe and now believe more fervently than many who regularly worship the Crucified Lord, have reason to celebrate today. Like Thomas, they have passed through the furnace of doubt and unbelief.

But besides Thomas, the Apostle Thomas, my dear friends, someone else is commemorated today. It is May 2; go back 1,600 years to that day. In Alexandria, on this day, this day when the earth brings forth roses and rose blossoms, when the earth is in flower, the Christians of Alexandria chose this day and went to a grave, a blessed and thrice-blessed grave.

They opened it and brought out the bones, what am I saying? Forgive me; bones are what we have. They brought out the relics, the wonderfully fragrant relics, of one of the greatest defenders and heroes of our faith.

To him, after the Apostle Paul, we owe the greatness of our faith. They brought out, I say, the relics of one of the great defenders of our faith: Saint Athanasius the Great, Patriarch of Alexandria. So today we celebrate the recovery of the relics of Saint Athanasius, Patriarch of Alexandria.

Among the appointed readings, a Gospel passage concerning the Apostle Thomas is also read. Yet the epistle is not the one for Thomas Sunday; it relates to today’s feast. It reminds us of the greatness and glory of those who defended our Orthodox faith.

I do not want to weary you or go into the meaning of today’s epistle reading. But it tells us that a people who wish to live well in this world, a noble and worthy people, must never forget their past. Christians must never forget theirs.

They must never forget those whose blood and sweat were mingled with the soil of this earth so that freedom, justice, truth, and faith might have a place in the world.

A people who forget, who forget their heroes and their martyrs, such a people are unworthy of living in this world. For precisely this reason, our holy Church reminds us today and says: “Remember, remember, continually remember your leaders, those who spoke to you the word of God.”

If the first verse reminds us of our duty always to remember the heroes of the faith, the verse that follows this epistle reading reminds us of another duty we have.

Our duty is not only toward the departed heroes of our faith. We also have a sacred duty toward those who lead us today, spiritually, in the Church, and in public life. The Apostle Paul sums up that duty in one word: obedience. He says, “Remember your leaders,” and also, “Obey your leaders and submit to them,” for they will give an account on that day.

So today the Apostle Paul calls for obedience. Obedience in the twentieth century? In an age when the banners of democracy and freedom are flying, when revolutionary preaching shakes the home and new ideas rule the world, do you, a preacher behind the times, come and tell people to obey?

So, even amid all this, do you still recommend obedience? Bear with me, my dear friends, and we will explain the true meaning of obedience. We live in an age when people’s minds have become confused, yes, so confused that, although we use the same word, ten people can use it

and mean different things by it. Psychologists and sociologists study this very problem in our troubled age. One person gives a word one meaning, and another gives the same word a different meaning. They speak the same words but cannot agree. Words, ideas, and minds have all become confused. It calls to mind Babel. When people were building Babel, they could no longer understand one another. It is much the same with us. We Europeans, Americans, and people of every nation say we are building a new world, a world very different from the old one. We say the same things and seek the same things, yet we cannot agree. Our ideas, hearts, and minds are confused. It is truly Babel.

Amid this Babel, we must clarify what we mean and give words their true meanings. What do we mean, then, when we speak of obedience? Obedience, yes: obey. We will always call out, “Obey!” But whom should we obey? If there is one to whom we owe obedience, our obedience to him is absolute.

He is our Lord Jesus Christ. And I do not believe there is anyone, whatever political party they belong to, whatever their color, wherever on earth they live, I do not believe there is anyone, whatever their convictions, who would not accept this doctrine, this principle, this fundamental principle, this unshakable principle: if the world is ever to be set right, this must be its foundation.

Obey our Lord Jesus Christ. Twice this voice was heard, not a voice from the stars or from rockets, but from beyond this world, from those immaterial worlds where our immortal dead dwell. It is the voice of the heavenly Father, heard once at the waters of the Jordan and again on the summit of Tabor. He said, “This is my beloved Son, in whom I am well pleased. Listen to Him.” From those worlds, that voice continues to be heard today and will be heard until the end of the ages.

At this point, my dear friends, I would like to pause over this exhortation from the heavenly realm: we all owe obedience, from the youngest to the oldest, from the most unlettered to the wisest, and from the ordinary person to the king.

Let me pause here, my dear friends. We all owe obedience to the teachings of Jesus of Nazareth. Think what the world would be like if we all obeyed the teachings of the Lord Jesus Christ.

If only we would open our ears and listen to the words of the Lord Jesus Christ! If we planted His words in our hearts as a gardener plants trees in the soil, they would become more than words in a sermon. They would take shape in the life of our nation and society. Let me remind you of just two words of Christ, on which every true civilization rests. Rockets may fly, the stars may be reached, the world may change, but these two words of the Nazarene will remain the eternal foundation of a true civilization. They hold the heart of every hope for the world’s renewal: “Love one another.” Who

I repeat: wherever a person lives in the world, whatever ideology they belong to, and each person is free to embrace an idea, for the Christian faith does not impose itself by force but engages in broad and open dialogue so that the finest idea may prevail in this world, who could disagree that these two words, “Love one another,” are the true prescription for a society that is gravely ill, whose only remedy lies in the words of our Lord Jesus Christ?

If the world obeyed Christ, this whole earth, which has become a hell today, would be changed in an instant, as though at the touch of a switch, into a delightful Paradise. This is no utopia or fantasy. It could truly happen.

This world would be transformed from a dwelling place of demons into a dwelling place of angels. This world would be transformed from a world of violence into a world of true freedom. The world, a world of tears and blood, would be transformed into a world in which multitudes would sing, “Hosanna in the highest!”

Yes, the word “war” would be forgotten. Prisons would raise white flags. A mother would no longer tremble for her child, nor a young wife for her husband, fearing that his body might be left somewhere on a battlefield where the powerful quarrel over their material interests.

There would be no war; there would be peace. A sweet name, peace; a sweet name, peace; a sweet name, and a sweeter reality. The world will enjoy this peace only on the day when it falls on its knees before the Crucified One and hears from the most pure lips of the Crucified One: “Peace.” And again, peace. And peace flows only from Jesus the Nazarene: this great river, these boundless streams which, according to the prophet Ezekiel, flood every parched land and turn it into a flourishing, refreshing garden.

Yes, my dear Christians, I do not want to weary you further on this point. But allow me a few more minutes to complete this picture drawn from the Lord’s words: “Obey Him”, our Lord, Christ.

Besides the obedience we owe to Jesus Christ, we hear the Church’s command: “Obey. Children, obey your parents. Wives, obey your husbands.

Students, obey your teachers and professors. Soldiers, obey your officers. Citizens, obey the governing authorities. And you, people, you layperson, you citizen, you laypeople, obey the priests, bishops, and archbishops.”

“You are telling us this? You, a preacher known as a troublemaker, a preacher who rebels against every authority? Have you come today to teach us obedience to the rulers of the state and the leaders of the Church?”

Please, bear with me, and you will see that there is a deep misunderstanding here. My brothers and sisters, I have been teaching for thirty whole years, and I will continue. I teach for as long as God keeps me alive, following the teachings of the Holy Fathers and teachers of the Church. I teach obedience. Pay attention: I am underlining these words. If I had a red pencil and wrote the word obedience, I would underline it in red, with the blood of the Crucified One, and say: absolute obedience, one hundred percent, to our Lord Christ.

But every other obedience, obedience to parents, teachers, officers, the authorities of the state, and even the authorities of the Church, is conditional.

Let me explain. My child, you should obey your father. But if your father, I can scarcely believe such a monster exists, tells you to go out at night and steal or break into a house, you must not obey him. That command goes against the natural and moral laws written in every human heart.

And you, an inexperienced young daughter, should obey your mother, who has experience and teaches you what is right and fitting. But if, I can hardly believe it, there is a mother in our generation who ceases to be a mother and becomes a cruel woman and a procuress, if there is a woman who is no mother and who pushes an innocent girl into immoral and corrupt relationships, then the daughter must not obey her mother.

The same is true for a student. I cannot imagine such a teacher in this land that built the Parthenon, this land whose religious life has been shaped by pain and tears. I cannot imagine it.

I cannot imagine a teacher or professor teaching against Christ and against God. But if such a teacher exists, the student has the right to refuse to obey that godless, unbelieving, and corrupt teacher. The soldier will do the same, if we suppose things I cannot imagine.

If an officer uses his authority to urge a soldier to commit wicked and immoral acts, that soldier must not obey the officer. He must obey the eternal law.

Yes, a citizen must do the same when any government goes against the will of the eternal Father, against the will of the Lord. And I will go further: who else must do the same?

The layperson, too. Though the lay faithful owe respect and obedience to the Church’s authorities, they must refuse obedience when those authorities do not follow the eternal rule and the eternal precepts handed down to us by our Fathers.

So, my dear friends, this is how the question of obedience arises: in the cases I have mentioned, another saying of the New Testament applies. The New Testament says, “We must obey God rather than men”, that we must obey God more. Yes, yes, my brothers and sisters, you must not let your husband, you must not let your husband condemn you to Hell. This is the tragedy. God comes before children, before a husband, before a wife, before the state, before bishops, before patriarchs, before everyone.

If these people act according to God's will, we will bow before them and honor them, for their authority will reflect divine authority. But if anyone entrusted with authority on earth departs from the law of God, we are bound to refuse obedience.

I stress this, I write it down, and I stand by it: obedience to people who abuse their authority is a sin. It is a sin. Resistance to a corrupt father, a mother who leads her daughter into immorality, a teacher who denies God, a brutal officer, or rulers and even patriarchs who do not believe in God and trample on holy things, such resistance is the duty of every Christian.

So, my dear friends, if we put the matter that way, there will not be a single person left to obey. Let me sum it up: absolute obedience, one hundred percent, to Christ. Obedience to all these other people is conditional, for they exercise authority given from above, whether by God’s good pleasure or by His permission.

Saint Athanasius gave us an example of both obedience and heroic resistance. He gave us an example of obedience. When he was young, he obeyed his parents; when he was left an orphan, he, though educated and wise, obeyed his spiritual father, Saint Anthony the Great, for Saint Anthony was his spiritual father.

As a deacon, he obeyed Saint Alexander, the bishop of Alexandria. He obeyed the Fathers and the Ecumenical Council of Nicaea. Yet this same man who taught obedience also became a rebel.

No, Athanasius the Great taught rebellion, rebellion against wicked, corrupt, and unbelieving bishops. He proclaimed rebellion against kings and rulers who did not believe in God. He proclaimed rebellion against wickedness and lawlessness.

He preached rebellion against five emperors. Five emperors pursued him. In holes, in rivers, in the plains, he remained unbending. He alone, he alone, he alone against a whole world of error and sin.

And he left us this example of resistance, resistance, which is the privilege of noble souls, resistance that we must all practice, both as friends and as a nation. And if ever our land, we do not know the mysteries of God,

May it be, may it be that your children's children always see the blue Greek flag waving over the Acropolis. If the dark day comes and that flag is lowered from the Acropolis, and other flags, other banners, and other slogans appear, the Greek people, from their graves, from their mountains, from their seas, from their blue seas, will stand tall on every side and resist, for obedience is owed to worthy leaders.

A sacred duty; and resistance to every foreign and corrupt authority is a sacred duty. This resistance, this continuing resistance, is sacred and worthy of respect. Thus, my brothers and sisters, let us live and conduct ourselves in this way, obeying Christ and obeying every authority, so that we may have Christ’s blessing unto the ages of ages. Amen.

My dear friends, as a preacher of the Holy Archdiocese of Athens, I would not ordinarily be here in this church today. I would be preaching in one of the three hundred churches of our capital, Athens.

But here I am in Piraeus, in this holy church, at the invitation of your good parish priests. I thank especially the priest in charge, who invited me to speak. He has given me the chance to meet the active members of this parish and, through them, the devout people of Piraeus. From ancient times, when it was only a small harbor with two thousand inhabitants, Piraeus

has stood out among all the cities of Greece for the depth of its Orthodox convictions.

I am here in this church, built through the devotion and hard work of its priests, parish council members, and other Christians of this city, to the glory of the Saint and of the Holy Trinity.

I will speak to you simply. I remember visiting your church years ago, while the late Father George Apergis was still alive. That devout parish priest worked so hard to bring this beautiful church into being.

This is my second visit to the Church of Saint Neilos in Piraeus. As I look upon the familiar faces of the devout Christians of this parish and of Piraeus, I want to offer you a heartfelt greeting. Every nation has its greetings. Go to Japan or China, or even deep into the jungle: people everywhere greet one another.

Of all the greetings used by the peoples of the world, today I choose the most beautiful: an eternal greeting that will never cease to stir the depths of the human heart. This eternal greeting, which will never cease to be heard throughout the earth, is the greeting we heard on the night of Pascha, the greeting of love, the greeting of love.

and of the Resurrection: “Christ is risen!”

Just two words: “Christ is risen!” Two words as wide as the heavens, as deep as the ocean, and as warm as fire. Two words that are the two foundations on which all of Orthodoxy and all of Christianity rest.

Two words like dynamite, blasting apart the rocks of Satan. Two words like an archangel's cry to the worlds. Two words that shake the tombs. And, to bring this to a close, two words bearing the power of our Christ, which the devil has tried for two thousand years to erase with every kind of eraser, black, red, or any other color.

The devil tries to erase those words from history, from every age. Let him try as he may; he will never be able to erase them. As the years pass, as the centuries pass, those words will take deeper root in the human heart. Like two stars, they will always point the way to honor, duty, struggle, integrity, and every other lofty virtue.

Yes, then: Christ is risen! In the old, blessed days, Piraeus was little more than a few huts. There were no tall buildings, no grand houses, and none of the great Mediterranean port we see today.

In those days people lived in huts, but angelic souls lived in those huts. Now souls live in palaces and grand houses, well, I will refrain from describing them. Back then, holy souls lived in the huts of Piraeus.

In the old days, the devout people of Piraeus came to worship in their two or three small churches. They heard “Christ is risen” on the night of the Resurrection, but they did not say it only on that night.

They said it the next day and kept saying it. They said it in the streets and squares, fishermen in their boats, sailors aboard their ships, working people in small homes and large ones, young and old, infants and white-haired elders. Wherever residents of Piraeus met, for forty days that heavenly greeting rang out like a bell through their homes, streets, and squares: “Christ is risen!”

They had another greeting. They did not say goodbye or use these foolish greetings borrowed from other languages. This was our nation’s greeting, the greeting of love, of hope, and of our faith in the God-Man, Christ our Lord.

But now we have adopted Western ways, my brothers and sisters. I would like to use a word, for I like harsh words, to lash the sluggish slumber of my homeland. But let me avoid such heavy words and state the reality: we have strayed from what is holy and sacred.

And, to a greater or lesser extent, we have strayed from the path of faith and virtue. In our day, “Christ is risen” is heard only on the night of the Resurrection, here in the church courtyard.

And then, that very night or the next day, it is forgotten. It is no longer said, no longer heard, no longer discussed. Why, my brothers and sisters? Because new winds have blown across our unfortunate land; because new ways and customs have appeared among our people, seeking to corrupt the genuine Christian and Orthodox spirit of our homeland.

For new enemies of our homeland, of various colors and shades, seek to plant dynamite beneath the foundations of our nation and blow up everything the centuries have revered, the very foundations on which our Greek homeland was built and flourished.

Yes, so “Christ is risen” is now heard only faintly on that night, and by the next day it falls silent. Yet in the old, blessed days, for forty days from the night of the Resurrection until the Ascension, the mountains and valleys rang with the cry, “Christ is risen!”

The flame has gone out; our hearts have grown cold. God gave us a heart so that we might love our children, our husbands, and all that is beautiful in the world. But above all, He gave us a heart to love Christ more than anyone else.

Our hearts should be burning with love for Christ, but today they have grown cold. It is as though our hearts are no longer as Christ made them, but have become blocks of ice. Our hearts have frozen. The sacred feelings of our souls have grown cold, and so has the faith of our fathers.

And so, as I said, “Christ is risen” is heard only faintly. Sadly, there are many in our land today, not just one or two, who have ceased to believe in Christ. There are atheists and unbelievers now in a country where once, you could hardly have found a single one.

During these holy days, such people teach atheism and unbelief in their magazines, their newspapers, and elsewhere. When they see a Christian going to church, a young person reading the Gospel or going to confession with a spiritual father, or any soul that loves Christ, they descend on that person with every weapon of atheism and unbelief. They want no soul left that believes in Christ.

“You,” they tell him, “you, you, you who live now in the twentieth century, you who went to school and got certificates, got diplomas from high school, you who have diplomas from a university, you who are educated, you!” Then they puff him up like a balloon, inflating it so that it rises high, though there is nothing inside it but gas. In the same way, today the devil lifts people’s minds and turns them into balloons that rise, not to heaven, but down to Hades.

They keep flattering a person until he is full of pride and conceit. “You read scientific books and magazines. You can see that astronauts will soon reach the stars. Are you still going to believe these backward ideas?”

“Can you really believe what the Church, the priests, and the chanters say? Can their claims have any foundation or spiritual power? Is it possible? What is the Church talking about? Can a dead person rise? Can there be a resurrection of the dead?” That is what they say, my brothers and sisters.

They say religion has grown old in this age of astronauts and great scientific wonders, this age of conceit, pride, and false civilization. They say our faith is worn out. Worn out, as though it were a garment you bought from a tailor, wore for a while at Pascha or Christmas, and then threw into a ditch when it became old.

But no, my brothers and sisters. Our religion is no garment made from human threads. Our Church is a garment, yes, a garment, but one made with the needles of angels and archangels, woven on the loom of eternity, a garment that will never grow old.

You people of Piraeus who read Holy Scripture, open the sacred texts at home today. Read the Epistle to the Hebrews, the Epistle to the Hebrews, and see where it says, “They shall all perish.” Everything in this vain world will fade; everything will grow old.

“They will all grow old,” it says, “but You endure through the ages.” Our faith does not grow old. You might as well say that the Danube has grown old, or the Volga, or the river Achelous.

Ever since God made the earth, rivers have flowed and watered the mountains and valleys. A river is always needed; it is always useful. However old it may be, it remains a gift and a blessing to the land.

And our faith, like a river flowing from the bosom of the Godhead, will forever nourish human souls. To say it has grown old is like saying the sun has grown old. Yet the sun still shines today, just as it did in the days of our fathers, in the days of Homer, and in apostolic times.

The sun does not grow old. It goes on giving light and warmth to the world. Rivers do not grow old; the stars in heaven do not grow old. And yet even these will pass away. Christ said that a day will come when the sun itself will go out. Just as the church attendant puts out the candles here in the church, or you turn a switch at home and the electric lights go out, so easily will God put out the stars of heaven, and all matter with them.

Only one righteous Lord reigns and never grows old: the Lord Jesus. “Heaven and earth will pass away, but my words will never pass away.” So He does not grow old. Well then, what is it you are saying? Yes, but all right; that is why, my brothers and sisters, close your ears.

Shut your ears to the voices of unbelief crying out in this world. But you may say to me, “Father, that is all very well, but there is a battle going on here. In Piraeus we have Jehovah’s Witnesses, Freemasons, Protestants, Adventists, all these groups.”

“That is all very well, but these unbelievers and atheists want logical arguments to convince their minds. They want to see miracles. They ask for miracles before they will believe in Christ’s Resurrection and the resurrection of the dead.”

Brothers and sisters, I will not keep you much longer. But before I finish, let us take a little walk. To those who demand a miracle before they will believe that Christ rose from the dead, I say: come with me. Let us leave this filthy place and its stifling air, full of exhaust fumes.

Do not fear the exhaust fumes. There are other fumes far more dreadful than these.

The fumes of unbelief and atheism enter a person’s lungs. Yet people are trying to clear the air of exhaust fumes.

But people do not try to clear their own atmosphere of the fumes of unbelief, which enter the lungs, enter the human soul, and bring about spiritual and moral death. So come, let us leave this foul atmosphere of the big cities and go far away, go outside, and breathe the fresh air that comes from the high mountains of our homeland.

In the fields, the miracle of the Resurrection. The miracle of the Resurrection in the fields. What do you mean?

Blind, though we have eyes, though we have no eyes; blind, though we have eyes and yet have no eyes; deaf, though we have ears and yet have no ears. Come, then, and see. Tell me, please, have you ever seen a villager, have you seen a farmer? What does he do, what does he do, what does the farmer do, what does the farmer do? The farmer does what the gravedigger does. Just as the gravedigger takes a dead body and puts it, digs a hole and puts it, in the earth, so too does the farmer, instead of taking...

Instead of a dead body, what does he take? A tiny, lifeless thing, sometimes no bigger than the head of a pin. He takes a seed, digs a little hole like the gravedigger, and buries it in the earth.

This seed has no leaves; this seed has no green leaves; this seed has no flower; this seed has no growth. It is simply a seed. Yet he buries it in the earth. And it is not only the mystery, not only the mystery, he buries it as one buries the dead, he buries it in the earth. But what happens? It decays in the earth, decays, just as a human body decays in the earth. So does every bean. That is precisely why...

But I am straying from the subject. Your excellent parish priest, Father Sotirios, can explain these things to you. I say he has a flame of Christ to pass on to his flock, as do the other priests here. Well, he will tell you why, why we, why we Orthodox have kollyva at memorial services, why we have kollyva, why, why we have kollyva. So we take the wheat, the seed, hide it in the earth, and it decays. And then, after it decays, how great are Your wonders, O God! Come on, science, come and make, come and make a kernel of corn.

No, you can make a grain of wheat, but it has no power. They sat down and made some eggs, they say, a hen’s egg, a hen’s egg. They took the materials, the components, and all that, but when they put it under the hen’s wings, no chick came out.

You too may make something that looks like a seed. But can you give it the power within a living seed? A seed falls into the earth as though dead, decays there, and then from that decaying thing comes a beautiful ear of wheat. Go out into the fields and look across the plain: you will see a vast sea, not of blue waves, but of green fields rippling in the wind.

So one grain died and rose again. We are so used to such things that they no longer astonish us. And there is more. You, a woman tending your home, put a tiny seed, no bigger than the head of a pin, into a flowerpot. From that pot a beautiful flower appears.

How does a lovely, fragrant flower grow in your flowerpot from that tiny seed you can hardly see? How does something grow from a small seed in one place, while the gardener sows in the garden and something grows elsewhere?

In one place a lemon tree grows, in another an orange tree, and in another an olive tree. From small seeds grow enormous, gigantic plane trees, beneath whose shade a shepherd plays his flute. How, how, how, how? Inexplicable mysteries.

Science cannot explain these things. They are there before our eyes. But what do they have to do with our subject? A great deal. Go home, if you are Christians and want to build a Christian family.

Go home and look through your children’s schoolbags. See what they are reading. What are our children reading? Things children would not read even in Moscow, London, or Hollywood.

Their schoolbags, jackets, and notebooks are full of shameful magazines too vile to name. Light a fire, light a fire there in the house, and gather all those obscene magazines and burn them, so that the hands of the mother and father may be sanctified. If you love your child, give your child the Gospel of Christ. It contains a wisdom higher than any philosophy, full of diamonds and treasures. Do not feed your children filth. Those obscene magazines are the devil’s filth; the words of the Gospel and of the Apostles are Christ’s diamonds. Brothers and sisters, open the First Epistle to the Corinthians at home today, chapter fifteen. There you will read of the One who placed such power in a tiny seed that a whole plane tree or a flower can grow from it; the One who gave to an egg...

Go into the forests and climb the high mountains. God granted me, too, the grace to climb the towering mountains of Pindus, where the peaks seem to meet the sky. Have you been to those mountains where thousands gave their lives so that freedom might flourish here? Up there, among the heights, are nests where the nightingales sing.

One day, while I was down below Agistino, a soldier from down by Roikimani said to me, ‘Do you see, Father?’ ‘What do I see?’ ‘I see, and I marvel.’ He was uneducated, a shepherd who tended his flock in the high mountains of Mani, and he had God in his heart. He said to me, ‘Do you see the wonder, Father?’ ‘I do. What is it?’ He told me, ‘I see it, my child. Don’t you see where the nightingales are singing up there?’ And there were the nightingales. ‘Where did the nightingale come from?’ he asked me. ‘Look.’ He climbed high into the branches and brought me a tiny egg.

It was such a small egg. Nothing like an ostrich’s egg, or a goose’s, or even a hen’s. Who would expect a singing nightingale to come out of that little egg?

My fellow Christian, whenever you see a rose bloom in your pot, whenever you see the earth covered with ears of grain, whenever you hear birds singing in the sky, each of these is a proclamation: ‘Christ is risen!’ Everything in this world cries it out.

Christ gave each of these living things the power to rise into life. Each time, a resurrection takes place. It is no accident that the Resurrection of Christ coincided with spring, when ‘spring is fragrant.’ We celebrate spring, the springtime of faith, and the springtime of unbelief.

And finally, brothers and sisters, if you still insist, come and see. Open the Gospel and you will hear, ‘Christ is risen!’ Open another book, the book of nature. There is no lovelier book, and even someone who cannot read can see it. It has thousands of pages, and scientists have scarcely begun to turn them. Read this book of nature: ‘How manifold are Your works, O Lord! In wisdom You have made them all.’ On every page, in every line, in every letter, you will find that God exists.

Open the Gospel and you hear, ‘Christ is risen!’ Open the book of nature and you hear thousands of nightingales singing, ‘Christ is risen! Christ is risen!’ But do you want something else? Do you want something else? Well, what? Open the book of history, and you will hear ‘Christ is risen!’ there as well.

Where in history, you ask? In the history of the Bulgarians, the Germans, the Serbs, and the others, of those who were eating acorns while we Greeks were building the Parthenon? No, indeed. They, too, have histories, and I do not belittle their history.

Open our own history. If you have a heart within you, if you have even a seed, an electron of love for this homeland, you will hear singing in the pages of that history; you will hear Christ. How, you ask? There is a date that is painful for us Greeks: the day they climbed, like beasts, like devils, like the devils of Hell, up scaffolding to the dome of Hagia Sophia. There they tore down the Precious Cross that shone over the whole Bosphorus, and on the dome of Hagia Sophia they raised their moon, the crescent.

That was in 1453. How many years passed after that? The Greek nation seemed to have vanished. Even the name ‘Greek’ was forgotten. People called him a rayah, a subject, wherever he went.

For 358 years Greece was missing from the maps. You could find neither the name of Greece nor the name of the Greeks. Greece seemed erased, buried in a tomb. And she remained there, not for a year or two, but, I repeat, for 358 years.

And we ask: who raised her? Who raised Greece, this Greece? Who went to her tomb, into the tomb where she had lain buried for 358 years? Yes, he raised her. Let the atheists say what they will.

This is the truth I proclaim: our nation rose again through the power of Christ. The same Christ who stood outside Lazarus’s tomb and said, ‘Lazarus, come out!’ came to our land and called, ‘Greece, come out!’

And Greece rose again with banners, cassocks, Gospels, the six-winged processional fans, and the faith of our fathers. Greece rose again, and over the graves of our heroes, wherever the land is free and the fields bloom, ‘Christ is risen!’ can be heard.

So, my brothers and sisters, ‘Christ is risen!’ That is the brief sermon I have offered you. Yes, Christ is risen! All creation cries it out, cries it out first and foremost. To conclude, let me put a final seal on this sermon.

The angels who flew down from heaven proclaim it, proclaim it; they said, ‘Christ is risen!’ To their credit, to their credit, to their credit. It was not said for the first time; it has been heard on earth millions of times, billions of times.

And it will be heard as long as there are mouths to speak and hearts to believe. But the first ‘Christ is risen!’ spoken on earth from one person to another came from no king in his palace, no general holding his staff of command, and no wealthy man counting his coins.

But it is to the eternal glory of our Christ that the first to say, “Christ is risen!” were women: the myrrh-bearing women, whose love we celebrated. To the frightened men, the disciples who had gone into hiding so they would not be seen, they appeared as heavenly angels.

And they said, “Christ is risen!” It is an honor for woman that she is an evangelist, she is an apostle, she is a mother, she is a sister, she is the basis and foundation of a Christian society.

The angels sang “Christ is risen!” in the heavens, and here below on earth the myrrh-bearing women spread it across the earth. Thomas too cried, “Christ is risen!” At first he was unbelieving, but afterward he believed and said, “My Lord and my God.”

The Apostle Paul said, “Christ is risen!” He had been a blasphemer, but he too became a believer and a fervent preacher of the Gospel. They said, “Christ is risen!” Who else cries it out today? Two forgotten Saints. What day is it today? May 9. Read the Synaxaria; open those forgotten pages, open those books of our Church.

See whose feast we celebrate today. We celebrate the myrrh-bearing women, but also two great Saints alongside them: one from the Old Testament and one from the New Testament. The one from the Old Testament is called the fifth Evangelist.

He is the prophet Isaiah, who cries out, “The dead shall rise.” And another Saint joins Isaiah today. Who is he? Saint Christopher, whose feast we celebrate today. What was he like? He was fierce as a wild dog, like a wolf.

No one dared pass where he stood. A hundred men could not overpower him. His strength was terrifying. He was a beast, savage even in appearance. Yes, but that wolf became a lamb. Who made him a lamb? Great are Your wonders, O Christ!

Christ took that wolf and made him a lamb. The savage man became a Christian and was named Christopher. Isaiah cries, “Christ is risen!” Saint Nilus cries, “Christ is risen!” from the cave on the Holy Mountain where he lived in ascesis, in ascetic discipline, and preached Christ to us.

Saint Christopher cries it today too: the fierce man who became a Saint. The stones cry it; the fields cry it. Wherever you go, my fellow Christian, here in our land, where can you go without hearing it? Is Greece not a land of martyrs and Saints?

Wherever you go, prick up your ears. Go down to the mountains of Mani and hear “Christ is risen!” from the eagles of Mani. Go near Tripolitsa, to the places where Kolokotronis set foot, and hear “Christ is risen!” Go to heroic Missolonghi and hear “Christ is risen!”

Cross the plain of Thessaly and hear Rigas Feraios recite the Thourios. Pass Olympus and enter the great land of our fathers, our Macedonia. Cross Macedonia and go up into its mountains. Climb the high mountains where hundreds of young men gave their lives, and put your ear close, as you would to a radio.

And listen near the graves of Kastoria, Florina, and Grevena, in our immortal mountains. Listen within: “Christ is risen!” Every stone, every branch, every abyss! If I did not believe these things, I would rather take a shoeshine box and polish shoes.

I believe these things, my sister. I believe that Christ is the true God. Believe it; write it down. All these things will happen in this world: the earth will shake, and the cities will shake. One alone will exist, live, and reign: Jesus Christ of Nazareth, “whom, O children, praise and exalt above all forever.” Amen.

Σήμερα, αγαπητοί μου χριστιανοί, είναι, όπως όλοι γνωρίζομε, η Δευτέρα Κυριακή του Πάσχα ή το Αντίπασχα, όπως λέμε, ή ακόμα λαϊκότερον η Κυριακή του Θωμά. Και ονομάζεται Κυριακή του Θωμά, διότι σήμερα εις τας Ορθοδόξους Εκκλησίας αναγινώσκεται η περικοπή εκείνη του Ευαγγελίου,

Στην οποία φαίνεται ότι ο Κύριος ενεφανίστη στους Αποστόλους του, παρόντος και του Θωμά.

Σήμερα εορτάζουν οι Θωμάδες, όχι οι Θωμάδες, αυτοί που φέρουν το όνομα του Θωμά, διότι αυτοί, ως γνωστόν, εορτάζουν όχι σήμερα, αλλά εορτάζουν στις 6 Οκτωβρίου, όταν είναι ιδιαίτερα η μνήμη του Αγίου Θωμά του Αποστόλου.

Σήμερα εορτάζουν κάποιοι άλλοι. Εορτάζουν εκείνοι που, όπως ο Θωμάς είχε αμφιβολίας για την Ανάσταση του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, έτσι και αυτοί στη δική μας εποχή έχουν αμφιβολίας μεγαλύτερες από ό,τι είχε ο Απόστολος Θωμάς, έχουν διάφορα ερωτηματικά γύρω από την Αγία μας θρησκεία και διαρκώς ερευνούν και εξετάζουν και δεν έχουν καταλήξει σε κανένα συμπέρασμα και ζητούν διαρκώς σημεία και τέρατα και θαύματα για να πιστέψουν.

Και ενώ ευρίσκονται σε αυτή τη θλιβράν κατάσταση της δυσπιστίας και απιστίας, ξαφνικά, εις τον δρόμο της ζωής τους, από κάποιο έκτακτο γεγονός της ατομικής των και της οικογενειακής των ζωής, λάμπει ενώπιόν τους ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, και αυτοί που ήσαν δύσπιστοι, αυτοί που ήσαν άπιστοι, αυτοί που δεν ήθελαν να πατήσουν ποτέ στην εκκλησία, αυτοί που δεν ήθελαν να δουν παπά στον δρόμο, αυτοί που δεν ήθελαν καν να έχουν καμία σχέση με τη θρησκεία, γίνονται οι θρησκευτικότεροι από όλους.

Γίνονται πιστοί και αφοσιωμένοι λάτρεις του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, πέφτουν στα πόδια του Χριστού μας και λέγουν και αυτοί όπως ο Θωμάς, ο δύσπιστος και άπιστος: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου». Αυτοί λοιπόν που ζούσαν κάποτε στο σκότος της αμφιβολίας και της απιστίας και κατόπιν επίστευσαν και πιστεύουν πιο θερμά από εκείνους οι οποίοι είναι τακτικοί λάτρεις του Εσταυρωμένου, αυτοί σήμερα εορτάζουν, διότι όπως ο Θωμάς έτσι και αυτοί διήλθαν δια μέσου της καμίνου της απιστίας και της δυσπιστίας.

Αλλά εκτός, αγαπητοί μου, από τον Θωμά, τον Απόστολο Θωμά, σήμερα εορτάζει και κάποιος άλλος. Είναι 2 Μαΐου, είναι δηλαδή η μέρα εκείνη, πάτε πίσω 1600 χρόνια. Στην Αλεξάνδρεια την ημέρα αυτή, την ημέρα αυτή που η γη βγάζει ρόδα και τριαντάφυλλα, που ανθίζει η γη, την ημέρα αυτή διάλεξαν οι χριστιανοί της Αλεξανδρείας και πήγαν σε έναν τάφο απάνω, ευλογημένο και τρισευλογημένο τάφο.

Τον έσκαψαν και έβγαλαν μέσα από τον τάφο τα οστά, τι είπα, βλαστημία, τα οστά είναι δικά μας, έβγαλαν τα λείψανα, τα πανεύοσμα λείψανα ενός εκ των μεγαλυτέρων προμάχων και ηρώων της πίστεώς μας.

Εις τον οποίον οφείλωμεν, μετά τον Απόστολον Παύλον, τα μεγαλεία της Πίστεώς μας. Έβγαλαν, λέγω, τα λείψανα του Πατριάρχου της Αλεξανδρίας, του μεγάλου προμάχου της Πίστεώς μας, του Αγίου, του Μεγάλου Αθανασίου. Σήμερα, λοιπόν, είναι η εορτή, η ανακομιδή των λειψάνων του Αγίου Αθανασίου, του Πατριάρχου Αλεξανδρίας.

Τα διατεταγμένα, ενώ αναγιγνώσκεται και Ευαγγέλιο το οποίο αφορά τον Απόστολο Θωμά, εντούτοις ο Απόστολος δεν είναι ο Απόστολος της Κυριακής του Θωμά, αλλά είναι Απόστολος σχετικός με την εορτή της σημερινής. Είναι Απόστολος ο οποίος υπενθυμίζει το μεγαλείον και την δόξα των προμάχων της Ορθοδόξου Πίστεώς μας.

Δεν θέλω να σας κουράσω, ούτε θέλω να εισέρθω εις τα νοήματα της σημερινής Αποστολικής Περικοπής. Αλλά ο Απόστολος ο σημερινός μας λέγει ότι δεν πρέπει ένας λαός που θέλει να ζήσει στον κόσμο αυτό, δεν πρέπει ένας λαός που είναι ευγενικός και υπέροχος, δεν πρέπει ο λαός ο χριστιανικός ποτέ του να λησμονήσει το παρελθόν του.

Δεν πρέπει ποτέ του να λησμονήσει εκείνους που με τα αίματά τους και με τον ιδρώτα τους εζύμωσαν το χώμα αυτό της γης για να υπάρχει απάνω εδώ στον κόσμο η ελευθερία, η δικαιοσύνη και η αλήθεια και η πίστη.

Λαός που ξεχνάει, ξεχνάει τους ηρωάς του, τους μαρτυράς του, ο λαός αυτός είναι ανάξιος να ζει επάνω στον κόσμο. Ακριβώς δι' αυτόν τον λόγο μας υπενθυμίζει σήμερα η Αγία Υμών Εκκλησία και μας λέει: «Μνημονεύετε, μνημονεύετε, ενθυμίστε διαρκώς των ηγουμένων υμών, οίτινες ελάλησαν υμίν τον λόγον του Θεού».

Και αν μεν ο πρώτος στίχος μας υπενθυμίζει το καθήκον της αενάου μνήμης των ηρώων της πίστεως, ο τελευταίος στίχος, ή μάλλον ο στίχος ο οποίος έπεται της αποστολικής αυτής περικοπής, μας υπενθυμίζει ένα άλλο καθήκον το οποίο έχουμε όχι πλέον.

εις τους νεκρούς ήρωας της πίστεώς μας, αλλά έχουμε εις τους ζώντας, έχουμε ένα ιερόν καθήκον απέναντι της πνευματικής και εκκλησιαστικής και πολιτικής ηγεσίας. Το δε καθήκον αυτό συνοψίζει ο Απόστολος Παύλος δια μίας λέξεως, συνοψίζουμε εμείς, της λέξεως «υπακοή»: «Μνημονεύετε των ηγουμένων», αλλά και «πείθεσθε τοις ηγουμένοις υμών και υπείκετε», ότι αυτοί λόγον αποδώσουσιν την ημέρα εκείνη.

Υπακοή λοιπόν συνιστά σήμερα ο Απόστολος Παύλος. Υπακοή στον 20ο αιώνα, στον αιώνα που οι παντιέρες και οι άνεμοι όλοι της δημοκρατίας και του ελευθερισμού ανεμίζονται, την ώρα κατά την οποία το σπίτι κλονίζεται από επαναστατικά κηρύγματα, την ώρα κατά την οποία νέες ιδέες κυριαρχούν στον κόσμο, έρχεσαι εσύ, καθυστερημένος ιεροκήρυκας, να υπενθυμίζεις εις τους λαούς αυτούς;

Δηλαδή πάντοτε μέσα εις τον αγιαδισμό συνιστάς λοιπόν υπακοή; Κάντε, αγαπητοί μου, όλοι υπομονή και θα δώσουμε την αληθινή έννοια της υπακοής, διότι ζούμε σε μια εποχή που έχουν πάθει τα μυαλά των ανθρώπων σύγχυση, ναι, σύγχυση τέτοια που, ενώ λέμε την ίδια λέξη, πάρτε δέκα ανθρώπους.

Είναι ένα φαινόμενο με το οποίο ασχολούνται ψυχολόγοι και κοινωνιολόγοι στην αντετραγμένη αυτή εποχή μας. Την ίδια λέξη λέμε, αλλά δεν συμφωνούμε, διότι ο ένας λέγει την ίδια λέξη, βάζει άλλο περιεχόμενο και ο άλλος βάνει στην ίδια λέξη άλλο περιεχόμενο, και εις τρόπον ώστε, ενώ λένε την ίδια λέξη, αλλά δεν συμφωνούν διότι όπως είπα έχει επέλθει μια σύγχυση λέξεων, μια σύγχυση εννοιών, μια σύγχυση εγκεφάλων, μια σύγχυση η οποία υπενθυμίζει τη Βαβέλ. Και όπως τότε που χτίζανε τη Βαβέλ δεν μπορούσαν να συνεννοηθούν οι άνθρωποι, κατά παρόμοιον τρόπο και εμείς που χτίζουμε έναν καινούργιο κόσμο λέμε ότι χτίζουμε, που χτίζουμε έναν καινούργιο κόσμο που θα είναι πολύ διαφορετικός από τον προηγούμενο κόσμο, εμείς οι Ευρωπαίοι και οι Αμερικάνοι και όλων των φυλών, ενώ λέμε τα ίδια πράγματα, τα ίδια ζητούμε, εν τούτοις δεν συμφωνούμε, διότι επήλθε σύγχυση εννοιών, σύγχυση καρδιών, σύγχυση εγκεφάλων, Βαβέλ πραγματική.

Και μέσα στη Βαβέλ αυτή είμαστε υποχρεωμένοι να εξακριβώσουμε τας εννοίας και να δώσουμε τας εννοίας τας πραγματικάς των λέξεων. Τι λέγομεν, τι εννοούμε λοιπόν λέγοντες υπακοή; Υπακοή, ναι, υπακούετε. Θα φωνάζομε αιωνίως: υπακούετε. Σε ποιον; Εάν υπάρχει ένας στον οποίο οφείλομεν υπακοή, είναι απόλυτον.

Είναι ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, και δεν πιστεύω να υπάρχει κανείς, εις οιανδήποτε πολιτική παράταξη και ανήκει, εις οιονδήποτε χρώμα και ανήκει και εις οιανδήποτε ζώνη της γης αν κατοικεί, δεν πιστεύω να υπάρχει κανείς οιωνδήποτε φρονημάτων ο οποίος δεν θα δεχθεί τούτο το δόγμα, ταύτην την αρχήν, την θεμελιώδη αρχήν, την αδαμαντίνην αρχήν, επί της οποίας, εάν ποτέ γίνει κόσμος, δεν μπορεί παρά να έχει θεμέλιο τούτο.

Αυτό, υπακούετε εις τον Κύριον ημών Ιησού Χριστόν. Μάλιστα, δύο φορές ακούσθη αυτή η φωνή, η φωνή η οποία δεν προέρχεται από τα άστρα του ουρανού και από τους πυραύλους, αλλά η φωνή αυτή η οποία προέρχεται από το υπερπέραν, από τους κόσμους εκείνους τους αΰλους, εις τους οποίους ζουν οι αθάνατοι νεκροί μας, και από τους κόσμους εκείνους μέχρι σήμερα και μέχρι την τελεία των αιώνων θα ακούεται η φωνή του ουρανίου Πατρός, ο οποίος είπε δύο φορές, ακούστηκε η φωνή αυτή, μία μεν φορά εις τα Ιορδάνια ύδατα, μίαν άλλη φορά εις την κορυφή του Θαβόρ, ότι ο ουρανιός Πατήρ είπε, ούτως εστίν ο Υιός μου αγαπητός ενώ ειδόχησα αυτού, ακούετε.

Θα ήθελα, αγαπητοί μου, στο σημείο αυτό, στην προτροπή αυτή του ουρανιού κόσμου, ότι οφείλομεν άπαντες, από τον μικρότερο έως τον μεγαλύτερο και από τον πλέον αγράμματο έως τον σοφόν και από τον ιδιώτη έως τον βασιλέα.

Εις το σημείο αυτό, κάτι το οποίον πάντες οφείλουμε να υπακούσουμε, εις τα διδάγματα του Ιησού του Ναζωραίου, θα ήθελα να σταματήσω λίγο και να σας υπενθυμίσω ποιος θα ήταν ο κόσμος εάν όλοι μας υπακούαμε εις τα διδάγματα του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού.

Αν ανοίγαμε τα αυτάκια μας, τα αυτάκια μας αυτά, να ακούσουμε τα λόγια του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Εάν γινόταν αυτό, εάν τα λόγια του Χριστού, όπως ο περιβολάρης φυτεύει μες στο χώμα τα δέντρα, έτσι και εμείς τα λόγια του Χριστού τα φυτεύαμε μέσα στην καρδιά μας, για να ακούει περισσότερο τα λόγια του Χριστού, δεν ήταν απλώς μία φιλολογία και ένα κήρυγμα, αλλά γινόταν ζωή και δράση και υλοποίηση μέσα στην ζωή του έθνους και της κοινωνίας, εάν τα λόγια του Χριστού, και υπενθυμίζω μόνον εν και λόγον δύο λέξεις, επάνω στις οποίες στηρίζεται η και πας αληθής πολιτισμός, υπενθυμίζω τας λέξεις τας αθανάτους που κι αν πύραυλοι, κι αν άστρα, κι αν κόσμος αλλάξει, αυτά τα δύο λόγια του Ναζωραίου θα παραμείνουν ως θεμέλια αιώνια ενός πραγματικού πολιτισμού, και οι δύο αυτές λέξεις που περιέχουν μέσα το πεμπτοστάλαγμα και την πεμπτουσία και τα βαθύτερα προγράμματα πάσης αναγεννήσεως του κόσμου, οι δύο, λέγω, αυτές λέξεις είναι: «Αγαπάτε αλλήλους». Ποιος

Επαναλαμβάνω, σε οιονδήποτε μήκος και πλάτος του κόσμου και αν ζει και σε οποιαδήποτε ιδεολογία και ανήκει, και είναι ελεύθερος να ασπάζεται ιδέαν. Η χριστιανική θρησκεία δεν επιβάλλει την βίαν, αλλά διεξάγει διάλογον ευρύτατον και φιλελεύθερον, εις τρόπον ώστε η πιο ωραία ιδέα να κατισχύσει στον κόσμο αυτόν. Ποιος, λέγω, διαφωνεί ότι οι δύο αυτές λέξεις, «Αγαπάτε αλλήλους», αποτελούν την πραγματική συνταγή μιας κοινωνίας η οποία νοσεί βαθύτατα και της οποίας το φάρμακο μόνο είναι στα λόγια του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού;

Εάν, λέω, ο κόσμος υπήκουε εις τον Χριστό, τότε όλη αυτή η γη, η γη αυτή που έγινε σήμερα κόλαση, αυτομάτως Ως διάτινος ηλεκτρικού κομβίου θα μεταβαλώ το είσαι ένα πάντερπον παράδεισον Δεν είναι ουτοπία, δεν είναι φαντασιοπληξία, είναι μια πραγματικότητα.

Θα μεταβάλλετο ο κόσμος αυτός από κατοικίαν δαιμόνων εις μια κατοικίαν αγγέλων. Θα μεταβάλλετο ο κόσμος αυτός από έναν κόσμον βίας εις έναν κόσμον ελευθερίας πραγματικής. Θα μεταβάλλετο ο κόσμος, ένας κόσμος δακρύων και αίματος, εις έναν κόσμο εις τον οποίο μυριάδες θα ψάλλουν το «Ωσαννά εν τοις υψίστοις».

Ναι, η λέξη πόλεμος θα ήταν πλέον μια λέξη λησμονημένη στον κόσμο αυτόν. Οι φυλακές θα ύψωναν λευκάς σημαίας, η μάνα δεν θα έτρεμε για το παιδί της και η νεαρά σύζυγος δεν θα έτρεμε για τον άνδρα της, μήπως γίνει το πτώμα του κουφάρι κάπου εκεί όπου οι μεγάλοι διαπληκτίζονται διά τα υλικά συμφέροντά τους.

Δεν θα υπήρχε πόλεμος, θα υπήρχε ειρήνη. Γλυκύ όνομα, ειρήνη, γλυκύ όνομα, ειρήνη, γλυκύ όνομα, γλυκύτερον πράγμα. Ειρήνη την οποία δεν θα απολαύσει ο κόσμος παρά μόνον την ημέρα εκείνη κατά την οποία γονατιστός πέσει μπροστά στον Εσταυρωμένο και ακούσει από τα πανάχραντα χείλη του Εσταυρωμένου: «Ειρήνη». Και πάλι ειρήνη. Και ειρήνη μόνον από τον Ιησούν τον Ναζωραίον εκπηγάζει, ο ποταμός αυτός ο μεγάλος, τα ρείθρα αυτά τα απέραντα τα οποία κατακλύζουν, κατά τον προφήτην Ιεζεκιήλ, πάσαν γην άνυδρον και μεταβάλλουν αυτήν εις κήπον ευανθή και δροσερόν.

Ναι, Χριστιανοί μου, δεν θέλω να σας κουράσω περισσότερο στο σημείο τούτο, αλλά θα μου επιτρέψετε λίγα λεπτά ακόμα να συμπληρώσω την εικόνα αυτή των λόγων του Κυρίου: «Αυτού υπακούετε», εις τον Κύριον ημών, εις τον Χριστό.

Αλλά εκτός της υπακοής αυτής, την οποία οφείλουμε στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού, ακούεται η προσταγή της Εκκλησίας και λέει: «Υπακούετε. Παιδιά, υπακούετε εις τους γονείς σας. Γυναίκες, υπακούετε εις τους άνδρας σας.

Μαθηταί, υπακούετε εις τους διδασκάλους και καθηγητάς σας. Στρατιώται, υπακούετε εις τους αξιωματικούς σας. Πολίται, υπακούετε εις τας αρχάς και εξουσίας. Και εσύ, λαέ, λαϊκέ, εσύ πολίτη, λαϊκοί εσείς, να υπακούετε εις τους ιερείς και αρχιερείς και αρχιεπισκόπους.

Μπα, εσύ μας το λες αυτό; Εσύ, ιεροκήρυκας που είσαι γνωστός ως ένας ταραξίας ιεροκήρυκας, ως ένας επαναστάτης ιεροκήρυκας εναντίον πάσης εξουσίας, εσύ σήμερα έρχεσαι να μας διδάξεις υπακοή εις τους άρχοντας της πολιτείας και εις τους άρχοντας της Εκκλησίας;

Σας παρακαλώ, κάντε υπομονή και θα δείτε ότι υπάρχει εδώ μία βαθιά παρεξήγηση. Διδάσκω, αδελφοί μου, τριάντα ολόκληρα χρόνια και θα εξακολουθώ. Διδάσκω όσο ακόμη ο Θεός με αφήνει στην ζωή μου, επόμενος στα διδάγματα των Αγίων Πατέρων και των δασκάλων της Εκκλησίας. Διδάσκω υπακοήν. Προσέξτε, υπογραμμίζω τις λέξεις. Αν είχα ένα κόκκινο μολύβι και έγραφα τη λέξη υπακοή, θα την υπεγράμμιζα με κόκκινο μολύβι, με το αίμα του Εσταυρωμένου, και θα έλεγα: υπακοή απόλυτος, 100%, εις τον Κύριον ημών τον Χριστό.

Η δε άλλη υπακοή, υπακοή στους γονείς, υπακοή στους δασκάλους, υπακοή στους αξιωματικούς, υπακοή στας αρχάς και εξουσίας του κράτους, υπακοή ακόμα και σε αυτάς τας εκκλησιαστικάς αρχάς και εξουσίας, είναι υπακοή σχετική.

Εξηγούμαι: θα υπακούεις, παιδί μου, στον πατέρα σου. Εάν όμως ο πατέρας σου, αμφιβάλλω, αν υπάρχουν τέτοια τέρατα επάνω στη γη, όμως ο πατέρας σου πει να πας τη νύχτα να ρημάξεις και να κλέψεις και να κάνεις διάρρηξη, τότε δεν πρέπει να υπακούεις τον πατέρα σου, διότι αυτή η εντολή είναι αντίθετος με τους φυσικούς και ηθικούς νόμους που υπάρχουν μέσα στην καρδία παντός ανθρώπου.

Θα υπακούεις εσύ, η κόρη, η άβγαλτος κόρη, θα υπακούεις εις την μητέρα, εις τη μάνα που έχει πείραν και σε διδάσκει τα ορθά και τα πρέποντα. Αλλά αν όμως, δεν το πιστεύω, αν όμως μες στην γενεάν μας υπάρχει μια τέτοια μάνα η οποία παύει πλέον να είναι μάνα αλλά γίνεται μια μέγαιρα και μια μαστροπός, Αν υπάρχει μια γυναίκα, μη μάνα, η οποία σπρώχνει το κορίτσι το αμόλυντο να συνάψει σχέσεις ανήθικες και διεφθαρμένες, τότε είναι περίπτωση κατά την οποία δεν επιτρέπεται να υπακούσει η κόρη στη μητέρα.

Αυτό πρέπει να πράξει και ο μαθητής. Εάν υπάρχει δάσκαλος, δεν το φαντάζομαι, πάνω στη γη που έκτισε Παρθενώνα, δεν φαντάζομαι, πάνω στη γη που ήταν πάντοτε μια γη θρησκευτική, ζυμωμένη με πόνο και με δάκρυα, δεν φαντάζομαι.

Δεν το φαντάζομαι ότι να υπάρχει καθηγητής και δάσκαλος ο οποίος να διδάσκει εναντίον του Χριστού, εναντίον του Θεού. Εάν υπάρχει κάποιος διδάσκαλος, τότε ο μαθητής έχει το δικαίωμα να μην υπακούσει εις τον άθεον και άπιστον και διεφθαρμένον διδάσκαλον. Αυτό θα πράξει επίσης και ο στρατιώτης, εάν υποθέσουμε πράγματα τα οποία δεν μπορώ να φανταστώ.

Εάν υπάρχει αξιωματικός και βαθμοφόρος στο στράτευμα ο οποίος να υποχρεώνει τον στρατιώτη του εν ονόματι της εξουσίας, αν υπάρχει, λέγω, στρατιωτικός αξιωματικός ο οποίος να προτρέπει τον στρατιώτη εις φαύλες και ανήθικες πράξεις, τότε ο στρατιώτης δεν πρέπει να υπακούσει στον αξιωματικό, αλλά πρέπει να υπακούσει στον αιώνιο νόμο.

Ναι, και αυτό πρέπει ακόμα να πράξει και ο πολίτης, όταν η εξουσία, οποιαδήποτε εξουσία, πηγαίνει κόντρα, κόντρα με το θέλημα του αιώνιου Πατρός, με το θέλημα του Κυρίου. Και αυτό ακόμα, προχωρώ, πρέπει να πράξει ποιος;

Και ο λαϊκός, ο οποίος οφείλει σεβασμό και υπακοή στις εκκλησιαστικές αρχές, όταν οι εκκλησιαστικές αρχές δεν βαδίζουν επάνω στον αιώνιον κανόνα, στα θεσπίσματα τα αιώνια, το οποίο μας παράδωσαν οι πατέρες ημών.

Ούτω πως, αγαπητοί μου, τίθεται η υπακοή, διότι στις περιπτώσεις αυτές που ανέφερα έχει πλέον ισχύν ένας άλλος λόγος της Καινής Διαθήκης. Ο λόγος της Καινής Διαθήκης λέγει: «Πειθαρχείν Θεώ μάλλον ή ανθρώποις», ότι πρέπει να υπακούμε περισσότερο. Ναι, ναι, αδερφοί μου, δεν πειρέσεις εσύ τον άντρα, δεν πειρέσεις εσύ τον άντρα να σε κολάσει, ούτε πρέπει, πρέπει, τι λέγω, κάτι το οποίο λέγει. Εδώ είναι το δράμα. Παραπάνω από τα παιδιά, παραπάνω από τον άντρα, παραπάνω από την γυναίκα, παραπάνω από την πολιτεία, παραπάνω από δεσποτάδες, παραπάνω από πατριάρχας, παραπάνω από όλους.

Εάν αυτοί όλοι πάνε κόντρα με τον Θεό, εάν πάνε σύμφωνα με τον Θεό, θα πέσωμε, τους προσκυνήσουμε, διότι θα είναι εκφράσεις της εξουσίας της θεϊκής. Εάν όμως όλα αυτά τα πρόσωπα τα οποία διαχειρίζονται μιαν εξουσίαν επί της γης Εάν αυτά τα πρόσωπα εκβαίνουν από τον ορθόν κανόνα του νόμου του Θεού, τότε είμαστε υποχρεωμένοι να μην υπακούσουμε.

Υπακοή, τονίζω, το γράφω, το υποστηρίζω, υπακοή εις την αύτη, εις πρόσωπα τα οποία κάνουν κατάχρηση της εξουσίας, υπακοή είναι αμαρτία. Αμαρτία, είναι αμαρτία, όπως πάλι και η αντίσταση, η αντίσταση, η αντίσταση κατά πατρός φαύλου, κατά μητρός μαστροπού, κατά δασκάλου αθέου, κατά αξιωματικού βάναυσου, κατά απίστου, κατά εξουσίας και αρχόντων και βασιλέων, ακόμα και πατριαρχών, οι οποίοι δεν πιστεύουν στον Θεό και καταπατούν τα Άγια. Η αντίσταση είναι καθήκον, καθήκον παντός χριστιανού, καθήκον πάση.

Λοιπόν, αγαπητοί μου, που δεν θα υπάρξει ούτε ένας, εάν ούτω θέσωμεν τα θέματα. Συνοψίζω και λέγω: υπακοή απόλυτος, 100%, στον Χριστό. Υπακοή σχετική εις όλα αυτά τα πρόσωπα, τα οποία διαχειρίζονται, είτε ευδοκία είτε παραχωρήσεις του Θεού, μίαν εξουσίαν άνωθεν δεδομένη.

Ο Άγιος Αθανάσιος μας έδωσε παράδειγμα αφενός υπακοής και αφετέρου ηρωικής αντιστάσεως. Υπακοή μας έδωσε εμάς. Υπήκουε μικρός, όταν ήταν, εις τους γονείς του, όταν αφέθη ορφανός. Υπήκουε αυτός εγγράμματος και σοφός εις τον πνευματικό του πατέρα, τον Μέγαν Αντώνιον, διότι ο Άγιος Αντώνιος ήταν ο πνευματικός του πατήρ.

Υπήκουε εις τον Άγιο Επίσκοπον, τον Αλέξανδρον, διάκονος αυτός, εις τον Άγιο Επίσκοπον Αλεξανδρείας. Επίκοε εις τους Πατέρας, επίκοε εις το Πικάσικο Μεϊκά Συνόδος Αλλά ο ίδιος ο οποίος κήρυττε υπακοήν, ο ίδιος γινόταν επαναστάτης.

Όχι, δίδαξε επανάσταση ο Μέγας Αθανάσιος, επανάσταση εναντίον φαύλων και διεφθαρμένων και απίστων επισκόπων. Εκήρυξε επανάσταση εναντίον βασιλέων και ηγεμόνων, οι οποίοι δεν πίστευαν στον Θεό. Εκήρυξε επανάσταση εναντίον της φαυλότητας και ανομίας.

Εκήρυξε επανάσταση εναντίον πέντε αυτοκρατώρων. Πέντε αυτοκράτωρες τον κυνηγήσαν. Μες στις τρύπες, μες στα ποτάμια, μες στους κάμπους ήτανε πάντοτε ο αλύγιστος. Ένας αυτός, ένας αυτός, ένας αυτός εναντίον ενός κόσμου πλάνης και αμαρτίας.

Και μας άφησε το πράγμα αυτό της αντιστάσεως, της αντιστάσεως η οποία είναι προνόμιον των ευγενών ψυχών, της αντιστάσεως την οποία πρέπει όλοι μας και ως φίλοι και ως έθνος, και αν ποτέ η γη μας, δεν ξέρουμε τα μυστήρια του Θεού.

Άμποτε, άμποτε τα παιδιά των παιδιών σας να βλέπουν πάντοτε επάνω στην Ακρόπολη να κυματίζει γαλάζια ελληνική σημαία. Αν έρθει η μαύρη μέρα και η σημαία αυτή καταβιβαστεί εξ Ακροπόλεως και άλλες σημαίες και άλλες παντιέρες και άλλα συνθήματα ευεργατίζουν, ο ελληνικός λαός από τους τάφους του, από τα βουνά του, από τις θαλάσσες του, από τις γαλάζες θαλάσσες του, πανταχόθεν θα υψώσει το ανάστημά του και θα αντισταθεί, διότι υπακοή εις μεν τους αξίους ηγέτες.

Ιερόν καθήκον, η δε αντίστασις εναντίον πάσης ξένης και φαύλης εξουσίας, ιερόν καθήκον. Της αντιστάσεως αυτής, της σειράς αντιστάσεως, πανθήμα ιερόν και σεβαστόν. Ούτω πως, αδελφοί μου, να ζήσουμε, ούτω να πολιτευθούμε, υπακούοντες τω Χριστώ, υπακούοντες πάσης εξουσίας, για να έχουμε την ευλογία του Χριστού εις αιώνας αιώνων. Αμήν.

Ως ιεροκήρυξ, αγαπητοί μου, της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών, δεν θα έπρεπε σήμερα να ευρίσκομαι εδώ εις τον Ναόν. Θα έπρεπε να ευρίσκομαι και να κηρύττω εις ένα από τους 300 ναούς που έχει η πρωτεύουσα Αθήνα.

Αλλά αντί να ευρίσκομαι εις τα Σαφίνες, ευρίσκομαι εις τον Περιάχτη. Βρίσκομαι μέσα εις τον ιερόν τούτον ναόν, κατόπιν παρακλήσεως των καλών σας εφημερίων. Ευχαριστώ προπαντός τον προϊστάμενο του Ιερού Ναού τούτου, ο οποίος με κάλεσε για να μιλήσω εις τον ναόν, διότι μου δίνεται η ευκαιρία να επικοινωνήσω με τους δραστηρίους ενορίτας της ενορίας ταύτης, και διαμέσου των ενοριτών τούτων να επικοινωνήσω με τους ευσεβείς Πειραιείς, με τον λαό του Πειραιώς, ο οποίος ανέκαθεν, από αρχαιοτάτης εποχής, από την εποχή που ήταν ένα απλό λιμανάκι, με δύο χιλιάδες ανθρώπους, από την εποχή εκείνη ο Πειραιεύς

Διεκρίνεται από όλες τις πόλεις της Ελλάδος για τα βαθιά και ορθόδοξα φρονήματα.

Βρίσκομαι, λέγω, εις τον ναόν τούτον, τον οποίον η ευσέβεια και η δραστηριότητα τόσον των ιερέων όσον και των επιτρόπων και των λοιπών χριστιανών της πόλεως έκτισε προς δόξαν του Αγίου και προς δόξαν της Αγίας Τριάδος.

Θα σας ομιλήσω απλά. Ενθυμούμαι καλώς, είναι αρκετά χρόνια που επισκέφτηκα εκ νέου τον ναό σας, ότε έζη ο αείμνηστος πατήρ Γεώργιος Απέργης, ο ευλαβέστατος εκείνος εφημέριος, ο οποίος τα μέγιστα εκοπίασε για να δημιουργηθεί ο περικαλλής ούτος ναός.

Είναι λοιπόν η δευτέρα φορά που επισκέπτομαι τον Ιερό Ναό του Αγίου Νείλου Πειραιώς και επιθυμώ κατά την πρώτην αυτήν συνάντησή μας, βλέπω τα προσφιλή πρόσωπα των ευσεβών χριστιανών της ενορίας ταύτης και εν γένει των Πειραιωτών, να απευθύνω έναν εγκάρδιο χαιρετισμό. Αλλά από όλους τους χαιρετισμούς που έχει το έθνος μας, που έχουν όλα τα έθνη, γιατί κάθε έθνος έχει ένα χαιρετισμό, και στους Ιαπωνέζους να πάτε και στους Κινέζους να πάτε και κάτω στην ζούγκλα να πάτε, οι άνθρωποι κοινωνικοί όντες έχουν κάποιον χαιρετισμό μεταξύ τους.

Από όλους λοιπόν τους χαιρετισμούς που έχουν οι λαοί όλοι, εγώ σήμερα εκλέγω τον ωραιότερο χαιρετισμό που υπάρχει, ένα χαιρετισμό που δεν θα πάψει ποτέ να θίγει τα βαθύτερα σκιρτήματα της καρδιάς του ανθρώπου, ένα χαιρετισμό αιώνιον. Και ο χαιρετισμός αυτός, αιώνιος, ο οποίος ουδέποτε θα πάψει να ακούεται πάνω στη φλούδα της γης, είναι ο χαιρετισμός τον οποίον ακούσαμε τη νύχτα του Πάσχα, τον χαιρετισμό της αγάπης, τον χαιρετισμό της αγάπης.

Αναστάσεως, το Χριστός Ανέστη.

Δύο λέξεις συνάκτες, Χριστός Ανέστη, δύο λέξεις που είναι πλατιές όπως ουρανός και είναι βαθιές όπως ο ωκεάνας και είναι θερμές όπως τη φωτιά, δύο λέξεις που είναι δύο θεμέλια επάνω στα στερείο, επάνω στα οποία στηρίζεται ολόκληρη η Ορθοδοξία και ολόκληρος ο Χριστιανισμός.

Δυο λέξεις που είναι δυναμίτης που τινάζει στον αέρα τα βράχια του σατανά, δύο λέξεις που είναι φωνή αρχαγγέλου των κόσμων, δύο λέξεις που σειούν τα μνήματα, δύο λέξεις, να τελειώνω, που έχουν την δύναμη μέσα του Χριστού μας, που όσον και αν θελήσει ο διάβολος, προσπαθεί δύο χιλιάδες χρόνια ο διάβολος να σβήσει με τις μαύρες ή κόκκινες ή άλλα χρώματα γομολάστιχες του.

Προσπαθεί να σβήσει μέσα από την ιστορία και μέσα από τους αιώνας. Τίποτε, και να κοπιάζει, δεν θα μπορέσει ποτέ να σβήσει. Όσο περνούν τα χρόνια, όσο περνούν οι αιώνες, οι λέξεις αυτές θα ριζώνουν βαθύτερα μέσα στην ανθρώπινη καρδιά και σαν δύο αστέρια θα δεικνύουν πάντοτε τον δρόμο της τιμής, του καθήκοντος, του αγώνος, της τιμιότητας και πάσης άλλης υψηλής αρετής.

Ναι, Χριστός λοιπόν Ανέστη. Στα παλιά, τα ευλογημένα χρόνια που οι άνθρωποι δεν είχανε, που εδώ μέσα ο Πειραιάς ήταν μόνο καμιά, ήταν μερικές καλύβες και δεν υπήρχαν οι ουρανοξύστες και τα σπίτια τα παλά και τα μεγάλα και ο μεγάλος αυτός λιμένας του Μεσογείου.

Την εποχή εκείνη που εδώ είχαν καλύβες μέσα, αλλά μες στις καλύβες εκείνες κατοικούσαν ψυχές αγγελικές, ενώ τώρα μες στα παλάτια και τα σπίτια τα μεγάλα κατοικούν ψυχές, ας αποφύγω το χαρακτηρισμό, δε μέσα στις καλύβες εκείνες του Πειραιώς που κατοικούσαν ψυχές Άγιες.

Στα παλιά τα χρόνια που ερχόταν στις δυο-τρεις εκκλησίες τις μικρές να λειτουργηθεί ο λαός, ο ευσεβής λαός του Πειραιώς, τότε είχανε συνήθεια να ακούνε τη νύχτα της Αναστάσεως το «Χριστός Ανέστη». Και το «Χριστός Ανέστη» δεν το έλεγαν μόνο τη νύχτα της Αναστάσεως.

Το λέγανε και την άλλη ημέρα, το λέγανε συνεχώς, το λέγανε στο δρόμο, στις πλατείες, όπου συναντούνται οι ψαράδες μέσα στις βάρκες των και οι ναύτες μες στα πλοία τους, και ο εργατικός λαός μας στα σπίτια τα μικρά και τα σπίτια τα μεγάλα, οι μικροί και οι μεγάλοι, τα νήπια με τους ασπρομάλληδες γέροντες. Οπουδήποτε και να συναντώνταν ο Πειραιοκάτοικος του Πειραιώς, επί σαράντα μέρες σαν καμπάνα χτυπούσε στα σπίτια και στους δρόμους και στις πλατείες ο ουράνιος χαιρετισμός: «Χριστός Ανέστη».

Είχαν άλλο χαιρετισμό, δεν λέγανε αντίο, δεν λέγανε αυτά τα ξενόγλωσα και ανόητους χαιρετισμούς, ήταν ο χαιρετισμός του έθνους, ήταν ο χαιρετισμός της αγάπης, ήταν ο χαιρετισμός της ελπίδος, ήταν ο χαιρετισμός της πίστεώς μας εις τον Θεάνθρωπον Κύριον.

Αλλά τώρα φραγκέψαμε, αδερφιά μου. Θα ήθελα να μεταχειριστώ μια λέξη, γιατί μ' αρέσουν οι άγριες λέξεις, να μαστιγώσω τον οκνηρό ύπνο της πατρίδος μου, αλλά ας αποφύγω τις λέξεις αυτές τις βαριές, για να αποδώσουν μια πραγματικότητα: πήγαμε από τα όσια και τα ιερά.

Και έχουμε πιο λίγο και πιο πολύ απομακρυνθεί από τον δρόμο της πίστεως και της αρετής. Σήμερα, στα χρόνια τα δικά μας, το Χριστός Ανέστη ακούεται μόνο τη νύχτα της Αναστάσεως εδώ στον περίβολο της Εκκλησίας.

Και ύστερα, την ίδια νύχτα, την άλλη μέρα, ξεχνιέται, δεν λέγεται πια, δεν ακούεται πια, δεν συζητείται πια. Γιατί, αδέρφια μου; Γιατί καινούργιοι άνεμοι έπνευσαν στο δύστυχον τόπο μας, γιατί νέα ήθη και έθιμα παρουσιάστηκαν στη φυλή μας μέσα, που ζητούν να νοθεύσουν το γνήσιον χριστιανικόν και ορθόδοξον πνεύμα της πατρίδος μας.

Γιατί νέοι εχθροί της πατρίδος μας, διαφόρων χρωμάτων και αποχρώσεων, ζητούν να βάλουν δυναμίτες μέσα στα θεμέλια του έθνους μας και να τινάξουν στον αέρα ό,τι εσεβάστησαν οι αιώνες και πάνω στα οποία στηρίχθη και μεγαλούργησε η ελληνική μας πατρίδα.

Ναι, και έτσι δειλά δειλά ακούεται το Χριστός Ανέστη μόνο τη νύχτα και την άλλη μέρα σταματάει. Ενώ στα παλιά τα ευλογημένα χρόνια, σαράντα μέρες από τη νύχτα της Αναστάσεως μέχρις της Αναλήψεως, βροντοφωνούσαν τα βουνά και τα λαγκάδια από το Χριστός Ανέστη.

Έσβησε, εκρύωσε η καρδιά μας. Η καρδιά μας, γι' αυτό την έπλασε ο Θεός. Θεός, μια καρδιά μας έδωσε ο Θεός για να αγαπούμε βέβαια τα παιδιά μας, να αγαπούμε τους άντρες μας, να αγαπούμε ό,τι ωραίο να έχει στον κόσμο, αλλά μας έδωσε μια καρδιά ο Θεός για να αγαπούμε τον Χριστό περισσότερο από όλους.

Αυτή η καρδιά μας που έπρεπε να ανάβει μέσα φωτιές για τον Χριστό έχει σήμερα κρυώσει, έγινε λες και η καρδιά μας δεν είναι πια όπως την έπλασε ο Χριστός, αλλά έγινε μέσα ένα κομμάτι πάγο. Επάγωσε η καρδιά μας, εψίχραναν τα ιερά και τα όσια αισθήματα της ψυχής μας, εψίχραν την πίστη των Πατέρων μας.

Και έτσι, όπως είπα, δειλά δειλά ακούγεται το Χριστός Ανέστη. Υπάρχουν δυστυχώς σήμερα στον τόπο μας, όχι ένας και δύο, αλλά πολλοί που πάψανε πια να πιστεύουν στον Χριστό. Υπάρχουν σήμερα άθεοι και άπιστοι σε μια χώρα που δεν υπήρχε ούτε ένας για σπόρο ποτέ στον κόσμο τούτο.

Υπάρχουν λοιπόν αυτοί που τις άγιες αυτές τις μέρες, στα περιοδικά τους και στις εφημερίδες των και από άλλους τόπους, διδάσκουν την αθεΐα και την απιστία. Και μας λένε, όταν δούνε κανένα Χριστιανό να πηγαίνει στην εκκλησία, όταν δούνε κανένα νέο να λέει το Ευαγγέλιο, όταν δουν κανένα νέο να πηγαίνει να εξομολογείται εις τον πνευματικό Πατέρα, όταν δουν μια ψυχή να αγαπάει τον Χριστό, πέφτουν απάνω να τον βομβαρδίσουν με όλα τα όπλα της αθεΐας και απιστίας, για να μην υπάρχει πια ψυχή να πιστεύει στον Χριστό.

Συ, του λένε, σύ, σύ, σύ που ζεις τώρα στον 20ό αιώνα, σύ που πήγες στα σχολεία και πήρες χαρτιά, πήρες διπλώματα από το γυμνάσιο, σύ που έχεις διπλώματα από ένα πανεπιστήμιο, σύ που μορφώθηκες, σύ. Ύστερα και τον φουσκώνουν τον άνθρωπο, όπως το μπαλόνι το φουσκώνουν για να βγει ψηλά, αλλά μες στο μπαλόνι δεν έχει τίποτα, μόνο έχει αέριο. Κατά παρόμοιον τρόπον και σήμερα ο διάβολος που σηκώνει τα μυαλά των ανθρώπων και τα κάνει μπαλόνια να υψούν μέσα, όχι στον ουρανό αλλά κάτω στον άδη.

Συ λοιπόν, διαρκώς τον φουσκώνουν τον άνθρωπο και τον κάνουν υπερήφανο και του δημιουργούν μέσα μια οίησιν και υπερηφάνεια. Συ λοιπόν που λέγεις, που τώρα διαβάζεις περιοδικά και βιβλία επιστημονικά, συ που τώρα βλέπεις ότι από ώρα σε ώρα οι αστροναύτες θα ανεβούνε πάνω στ’ αστέρια του ουρανού, συ λοιπόν θα πιστεύεις αυτές τις ιδέες τις οπισθοδρομικές;

Συ λοιπόν θα πιστεύεις ότι είναι δυνατόν αυτά που λέγει η Εκκλησία και οι παπάδες και τους άλλους ψαλτάδες; Είναι δυνατόν να έχουν στηρίγματα και να έχουν δυνάμεις πνευματικάς; Είναι δυνατόν; Είναι δυνατόν, σου λέει, τι είναι αυτά που λέει η Εκκλησία; Είναι δυνατόν πεθαμένος άνθρωπος να αναστηθεί; Είναι δυνατόν να υπάρχει ανάσταση νεκρών; Αυτά λέγουν, αδελφοί.

Επαλαίωσε, λέγει, η θρησκεία στον κόσμο των αστροναυτών, στον κόσμο των μεγάλων θαυμάτων της επιστήμης, στον κόσμο της οίησεως και υπερηφανίας, στον κόσμο του ψευτοπολιτισμού. Επαλαίωσε, λέει, η θρησκεία ημών. Ναι, επαλαίωσε, λες και είναι κανένα ρούχο που το παίρνεις από το ράφτη, το φοράς ένα διάστημα σαν τη Λαμπρή ή τα Χριστούγεννα και έπειτα το ρούχο παλιώνει και το πετάς στο ρέμα.

Αλλά όχι, αδελφοί μου, η θρησκεία μας δεν είναι ένα ρούχο φτιαγμένο από κλωστές ανθρώπινες. Η εκκλησία μας είναι ένα ρούχο, ναι, ρούχο είναι, αλλά ρούχο φτιαγμένο με βελόνες αγγελικές, αρχαγγελικές, που είναι υφασμένο μέσα στον αργαλειό της αιωνιότητος, ένα ρούχο που ποτέ δεν θα παλιώσει.

Για διαβάστε εσείς εδώ οι πυροχώτες που διαβάζετε την Αγία Γραφή, ανοίξτε στα σπίτια σας σήμερα τα ιερά κείμενα, διαβάστε την προς Εβραίους επιστολή, την προς Εβραίους επιστολή, και δέτε εκεί πέρα που λέγει: «Πάντες απολούνται», όλα θα σβήσουν στο μάτιον του τον κόσμο, όλα θα παλιώσουν.

«Πάντες», λέει, «παλαιωθήσονται», εσύ δε ζεις και υπάρχεις τους αιώνας. Όχι, δεν παλιώνει η θρησκεία. Είναι σαν να λες ότι επαλαίωσε ο Δούναβης ποταμός. Είναι σαν να λες ότι επαλαίωσε ο Βόλγας, είναι σαν να λες ότι επαλαίωσε ο Αχελώος ποταμός.

Από τον καιρό που έφτιαξε ο Θεός τη γη, τρέχουν τα ποτάμια και ποτίζουν βουνά και λαγκάδια, μα το ποτάμι πάντοτε είναι αναγκαίο και πάντοτε είναι χρήσιμο. Οπωσδήποτε, ένα ποτάμι, οσοδήποτε και αν παλιώσει, είναι μια ευεργεσία και μια ευλογία στον τόπο.

Έτσι και η θρησκεία, σαν ποτάμι που βγήκε μέσα από τους κόλπους της θεότητας, θα αρδεύει αιωνίως τας ψυχάς των ανθρώπων. Συ που λες ότι παλιώσε, είναι σαν να λες ότι παλιώσε ο ήλιος. Μα ο ήλιος σήμερα εξακολουθεί στα παλιά τα χρόνια των πατεράδων μας, στα χρόνια του Ομήρου, στους αποστολικούς χρόνους.

Ο ήλιος δεν παλιώνει ποτέ, εξακολουθεί. Ναι, να φωτίζει και να ζεσταίνει τον κόσμο. Δεν παλιώνουν τα ποτάμια, δεν παλιώνουν τα άστρα του ουρανού, δεν παλιώνουν τα... Και αυτά θα παλιώσουνε, γιατί είπε ο Χριστός ότι αυτή η μέρα που και ο ήλιος θα σβήσει, όπως σβήνει ο καντηλανάφτης τα κεριά εδώ στο ναό, έτσι ακριβώς, και όπως στρίβεις το διακόπτη στο σπίτι σου και σβήνουν τα ηλεκτρικά φώτα, έτσι με τόση ευκολία τα δάχτυλα της Θεότητος θα στρίψουν τους διακόπτες του ουρανού και θα σβήσουν και τα άστρα και την ύλη και τα πάντα.

Ένας μόνος δίκαιος βασιλεύει και δεν παλιώνει ποτέ, ο Κύριος Ιησούς. Ο ουρανός και η γη παρελεύσονται, οι δε λόγοι μου ου μη παρέλθωσι. Δεν παλιώνει λοιπόν. Λοιπόν, τι είναι αυτό το οποίο λέγεις; Ναι, αλλά καλά, γι' αυτό, αδέρφοι μου, κλείστε τα αυτιά σας.

Βουλώστε τα αυτιά σας στις φωνές της απιστίας που βοούν εις τον κόσμο τούτον. Μα θα μου πείτε, καλά είναι αυτά, πάτερ μου, αλλά εδώ γίνεται μάχη. Έχουμε εδώ στον Πυριακάτο χιλιαστάς, έχουμε εδώ πέρα μασόνους, έχουμε εδώ πέρα προτεστάντας, έχουμε αντβεντιστάς, έχουμε όλη τη σπορά του διαβόλου.

Καλά είναι αυτά, αλλά εμείς θέλουμε, θέλουν αυτοί όλοι οι άπιστοι και οι άθεοι, θέλουν επιχειρήματα λογικά για να τους πείσουμε την τετράγωνη διάνοιά τους. Θέλουνε θαύματα να δουν ο κόσμος, θαύματα ζητούνε για να πιστεύσουν ότι υπάρχει ανάστασις Χριστού και ανάστασις νεκρών.

Αδελφοί μου, δεν θα σας κουράσω περισσότερο. Αλλά προτού να τελειώσω, ας κάνουμε ένα μικρό περίπατο. Αυτοί που ζητούν θαύμα για να πιστέψουν ότι υπάρχει Ανάστασις Χριστού, έγινε Ανάστασις Χριστού. Ελάτε λοιπόν, αδέρφια μου, να βγούμε μέσα από το βρόμικο αυτό περιβάλλον, από αυτή την αποπνικτική ατμόσφαιρα που είναι γεμάτη από καυσαέρια.

Μην φοβάστε τα καυσαέρια. Υπάρχουν άλλα καυσαέρια φοβερότερα από τα καυσαέρια.

Τα καυσαέρια της απιστίας και της αθεΐας που βγαίνουν μέσα στα πνευμόνια του ανθρώπου, αλλά ο ένας άνθρωπος προσπαθεί να καθαρίσει την ατμόσφαιρα από τα καυσαέρια.

Αέρια, αλλά δεν προσπαθεί να καθαρίσει τη δική ατμόσφαιρα από τα καυσαέρια της απιστίας, που μπαίνουν μέσα στα πνευμόνια, μέσα στην ψυχή του ανθρώπου και επιφέρουν πνευματικόν και ηθικόν θάνατον. Ελάτε λοιπόν να βγούμε μέσα από αυτή τη βρωμερή ατμόσφαιρα των μεγάλων πόλεων και να πάμε μακριά, να βγούμε έξω, να αναπνεύσουμε καθαρό αεράκι που έρχεται από τα ψηλά βουνά της πατρίδος μας.

Στα χωράφια το θαύμα της Αναστάσεως. Το θαύμα της Αναστάσεως στα χωράφια. Τι λες;

Τυφλοί, που έχουμε μάτια, που δεν έχουμε μάτια, τυφλοί που έχουμε μάτια και μάτια δεν έχουμε, που είμαστε κουφοί, που έχουμε αυτιά και αυτιά δεν έχουμε. Ελάτε λοιπόν να δείτε. Δεν μου λέτε, σε παρακαλώ, είδατε ποτέ χωριάτη, είδατε γεωργό, τι κάνει, τι κάνει, τι κάνει ο γεωργός, τι κάνει ο γεωργός; Κάνει ο γεωργός ό,τι κάνει ο νεκροθάφτης. Όπως ο νεκροθάφτης παίρνει το νεκρό το σώμα και το βάλει, σκάβει λάκκο και το βάλει μες στη γη, έτσι κάνει και ο γεωργός αντί να παίρνει

Αντί να παίρνει κορμί νεκρό, παίρνει, τι παίρνει; Ένα νεκρό, ένα μικρούτσικο πράγμα. Ένα μικρούτσικο πράγμα που πολλές φορές είναι σαν το κεφάλι της καρφίτσας. Παίρνει ένα σπόρο και το σπόρο αυτό ανοίγει λάκκο σαν το νεκροθάφτη και το θάβει μέσα στη γη.

Ο σπόρος αυτός δεν έχει φύλλα, ο σπόρος αυτός δεν έχει πράσινα φύλλα, ο σπόρος αυτός δεν έχει άνθο, ο σπόρος αυτός δεν έχει ανάπτυξη, αλλά είναι ένας απλός σπόρος. Κι όμως τον θάφτει μες στη γη, κι όχι μόνο το μυστήριο, όχι μόνο το μυστήριο, νεκροθάβει, τον θάβει μες στη γη, αλλά τι κάνει; Σαπίζει μες στη γη, σαπίζει, όπως το κορμί του άνθρωπου σαπίζει μες στη γη, έτσι και κάθε κουκί, γι' αυτό ακριβώς.

Αλλά φεύγω από το θέμα. Θα σας τα εξηγήσει αυτά ο λαμπρός σας προϊστάμενος, ο πάτερ Σωτήριος, που λέγω ότι έχει μια φλόγα του Χριστού να μεταδώσει στο ποίμνιό του, όπως και άλλοι εδώ εφημέριοι. Λοιπόν, θα σας πει γιατί, γιατί εμείς, γιατί εμείς οι Ορθόδοξοι έχουμε κόλλυβα στα μνημόσυνα, γιατί έχουμε κόλλυβα, γιατί, γιατί έχουμε κόλλυβα. Δεν παίρνουμε τίποτα, έχει μεγάλη πρόφαση. Όπως λοιπόν φέρνουμε το στάρι, το σπόρι, το κρύπτουμε στην γη και σαπίσει, και έπειτα αφού σαπίζει, μεγάλα σου τα θαύματα, Θεέ! Έλα ρε επιστήμη, έλα να φτιάξεις, έλα να φτιάξεις ένα σπυρί καλαμπόκι.

Όχι, ένα σπυρί σιτάρι μπορεί να το φτιάξεις, αλλά δεν έχει δύναμη. Όπως φτιάσανε, καθίσανε και φτιάσανε κάτι αυγά, λέει, ένα αυγό της κότας το φτιάσανε, το αυγό της κότας. Πήραν τα υλικά, πήραν τις συνθέσεις, πήραν τα αυτά, αλλά το βάλαν κάτω από τις φτερούγες της κότας, μα δεν έβγαλε πουλί.

Λοιπόν, έτσι και εσύ μπορείς να φτιάξεις σπόρο, αλλά σπόρο μέσα να έχει τέτοια δύναμη; Νεκρό λοιπόν, νεκρός είναι ο σπόρος, πέφτει μες στη γη, σαπίζει μες στη γη και μετά, μετά από εκείνο το σάπιο πράγμα βγαίνει ένα ωραίο στάχυ. Και πας τώρα στα χωράφια, πας στον κάμπο της Αζαλίας και βλέπεις μια θάλασσα, όχι από γαλάζια κύματα, αλλά βλέπεις μια απέραντη θάλασσα από πράσινο κάμπο να ανεμίζει κάτω από τις πνοές του ανέμου.

Λοιπόν, ένα σπυρί πέθανε και αναστήθηκε. Τα έχουμε συνηθίσει αυτά τα φαινόμενα και δεν μας κάνουν εντύπωση. Αλλά και όχι μόνο αυτό. Ένα μικρό σπυράκι, ένα μικρό σπόρο, μικρό, σαν το κεφάλι της βελόνας, ρίπτεις μες στη γλάστρα σου εσύ, γυναίκα της γειτονιάς, εσύ, γυναίκα νοικοκυρά, και μέσα από τη γλάστρα βγαίνει ένα ωραίο λουλούδι.

Πώς από εκείνο το μικρό σπόρο, τον αόρατο σπόρο, βγαίνει ένα ωραίο λουλούδι που μυρίζει μέσα στην γλάστρα σου; Πώς από ένα μικρό σπόρο βγαίνει αλλού, σπέρνει ο περιβολάρης μέσα στον κήπο και βγαίνει αλλού;

Αλλού βγαίνει λεμονιά, αλλού βγαίνει πορτοκαλιά, αλλού βγαίνει ελιά και μέσα από μικρούς σπόρους γίνονται τεράστια πελώρια πλατάνια, κάτω από τη σκιά του οποίου παίζει τη φλογέρα του ο βοσκός. Πώς, πώς, πώς, πώς; Ανεξήγητα μυστήρια.

Δεν μπορεί να τα εξηγήσει η επιστήμη. Μέσα σε αυτό υπάρχουν. Ε, λοιπόν, μα τι σχέση έχουν αυτά με το θέμα; Έχουν μεγάλη σχέση. Θέλετε, αντέστε στα σπίδια σας, βάρτε εφόδια, αντέστε στα σπίδια σας, αν είστε χριστιανοί, αν είστε χριστιανοί, αν θέτε να φτιάξουμε οικογένεια.

Άντε στα σπίτια σας και ψάξτε, ψάξτε τις τσάντες των παιδιών σας και κάνετε έναν κοντρόλ τι διαβάζουν τα παιδιά σας. Τι διαβάζουν τα παιδιά; Τα Ελληνόπουλα δεν διαβάζουν ούτε στη Μόσχα, ούτε στο Λονδίνο, ούτε κάτω στο Χόλιγουντ.

Έχουν γεμίσει οι τσάντες των παιδιών και τα σακάκια τους και τα τετράδιά τους από μέσα περιοδικά αισχρά και ακατονόμαστα. Βάλτε φωτιά, βάλτε φωτιά μες στο σπίτι εκεί και πάρτε όλα τα πρωτικά, τα αισχρά και ακατονόμαστα, για να αγιαστούν τα χέρια της μάνας, του πατέρα, και δώστε στο παιδί σας, αν αγαπάτε το παιδί σας, δώστε στο παιδί σας το Ευαγγέλιο του Χριστού, που είναι μια ανωτάτη φιλοσοφία, που είναι μέσα διαμάντια και μπριλάντια και θησαυρός, και μην ταΐζετε τα παιδιά σας με κόπρια, γιατί κόπρια του διαβόλου είναι τα αισχρά πρωτικά, και διαμάντια του Χριστού είναι τα λόγια του Ευαγγελίου και τα λόγια των Αποστόλων. Ανοίξτε λοιπόν, αδέρφια μου, μέσα σήμερα στο σπίτι την επιστολή του προς Κορινθίους, το 15ο κεφάλαιο της πρώτης προς Κορινθίους επιστολής, και εκεί θα δείτε τι λέγει: ότι εκείνος που έκλεισε μέσα σε ένα κουκί, σε ένα σπόρο, μια τεράστια δύναμη να βγαίνει πλατάνι ολόκληρο και λουλούδι θα βγάλει, εκείνος που έδωσε σε ένα αυγό,

Προχωρήσατε μέσα στα δάση, προχωρήσατε μέσα στα βουνά, απάνω στα ψηλά βουνά που αξίωσε και ο Θεός να ανεβώ και εγώ, μέσα στα θεόρατα βουνά της Πίνδου, απάνω εκεί που σμίγουν οι ουρανοί. Επήγατε μέσα στα βουνά εκείνα που πέσανε χιλιάδες κορμιά, ναι, για να ανθίσει εδώ στον κόσμο η ελευθεριά. Ναι, επήγατε εκεί να δείτε; Απάνω στα ψηλά εκείνα βουνά υπάρχουν φωλιές που κελαδούν τα αηδόνια.

Μια μέρα, λοιπόν, κάτω από το Αγίστινο που ήμουνα, μου λέει κάποιος στρατιώτης από κάτω από την Ροικιμάνη: «Βλέπεις, πάτερ μου;» «Τι βλέπω;» «Βλέπω και θαυμάζω». Αγράμματος ήτανε, βοσκός που έβοσκε κάτω στα ψηλά βουνά της Μάνης, που είχε μες την καρδιά το Θεό. Και μου λέει: «Βλέπεις, πάτερ μου, το θάμα;» «Βλέπω. Τι πράμα;» Μου το λέει: «Βλέπω, παιδάκι μου. Δεν κοιτάζεις πάνω εδώ που κελαδάνε τα αηδόνια;» Και δάνει τα αηδόνια. «Και πού βγήκε το αηδόνι;» μου λέει. «Κοιτάξτε». Και πάει ψηλά πάνω στα κλαδιά και μου φέρνει ένα μικρό αυγουλάκι.

Πολύ μικρό είναι το αυγό. Το αυγό δεν είναι σαν το αυγό της στρουθοκαμήλου, δεν είναι σαν το αυγό της χήνας, δεν είναι σαν το αυγό της όρνιθας. Ένα μικρούτσικο, πολύ μικρό αυγό, και μέσα από το αυγό αυτό, μέσα από αυτό το αυγό ποιος περιμένει να βγει ένα αηδόνι να κελαδάει;

Ναι, Χριστιανέ μου, κάθε φορά που βλέπεις στην γλάστρα σου να βγαίνει τριαντάφυλλο, κάθε φορά που βλέπεις τη γη να γεμίζει από στάχυα, κάθε φορά που βλέπεις να κελαδούν πουλιά στον ουρανό, κάθε φορά είναι και μια «Χριστός Ανέστη». Φωνάζουν τα πάντα στον κόσμο τούτο.

Λοιπόν, όπως ο Χριστός έδωσε δύναμη στον καθένα να γίνει Ανάσταση, κάθε φορά Ανάσταση γίνεται, και η Ανάσταση του Χριστού δεν είναι τυχαίο γεγονός ότι συνέπεσε με την άνοιξη, με το «Έαρ μυρίζει», και άνοιξη εορτάζομε και άνοιξη πίστεως και άνοιξη δυσπίστεως.

Και τέλος, αδελφοί μου, αν θες ακόμα και επιμένεις, έλα να σου δείξω. Άνοιξε το Ευαγγέλιο, θα ακούς το «Χριστός Ανέστη». Άνοιξε αυτό το βιβλίο, βιβλίο της φύσεως, το βιβλίο που μελετάμε. Δεν υπάρχει ωραιότερο βιβλίο από τη φύση, και ο πιο αγράμματος το βλέπει. Είναι χιλιάδες σελίδες. Τι, Ούτε το ξεφύλλισαν ακόμα οι επιστήμονες, τώρα θα το ξεφυλλίζουμε, Αυτό, θα το διαβάζουνε όλες, το ευλίο της φύσεως, ως σε μεγαλύνθηται έργα σου Κύριε, πάντα είναι σοφία επί σας, σε κάθε σελίδα, σε κάθε γραμμή του, σε κάθε γράμμα, είναι, υπάρχει Θεός.

Λοιπόν, άνοιξε το Ευαγγέλιο, ακούς «Χριστός Ανέστη». Ανοίγεις τη φύση, ακούς χιλιάδες αηδόνια να κελαηδάνε «Χριστός Ανέστη, Χριστός Ανέστη». Μα θες κάτι άλλο; Μα θες κάτι άλλο; Λοιπόν, ποιο; Άνοιξε την ιστορία, να ακούς και εκεί μέσα το «Χριστός Ανέστη».

Πού το ακούς; Σε ποια ιστορία; Στην ιστορία των Βουλγάρων, των Αλμανών, των Σέρβων, των, των, των, των... Του που τρώγανε ευερανίδια την ώρα που φτιαγόναμε εμείς οι Παρθενώνας Όχι δα, έχουν και τα έθνη αυτά ιστορίες, μα δεν υποτιμώ την ιστορία τους.

Ανοίξτε τη δική μας ιστορία, που άμα έχεις μέσα σου καρδιά, αν έχεις μέσα σου ένα κουκούτσι, ένα ηλεκτρόνιον αγάπης στην πατρίδα αυτή, θα ακούσεις μέσα στις σελίδες της ιστορίας αυτής να ψάλλουν, να ακούτε το Χριστό. Πώς ακούτε; Λέτε μου, λέτε, υπάρχει μια χρονολογία που για εμάς τους Έλληνες είναι οδυνηρή. Είναι η χρονολογία που ανέβηκαν επάνω, σκαρφάλωσαν σαν τα θηρία, σαν τους διαόλους, σαν τους διαόλους της κολάσεως, σκαρφάλωσαν με σκαλωσιές επάνω στον τρούλο της Αγίας Σοφιάς και ξεγκρέμισαν εκεί τον Τίμιο Σταυρό που εφώτιζε ολόκληρο το Βόσπορο, και επάνω στον τρούλο της Αγίας Σοφιάς έστησαν το φεγγάρι τους, την ημισέληνο.

Από τότε 1453 πόσα χρόνια περάσανε, περάσανε είχε σβήσει πια, το έθνος του ελληνικών είχε σβήσει, δεν υπήρχε πλέον έθνος του ελληνικών, Το όνομα του Έλληνα λησμονήθηκε. Ραγιά τον φωνάζανε, ραγιά τον φωνάζανε δεξιά και αριστερά.

Στο χάρτη, έλειπε στους χάρτες 358 χρόνια, 358 χρόνια έλειπε στους χάρτες. Δεν έβρισκες πουθενά Γκρέκο, δεν έβρισκες πουθενά Ελλάδα. Σβησμένη ήταν η Ελλάδα, μέσα στον τάφο ήταν η Ελλάδα. Έμεινε μέσα βαθιά η Ελλάδα, όχι ένα και δύο χρόνια, αλλά, επαναλαμβάνω, 358 χρόνια.

Και ρωτούμε: ποιος την ανέστησε; Ποιος την ανέστησε την Ελλάδα αυτή; Ποιος πήγε στον τάφο της, μέσα στον τάφο της, που ήταν θαμμένη 358 χρόνια; Ναι, την ανέστησε. Ας λένε οι άθεοι, ας γαβίζουν τα σκυλιά του Άδου.

Ένα γεγονός: ότι το έθνος μας αναστήθηκε με τη δύναμη του Χριστού. Ο Χριστός που πήγε στο Λάζαρο απ' έξω και είπε «Λάζαρε, δεύρο έξω», ο ίδιος ο Χριστός με τη φωνή του πήγε σε αυτό τον τόπο μας και είπε «Ελλάς, δεύρο έξω».

Και Ελλάς αναστήθηκε με τις παντιέρες, με τα ράσα, με τα Ευαγγέλια, με τα εξαπτέρυγα, με την πίστη των πατέρων μας. Αναστήθηκε η Ελλάς και πάνω στα μνήματα των ηρώων μας, όπου γης ελευθεριάζει και όπου κάμπος ανθίζει, ακούγεται το «Χριστός Ανέστη».

Χριστός Ανέστη, λοιπόν, αδελφοί μου, για το λίγο κήρυγμα το οποίο να πει στην αγάπη σας. Ναι, Χριστός Ανέστη. Το φωνάζει η κτίσις όλη, το φωνάζει πρώτα πρώτα, για να τελειώσω και να δώσω μια επισφράγιση στην ομιλία αυτή.

Το φωνάζουν οι άγγελοι που επέταξαν από τα ουράνια, το φωνάζουν, το είπαν το «Χριστός Ανέστη». Προς τιμήν τους, προς τιμήν τους, προς τιμήν τους. Δεν το είπε πρώτη φορά, εκατομμύρια φορές, δισεκατομμύρια φορές ακούστηκε στη γη.

Και θα ακουστεί ακόμα στη γη, έως ότου υπάρχουν στόματα και καρδιές. Αλλά το πρώτο «Χριστός Ανέστη» που ακούστηκε κάτω στη γη από άνθρωπο σε άνθρωπο, δεν το είπε βασιλιάς που κατοικεί στα παλάτια, δεν το είπε στρατηγός που κρατάει ράβδια, δεν το είπε πλουτοκράτης, άθλιος πλουτοκράτης που μετράει λίρες στον κόσμο τούτο.

Αλλά είναι προς αιώνια δόξα του Χριστού μας ότι το «Χριστός Ανέστη» το είπε πρώτα γυναίκα, οι μυροφόρες γυναίκες, των οποίων την αγάπη εορτάζαμε, αυτές, στους φοβισμένους άντρες που τρυπώσανε για να μην στον φοβισμένος μαθητάς, αυτές παρουσιαστήκανε ως άγγελοι ουράνιοι.

Και είπαν το «Χριστός Ανέστη» και είναι τιμή της γυναίκας ότι αυτή είναι Ευαγγελίστρια, αυτή είναι Απόστολος, αυτή είναι μάνα, αυτή είναι αδελφή, αυτή είναι το Υιού, είναι η βάση και το θεμέλιο μιας χριστιανικής κοινωνίας.

Το «Χριστός Ανέστη» απάνω στους ουρανούς το έψαλαν οι άγγελοι, εδώ κάτω στη γη μυροφόρες γυναίκες το σκόρπισαν στη γη. Το «Χριστός Ανέστη» το φώναξε και ο Θωμάς, που στην αρχή ήταν άπιστος, αλλά κατόπιν πίστεψε και είπε: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου».

Το «Χριστός Ανέστη» το είπε ο Απόστολος Παύλος, που ήταν βλάσφημος και είναι κι αυτός πιστός και διαπρύσιος εις το Ευαγγέλιο. «Χριστός Ανέστη» το είπανε. Ποιοι ακόμα το φωνάζουν σήμερα; Δυο λησμονημένοι Άγιοι. Τι είναι σήμερα; 9 Μαΐου. Διαβάστε τα συναξάρια, ανοίξτε αυτά τα χαρτιά τα λησμονημένα, ανοίξτε αυτά τα βιβλία της Εκκλησίας μας.

Να δείτε σήμερα ποιοι γιορτάζουνε. Δεν γιορτάζουν μόνο οι μυροφόρες γυναίκες. Κοντά σε αυτές γιορτάζουν και δύο μεγάλοι Άγιοι. Ένας της Παλαιάς Διαθήκης και ένας της Καινής Διαθήκης. Ο ένας της Παλαιάς Διαθήκης που λέγεται πέμπτος Ευαγγελιστής.

Είναι ο Ησαΐας ο Προφήτης που μέσα φωνάζει: «Αναστηθούν οι νεκροί». Φωνάζει ακόμα μαζί με τον Ησαΐα και ένας Άγιος, Άγιος. Ποιος; Ο Άγιος Χριστοφόρος εορτάζει σήμερα. Τι ήταν αυτός; Ήταν σκυλί, σαν σκυλί άγριο, λύκος ήταν.

Από το μέρος που περνούσε δεν μπορούσες να περάσεις, 100 άντρες δεν τον έβαζαν κάτω. Είχε μια δύναμη τρομακτική, ήταν θηρίον, ήταν άγριος, ήταν και στη μορφή ακόμα άγριος. Ναι, αλλά αυτός ο λύκος, αυτός ο λύκος έγινε αρνί. Ποιος τον έκανε αρνί; Μεγάλα, Χριστέ, τα θαύματά σου.

Επήρε αυτόν τον λύκο και τον έκανε αρνί. Και από άγριος έγινε χριστιανός και ονομάστηκε Χριστοφόρος. Χριστός Ανέστη φωνάζει ο Ισαΐας, Χριστός Ανέστη φωνάζει ο Άγιος Νίλος, μέσα από τη σπηλιά του Αγίου Όρους που ασκήτευσε εκεί πέρα για να μας κηρύξει το Χριστό.

Χριστό, φωνάζει σήμερα και ο Άγιος Χριστοφόρος, που ήταν άγριος και έγινε Άγιος. Το φωνάζουν οι πέτρες, το φωνάζουν οι κάμποι. Όπου να πας, Χριστιανέ μου, Χριστιανέ μου, εδώ στον τόπο μας, που να πας, όχι ο Ελλάς, όχι η Αγία, όχι μαρτύρων και Αγίων.

Όπου να πας, τέντωσε τα αυτάκια σου, άντε κάτω στα βουνά της Μάνης, να ακούς από τα σταυράγια της Μάνης το «Χριστός Ανέστη». Άντε κοντά στην Τριπολιτσά, απάνω στα μέρη που πάτησε ο Κολοκοτρώνης, να ακούς το «Χριστός Ανέστη». Άντε στο Μεσολόγγι το ηρωικό, μέσα από την Προγράμμα, να ακούς το «Χριστός Ανέστη».

Άντε πέρασε πέρα στον κάμπο της Θεσσαλίας να ακούς τον Ρήγα τον Φεραίο να λέει τον Θούριο. Πέρασε τον Όλυμπο, έμπα στη μεγάλη γη των πατέρων μας, στη Μακεδονία μας. Πέρασε τη Μακεδονία στα βουνά, ανάβα πάνω στα ψηλά βουνά που εκατοντάδες παιδιά θυσιάστηκαν και στήσε το αυτί σου κοντά όπως είναι το αυτί στο ραδιόφωνο.

Και άκουσε κοντά από τους τάφους της Καστοριάς, της Φλώρινας, των Γρεβενών, των βουνών, των Αθανάτων, των βουνών μας, άκουσε μέσα: «Χριστός Ανέστη». Κάθε πέτρα, κάθε κλαρί, κάθε άβυστος, δεν επίσης, αν δεν τα πίστευαν, θα προτιμούσε να πάρουν ένα καζέλι να κάνουν το λούστον. Ετησιάσαν και στίζε το αυτί σου κοντά, όπως είναι το αυτί στο ραδιοφόνο, και άκουσε κοντά από τους πάφους της Καστοριάς, της φόρεινας των βρεβενών, των βουνών, των αθωνάτων βουνών μας. Άκουσε μέσα, Χριστός Ελέστη, κάθε πέτρα, κάθε κλαρί, κάθε άβυσος. Δεν επίσης, αν δεν τα πίστευα, θα προτιμούσε να πάρουν ένα καζέρι να κάνουν το λούστο. Τα πιστεύω, αδερφοί μου. Πιστεύω ότι ο Χριστός είναι αληθινός Θεός. Πιστέψατε.

Τα πιστεύω, αδερφή μου. Πιστεύω ότι ο Χριστός είναι ο αληθινός Θεός. Πιστεύσατέ το, γράψατέ το. Όλα θα γίνουν στον κόσμο αυτό και η γη θα σεισθεί και οι πολιτείες θα σειστούν. Ένας μόνος θα υπάρχει, θα ζει και θα βασιλεύει: Ιησούς Χριστός ο Ναζωραίος, ον παίδες υμνείτε και υπερυψούτε εις πάντας τους αιώνας. Αμήν.