Η ζωντανή πίστη, η προσεκτική ακρόαση και το έλεος του Χριστού

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Brothers and sisters, for this reason we must pay all the more attention to what we have heard, so that we do not drift away.

Here, beloved, the Word of God is preached regularly.

My appearance before you today is quite unexpected.

At the request of the Metropolitan who is serving today, I will venture to say a few words to you, my beloved. Please bear with me as you listen to this short sermon.

First of all, my beloved, you deserve praise. Through your zeal, the parishioners of Saint Demetrios have built this palace, this holy church, one of the most beautiful in the capital.

You deserve praise as well because, compared with other churches I visit, the people gathered here are more spiritually engaged, and there are more of you.

So you deserve praise both for the church you have built and for your faithful attendance. But do these two things, building this church and coming to worship more regularly than people in other parishes, prove that you are true children of Jesus of Nazareth, whom all creation praises?

The heart of Christianity, the heart of our holy faith, calls for something higher. It does not lie in buildings, lofty bell towers, or crystal chandeliers.

Nor does the essence of our faith lie in the golden vestments of our priests and bishops.

Of course, we are not opposed to any of these things. We need the church, the chandelier, the icons, and the bishops’ vestments. All have their place, for they are vivid expressions of a deeply felt faith.

But the heart of our faith is not found in these things. It lies elsewhere.

The heart of our faith can be named in one word: piety. What is piety? It is faith, hope, and love.

Do we have these three vital elements of Christianity? Do we have faith like the four men in the Gospel, who took the sick man in their blessed hands and brought him before Christ?

Do we have hope like David’s? Even amid suffering in body and soul, he could say, ‘My God, even if I must cross the bridge of death, I will not be afraid, for You are my hope.’

Do we have the love of the Apostle Paul, who said, ‘Even if I speak in the tongues of men and of angels, but have no love, I am nothing’?

Do we have unwavering faith, living hope, and burning love? If these three are present, then our faith is alive. Then Jesus of Nazareth is among us. Then there is a living Church that can work miracles.

But if they are absent, only the outer shell will remain, and the heart will have evaporated. Think back to the first three centuries of Christianity. Remember the persecutions. There was not a single church building on the face of the earth.

No bell rang; there was no splendor, but Christianity was alive. Those who believed in Christ left the cities and went into caves. In those caves there were no chandeliers, there were no golden Gospel books, there were no golden chalices, and there were no sweet-voiced chanters. None of the luxuries that distinguish us today existed, but there was something else: there was faith.

There was a priest who, when he held a wooden chalice in his hands,

would weep, and his tears would fall into it. His tears mingled with the blood of our Christ. He was a priest who had earned no diplomas from academies or schools of theology, a priest ready to shed his blood for Christ.

A priest took the Gospel in his hands, and his hands trembled. When the people before him heard it, they knelt down and wet the floor with their tears. As dry earth drinks in water, as a child eagerly drinks its mother’s milk, as a bee draws nectar from a flower, so the Christians soaked up the words of the Gospel like sponges.

They believed those words. They tried to live by them, to put them into action, to make them part of their lives, so that their lives would be a Gospel lived out in deeds.

Does that happen today? Do we listen to the Gospel of Christ with the same eagerness, the same faith, and the same resolve as the first Christians?

That is exactly what the Apostle stresses today. He tells us: Pay close attention. Whenever the Gospel is read, whenever the Word of God is preached, open your ears and hear this melody of the angels.

Open your ears to hear this divine harmony, for there is no greater harmony than the words of Christ. Open your ears, so that the Word of God may enter you.

For if you do not heed the words of the Gospel, today’s Apostle tells us, you will be condemned to Hell. Are the words of our Christ really so important? Are the words of the Gospel so important? Yes, my dear brothers and sisters. The words written in this little book, the words written in the Gospel, the words of the Creed: these are not human words. They are divine words.

They are like rocks. They are not the words of wise men, which other scholars and scientists can later overturn. The words of the Gospel are like rocks standing in the sea. The sea foams and its waves crash against them,

The waves cannot shake the rocks. The words of the Gospel are like mountains, like Mount Olympus: no hand can shake it or uproot it. The words of the Gospel are like the sun: no one can put it out by spitting at it. They are like the stars: no one can reach them. What am I saying? You hear the Gospel; you hear the Apostle, the epistle reading.

and the earth may undergo an upheaval of indescribable horror. Yet on the face of this world, amid the endless changes of all things and above the surging waves of this age, the sacred and Holy Gospel will always stand, shining and gleaming forever.

Therefore we must pay much closer attention to what we have heard, lest we drift away. It is true that the words of the Gospel are despised. It is true that the words of the Lord are attacked with fury.

About two centuries ago, one of the most clever and energetic atheists the world has produced dipped his pen, as it were, in a viper’s venom. He wrote the most dreadful things against Jesus Christ, even going so far as to call the Son of the Virgin dishonorable.

And what did this man foretell before his dark soul breathed its last and went down to Hades like a raven? This brilliant and tireless atheist wrote that, after a hundred years, the Gospel would no longer exist in the world. After a hundred years, he said, no one would take Holy Scripture into their hands.

He died and was buried. His body decayed and turned to dust. The years passed, and what happened after a hundred years? The house where that atheist lived, where he dipped his pen to insult the Son of the Virgin, the house that had become a den of the devil, still stands today. It became a bookshop for Holy Scripture.

And so the word of the Lord was fulfilled in the very opposite way. Yes, my brothers and sisters, He said it, and His word is true. The history of centuries bears witness: ‘Heaven and earth will pass away, but My words will never pass away.’

It is true that even today a furious struggle is being waged against the faith and against the words of the Lord. It is true that some states have declared war on the Gospel.

We do not deny that these states have made advances in technology and science. They have made tremendous strides, reaching even into the vastness of space. Yet among them there is a crude atheism. They produce tons of books, magazines, and newspapers, and they write and write: unrestrained materialism, crude atheism, unbelief proclaimed at full volume.

And yet they will not allow even a scrap of paper bearing the Gospel to be printed. The Gospel is forbidden, and they search for it. Still, the Gospel has not been extinguished. It lives in huts and homes, and even in their Kremlins and their grand rooms.

There are courageous souls who take up their old books at night and read the Gospel. In that atheistic country, they wet its pages with tears of metanoia, of repentance.

Last year I was in Florina, where I met a most gracious woman. She was Greek and had lived under tragic conditions in a neighboring country where unbelief prevails. ‘Father,’ she told us, ‘we dare not make the sign of the Precious Cross. We dare not go to church, because the tyrant follows us like a shadow. But our faith in God has not gone out. At night, very early in the morning, we go down into the basement of our house. We light a candle and turn on the Athens radio station. Ah, when the radio comes on and we hear the Gospel and the sermon, our souls rejoice. They take wing, and we leave this Hell behind, rising into a higher world where we sing our own Alleluia.’

The Gospel has not been extinguished, and it never will be. I once saw a man in Thessaloniki whose mind had become disturbed. He climbed a telegraph pole and stood on top of it.

And what was he doing? Spitting, spitting continually. Officers of the law approached him and asked, “What do you want?” “Wait,” he said, “I’m going to put out the sun.” If a madman atop a telegraph pole can put out the sun with his spittle, then so too can a puny human being, whether an educator, a professor, or whoever, put out the radiant sun, the sun of righteousness: the light that shines brilliantly, illuminates, and endures forever and ever, which is called the Holy Gospel.

Therefore we must pay closer attention to what we have heard, lest we drift away. But why, my brothers and sisters, should I give examples from other countries?

We shall celebrate our national holiday; we shall celebrate the century, but which century? Think of our homeland, Greece, small as it is. We marvel at the Gospel because Christ went to the tomb and brought out a man who had been dead for three days. And he said, “Lazarus, come out!” Yet I marvel at something else as well. Not three days, not three years, not thirty years. Count them; think, reflect. Let the whole tragedy of our people pass before your mind like a film.

Our nation lay buried for four hundred years, not three days like Lazarus. Who came before the stone over this nation and said, “Greece, come out,” so that Greece rose again? The cassock came, the Gospel came, and faith came and moved the stone of its death. Are these mere words? Is this not reality? Is this not a living reality? Yes, I ask you: in those years, in our glorious Morea, in most glorious Crete, on our blessed islands, in Thessaly, in radiant Macedonia, in great Epirus, and in every corner of Greece, I ask you,

Were there schools in those days? Were there academies? Were foreign languages taught? In the churches and monasteries, the only books they held were not French, Russian, or English textbooks.

The only books they held were the Psalter, the Octoechos, and the Holy Gospel. With these our nation was raised; with these our nation lived, and through faith in Christ our nation rose again. I am coming to the end, my brothers and sisters. But before I finish, I want to bring before your minds the figure, the most heroic figure and the greatest military figure of the Sacred Struggle of 1821.

He is the Old Man of the Morea, Theodoros Kolokotronis, faithful to God and his homeland. When Athens was liberated, he came there in his later years, at the age of sixty, and settled in a small dwelling down in Plaka.

Athens then had five thousand inhabitants. Its first secondary school had just been established, and Greece called her children to attend it. The learned Gennadios was its teacher.

One day Gennadios said to the children, “Children, children, go to Kolokotronis’s house and ask him to come here to the school and speak to us.” So old Kolokotronis came to the school. The children went outside, below the Acropolis, on a sunny day.

The Old Man of the Morea climbed onto a makeshift platform and told them, “During the years of slavery, foreigners did not save us. The Psalter, the Octoechos, and the Gospel saved us.” And he added, “When we took up arms, we said, ‘First for the faith, and then for the homeland.’”

“I leave this faith to the new generation. With faith we shall live, and with faith we shall die.” Oh, if only I had more time now! Come this evening to the hall at 34 Zoodochou Pigis Street. There we can speak more openly and plainly, without disturbing the sacred atmosphere of the Divine Liturgy here.

Now, those years have passed, the years when Old Kolokotronis said that the Octoechos and the Gospel saved the nation. A hundred and thirty years have passed. Now educated people have come to us, educators have come to us, great minds have come to us.

What do they tell us? They mock the Octoechos, the Psalter, and the Holy Gospel. Yes, do not be surprised. The Lord foretold it all. Sell your shirt and buy the Apocalypse, the Book of Revelation.

Buy the sacred books. What does this book say? It says that times of Babel will come: dark, accursed times when people will stop their ears with wax so they cannot hear the Word of God, yet open them wide to every siren song and every fable invented by a faithless and corrupt generation.

For, my brothers and sisters, it is a fact: whoever does not believe in God will believe in the devil. My brothers and sisters, do not be troubled. The unbelievers will not prevail. The unbelievers will not prevail. As long as rivers flow here in the land of Greece, as long as Mount Olympus rises, as long as the marbles of the Acropolis stand, as long as the sun rises, as long as there are hearts that believe in God, the unbelievers will not prevail; faith will prevail.

Those of you who are going, write it down. Write it on your tablets and in your notebooks. Write down that whoever goes against the Gospel, whoever they may be, whoever goes against the Gospel will be reduced to ashes.

But no, Greece will be reduced to ashes. Greece has a calling and a future. Greece has a history and the graves of her forebears. She has a future. And we who believe in Christ, even if we stand alone, let us follow the path to victory, with the blessing of the Holy Trinity.

Brothers, let us approach the throne of grace with boldness, that we may find mercy and grace to help in time of need. Man, my dear Christians, man is proud, very proud.

The man of the twentieth century, especially, has grown prouder than ever before.

People today boast of their strength, boast of their wealth, boast of their skill, and boast of their intelligence. Above all, the man of the twentieth century boasts of his science.

Try speaking to such a proud man about God. “God?” he says. “God today? We have become astronauts. We have grown wings and fly into the vastness of space. Any moment now, we expect to set foot on the moon and among the stars.”

And you speak of God in this age? God? We have no need of God.

But, my brothers and sisters, how mistaken we are! However far science advances, however much power we gain, a human being remains a frail creature: a shadow, a bubble that bursts.

As the psalmist says, a human being is like a flower. Like a flower, every person withers and passes away.

A drop of blood in the brain can cause a stroke. One tiny germ can lay even the strongest person in bed. One careless moment, and death comes. And strangely, the machines we boast about have become one of our greatest fears.

Instead of bringing him peace, they disturb him.

Consider this, my brothers and sisters. In our country there was once a guillotine that cut off heads. It was abolished. Yet every year in Greece, six hundred, seven hundred, eight hundred, even a thousand people are killed by other guillotines. Which ones? The cars speeding along our roads.

Even now, as we speak, somewhere on a public road in Greece, someone may be dying beneath one of those speeding guillotines.

So, human being, your machines bring you death and destruction. Even high above the stars, where you have climbed, a transmission was heard over the radiotelephone; the heartrending voice of an astronaut was heard. He was not one of those who survive and return, but one of those who are lost, and more are lost. They are, of course, heroes of space.

Amid the machinery comes a heartrending cry: “Ah, I am dying! Darkness, the abyss, Hell! My God!” Then the voice fades away into the vastness. Come then, human being, with your machines, your rockets, your spacecraft, and all your achievements.

You are no more than a mosquito, a tiny ant, something still smaller beneath the feet of eternity.

Recognize this, human being, and humble yourself. Proud human being, humble yourself. Acknowledge your weakness, your frailty, your dependence on God. How can you say you have no need of God?

If a flower could say to water, “I do not need you,” if a bird could say that to the air, or a fish to the sea, then a human being could just as well say to God, “I do not need You.” A flower cannot live without water, a bird without air, or a fish without water.

The need for God runs deep in every human heart. It is hard to uproot and everlasting, whether a person lives in a cave or a skyscraper, whether he holds a torch or turns on an electric light.

So let us turn to God.

We do not believe in a God who sits in some corner of the boundless universe, an indifferent spectator to the whole tragedy of humanity. We do not believe in a god like the Japanese do.

And the Chinese and the Indians believe in such a god too. We do not believe in a god like the gods our ancient pagan ancestors believed in. We believe in the God of whom we say, “What god is as great as our God? You are the God who alone works wonders.” We believe in a God who came down from the heights of heaven to earth and became man. He wept, suffered, thirsted, and endured all that human beings endure. In the Garden of Gethsemane, His sweat was like drops of blood.

I believe in a God who became man, struggled against evil, was slandered and falsely accused, and was crucified. We believe in a God who knows the whole tragedy of human life and has compassion for us. So let us run to the bloodied feet of our God, stand before our crucified God, and tell Him of our sufferings and our tribulations.

As the Apostle says today, so that we may find help in time of need. I do not want to keep you any longer, my dear friends. I do not want to open up the depths, the ocean depths, contained in the Apostle and the Gospel. Save your time for other entertainments, for theaters and cinemas, where you sit for hours on end to listen and watch.

I will be brief. Please show a little patient endurance while I bring this sermon to a close. I have shown you how frail the human creature is: we boast of reaching the stars, yet still cry out to God. Now I will show you a few occasions when people in their weakness turn to God and ask for His help.

You who are sick and confined to bed, whose doctors have almost given up hope for you, do not despair. Above the doctors, the clinics, the hospitals, and the medicines stands someone else: Jesus of Nazareth. He is the Physician of our bodies. Turn to Him.

When He was here on earth, He laid His hand on the sick and healed thousands of them. He lives and triumphs still today. He reaches out His hand to beds of suffering, wherever there is sickness, if only you call upon Him. This is no fairy tale. Let unbelievers shout and the ravens croak: it is true. What is true? Even here in the Church are people whose doctors had given them no hope. They spent all their money, and when everyone had given up on them, suddenly a mother’s prayer or a tear shed upon the ground was enough for the sick person to be healed.

Countless examples proclaim that above the clinics, above the medicines, above everything, stands Jesus of Nazareth. Praise Him and exalt Him above all forever.

Let us hurry to Christ, the Physician of our souls and bodies. Perhaps you are a worker, without wealth or savings. You are no Onassis, with ships filling the seas. You are no criminal.

You water the earth with your tears and your sweat. Take heart, Christian, and come to Christ, for He was the first worker in the world. Perhaps you are raising a family and struggling against countless obstacles. Your wife’s difficult ways...

Your daughter’s troubles, the scandals in society, how can you, as a parent in the twentieth century, protect your family’s honor? How will you see your daughters married? How? How? Only parents know the tragedy unfolding in their homes today.

It comes from the chaos created by what the Gospel calls an adulterous and apostate generation. Run to Christ. He is the friend of the family.

Write it down, write it down: wherever Christ sets His foot, whatever house Christ sets His foot in is blessed. There, where Christ is in the cottage, the cottage becomes Paradise.

Where Christ is absent, where His love and faith are absent, even palaces become Hell. A cottage with Christ is Paradise; a palace without Him is Hell.

Not as the unbelievers do, but with steadfast and fervent faith. And there is nothing in the world but Jesus of Nazareth, who lives and reigns forever. I said nothing, my brothers. I asked a few questions on this holy day when the saving Cross is raised.

Let me ask you the most important question. I am not asking whether you are sick, for one day you will die. I am not asking whether you are a laborer, for one day your hands will lose their strength and you will be unable to hold anything.

I am not asking whether you have a family, for one day your family, too, and everything else will pass from this world. I ask you a question before the crucified Redeemer, before the precious Cross; today, within these four walls, I ask you a fearful question.

What is that question?

Are you a sinner? You must answer today. The Cross calls you to answer. If you say no, your own life proves you wrong; you would be telling the greatest lie. Scripture says that even if a person lives only one day on earth, it is impossible for that person to be pure, impossible to be without sin.

One alone is holy; one alone is without sin: our Lord Jesus Christ. The rest of us are sinners. What are your sins? Today the Cross stands before us like a scale. Take your sins, my brothers and sisters, and place them on it.

And when I speak of sins, I do not mean only deeds: adultery, sexual immorality, and crimes. Words can be sins. So can thoughts, and the movements of the soul, everything within our feelings and our will.

What is each sin? As someone once said, each sin is a black stone of Hell. Just as there are white stones from which the Parthenon was built, there are black stones too, the devil’s stones. Each sin adds another little stone.

Gather all your sins, the sins of childhood, the sins of youth, every one of them. If you sit down today and count those stones of the devil, you will build a mountain: not Lycabettus, not Parnitha, not Penteli, but Olympus, pitch black and dreadful, steaming and flashing. You will build a mountain from your sins.

Who can move that mountain, that black, dreadful, granite mountain of our sin? An ancient philosopher of our land said, ‘Give me a place to stand, and I will move the earth.’ Give me somewhere to stand.

Give me a fulcrum, and with it I will move the whole world. But I say this: I have no need to ask for a fulcrum.

Our sins are a mountain: our adultery is a mountain, our fornication is a mountain, our blasphemy is a mountain. All of it lies like a mountain upon our breasts, our sinful breasts. Give me the Cross, and I will move all things. What is it? I go up to Golgotha. Golgotha is the fulcrum, and the Cross is the lever. Christ takes the mountain in His hands. Do not despair, sinner. Your sins may be the gravest of all; you may be a thief, you may be anything at all. Christ is the one who bears it: He lifts the mountain of sin and hurls it into the seas, into the boundless abyss of His love, mercy, and compassion.

But listen carefully, my brothers and sisters. Hurry; do not lose your chance. Today the Apostle calls out to us: ‘If you hear His voice today, listen.’ Today, yes, not tomorrow. Today, while you are alive, while you can still think, while your feet can run, while your hands can make the sign of the Cross, while your tongue can speak.

Today, go home, close the door to your room, take stock of your sins, kneel before the Crucified One, and confess them all to Him. Today, not tomorrow. Today is ours; tomorrow belongs to the devil. Tomorrow is not ours to claim.

So today we must hurry to fulfill the command of the Apostle Paul: ‘Let us therefore come boldly to the throne of grace, that we may receive mercy and find grace to help in time of need.’

My brothers and sisters, I am finished. Let me close with a brief example.

Our ships, and not only ours, but every ship that sails across the ocean,

By law, every ship crossing the Atlantic or the open sea must have a radio on board.

When the wild, crashing waves put a ship in danger, its radio becomes essential. One signal, just a small signal, and at once planes, submarines, and ships hurry to the scene and save those struggling in the fierce waves.

That is what this world is like. Do not speak to me only of the Atlantic or other oceans. Every one of you, whether you live alone, have a family, or work for someone else, finds yourself on a storm-tossed sea. We are not living in calm weather, my brothers. Put that thought out of your minds. If only we had calm weather! Greece has known storms, not calm seas. Amid these fierce waters...

Storms rise from east and west, north and south, in these fierce waves we face as individuals, as families, and as a nation. We too sail this wild sea in small boats. We need not fear shipwreck, if only... Greece has known great storms, and so have we as individuals and as a society. Other nations were struck, engulfed, and lost. But the little vessel called Greece has a radio.

Her prayer is: Lord of hosts, be with us. This is what Greece believes; this is what the Greeks believe. And with this cry, Lord of hosts, the radio works. Down on this earth of martyrdom and pain are thousands of angels, these are not fairy tales. On our high mountains, across our plains, in our seas, the prayer of our angels is heard. Thousands of graves. It will not prevail. No! Atheism will not prevail! No! Christ and His holy faith will prevail! He said and spoke, and His testimony is true!

Αδελφοί, διά τούτο δει περισσοτέρως προσέχειν τοις ακουσθείσι, ίνα μη παραρρυώμεν.

Εδώ, αγαπητοί, κηρύσσεται τακτικά ο Λόγος του Θεού.

Όλως εκτάκτως εμφανίζομαι ενώπιόν σας.

Κατόπιν παρακλήσεως του λειτουργούντος Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου, θα τολμήσω να είπω ολίγα λόγια εις την αγάπη σας. Θα σας παρακαλέσω να δώσετε, να κάνετε υπομονή για να ακούσετε αυτή τη σύντομο ομιλία.

Και εν πρώτοις, αγαπητοί μου, είστε άξιοι επαίνου, διότι οι ενορίται του Αγίου Δημητρίου κατόρθωσαν με τον ζήλο τους να χτίσουν αυτό εδώ το παλάτι, αυτόν τον Ιερόν Ναόν, που είναι ένας από τους ωραιότερους ναούς της πρωτεύουσας.

Είστε άξιοι επαίνου ακόμα, διότι εν σχέσει με άλλες εκκλησίες που επισκέπτομαι, εδώ το ακροατήριον όχι μόνο είναι πνευματικότερο, αλλά είναι και πυκνότερο το εκκλησίασμα.

Είστε λοιπόν άξιοι επαίνου τόσο για την εκκλησία που εκτίσατε, όσο και για τον πυκνόν εκκλησιασμό σας. Αλλά το ότι εκτίσατε αυτόν τον ναό, το ότι εκκλησιάζεστε τακτικά περισσότερο από άλλας ενορίας, φτάνουν αυτά τα δύο για να σας αποδείξουν ότι είστε γνήσια παιδιά του Ιησού του Ναζωραίου, ον υμνεί πάσα κτίσις;

Η ουσία του χριστιανισμού, η ουσία της Αγίας ημών Θρησκείας, χρειάζεται κάτι άλλο υψηλότερο. Η ουσία της θρησκείας μας δεν είναι τα κτήρια, η ουσία της θρησκείας μας δεν είναι τα υψηλά καμπαναριά, η ουσία της θρησκείας μας δεν είναι οι κρυστάλλινοι πολυέλαιοι.

Η ουσία της θρησκείας μας δεν είναι τα χρυσά άμφια των ιερέων μας και αρχιερέων μας.

Βεβαίως δεν είμαστε εναντίον όλων τούτων, και ο ναός χρειάζεται και ο πολυέλαιος χρειάζεται και οι εικόνες χρειάζονται και τα άμφια των αρχιερέων χρειάζονται και όλα χρειάζονται, διότι είναι ζωηραί εκδηλώσεις του βαθυτάτου θρησκευτικού συναισθήματος.

Αλλά δεν είναι σε αυτά η ουσία της θρησκείας μας. Η ουσία της θρησκείας μας είναι κάπου αλλού.

Είναι η ουσία της θρησκείας μας, μία λέξη, είναι η ευσέβεια. Τι λένε ευσέβεια? Είναι η πίστις, είναι η ελπίς, είναι η αγάπη.

Υπάρχουν αυτά τα τρία ουσιώδη ζωτικά στοιχεία του χριστιανισμού; Υπάρχει πίστις σαν την πίστη που είχαν τα τέσσερα, οι τέσσερες αυτοί άνδρες, οι τέσσερες αυτοί άνθρωποι του Ευαγγελίου, που επήραν στα χέρια τους, στα ευλογημένα τους χέρια τον άρρωστο και τον έφεραν μπροστά στον Χριστό;

Υπάρχει ελπίς εκείνη σαν την ελπίδα που είχε ο Δαβίδ, που μέσα εις τους σωματικούς και ψυχικούς του πόνους μπορούσε να λέγει ότι κι αν ακόμα, Θεέ μου, είναι προορισμένο να περάσω από το γεφύρι του θανάτου, και πάλι δεν θα φοβηθώ, διότι εσύ είσαι ελπίς μου;

Υπάρχει η αγάπη σε εμάς, η αγάπη εκείνη που είχε ένας Απόστολος Παύλος, που έλεγε ότι κι αν ακόμα τας γλώσσας των ανθρώπων λαλώ και των αγγέλων, αγάπην δε μη έχω, ουδέν ειμί.

Υπάρχει πίστις ακράδαντος, υπάρχει ελπίς ζωηρά, υπάρχει αγάπη φλογερά; Εάν υπάρχουν αυτά τα τρία, τότε υπάρχει θρησκεία, τότε υπάρχει Ιησούς Ναζωραίος. Τότε υπάρχει ζωντανή εκκλησία που μπορεί να κάνει θαύματα.

Εάν όμως αυτά δεν υπάρχουν, τότε θα μείνει σε μας μόνο ο φλοιός. Η ουσία όμως θα έχει εξατμιστεί. Για θυμηθείτε, για πάτε στα περασμένα, θυμηθείτε τους τρεις πρώτους αιώνας του Χριστιανισμού. Θυμηθείτε τους διωγμούς, επάνω στη φλούδα της γης δεν υπήρχε ούτε μία εκκλησία.

Δεν χτυπούσε καμπάνα, δεν υπήρχε πολυτέλεια, μα υπήρχε ένας ζωντανός χριστιανισμός. Όσοι πιστεύαν στον Χριστό, βγαίναν έξω από τις πολιτείες, πηγαίναν μέσα στις σπηλιές και μέσα στα σπήλαια εκείνα που δεν υπήρχαν πολυέλαιοι, δεν υπήρχαν χρυσά Ευαγγέλια, δεν υπήρχαν χρυσά δισκοπότηρα, δεν υπήρχαν καλύπτονοι ψάκουλοι. Δεν υπήρχαν όλες αυτές οι πολυτέλειες οι οποίες σήμερα μας διακρίνουν, αλλά υπήρχε κάτι τι άλλο, υπήρχε πίστη.

Ένας παπάς, ένας ιερεύς που όταν κρατούσε στα χέρια το ξύλινο δισκοπότηρο,

έκλαιγε και τα δάκρυά του πέφτανε μέσα. Και έσμιγε τα δάκρυά του μαζί με το αίμα του Χριστού μας. Ένας παπάς που δεν είχε βγει από τις ακαδημίες και από τα θεολογικά σχολάς με διπλώματα. Ένας παπάς που ήταν έτοιμος να χύσει το αίμα του για τον Χριστό.

Ένας παπάς έπαιρνε στα χέρια του το Ευαγγέλιο. Έτρεμαν τα χέρια του. Και από κάτω εκείνοι που ήταν, όταν ακούγαν το Ευαγγέλιο γονατίζανε κάτω. Βρέχανε τα πλακάκια με τα δάκρυά τους. Και σαν το ξερό χώμα που ρουφάει το νερό, σαν το παιδί που με όρεξη βυζαίνει το γάλα της μάνας, σαν τη μέλισσα που ρουφάει τον ανθό από τα άνθη, έτσι και οι χριστιανοί σαν σφουγγάρια ρουφούσανε τα λόγια του Ευαγγελίου.

Τα πίστευαν, προσπαθούσαν να τα ζήσουν, να τα κάνουν πράξη και βίωμά τους και να είναι η ζωή τους ένα έμπρακτο Ευαγγέλιο.

Συμβαίνει τέτοιο πράγμα σήμερα; Ακούμε εμείς το Ευαγγέλιο του Χριστού με τέτοια όρεξη και με τέτοια πίστη και με τέτοια απόφαση με την οποίαν ήκουαν οι πρώτοι χριστιανοί.

Ακριβώς αυτό σήμερον τονίζει ο Απόστολος και μας λέει: Προσέξετε καλά. Όλοι, όταν το Ευαγγέλιο διαβάζεται, όταν ο Λόγος του Θεού κηρύσσεται, ανοίξτε τα αυτιά σας για να ακούσετε την μελωδίαν αυτή των Αγγέλων.

Ανοίξτε τα αυτιά σας να ακούσετε αυτή την θείαν αρμονία, διότι δεν υπάρχει πιο μεγαλύτερη αρμονία από τα Λόγια του Χριστού. Ανοίξτε τα αυτιά σας για να ακούσετε να μπει μέσα ο Λόγος του Θεού.

Διότι εάν δεν προσέξετε τα λόγια του Ευαγγελίου, λέει ο σημερινός Απόστολος, θα κολαστείτε. Μα έχουν λοιπόν τόση σημασία τα λόγια του Χριστού μας; Έχουν τόση σημασία τα λόγια του Ευαγγελίου; Ναι, αγαπητοί μου, διότι τα λόγια αυτά που είναι γραμμένα στο μικρό αυτό βιβλίο, τα λόγια αυτά που είναι γραμμένα μέσα στο Ευαγγέλιο, τα λόγια αυτά που είναι μέσα στο Πιστεύω, τα λόγια αυτά δεν είναι ανθρώπινα λόγια, είναι λόγια θεϊκά.

Είναι σαν τα βράχια, δεν είναι λόγια ανθρώπων σοφών που έρχονται κατόπιν άλλοι σοφοί και επιστήμονες να ανατρέψουν. Είναι τα λόγια του Ευαγγελίου σαν τα βράχια που είναι μέσα στη θάλασσα, που αφρίζει η θάλασσα, πέφτει η θάλασσα στα βράχια,

Δεν μπορεί τα βράχια να τα κλονίσει. Τα λόγια του Ευαγγελίου είναι σαν τα βουνά, σαν τον Όλυμπο, που δεν μπορεί κανένα χέρι να τον κλονίσει και να τον ξεριζώσει. Τα λόγια του Ευαγγελίου είναι σαν τον ήλιο, που δεν μπορεί κανείς να τον σβήσει με τα πτύελα. Τα λόγια του Ευαγγελίου είναι σαν τα άστρα, που δεν μπορεί κανείς να τα φτάσει. Τι λέγω! Ακούς το Ευαγγέλιο, ακούς τον Απόστολο.

και η γη θα υποστεί μιαν κοσμογονία απεριγράπτου φρίκης, αλλά πάνω στο φλοιό αυτού του κόσμου, μέσα εις την αέναον τροπήν των πραγμάτων, επί των παφλαζόντων κυμάτων του κόσμου, θα ίσταται πάντοτε φωσφορίζον και μαρμαίρον και αιωνίως λάμπον το Ιερόν και Άγιον Ευαγγέλιον.

Δια τούτο δει περισσοτέρως ημάς προσέχειν τοις ακουσθείσιν, μη ποτε παραρρυώμεν. Είναι αλήθεια ότι τα λόγια του Ευαγγελίου περιφρονούνται. Είναι αλήθεια ότι τα λόγια του Κυρίου πολεμούνται με σφοδρότητα και με λύσσα.

Προ δύο αιώνων περίπου κάποιος από τους πιο ευφυείς και δραστηρίους αθέους που εγέννησε ο κόσμος βουτούσε την πένα του μέσα σε φαρμάκι οχιάς και έγραψε τα φοβερότερα λόγια εναντίον του Ιησού Χριστού μέχρι το σημείο να καλέσει τον Υιόν της Παρθένου άτιμο.

Και προφήτευσε λοιπόν αυτός και είπε, τι είπε, προτού να ξεψυχήσει η μαύρη ψυχή του και σαν κοράκι να πάει στον Άδη; Έγραψε αυτός ο ευφυέστατος και δραστηριότατος άθεος ότι μετά εκατό χρόνια Ευαγγέλιο πλέον δεν θα υπάρχει στον κόσμο, μετά εκατό χρόνια δεν θα υπάρχουν πλέον χέρια να πιάνουν στα χέρια την Αγία Γραφή.

Πέθανε αυτός, ετάφη, έλιωσε το κορμί του, κονιορτός έγινε, περάσανε τα χρόνια και ύστερα από 100 χρόνια τι έγινε; Το σπίτι που εκαθόταν ο άθεος, το σπίτι που βουτούσε την πένα του για να υβρίσει τον Υιόν της Παρθένου, το σπίτι που είχε γίνει άντρο του διαβόλου, το σπίτι εκείνο σώζεται σήμερα, το σπίτι εκείνο έγινε βιβλιοπωλείο της Αγίας Γραφής.

Και έτσι αντίστροφα εξεπληρώθη ο Λόγος του Κυρίου. Ναι, αδελφοί μου, το είπε Εκείνος, το είπε Εκείνος και ο Λόγος του είναι αληθινός. Η ιστορία αιώνων μαρτυρεί ότι ο ουρανός και η γη παρελεύσονται, οι δε λόγοι μου ου μη παρέλθωσιν.

Είναι αλήθεια ότι και σήμερα διεξάγεται ένας λυσσαλέος αγώνας εναντίον της πίστεως και εναντίον των Λόγων του Κυρίου. Είναι αλήθεια ότι υπάρχουν κράτη τα οποία έχουν κηρύξει πόλεμον εναντίον του Ευαγγελίου.

Τα κράτη αυτά που έχουν προοδεύσει τεχνικώς και επιστημονικώς, δεν το αρνούμεθα. Τα κράτη αυτά που έχουν κάνει άλματα ακόμα και στο άπειρον, τα κράτη αυτά, υπάρχει μια ωμή αθεΐα. Βγάζουν τόνους βιβλία, βγάζουν τόνους περιοδικά, βγάζουν τόνους εφημερίδες και γράφουν και γράφουν: ένας άκρατος υλισμός, μία ωμή αθεΐα, μία κραυγάζουσα απιστία.

και εν τούτης δεν έχουν, δεν επιτρέφουν ούτε ένα κομματάκι χαρτί να τυπωθεί με το Ευαγγέλιο. Το Ευαγγέλιο απαγορεύεται και ψάχνουν, και όμως το Ευαγγέλιο δεν έσβησε. Μέσα σε καλύβες, μέσα σε σπίτια, αλλά και μέσα εις τα Κρεμλίνα τους και μέσα εις τα σαλόνια τους.

Υπάρχουν ψυχές ηρωικές που τη νύχτα πιάνουν τα παλιά τους βιβλία και διαβάζουν το Ευαγγέλιο. Και μουσκεύουν τις σελίδες του Ευαγγελίου αυτοί, μες στην άθεον χώρα τους, με τα δάκρυα της μετανοίας τους.

Πέρυσι ευρέθηκα στη Φλώρινα, συνάντησα μίαν κυρίαν, ευγενεστάτη, η οποία ως Ελληνίς διέμεινε υπό τραγικάς συνθήκας εις μίαν γειτονική χώρα, εις την οποίαν θριαμβεύει βέβαια η απιστία. «Δεν τολμάμε», μας λέγει, «Πάτερ, να κάνουμε τον Τίμιο Σταυρόν, δεν τολμάμε να πάμε στην εκκλησία, διότι μας παρακολουθεί ως σκιά ο τύραννος, αλλά δεν σβήσαμε την πίστη μας στο Θεό. Τη νύχτα, πρωί πρωί κατεβαίνουμε κάτω στα υπόγεια του σπιτιού μας, ανάβουμε κερί, βάζουμε το ραδιόφωνο των Αθηνών. Αχ, και όταν ανοίξει το ραδιόφωνο και ακούσουμε το Ευαγγέλιο και το κήρυγμα, αγαλλιάζεται η ψυχή μας, παίρνει φτερούγες και φεύγουμε μέσα από την κόλαση αυτή για να βγούμε σε έναν υψηλόν κόσμο να ψάλλουμε εκεί εμείς το δικό μας αλληλούια».

Δεν έσβησε το Ευαγγέλιο, ούτε θα σβήσει το Ευαγγέλιο. Και όπως είναι ανόητος αυτός που είδα κάποτε στη Θεσσαλονίκη, έναν παράφρονα, του οποίου η διάνοια υπέστη διάκρουση, τον είδα να σκαρφαλώνει επάνω σε ένα τηλεγραφόξυλο και επάνω στο τηλεγραφόξυλο να στέκεται ο τρελός.

Και τι να κάνει; Να φτύνει, να φτύνει συνεχώς. Τον πλησιάσανε τα όργανα της τάξεως και τον ρώτησαν: «Τι θέλεις;» «Περιμένετε, θα σβήσω τον ήλιο». Εάν είναι δυνατόν ένας τρελός επάνω σε ένα τηλεγραφόξυλο, με τα πτύσματά του, να σβήσει τον ήλιο, άλλο τόσο θα μπορέσει και ο νάνος άνθρωπος, καν παιδαγωγός, καν καθηγητής, καν οτινάναι, να σβήσει τον λαμπρόν ήλιον, τον ήλιον της δικαιοσύνης, το φως το απαστράπτον και διαυγάζον και μένον εις αιώνας αιώνων, που λέγεται Ιερό Ευαγγέλιο.

Δια τούτο δει περισσοτέρως ημάς προσέχειν τοις ακουσθείσιν, μη ποτέ παραρρυώμεν. Αλλά γιατί, αδέρφια μου, να αναφέρω παραδείγματα από χώρας;

Θα εορτάσουμε εθνική μας εορτή, θα εορτάσουμε το αιώνας, ποιο αιώνας, ότι η πατρίς μας, η Ελλάδα, για σκεφτείτε, είναι μικρό, θαυμάζουμε το Ευαγγέλιο, γιατί ο Χριστός επήγε στον τάφο και έβγαλε μέσα από τον τάφο ένα νεκρό που ήτανε τρεις μέρες νεκρός. Και είπε: «Λάζαρε, δεύρο έξω». Αλλά εγώ θαυμάζω ακόμη και κάτι άλλο. Ότι όχι τρεις μέρες, όχι τρία χρόνια, όχι τριάντα χρόνια. Για μετρήστε, σκεφτείτε, συλλογιστείτε. Ας περάσει ως ταινία και βίλου μπροστά στο μυαλό σας όλη η τραγωδία της φυλής μας.

Όχι λοιπόν τρεις μέρες όπως ο Λάζαρος· τετρακόσια χρόνια θαμμένο ήταν το έθνος αυτό. Ποιος ήταν εκείνος που ήρθε μπροστά στην πλάκα του έθνους αυτού και είπε «Ελλάς, δεύρο έξω» και η Ελλάς αναστήθηκε; Ήρθε το ράσο, ήρθε το Ευαγγέλιο, ήρθε η πίστη η οποία μετεκίνησε την πλάκα του θανάτου του. Είναι λόγια αυτά; Δεν είναι πραγματικότης; Δεν είναι μία ζώσα πραγματικότης; Ναι, σας ρωτώ: στα χρόνια εκείνα, στο Μοριά μας τον ένδοξο, στην Κρήτη την πανένδοξο, στα νησιά μας τα ευλογημένα, στη Θεσσαλία την Ροοτόκο, στη Μακεδονία την πάμφωτο, στην Ήπειρον την μεγάλη και σ’ πάσα γωνιά της Ελλάδος, σας ρωτώ.

Τα χρόνια εκείνα υπήρχαν σχολεία, υπήρχαν ακαδημίες, υπήρχαν γλώσσες ξένες; Μέσα στις εκκλησίες και μέσα στα μοναστήρια, τα μόνα βιβλία που κρατούσανε δεν ήταν γαλλικές μέθοδες και ρωσικές μέθοδες και αγγλικές μέθοδες.

Τα μονάχα βιβλία που κρατούσανε ήταν το Ψαλτήρι, ήταν το Οκτωήχι, ήταν το Άγιο Ευαγγέλιο. Με αυτά ανετράφηκε, με αυτά έζησε το έθνος μας και ανεστήθη το έθνος μας με την πίστη του Χριστού. Τελειώνω, αδερφοί, αλλά προτού τελειώσω θα θέλω ενώπιον της διάνοιάς σας να φέρω την μορφή, την ηρωικότερη μορφή και τη στρατηγικότερη μορφή του Ιερού Αγώνος του 1821.

Είναι ο Γέρος του Μοριά, είναι ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ο πιστός στον Θεό και στην πατρίδα. Όταν ελευθερώθηκε η Αθήνα, ήρθε πια στα γεράματά του, εξήντα χρονών, και κάθισε σε μια αγκαλίβα κοντά, κάτω κάτω εκεί στην Πλάκα.

Η Αθήνα τότε ήταν πέντε χιλιάδες κόσμος. Τότε έγινε το πρώτο γυμνάσιο στην Αθήνα. Τότε η Ελλάς κάλεσε τα παιδιά της στο γυμνάσιο το πρώτο. Διδάσκαλος του πρώτου Γυμνασίου Αθηνών ήταν ο σοφός Γεννάδιος.

Μια μέρα ο Γεννάδιος ρωτάει: «Παιδιά, παιδιά, να πάτε στο σπίτι του Κολοκοτρώνη, να τον παρακαλέσετε να έρθει εδώ στο γυμνάσιο να μας μιλήσει». Και πήγε ο γέρος Κολοκοτρώνης στο γυμνάσιο και βγήκαν τα παιδιά έξω από την Ακρόπολη κάτω από μια ηλιόλουστη ημέρα.

Και ανέβηκε επάνω σε ένα πρόχειρο βήμα ο Γέρος του Μοριά και τους λέγει: «Στα χρόνια της σκλαβιάς δεν μας σώσαν οι ξένοι, μας έσωσε το Ψαλτήρι, το Οκτώηχο και το Ευαγγέλιο». Και είπε κάτι άλλο: «Όταν πιάσαμε τα όπλα, είπαμε πρώτα υπέρ πίστεως και κατόπι υπέρ πατρίδος».

«Και αυτή την πίστη αφήνω στη νέα γενιά και με την πίστη θα ζήσουμε και με την πίστη θα πεθάνουμε». Και τώρα, ω, τώρα, θα ήθελα να έχω χρόνο. Ελάτε παρακάτω, ελάτε παρακάτω σε μια αίθουσα, Ζωοδόχου Πηγής 34, το βράδυ, να τα πούμε πλέον φανερά και πλέον καθαρά, για να μην ταράξουμε εδώ την ατμόσφαιρα, την ιεράν της Θείας Λειτουργίας.

Τώρα, περάσανε από τα χρόνια εκείνα, από τα χρόνια που είπε ο Γέρος Κολοκοτρώνης ότι το Οκτώηχο και το Ευαγγέλιο έσωσαν το έθνος, περάσανε 130 χρόνια. Τώρα, μας ήρθανε σπουδασμένοι, μας ήρθανε παιδαγωγοί, μας ήρθανε μεγάλα πνεύματα.

Τι μας λένε; Μας ειρωνεύονται, ειρωνεύονται το Οκτώηχο, ειρωνεύονται το Ψαλτήρι, ειρωνεύονται το Άγιο Ευαγγέλιο. Ναι, μην παραξενεύεστε, τα είπε όλα ο Κύριος. Πουλήστε το πουκάμισό σας και αγοράστε την Αποκάλυψη.

Αγοράστε τα Ιερά Βιβλία. Τι λέει μέσα εδώ το βιβλίο; Ότι θα έρθουν χρόνια Βαβέλ, θα έρθουν χρόνια σκοτεινά, θα έρθουν χρόνια καταραμένα που οι άνθρωποι θα φράξουν τα αυτιά τους με βουλοκέρι για να μην ακούνε τον Λόγο του Θεού, και θα ανοίξουν τα αυτιά τους διάπλατα για να ακούνε όλας τας σειρήνας, όλους τους μύθους τους οποίους εδημιούργησε μία γενεά άπιστος και διεφθαρμένη.

Γιατί, αδέρφια, γεγονός. Όποιος δεν πιστεύει στον Θεό, θα πιστέψει στον διάβολο. Αδερφοί μου, μη στενοχωριέστε. Δεν θα νικήσουν οι άπιστοι. Δεν θα νικήσουν οι άπιστοι. Εφόσον εδώ στη γη της Ελλάδος ρέουν τα ποτάμια, εφόσον υψώνεται ο Όλυμπος, εφόσον τα μάρμαρα της Ακροπόλεως είναι όρθια, εφόσον ο ήλιος ανατέλλει, εφόσον υπάρχουν καρδιές που πιστεύουν στον Θεό, δεν θα νικήσουν οι άπιστοι, θα νικήσει η πίστη.

Όσοι πάτε, γράψτε το, γράψτε το στις πλάκες σας, στα τετράδιά σας, στις δικές σας, γράψτε το ότι όποιος πάει κόντρα με το Ευαγγέλιο, όποιος να είναι, όποιος πάει κόντρα με το Ευαγγέλιο θα γίνει στάχτη.

Αλλά όχι, η Ελλάδα θα γίνει στάχτη. Η Ελλάδα έχει προορισμό, η Ελλάδα έχει μέλλον. Η Ελλάδα έχει ιστορία, η Ελλάδα έχει τάφους. Η Ελλάδα έχει μέλλον. Και μόνοι μας, όσοι πιστεύουμε στον Χριστό, ας ακολουθήσουμε την πορεία της νίκης, διότι να έχουμε την ευλογία της Αγίας Τριάδας.

Αδελφοί, προσερχόμεθα μετά παρρησίας το θρόνο της Χάριτος, ίνα εύρωμεν έλεον και χάριν εις εύκαιρον βοήθειαν. Ο άνθρωπος, αγαπητοί μου χριστιανοί, ο άνθρωπος είναι υπερήφανος, πολύ υπερήφανος.

Ιδίως δε ο άνθρωπος του 20ού αιώνος έχει υπερηφανευτεί όσον ουδέποτε άλλοτε.

Καυχάται ο άνθρωπος ο σημερινός διά την δύναμή του, καυχάται για τα πλούτη του, καυχάται διά την τέχνη του, καυχάται για την ευφυγία του, προπαντός δε ο άνθρωπος του 20ου αιώνος καυχάται διά την επιστήμη του.

Άντε τώρα σε έναν τέτοιο άνθρωπο υπερήφανο να ομιλήσεις για τον Θεό. Θεός, σου λέγει, σήμερα Θεός; Σήμερα γίναμε αστροναύτες και πιάσαμε φτερά και πετούμε εις το άπειρο και από ώρα σε ώρα περιμένουμε να πατήσουμε στη Σελήνη και στα αστέρια.

Στην εποχή αυτή ομιλείς εσύ περί του Θεού; Θεός; Δεν έχουμε ανάγκη από τον Θεό.

Αλλά, αδελφοί μου, πόσο πλανάται ο άνθρωπος! Οσονδήποτε και αν προοδεύσει η επιστήμη, οσονδήποτε και ο άνθρωπος αποκτήσει τεραστία δύναμη, Εν τούτοις ο άνθρωπος είναι ένα ασθενές πλάσμα. Ο άνθρωπος είναι μια σκιά, ο άνθρωπος είναι μια πομφόλυξ.

Ο άνθρωπος είναι, όπως λέγει ο ψαλμωδός, ως άνθος. Ως άνθος μαραίνεται και παρέρχεται πας άνθρωπος.

Μια σταγόνα αίματος εις τον εγκέφαλον, συμφόρησις. Ένα μικρόβιο φτάνει για να ρίξει στο κρεβάτι και τον ρωμαλεότερον οργανισμόν. Μία απροσεξία και ο θάνατος. Το δε περίεργο είναι ότι και αυτές οι μηχανές που ο άνθρωπος εκαυχήθη, αυτά τα μηχανήματα έγιναν ο μεγαλύτερος φόβος του ανθρώπου.

Αντί να τον ειρηνεύουν, τον ταράσσουν.

Παράδειγμα, αδελφοί. Στην πατρίδα μας κάποτε υπήρχε η λαιμητόμος, η καρμανιόλα που έκοβε κεφάλια. Κατεργήθηκε Ενώ λοιπόν κατηργήθη η καρμανιόλα και δεν πέφτουν πλέον κεφάλια, εν τούτοις όμως, κάθε ημέρα ή κατ’ έτος στην Ελλάδα, 600, 700, 800, χίλιοι άνθρωποι κόβονται από τις καρμανιόλες. Ποιες καρμανιόλες; Από αυτές που τρέχουν στον δρόμο, από τα αυτοκίνητα.

Και αυτή την ώρα που κουβεντιάζουμε, κάπου που μιλούμε, κάπου σε κάποιο δημόσιο δρόμο της Ελλάδος, κάποιος θα σκοτώνεται κάτω από τις καρμανιόλες που τρέχουν.

Ιδού λοιπόν, τα μηχανήματά σου, άνθρωπε, σου φέρουν το θάνατο και την καταστροφή. Και απάνω ακόμα από τα άστρα που ανέβηκες, ακούστηκε ραδιοτηλεφώνου, ακούστηκε σπαρακτική φωνή κάποιου αστροναύτη. Όχι αυτοί που σώζονται και επιστρέφουν, αλλά από αυτούς που χάνονται και είναι περισσότεροι που χάνονται, που είναι βέβαια ήρωες του διαστήματος.

Με τα μηχανήματα κάποια σπαρακτική φωνή. Αχ, χάνομαι, σκοτάδι, άβυσσος, κόλασις, Θεέ μου! Και έσβησε η φωνή του μέσα στο άπειρο. Έλα λοιπόν, άνθρωπε, με τα μηχανήματά σου και με τους πυραύλους σου και με τα διαστημόπλοιά σου και με όλα αυτά τα επιτεύγματά σου.

Δεν είσαι τίποτα άλλο, ένα κουνούπι, ένα μυρμηγκάκι, κάτι χειρότερο κάτω από τα πέλματα της αιωνιότητος.

Να αναγνωρίσεις, άνθρωπε, ταπεινώσου. Άνθρωπε περήφανε, ταπεινώσου, αναγνώρισε την αδυναμία σου, αναγνώρισε την ασθένειά σου, αναγνώρισε την εξάρτησή σου από τον Θεό. Αν πεις ότι δεν έχεις ανάγκη από τον Θεό, ποιος λόγος είναι αυτός;

πεις στο νερό «δεν σε χρειάζομαι», εάν μπορεί να πει το πουλί στον αέρα «δεν σε χρειάζομαι», εάν μπορεί να πει το ψάρι στη θάλασσα «δεν σε χρειάζομαι», άλλο τόσο μπορεί και ο άνθρωπος να πει στον Θεό «δεν σε χρειάζομαι, δεν σε έχω ανάγκη». Δεν ζει το άνθος χωρίς νερό, δεν ζει το πουλί χωρίς αέρα, δεν ζει το ψάρι χωρίς νερό.

Ο άνθρωπος χωρίς Θεό είναι μία ανάγκη, μία ανάγκη βαθυτάτη, δυσεκρίζωτη, αιωνία μέσα εις τα στήθη παντός ανθρώπου, είτε κατοικεί μέσα εις τα σπήλαια, είτε κατοικεί εις τους ουρανοξύστες, είτε κρατεί στα χέρια του δαδί, είτε κρατεί, είτε ανάφτει ηλεκτρικούς γλόμπους.

Στον Θεό λοιπόν.

Δεν πιστεύουμε σε έναν Θεό ο οποίος ευρίσκεται σε κάποια γωνία του απείρου σύμπαντος ως απαθής θεάτης όλης της τραγωδίας της ανθρωπότητας. Εμείς δεν πιστεύουμε σε έναν Θεό όπως πιστεύουν οι Ιαπωνέζοι.

Και Κινέζοι και Ινδοί. Εμείς δεν πιστεύουμε σε έναν Θεό όπως πιστεύανε οι αρχαίοι ειδωλολάτρες μας. Εμείς πιστεύουμε σε έναν Θεό. Ο Θεός, τίς Θεός μέγας ως ο Θεός ημών; Συ ει ο Θεός ο ποιών θαυμάσια μόνος. Εμείς πιστεύουμε σε έναν Θεό που από τα ύψη του ουρανού κατέβηκε εδώ κάτω στη γη και έγινε έναν άνθρωπο και έκλαυσε και πόνεσε και δίψασε και υπέστη ούλα τα ανθρώπινα και εις τον κήπον της Γεθσημανή ο ιδρώς του ως θρόμβοι αίματος.

Πιστεύω σε έναν Θεό που έγινε άνθρωπος και επάλευσε με το κακόν και συκοφαντήθη και διεβλήθη και σταυρώθη. Εμείς πιστεύουμε σε έναν Θεό ο οποίος εγνώρισε όλη την τραγωδία της ανθρωπίνης ζωής και είναι συμπαθής προς εμάς. Ας τρέξουμε λοιπόν κοντά στα ματωμένα πόδια του Θεού μας, μπροστά στον Εσταυρωμένο Θεό μας και ας πούμε σε Αυτόν τα βάσανά μας και τις θλίψεις μας.

Όπως λέγει σήμερα ο Απόστολος, διά να εύρωμεν βοήθειαν την εύκαιρον. Δεν θέλω, αγαπητοί μου, να σας ενοχλήσω περισσότερο. Δεν θέλω να ανοίξω τα βάθη, τα ωκεάνια βάθη, τα οποία περιέχει ο Απόστολος και το Ευαγγέλιο. Ας φυλάξετε το χρόνο σας δι' άλλες διασκεδάσεις, δι' άλλα θέατρα, κινηματογράφους, που κάθεστε ώρες ολόκληρες για να ακούσετε και να δείτε.

Εγώ πολύ σύντομα θα είμαι. Σας παρακαλώ, κάντε λίγα λεπτά υπομονή για να φτάσω εις το τέλος του κηρύγματος. Αφού σας έδειξα την δυνατή αδυναμία του ανθρωπίνου πλάσματος, ο οποίος καυχάται εις τους αστέρας, εν τούτοις όμως φωνάζει εις τον Θεό, θα σας δείξω μερικές περιπτώσεις κατά τις οποίες η ασθένεια του ανθρώπου καταφεύγει εις τον Θεό και ζητεί την βοήθεια του Θεού.

Ασθενής άνθρωπε, έχεις πέσει στο κρεβάτι, οι ιατροί σε έχουν διαγράψει σχεδόν από τον κατάλογο. Μη απελπιστείς. Πάνω από τους γιατρούς, πάνω από τις κλινικές, πάνω από τα νοσοκομεία, πάνω από τα φάρμακα είναι κάποιος άλλος, είναι ο Ιησούς ο Ναζωραίος. Αυτός είναι ο Ιατρός των σωμάτων, σε αυτόν να καταφύγεις.

Και όπως όταν ήταν κάτω εδώ στη γη, άπλωσε το χέρι του επάνω στους αρρώστους και θεράπευσε χιλιάδες αρρώστους, έτσι και σήμερα ακόμα ζει και θριαμβεύει και απλώνει τώρα το χέρι του στα κρεβάτια του πόνου και απλώνει τα χέρια του παντού όπου υπάρχει ασθένεια, αρκεί να τον ζητήσεις. Δεν είναι παραμύθι αυτό. Ας φωνάζουν οι άπιστοι, ας κρώζουν οι κόρακες, είναι αλήθεια. Ποια αλήθεια; Υπάρχουν και εδώ μέσα στην Εκκλησία ακόμα, υπάρχουν εδώ μέσα άρρωστοι που τους απογοήτευσαν οι ιατροί, που ξόδευσαν τα πορτοφόλια τους και τις περιουσίες τους και ενώ πλέον ήταν διαγεγραμμένοι, ξαφνικά μια προσευχή της μάνας, ξαφνικά ένα δάκρυ στη γη έγινε ικανό να θεραπεύσει τον ασθενή.

Είναι μυριάδες παραδείγματα αυτά τα οποία φωνάζουν ότι παραπάνω από κλινικές και παραπάνω από τα φάρμακα και παραπάνω από όλα είναι ο Ιησούς ο Ναζραίος. Υμνείτε και υπερυψούτε εις πάντας τους αιώνας.

Σπεύσομε, τρέξομε κοντά στον Χριστό που είναι ο Ιατρός των ψυχών και των σωμάτων ημών. Μα είσαι εργάτης, δεν είσαι πλούσιος, δεν έχεις κεφάλαια, δεν είσαι Ωνάσης, δεν έχεις καράβια να πυκνώνουν οι θάλασσες, δεν είσαι ένας εγκληματίας.

Ποτίζεις τη γη με το δάκρυ σου και με τους ιδρώτας σου. Να χαίρεις, Χριστιανέ, έλα κοντά στον Χριστό, γιατί αυτός ήταν ο πρώτος εργάτης του κόσμου. Είσαι οικογενειάρχης, παλεύεις με μύρια εμπόδια. Η ιδιοτροπία της γυναικός...

Η περιπέτεια της κόρης, τα σκάνδαλα της κοινωνίας, πώς θα κατορθώσεις, οικογενειάρχα, στον 20ό αιώνα να κρατήσεις την τιμή της οικογενείας σου; Πώς θα παντρέψεις τα κορίτσια σου; Πώς, πώς, πώς, πώς; Μόνο οι οικογενειάρχες γνωρίζουν την τραγωδία σήμερα η οποία παίζεται μέσα στην οικογένειά τους.

Από το χάος που δημιούργησε μία γενεά μοιχαλίς και αποστάτις, όπως ονομάζει το Ευαγγέλιο. Τρέξε κοντά στον Χριστό, είναι ο φίλος της οικογένειας.

Όπου γράψατε το, γράψατε το: όπου πατήσει ο Χριστός το πόδι του, σε όποιο σπίτι πατήσει ο Χριστός το πόδι του, ευλογημένο. Εκεί η καλύβα όπου είναι ο Χριστός, εκεί η καλύβα γίνεται παράδεισος.

Όπου λείπει ο Χριστός, όπου λείπει η αγάπη του, όπου λείπει η πίστη του, όπου λείπει ο Χριστός, και τα παλάτια γίνονται κολάσεις. Η καλύβα με τον Χριστό είναι παράδεισος και τα παλάτια είναι κολάσεις.

Όχι όπως οι άπιστοι, αλλά με πίστιν ακράδαντον και φλογεράν. Και δεν υπάρχει τίποτα στον κόσμο παρά μόνον ο Ιησούς ο Ναζραίος, ο οποίος ζει και βασιλεύει στους αιώνας. Δεν είπα τίποτα, αδέρφια μου. Ερώτησα ορισμένα πράγματα την άγια αυτή ημέρα που υψώνεται τον όποιο όνομα σωτήμιο σταυρός.

Να σας απευθύνω το σπουδαιότερο ερώτημα. Δε σε ρωτώ αν είσαι άρρωστος, γιατί μια μέρα θα πεθάνεις. Δε σε ρωτώ αν είσαι εργάτης, γιατί μια μέρα τα χέρια σου θα παραλύσουν και δεν θα μπορείς να κρατήσεις τίποτα.

Δεν σε ρωτώ αν είσαι οικογενειάρχης, γιατί και μια μέρα η οικογένεια και τα πάντα φεύγουν από τον κόσμο. Σας απευθύνω ένα ερώτημα ενώπιον του Εσταυρωμένου Λυτρωτού, ενώπιον του Τιμίου Σταυρού, σήμερα από τις τέσσερις φωστάφτες, σας απευθύνω ένα ερώτημα τρομακτικό.

Ποιο ερώτημα;

Είσαι αμαρτωλός; Θα απαντήσεις σήμερα. Πρέπει να απαντήσεις. Σ' αναγκάζει ο Σταυρός να απαντήσεις αν είσαι αμαρτωλός. Κι αν πεις όχι, σε διαψεύουν, είσαι ο μεγαλύτερος ψεύτης. Και μια ημέρα, λέει η Γραφή, και μια ημέρα ακόμα αν ζήσει ο άνθρωπος στη γη, είναι αδύνατον να είναι καθαρός, είναι αδύνατον να είναι αναμάρτητος.

Ένας είναι ο Άγιος, ένας είναι ο Αμάρτητος, ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός. Εμείς οι άλλοι είμαστε αμαρτωλοί. Ποια είναι η αμαρτία σου; Πάρε σήμερα, ο Σταυρός είναι ζυγαριά σήμερα, μια ζυγαριά μας παρουσιάζει. Πάρε, αδέρφια μου, σήμερα τα αμαρτήματά σου.

Και όταν λέγω αμαρτήματα, δεν λέγω μόνον τας πράξεις, δεν λέγω μόνον τας μοιχείας και πορνείας και τα εγκλήματα, δεν λέγω μόνον τα εξωτερικά εγκλήματα. Αμαρτήματα είναι και τα λόγια, αμαρτήματα είναι και οι λογισμοί, αμαρτήματα είναι και οι κινήσεις της ψυχής, όλου του συναισθηματικού και βουλητικού κόσμου του ανθρώπου.

Κάθε αμαρτία, ποια είναι; Κάθε αμαρτία, όπως είπε κάποιος, είναι μια μαύρη πέτρα της κολάσεως. Όπως υπάρχουν άσπρες πέτρες που εκτίστηκε ο Παρθενώνας, έτσι υπάρχουν και μαύρα πετράδια, τα πετράδια του διαβόλου. Κάθε αμαρτία κι ένα πετραδάκι.

Και αν μαζέψεις τα αμαρτήματά σου όλα, τα αμαρτήματα της μικράς σου ηλικίας, τα αμαρτήματα της νεότητός σου, τα αμαρτήματα όλα, εάν κάθεις σήμερα και τα μετρήσεις, τα πετράδια του διαβόλου, θα φτιάξεις όχι Λυκαβηττό, θα φτιάξεις όχι Πάρνηθα, θα φτιάξεις όχι Πεντελικό, θα φτιάξεις Όλυμπο, κατάμαυρον και απαίσιον και αχνίζοντα και αστράπτοντα, θα φτιάξεις ένα βουνό από τα αμαρτήματά σου.

Ποιος θα μπορέσει να κουνήσει το βουνό αυτό, το μαύρο και απαίσιο και γρανιτώδες όρος της αμαρτίας μας; Έλεγε ένας αρχαίος φιλόσοφος της πατρίδας μας: Δώσ' μου πα στω και ταν γαν κινήσω. Δώσ' μου πού να σταθώ.

Δώσ' μου υπομόχλειον. Και διά μέσου του υπομοχλείου θα κινήσω ολόκληρο τον κόσμο. Και εγώ λέγω. Δεν έχω ανάγκη να πω υπομόχλειον.

Βουνό είναι οι αμαρτίες μας, βουνό η μοιχεία μας, βουνό η πορνία μας, βουνό η βλασφημία μας, βουνό είναι όλα πάνω στα στήθη μας, τα αμαρτωλά μας στήθη. Δώσ' μου σταυρόν και τα πάντα κινήσω. Ποιο είναι; Αναγάνω στον Γολγοθά επάνω. Ο Γολγοθάς είναι το υπομόχλιο και ο Σταυρός είναι ο μόχλος. Και απάνω στα χέρια του Χριστού μας παίρνει το βουνό. Μη απελπίζεσαι, αμαρτωλέ. Μπορεί να είναι τα μεγαλύτερα αμαρτήματά σου, μπορεί να είσαι ληστής, μπορεί να είσαι ό,τι να είναι. Ο Χριστός είναι ο αίρων, αυτός σηκώνει το όρος της αμαρτίας και το εκσφενδονίζει μέσα εις τα πελάγια, εις το απέραντον χάος της αγάπης και του ελέους και των οικτιρμών.

Αδελφοί μου, προσέξτε με όμως, τρέξε λέγει, μη χάσεις την ευκαιρία, διότι λέγει σήμερα ο Απόστολος και φωνάζει, το σήμερο λέει. Εάν σήμερα ακούσεις την φωνή, πρέπει να ακούσεις, σήμερα ναι, όχι αύριο, σήμερα που ζεις, σήμερα που η σκέψη σου λειτουργεί, σήμερα που τα χέρια σου τρέχουνε, σήμερα που τα πόδια σου τρέχουν, σήμερα που τα χέρια σου μπορεί να τα σταυρώσεις, σήμερα που η γλώσσα σου μιλάει.

Σήμερα άντε στο σπιτάκι σου, κλείσε στο δωμάτιό σου, πάρε ζυγαριά, μέτρησε τα αμαρτήματά σου, γονάτισε μπροστά στον Εσταυρωμένο και πες τα τα αμαρτήματά σου όλα. Σήμερα κι όχι αύριο. Το σήμερο είναι δικό μας, το αύριο είναι του διαβόλου, δεν είναι δικό μας το αύριο.

Σήμερα λοιπόν πρέπει να σπεύσουμε, για να εκπληρώσουμε την εντολή του Απόστολου Παύλου, ο οποίος λέγει: προσερχωμεθα ουν μετα παρρησιας τω θρονω της χαριτος, ινα λαβωμεν ελεον και χαριν ευρωμεν εις ευκαιρον βοηθειαν.

Αδελφοί μου, τέλειωσα. Σφραγίζω τα λόγια μου με ένα μικρό παράδειγμα.

Τα καράβια μας, και όχι μόνο τα δικά μας καράβια, αλλά και κάθε καράβι που πλέει μέσα στον ωκεανό,

Απαγορεύεται σύμφωνα με τους νόμους, απαγορεύεται κάθε καράβι που περνάει τον Ατλαντικό Ωκεανό και το μεγάλο πέλαγος, απαγορεύεται κάθε καράβι, είναι απαραίτητο να έχει μέσα του ασύρματο.

Μέσα στα άγρια κύματα, τα παφλάζοντα κύματα, όταν εκεί κινδυνεύει το πλοίο, τότε ο ασύρματος είναι απαραίτητος. Ένα σήμα, σήμα ο μικρός ίσος, και αμέσως αεροπλάνα, υποβρύχια, πλοία σπεύουν στον τόπο και σώζουν τους παλεύοντας μέσα στα άγρια κύματα.

Αυτός ο κόσμος. Μη μου μιλάτε για των Ατλαντικών ωκεανών, μη μου μιλάτε για άλλων ωκεανών, κάθε ένας από εσάς, είτε άτομον, είτε οικογενειάρχης, είτε υπάλληλος, είτε Έλλην, μέσα σε μια φουρτουνιασμένη θάλασσα, δεν είναι μπουνάτσα, όχι αδέρφια μου, δεν ζούμε σε καιρό μπουνάτσας, να πάρει να φύγει από το μυαλό σας αυτό, μακάρι να είχαμε μπουνάτσα, η Ελλάδα δεν γνώρισε μπουνάτσες, τρικυμίες εγνώρισε, μέσα στα άγρια αυτά,

Σηκώνει Ανατολή και Δύσης, Βορράς και Νότος, μες στα άγρια αυτά κύματα που ζούμε κι ως άτομα, κι ως οικογένεια, κι ως έθνος. Μέσα στην άγρια αυτή θάλασσα πλέωμε και εμείς, μικρά σκάφη ταξιδεύομε. Δεν υπάρχει φόβος να ναυαγήσουμε, αρκεί μόνον... Εγνώρισε η Ελλάς, κι ως άτομα κι ως κοινωνία εγνωρίσαμε μεγάλας θύελλας. Άλλα έθνη επλήγησαν, κατεποντίστησαν, εχάθησαν. Το μικρό σκάφος που ονομάζεται Ελλάς έχει ασύρματον.

Προσευχή της, Κύριε των δυνάμεων, μεθ' ημών γενού. Αυτό πιστεύει η Ελλάς, αυτό πιστεύουν οι Έλληνες. Και με τη φωνή αυτή, Κύριε των δυνάμεων, λειτουργεί ο ασύρματος. Και κάτω στη γη αυτή του μαρτυρίου και του πόνου. Χιλιάδες άγγελοι, δεν είναι παραμύθια αυτά. Πάνω στα ψηλά μας βουνά, επάνω στους κάμπους μας, στις θαλασσές μας. Ακούεται η προσευχή των αγγέλων μας. Χιλιάδες τάφοι, δεν θα νικήσει. Όχι! Δεν θα νικήσει η αθεΐα! Όχι! Θα νικήσει ο Χριστός, η αγία του πίστη! Αυτός είπε και ελάλησε και η μαρτυρία του είναι αληθινή!