Το ξύπνημα από τον πνευματικό ύπνο της αμαρτίας

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Brothers and sisters, it is time for us to wake from sleep. Let me begin with an example. Have you ever seen a sleepwalker? It is a frightening thing. A sleepwalker gets up at night while still asleep. He opens the door, goes outside, walks in his sleep, knocks on other people’s doors, and talks with them.

If God helps him and he does not fall into a well or off a roof, he will return to his bed. In the morning, when he wakes and his family asks what happened during the night, he has no idea.

He went outside, knocked on doors, and wandered here and there. Yet when you ask him about it in the morning, he knows nothing. That is a sleepwalker, a phenomenon science still cannot fully explain.

But this sleepwalker is an example; this sleepwalker is an image of another wretched condition, one the Apostle Paul speaks of today. My dear ones, it is not a matter of sleep, of sleep, because sleep... Today the Apostle calls out to us and tells us that we must wake from a sleep.

He does not mean ordinary sleep. The sleep our bodies need is one of God’s greatest gifts. It renews our strength and gives the body rest.

Sleep is a medicine and a source of health. How often does a sick person go to bed with a fever of thirty-eight or thirty-nine degrees and wake in the morning with no fever at all? Sleep is a blessing from God, while insomnia is a torment and a scourge suffered by so many people.

So when the Apostle Paul says we must wake from sleep, he does not mean the natural sleep we all experience. He means another sleep: a cursed, deadly, dangerous sleep, like the sleep of a sleepwalker. It is the sleep David spoke of when he prayed, “Give me light, my God. Help me, give me light, lest I sleep unto death, lest my enemy say, ‘I have prevailed against him.’” Brothers and sisters, this deadly sleep is what sin creates deep within us, every sin, of every kind.

Let me give you a particular example, a sin the Apostle mentions in today’s reading: drunkenness.

When a person gets drunk, as we all know, he grows dizzy and loses his senses. From that moment he has no control over himself, no restraint. He opens his mouth, though it would be better if he did not.

The words that come from a person under the influence of alcohol, terrible alcohol, are no longer the words of someone sensible and sober. They cannot stand up to the judgment of reason.

His words are jokes and foolishness. The drunkard’s words are obscenities of the foulest kind. The drunkard’s words are songs of indescribable indecency. His words are also insults that he hurls at one person and another. And what else are his words? Disclosures of secrets: the most serious secrets of his life, secrets he does not tell his wife, secrets he does not even tell his spiritual father. There are examples of drunkards who did not tell their secrets even to an Athonite monk; they did not tell them on the Holy Mountain. Yet under the influence of drink, they laid bare what lay deep within them to their wives.

And from deep within their subconscious emerged all the sharks, all the whales, and all the secrets; everything hidden came to the surface of his life, and he is a laughingstock before young and old alike.

Even from within Hades, where reason no longer rules but Satan himself does, blasphemous roars against the name of Christ now emerge from that person’s soul. And only words, only joking, only joking, only obscene talk, only Bacchic songs, only disclosures of his household’s secrets, only blasphemy against the name of God. What no longer rules within him? Pay attention to what he says: the whole philosophy is in the Apostle.

Drunkenness has a neighbor. Who is she? They speak every day; their houses are very close. Its neighbors are fornication, adultery, and impurity. Bacchus and Aphrodite live close together, as our ancestors used to say.

Drunkenness has another terrible neighbor: anger. And worse still, it has murder nearby. Under the influence of alcohol, even the quietest person can commit the most dreadful crimes.

Read the life of Alexander the Great. At a banquet in Persia, he drank and came under the blinding influence of alcohol. What did that hero, that king of Macedonia, that distinguished son of Greece, do? He drew his sword and killed his closest friend.

When he came to his senses and was told he had killed Cleitus, he wanted to take his own life. He had not known what he was doing. A sleepwalker! How often do people bring someone home drunk from the street, a tavern, or another house, especially during these holy days? In the morning his wife wakes him and tells him, “You came home like this; you did that.”

Does a sleepwalker know what he is doing? Neither can a drunkard tell us what he is doing while he is under the demon of alcohol and drunkenness. I have shown you one sleepwalker. Do you want another? The lover of money is one too. He is drunk in another way, for some people become drunk without wine. And drunkenness without wine is more terrible than drunkenness from alcohol.

There are others, you see these lovers of money, these lovers of money, wronging others, stealing, snatching bread from the mouths of the poor, the orphan, and the widow. Their love of money reaches even into the church, this very church, into the church, into the church, into the church, and they would transform the church. I do not mean this particular church; I mean any church at all. Their love of money goes so far that they would trade away not only their family…

The lover of money makes himself a trader and a dealer in the things of God. He considers all this natural: wronging others, stealing, even trampling over corpses.

He turns the house of God into a house of trade and feels nothing is wrong. All this seems natural to him. A sleepwalker knows no more of what he is doing than the lover of money knows of his great sin. Judas sold Christ for thirty pieces of silver and felt no pang of conscience at the time. Later his conscience awoke, and he went away and hanged himself. In the same way, these people have no sense of the terrible crimes, injustices, and acts of theft they commit to satisfy their insatiable greed.

The drunkard is a sleepwalker. The lover of money is a sleepwalker. So is the vain person who will use any means, lawful or otherwise, to gain a position and rise to the highest office. He cares about nothing else, so long as he gets that position. He too is a sleepwalker.

But you may say to me, “Father, with God’s help, we never touch a drink. We are not greedy; we are poor people, living from one day’s work to the next day’s meal. We are not ministers or deputy ministers, drunk on political ambition. We are ordinary people here, women and others like us. Why do you call us sleepwalkers? Are we sleepwalkers?”

And yet, and yet, I leave aside the drunkard, I leave aside the greedy person, I leave aside the vain person, I leave aside the licentious person, I leave aside all those who live as sleepwalkers in this world. And I say that here in the Church, say there are five hundred of you, well, if there are five hundred of you, and I except a dozen, even that would be too many. A dozen! All the rest of you are sleepwalkers. “We are sleepwalkers?” Sleepwalkers. I will show you at once.

And it is not only you here in the Church: those in the church halls are sleepwalkers too, even if they never touch wine, have never been caught in the nets of greed, and are not vain people, and so on. How are they sleepwalkers, I ask you? I will show you at once. Afterward, I will not question each one of us individually. Go home, examine what I tell you, and find out for yourselves.

You may think this preacher is exaggerating. I am not. I doubt there are twelve people here who are awake.

Imagine a school with a teacher. Who might it be? Aristotle? Socrates? Plato? They are nothing beside the Apostle Paul teaching there.

Imagine the Apostle Paul teaching, a great teacher and philosopher, and one student falls asleep. Later they wake up, and the other students say, “What wonderful things these wise men told us! What important things the teacher said today!” As for that student, he drifts off, drifts off. He was asleep, asleep like a sleepwalker; he was hypnotized. What can he know? Or imagine someone going to a theater, where a play is being performed onstage...

Or imagine a theater showing a fine, moving play, not one of those immoral and corrupt works. Someone sits in a corner, grows drowsy, falls asleep, and starts snoring.

When the play ended, someone said to me, “How beautiful it was! The actors made us cry.” But the sleeping man missed it all. He might even sleep inside until the cinema closes, then wake up and clap his hands to get out.

Now suppose another man goes to a concert, where some musicians have come from Vienna, the finest ensembles, and they perform music that carries you up to the heavens. Then he falls asleep and wakes up. When the concert ends, he says to me, “What music that was! No, those weren't human voices, what voices they had, crystal-clear voices!”

All right, what did that man say? He was asleep the whole time. Well, my brothers and sisters, this happens; it really happens. Here is the school. Don’t talk to me about academies, or pedagogy, or academies. Here is the school; here is the highest school of all.

Here we hear the words of the Apostle and the words of the Gospels. The teacher here is no ordinary person. Christ Himself teaches us through His Gospel. And here, too, is a drama beyond any ordinary theater.

If you think about it, if you ponder it, you begin to tremble, tremble, if you believe these things. “Take, eat, drink”: it lifts you up high. Here there is a concert. What a concert, what a concert! Angels and archangels descend from heaven and join the humble priests, join the priests. If you believe these things, enter the Church. If you do not believe them, go to your little home, close it up, take an outing, go to Mount Parnitha.

Let those who believe come in here. And us, ah, my God, what has become of the Church! Christ teaches here, and someone’s eyes are elsewhere. He takes no notice; he is indifferent. The chanter sings the most beautiful, the most beautiful hymns, the likes of which are found nowhere else in the whole world.

The priest celebrates the Mystery and says, “Your own of Your own.” The Blood of Christ is poured out for the world. Do you hear? The Blood of Christ, still warm, for the world.

He checks his watch, yawns, chats, and thinks of going out the door. Tell me: who among you keeps his nous, his spiritual mind, fixed on God from the opening words, “Blessed is the Kingdom of the Father and of the Son,” right to the end? Ah, you listen closely to the radio so you will not miss a word. You keep your eyes fixed on the cinema screen so that not a single detail of those immoral and wicked people of Hollywood escapes you. Your ear is alert everywhere. And here inside?

A person becomes completely, completely distracted: one moment a woman is thinking of her kitchen, then of a party, then of one thing, then another, then another; then of your shop, your office, then something else. The devil brings a whirlwind here into the church, a whirlwind, and it takes everything from you. It sweeps you completely away, while your body remains here.

Your spirit is elsewhere. Present, yet absent. Present, yet absent in the highest and noblest part of your being. So you see, my dear friends, we are like sleepwalkers, like someone under an anesthetic on an operating table.

Does such a person know what the surgeons and doctors are doing beside him? Does he understand what is happening as the nurses move around him? No. He is unaware. And the priest, too, can be a sleepwalker. He begins, “Blessed is the Kingdom of the Father and of the…” Where are those priests, uneducated though they were, who spoke those words with all their heart? Where are the priests who wept as they raised the chalice, their tears falling into it?

Where are the people who, when the Holy Gifts were brought out, fell to the floor and soaked its stones, soaked those stones, with their tears? People say miracles no longer happen. How could miracles happen with priests who do not believe, with bishops who seek, like peddlers, to move from one diocese to another to trade in Christ, and with chanters who have not tasted within themselves the heavenly, the great and lofty things? With things in such a state, it will all come to an end.

You remember: it will come to an end. Go home and ask yourselves how many Sundays, how many liturgies, you have attended while your mind was elsewhere. It is a sin, a sin to play here amid the concert of angels; it is a sin to play in the theater of theaters, the drama of dramas. It is a sin to hear the words of God here and be overcome by sleep like Eutychus, to sleep in some corner with no sense of the greatness, the drama, and the loftiness of the holy things taking place within. My brothers and sisters, I say these things to myself before I say them to you. We are sleepwalkers, all of us sleepwalkers: our clergy are sleepwalkers, the laity are sleepwalkers, the clergy are sleepwalkers. Take heed, take heed, take heed. Sell your shirt and buy what has been written. Heaven, the stars will fall, the rivers will dry up, everything will melt, the earth like lead.

Thrones and regimes will fall, but His saying, “Heaven and earth will pass away,” is coming to pass. What the Apocalypse says, and what Saint Kosmas of Aetolia said, is coming to pass in our days. And what are we doing? I remember reading once about someone who went up a mountain on the slopes of Vesuvius.

He went up Mount Vesuvius and thought, “What a lovely place.” There was soft grass, beautiful trees, and shade. He took off his cloak, lay down, and fell into a wonderful sleep. He lay snoring on the grass. But what was happening beneath him? Something was stirring down there. He was sleeping over a crater. Within minutes, the crater opened beneath the sleeping man, hurled him up, and swallowed him in lava.

We are asleep, my brothers and sisters, sound asleep: our political leaders, our Church leaders, all of us, young and old, of every political color and shade, right and left. I confess, I must proclaim today that they are asleep, that we are asleep. We are sleeping on a volcano.

Let them feast, amuse themselves, dance, and give themselves over to excess in these holy days. The volcano is active, and one day it will erupt. Woe to us all, right and left alike, whatever our party or persuasion. The Vesuvius of God’s wrath will fling us to the ends of the earth.

Woe to the world, woe to the world! You sleep while the priest celebrates the Divine Liturgy. You sleep while these things are happening. The trumpets of the Apocalypse will wake us, and then rulers and ordinary people alike will awaken. But by then it will be too late. They will flee to the mountains and cry, “Mountains, open up and hide us from the wrath of the Lord!”

Are these fairy tales? No, my brothers and sisters. These are events foretold in the Apocalypse, events that are coming. So I too sound the trumpet, a humble trumpeter in the Church of my Christ, and I cry out: “Wake up! Wake up!”

This is the meaning of Great Friday and of Great Lent. This is what the Church calls out to us today, my brothers and sisters: let us wake up. And the day after tomorrow you will hear: “My soul, my soul, arise! Why are you sleeping? The end is drawing near, and you will be troubled.” And afterward we shall hear: “In the middle of the night, behold, the Bridegroom comes.” So let us not sleep; let us wake up and keep watch, that we may glorify the Father, the Son, and the Holy Spirit, unto ages of ages. Amen.

Αδελφοί, ώρα ημάς εξ ύπνου εγερθήναι. Αρχίζω το κήρυγμα με ένα παράδειγμα. Σας ρωτώ, έχετε δει ποτέ στη ζωή σας υπνοβάτη; Είναι κάτι φοβερόν. Ο υπνοβάτης σηκώνεται τη νύχτα ενώ κοιμάται. Κοιμάται λοιπόν, και τον βλέπεις και ανοίγει την πόρτα και βγαίνει έξω και περπατεί κοιμόμενος και χτυπάει τα ξένα σπίτια και ομιλεί και συζητεί.

Και εάν δώσει ο Θεός, βοηθήσει ο Θεός, και δεν πέσει σε κανένα πηγάδι μέσα ή από καμιά ταράτσα, θα επιστρέψει πάλι στο κρεβάτι του. Το πρωί, όταν ξυπνήσει ο υπνοβάτης και τον ρωτούν οι οικείοι του τι έγινε τη νύχτα, αυτός δεν έχει καμία ιδέα.

Ενώ βγήκε έξω, χτύπησε πόρτες, πήγε δεξιά και αριστερά, τον βλέπεις το πρωί και πάει και κοιμάται και τον ρωτάς και δεν έχει καμία ιδέα. Αυτός είναι υπνοβάτης, ένα φαινόμενο το οποίο μέχρι σήμερα η επιστήμη δεν μπορεί καλά καλά να εξηγήσει.

Αλλά ο υπνοβάτης αυτός είναι ένα παράδειγμα, ο υπνοβάτης αυτός είναι μία εικόν μίας άλλης αθλιότητος, μίας καταστάσεως περί της οποίας σήμερα ομιλεί ο Απόστολος Παύλος. Δεν πρόκειται, αγαπητοί μου, περί ύπνου, του ύπνου, διότι ο ύπνος... Μας φωνάζει σήμερα ο Απόστολος και μας λέει ότι πρέπει να ξυπνήσουμε από έναν ύπνο.

Μα ποιος είναι ο ύπνος αυτός; Δεν είναι ο ύπνος αυτός ο φυσικός, γιατί αυτός ο φυσικός ύπνος που κοιμάται ο άνθρωπος είναι ένα από τα μεγαλύτερα δώρα του Θεού. Ο ύπνος είναι ανανέωσις των δυνάμεων του ανθρώπου, ο ύπνος είναι ανάπαυσις του σώματος.

Ο ύπνος είναι φάρμακο, είναι υγεία στον άνθρωπο. Πόσες φορές ο άρρωστος πέφτει με πυρετό 38 to 39 και το πρωί ξυπνάει απύρετος. Είναι μια ευλογία του Θεού, όπως είναι και μια τιμωρία και μια μάστιγα η αϋπνία, από την οποία πάσχουν τόσοι και τόσοι άνθρωποι.

Ώστε, όταν λέγει εδώ πέρα ο Απόστολος Παύλος ότι πρέπει να ξυπνήσουμε από τον ύπνο, δεν εννοεί να ξυπνήσουμε από τον ύπνο τον φυσικόν, τον οποίον ζει πας φυσιολογικός άνθρωπος. Από κάποιον άλλο ύπνο, ύπνον κατηραμένον, ύπνον θανατηφόρον, ύπνον επικίνδυνον, ύπνον ο οποίος ομοιάζει με τον ύπνον τον οποίον έχει ο υπνοβάτης άνθρωπος. Είναι ο ύπνος εκείνος που έλεγε ο Δαβίδ: «Φώτισον, Θεέ μου», λέει, «βοήθησέ με, φώτισον να μην υπνώσω εις θάνατον, μήποτε είπη ο εχθρός μου: Ίσχυσα προς αυτόν». Και ο ύπνος αυτός ο επικίνδυνος, ο θανατηφόρος ύπνος, ο κατηραμένος ύπνος ο ύπνος αυτός είναι, αδελφοί μου, ο ύπνος τον οποίο δημιουργεί μέσα στα βάθη της ανθρωπίνης υπάρξεως, τον οποίο δημιουργεί, λέγω, η αμαρτία. Πάσα αμαρτία, παν είδος αμαρτίας.

Ας αναφέρωμεν ένα παράδειγμα. Ας αναφέρωμεν μια συγκεκριμένη αμαρτία την οποία αναφέρει σήμερα ο Απόστολος, και ο Απόστολος εις το ανάγνωσμά του. Είναι, αδελφοί μου, η μέθη.

Όταν ο άνθρωπος μεθύσει, όπως όλοι γνωρίζομεν, ζαλίζεται, χάνει τις αισθήσεις του και από την ώρα πλέον εκείνη δεν κυριαρχεί επάνω, δεν έχει φρένο, δεν κυριαρχεί επάνω στην ύπαρξή του. Ανοίγει το στόμα του, προτιμότερο να μην το άνοιγε.

Δεν είναι πλέον τα λόγια εκείνα τα οποία θα βγάλει από το στόμα του ο μεθυσμένος άνθρωπος, ο αυτός που διατελεί κάτω από το αλκοόλ, το φοβερό αλκοόλ. Δεν είναι τα λόγια πλέον εκείνα λόγια ανθρώπου φρονίμου, δεν είναι λόγια νηφαλίου ανθρώπου, δεν είναι λόγια τα οποία μπορούν να σταθούν πάνω στην ζυγαριά της λογικής.

Τα λόγια του είναι αστειολογία, είναι ανοησία. Τα λόγια του μεθύσου είναι αισχρολογία του αισχίστου είδους. Τα λόγια του μεθύσου είναι τραγούδια απεριγράπτου αισχρότητος. Τα λόγια του ακόμα είναι ύβρεις τις οποίες εκτοξεύει εναντίον του ενός και του άλλου. Τα λόγια του ακόμα τι είναι; Εκμυστηρεύσεις. Τα πιο σοβαρά μυστικά της ζωής του, τα μυστικά τα οποία δεν λέγει στην γυναίκα του, τα μυστικά τα οποία δεν λέγει ούτε στον πνευματικό του πατέρα. Υπάρχουν παραδείγματα μεθύστων ανθρώπων οι οποίοι δεν είπαν τα μυστικά τους ούτε επάνω σε έναν Αγιορείτη, επάνω στο Άγιον Όρος δεν τα είπαν, και όμως κάτω από την μέθη, κάτω από το Όρφ, βάλισαν τα βάθη στην γυναίκα του.

Και κάτω από τα υποσυνείδητά τους έβγηκαν όλοι οι καρχαρίες και όλες οι φάλαινες και όλα τα μυστικά, όλα τα εν κρυπτώ, ήρθανε πάνω στην επιφάνεια της ζωής του και είναι καταγέλαστος ενώπιον μικρών και μεγάλων.

Ακόμα από μέσα από τον Άδη, τον οποίον κυριαρχεί πλέον όχι η λογική, αλλά αυτός ο σατανάς, μέσα από την ψυχή εκείνου πλέον βγαίνουν βλάσφημοι βρυχηθμοί εναντίον του ονόματος του Χριστού. Και μόνο λόγια, μόνο αστειολογία, μόνο αστειολογία, μόνο αισχρολογία, μόνο βακχικά άσματα, μόνο εκμυστηρεύσεις των μυστικών του σπιτιού του, μόνο βλασφημία κατά το όνομα του Θεού. Μέσα από τον δεν κυριαρχεί πλέον τι; Προσέξτε τι λέει, όλη η φιλοσοφία είναι στον Απόστολο.

Η μέθη έχει γειτόνισσα. Ποια γειτόνισσα; Κουβεντιάζουν κάθε μέρα. Είναι πολύ κοντά τα σπίτια τους. Η μέθη, το σπίτι της είναι κοντά και έχει κοντά της ένα άλλο σπίτι και παραπάνω έχει και άλλον γείτονα. Η μέθη έχει γείτονα. Ποιαν έχει γειτόνισσα; Γειτόνισσα έχει την πορνεία, γειτόνισσα έχει τη μοιχεία, γειτόνισσα έχει την ακαθαρσία. Ο Βάκχος και η Αφροδίτη γειτονεύουν πολύ, όπως έλεγαν και οι αρχαίοι προγονοί μας.

Και ακόμα η μέθη έχει κοντά της και έναν άλλο φοβερό γείτονα, τρομερό γείτονα. Ποιος είναι; Είναι ο θυμός. Και ακόμα χειρότερα από τον θυμόν, η μέθη ποιον έχει κοντά της; Έχει κοντά της τον φόνο, διότι κάτω από την επήρεια του αλκοόλ διαπράττει και ο πιο ήσυχος ακόμη άνθρωπος τα φρικτότερα των εγκλημάτων.

Διαβάστε τον βίο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, όταν έμεθε εκεί στα συμπόσια κάτω στην Περσία και λοιπά και ήπιε το αλκοόλ, το τυφλό αλκοόλ, και ήρθε αυτός ο ήρωας, ο βασιλεύς αυτός της Μακεδονίας, το εκλεκτόν αυτό τέκνον της ελληνικής πατρίδας, όταν ήρθε κάτω από την επήρεια του αλκοόλ, τι έπραξε; Έβγαλε το ξίφος του και φόνευσε ποιον; Τον καλύτερό του φίλο.

Και όταν κατόπιν ξύπνησε και του είπαν ότι εφόνευσε τον Κλείτο, τότε πήγαινε να αυτοκτονήσει. Δεν ήξερε τι έκανε. Υπνοβάτης! Πόσες φορές όταν παίρνουν μέσα από τους δρόμους και μέσα από τις ταβέρνες και μέσα από τα σπίτια ανθρώπους οι οποίοι μεθούν, ιδίως στις αγίες αυτές ημέρες, και τους μεταφέρουν στα σπίτια τους και το πρωί τους ξυπνούνε και τι λέει η γυναίκα; Αυτό ήρθες, εκείνο έκανες.

Ο υπνοβάτης ξέρει τι κάνει; Αλλά τόσο και ο μέθυσος, είναι εις θέση να μας πει τι κάνει κατά την διάρκεια, κατά την οποία διατελεί κάτω από το δαιμόνιο των τρομερών του αλκοόλ και της μέθυς. Σας έδειξα ένα υπνοβάτη. Θέλετε άλλο υπνοβάτη; Μικρός υπνοβάτης είναι ο φιλάργυρος. Ο φιλάργυρος ο οποίος πλέον δεν μεθάει, διότι υπάρχει μέθη και μερικοί μεθούν χωρίς κρασί. Και η μέθη χωρίς κρασί είναι πιο φοβερά από την μέθη μαζί με το αλκοόλ.

Υπάρχουν άλλοι, τους βλέπεις, των φιλάργυρων αυτών, των φιλάργυρων, να αδικεί, να κλέπτει, να αρπάζει το ψωμί από το στόμα του πτωχού, του ορφανού και της χήρας, να φτάνει ακόμα η φιλαργυρία του και μέσα εις το ναόν, αυτόν εδώ, μέσα εις το ναόν, μέσα εις το ναόν, μέσα εις το ναόν, και να μεταβάλει το ναόν, όχι τούτο το ναόν λέγω, γενικώς πάντα ναόν, η φιλαργυρία του φτάνει μέχρι το σημείο ώστε να εμπορεύεται όχι μόνο την οικογένειά

και να γίνεται χρήση, ο φιλάργυρος κάνει τον εαυτόν με τα βάρτα της χρήσης έμπορον και θεοκάπηλον, και αυτά όλα, καμία αναισθησία, τα θεωρεί φυσικά, το ότι αδικεί, το ότι κλέφτει, το ότι πατεί επάνω σε πτώματα.

Το ότι μεταβάλλει τον οίκον του Θεού εις οίκον εμπορίου δεν έχει καμία αίσθηση, τα θεωρεί φυσικά αυτά τα πράγματα. Εάν ο υπνοβάτης έχει συνείδηση τι κάνει, άλλο τόσο και ο φιλάργυρος έχει συνείδηση του μεγάλου αμαρτήματος. Και όπως ο Ιούδας επώλησε τον Χριστόν αντί τριάκοντα αργυρίων και δεν είχε καμία τύψη συνειδήσεως, αλλά κατόπιν ήρθε η συνείδηση και απελθών απήγξατο, κατά παρόμοιον τρόπο και αυτοί δεν έχουν καμία συνείδηση του τρομερού εγκλήματος, των εγκλημάτων, των αδικιών, των αρπαγών, τα οποία διαπράττουν δι' ανικανοποίητο πάθος της

Υπνοβάτης είναι ο μέθυσος, υπνοβάτης είναι ο φιλάργυρος, υπνοβάτης είναι ο άλλος εκείνος ο κενόδοξος, ο οποίος προσπαθεί διά παντός τρόπου, όχι με νόμιμα μέσα, προσπαθεί με όλα τα μέσα να καταλάβει κάποιο αξίωμα, να ανεβεί στα ύπατα αξιώματα, αδιαφορεί τελείως, τελείως δι' όλα, αρκεί μόνο να καταλάβει το αξίωμα, και είναι αυτός ένας υπνοβάτης.

Αλλά θα μου πείτε: Εμείς, με τη βοήθεια του Θεού, πάτερ μου, ποτήρι στο στόμα δεν παίρνουμε. Φιλάργυροι δεν είμαστε, φτωχαδάκια είμαστε. Μεροδούλι, μεροφάι. Ούτε είμαστε τίποτα υπουργοί, υφυπουργοί να έχουμε μεθύσει από αυτή τη μανία της πολιτικής κλπ. Φτωχαδάκια είμαστε εδώ μέσα, γυναίκες είμαστε κλπ. Τι μας λες υπνοβάτες; Είμαστε εμείς υπνοβάτες;

Και όμως, και όμως, αφήνω τον μέθυσο, αφήνω τον φιλάργυρον, αφήνω τον κενόδοξον, αφήνω τον ασελγή, αφήνω όλους αυτούς οι οποίοι ζουν ως υπνοβάτες στον κόσμο τούτο και λέγω ότι μέσα εδώ στην Εκκλησία, πως είστε πεντακόσιοι, ε, αν είστε πεντακόσιοι, αν εξαιρέσω μια ντουζίνα, πολλοί θα είναι και αυτοί. Μια ντουζίνα, όλοι οι άλλοι που είστε, είστε υπνοβάτες. Υπνοβάτες εμείς; Υπνοβάτες. Θα σας το αποδείξω αμέσως.

Και όχι μόνο εσείς που βρίσκεστε εδώ στην εκκλησία, αλλά και οι άλλοι που βρίσκονται στα σάλα της εκκλησίας είναι υπνοβάτες. Και ας μην πιάνε ποτέ κρασί, και ας μην έχουν συλληφθεί στα δίχτυα της φιλαργυρίας, και ας μην είναι άνθρωποι κενόδοξοι κλπ. Πώς είναι οι υπνοβάτες, σας ρωτώ; Θα σας το αποδείξω αμέσως. Και μετά δεν θα ρωτήσω έναν έκαστον εξ ημών· να πάτε στο σπιτάκι σας και να το εξετάσετε αυτό που θα σας πω και να το βρείτε πλήρως.

Ο Βακαντιώτης μας τα λέει υπερβολικά πράγματα, δεν υπερβολικά. Εγώ αμφιβάλλω αν υπάρχουν δώδεκα εδώ μέσα οι οποίοι δεν είναι υπνοβάτες.

Ή αν σε ένα σχολείο που διδάσκει, ποιος να διδάσκει; Ο Αριστοτέλης. Ποιος να διδάσκει; Ο Σωκράτης. Ποιος να διδάσκει; Ο Πλάτωνας. Ποιος να διδάσκει; Δεν είναι τίποτα αυτοί. Να διδάσκει και ο Παύλος ο Απόστολος.

Εάν την ώρα εκείνη που διδάσκει ο Απόστολος Παύλος, ένας μεγάλος δάσκαλος και φιλόσοφος, ένας μαθητής τον πάρει ο ύπνος και κοιμάται. Μετά θα ξυπνήσουν, θα λένε οι άλλοι μαθητές, θα λένε οι άλλοι, μωρέ τι ωραία πράγματα μας είπαν αυτοί οι σοφοί, τι σπουδαία πράγματα μας είπε ο δάσκαλος σήμερα. Αυτός, παίρνει, παίρνει. Αφού κοιμούντανε, αφού κοιμούντανε σαν υπνοβάτης, ήταν υπνοτισμένος, τι ξέρει; Ή αν υποθέσουμε ότι πάει ένας σε ένα θέατρο και παίζεται πάνω στη σκηνή

Όχι από αυτά τα έργα, τα ανήθικα και τα φαύλα, αλλά παίζουν στη σκηνή, πέστε, ωραία έργα, συγκινητικά έργα και τον άλλον τον πάρει σε κάποια γωνιά του θεάτρου, τον πάρει ένας υπνάκος, αρχίζει να κοιμάται και να ροχαλίζει εκεί πέρα κάτω σε μια γωνιά κλπ.

Μετά να τελειώσει το θέατρο, μου έλεγε: «Τι ωραία πράγματα ήταν, μας έκαναν οι ηθοποιοί και κλάψαμε». Τίποτα αυτό, πήρε τον ύπνο του. Μπορεί ακόμα να κρίνει ο κινηματογράφος και να ξεχωρώνει, να κοιμάται μέσα και να ξυπνήσει να χτυπάει τα παλαμάκια να βγει έξω.

Λοιπόν, εάν υποθέσουμε ότι πάει ένας άλλος σε μια συναυλία και έρχονται κάτι μουσικές από τη Βιέννη, τα καλύτερα συγκροτήματα, και παίζουν μια συναυλία που σε μεταφέρουν στους ουρανούς, και μετά τον πάρει ο ύπνος και ξυπνείς, και μετά, όταν τελειώσει η συναυλία, μου λέει: «Τι μουσική ήταν αυτή! Όχι άνθρωποι, τι φωνές είναι αυτές, κρύσταλλο φωνή», σου λέει.

Ωραία, αυτός τι είπε ο πολίτης; Τι μου ήταν όλο το διάστημα; Ε, αδερφοί μου, αυτό συμβαίνει, πράγμα συμβαίνει. Εδώ είναι το σχολείο. Μην μου μιλάτε ούτε για ακαδημίες, ούτε για παιδαγωγίες, ούτε για ακαδημίες. Εδώ είναι το σχολείο, εδώ είναι το υψηλότερο σχολείο του.

Το υψηλότερο σχολείο είναι εδώ. Λοιπόν, τα λόγια αυτά του Αποστόλου, τα λόγια των Ευαγγελίων, τα λόγια αυτά, εδώ διδάσκει όχι ο Α και ο Β, αυτός ο Χριστός, το Ευαγγέλιόν Του. Λοιπόν, εδώ είναι το θέατρο, όχι το θέατρο το κοινόν.

Αν το σκεφτείς, αν το συλλογιστείς, σε πιάνει τρεμούλα, τρεμούλα σε πιάνει, αν τα πιστεύεις. Λάβετε, φάγετε, πίετε, σ' ανεβάζει ψηλά. Εδώ είναι συναυλία. Τι συναυλία, πεπόδες συναυλία. Άγγελοι και αρχάγγελοι κατεβαίνουν από τα ουράνια, σμίγουν με τους ταπεινούς ιερείς, σμίγουν με τους ιερείς. Αν τα πιστεύεις, να μπεις στην εκκλησία. Αν δεν πιστεύεις, πήγαινε στο σπιτάκι σου, κλείσ' το σπιτάκι σου, κάνε μια εκδρομή, πήγαινε στην Πάρνηθα.

Εδώ όσοι πιστεύουν να μπουν. Εμείς, αχ Θεέ μου, πού κατάντησε η εκκλησία. Λοιπόν, διδάσκει εδώ ο Χριστός και μάτου άλλο. Τίποτα, αδιαφορεί. Ψάλλει ο ψάλτης τα ωραιότατα, τα ωραιότατα τροπάρια που δεν υπάρχουν σε καμιά στον ντουνιά ολόκληρο.

Λοιπόν, τελεί το μυστήριο, το μυστήριο, «τὰ σὰ ἐκ τῶν σῶν». Πέφτει αίμα, ακούτε, αίμα του Χριστού που αχνίζει επάνω στον κόσμο.

Το ρολόι του, χασμουριέται, κουβεντιάζει. Να βγω έξω την πόρτα. Ποιος, ποιος, σας ερωτώ, από την αρχή που λέει «Ευλογημένη η βασιλεία του Πατρός και του Υιού» μέχρι τέλος έχει το νου του προσκολλημένο; Α, τ' αυτάκι σου στο ραδιόφωνο να μην χάσεις μια λέξη. Τα ματάκια σου επάνω στο πανί του κινηματογράφου να μην σου φύγει ούτε κάθε λεπτομέρεια των ανήθικων και φαύλων αυτών υποκειμένων του Χόλιγουντ. Παντού τ' αυτάκι σου. Εδώ μέσα.

Είσαι τελείως, τελείως αφαιρείται ο άνθρωπος, πότε η γυναίκα την κουζίνα του, πότε το πάρτι, πότε το ένα, πότε το άλλο, πότε το άλλο, πότε το μαγαζί σου, πότε το γραφείο σου, πότε το ένα. Φέρνει δε ο διάολος ανεμοστρόβιλο εδώ μέσα στην εκκλησία, ανεμοστρόβιλο, και σου παίρνει όλα, σε σηκώνει τελείως και έχεις το κορμί σου εδώ πέρα.

Αλλά το πνεύμα σου, παρόντες αλλά απόντες, παρόντες αλλά απόντες, απόντες στο ψηλότερο και ευγενέστερο μέρος της ανθρωπινής υπάρξεως. Ιδού λοιπόν, αγαπητοί μου, ότι είμεθα υπνοβάτες, σαν υπνοβάτες, όπως ο υπνοβάτης, όπως ο υπνωτισμένος, όπως αυτόν που έχουν επάνω στη χειρουργική κλίνη.

Τον έχουν υπνωτισμένο, τον έχουν αυτά και λοιπά. Αν αυτός ξέρει τι κάνουν δίπλα του οι χειρουργοί, οι ιατροί; Αν καταλαβαίνει τι γίνεται με τους νοσοκόους που κινούνται; Αλλά και αυτός τίποτα. Υπνοβάτης, υπνοβάτης ο ιερεύς, ο ιερεύς. «Ευλογημένη η βασιλεία του Πατρός και του...» Πού είναι οι παπάδες εκείνοι, οι αγράμματοι που λέγαν το «Ευλογημένη η βασιλεία»; Πού είναι οι παπάδες εκείνοι που όταν σήκωναν το δισκοπότηρο επάνω, το δισκοπότηρο, έκλαιγαν και τα δάκρυά τους πέφτανε μέσα, πέφτανε τα δάκρυά τους μέσα στο δισκοπότηρο;

Πού είναι ο κόσμος εκείνος που όταν έβγαιναν τα Άγια των Αγίων πέφτανε κάτω και τα πλακάκια αυτά τα μουσκεύανε, τα πλακάκια αυτά τα μουσκεύανε με τα δάκρυά τους; Δεν γίνονται, λέει, θαύματα. Πώς να γίνουν θαύματα; Με παπάδες που δεν πιστεύουν, με δεσποτάδες που ζητούν σαν γυρολόγοι να φύγουν από Μητρόπολη σε Μητρόπολη για να κάνουν το χριστεμπόριό τους, με ψάλτες που δεν έχουν γευτεί μέσα τα ουράνια, τα μεγάλα και τα υψηλά, με μια κατάσταση τέτοια που θα κλείσει.

Εσείς το θυμάστε, θα κλείσει η προπάτη μας. Βγείτε έξω, πάτε στο σπίτι σας και εξετάσετε πόσες Κυριακάδες, πόσες λειτουργίες είδατε και το μυαλό σας... Είναι αμαρτία, είναι αμαρτία να παίζετε εδώ συναυλία των αγγέλων, είναι αμαρτία να παίζετε το θέατρο των θεάτρων, δράμα των δραμάτων, είναι αμαρτία να ακούετε εδώ λόγους του Θεού και εσύ να σε παίρνει σαν τον Εύτυχο, να κοιμάσαι σε κάποια γωνιά και να μην έχεις καμία συναίσθηση του μεγαλείου, της τραγικότητας, της υψηλότητας των ιερών τα οποία γίνονται μέσα. Αδελφοί μου, αυτά που λέγω σε εσάς τα λέγω πρώτα στον εαυτό μας. Είμαστε υπνοβάτες, διούμως υπνοβάτες, υπνοβάτες οι κληρικοί μας, υπνοβάτες οι λαϊκοί, υπνοβάτες οι κληρικοί. Έννοια σας, έννοια σας, έννοια σας, πουλήστε το πουκάμισό σας και πάρετε, αγοράστε από κάποιοι ψηφί αυτά που είναι γραμμένα. Ουρανός, τα άστρα θα πέσουν, τα ποτάμια θα ξεραθούν, τα πάντα θα λιώσουν, η γη σαν το μολύβι.

Θα πέσουν θρόνοι και καθεστώτα, αλλά ό,τι λέγει: «Ουρανός και γη παρελεύσονται», είναι λόγιον πράττωση. Αυτά που λέγει η Αποκάλυψη, αυτά που λέει ο Κοσμάς ο Αιτωλός, γίνονται στις ημέρες μας. Εμείς τι κάνουμε; Θυμούμαι, είχα διαβάσει κάποτε ότι ένας, λέει, επήγε πάνω σε ένα βουνό, επάνω στο βουνό, στις παρυφές του Βεζουβίου.

Πάνω στο βουνό, στο Βεζούβιο, και κάθισε, λέει, εδώ ωραία είναι. Λοιπόν, τα χορτάρια ήταν, χορταράκι ήταν, δεντριά ήταν ωραία, σκιά ήταν, έβγαλε την κάπα του και ξάπλωσε κάτω, κάτω και πήρε έναν ύπνο, θαυμάσιο ύπνο. Ροχάλιζε πάνω στο χορταράκι. Από κάτω όμως τι ήτανε; Δούλευε, δούλευε κάτω, τι ήτανε; Ποιος αυτό λέγε; Από κάτω ήταν κρατήρας. Ο κρατήρας σε λίγα λεπτά, ενώ είχε κοιμηθεί ο Κάιζερ, άνοιξε και τον πέταξε και τον έκανε λάβα.

Κοιμούμεθα, αδέρφια μου, κοιμούμεθα επί μελίδιων ύπνων, και οι πολιτικοί μας και οι εκκλησιαστικοί μας άρχοντες και οι πάντες, μικροί και μεγάλοι και πολλούς των χρωμάτων και δεξιοί και αριστεροί και όλων των αποχρώσεων. Ομολογώ, οφείλω να κηρύξω σήμερα μέσα στους ευθραυτών, να πω ότι κοιμούνται, πως κοιμούμεθα, κοιμούμεθα επάνω σε ένα ηφαίστειο.

Το ηφαίστειο. Ας γλεντούνε, ας διασκεδάζουνε, ας χορεύουν, ας οργιάζουνε, ας κάνουν όργια τας Αγίας αυτάς ημέρας. Το ηφαίστειο λειτουργεί, το ηφαίστειον μια ημέρα θα εκραγεί. Ουαί και αλίμονο, δεξιοί και αριστεροί, μαύροι και άσπροι των χρωμάτων, θα μας εκτινάξει ο Βεζούβιος της οργής του Θεού εις τα πέρατα του κόσμου.

Ουαί τον κόσμο, ουαί τον κόσμο. Κοιμάσαι λοιπόν, κοιμάσαι όταν λειτουργάει ο ιερεύς, κοιμάσαι όταν γίνονται γεγονότα, κοιμάσαι. Θα μας ξυπνήσει σάλπιγγα, θα ξυπνήσουν σάλπιγγες Αποκαλύψεως και τότε άρχοντες και μικροί θα ξυπνήσουν. Θα είναι πλέον αργά. Θα πάνε στα βουνά και θα λένε: «Βουνά, βουνά, ανοίξατέ μας, ανοίξατέ μας και να μας κρύψετε από την οργή του Κυρίου».

Είναι ταύτα παραμύθια; Όχι, αδελφοί μου, είναι γεγονότα, γεγονότα της Αποκαλύψεως, γεγονότα τα οποία έρχονται. Λοιπόν, σαλπίζω κι εγώ, ένας μικρός σαλπιχτής μέσα στην εκκλησία του Χριστού μου, σαλπίζω κι εγώ και λέγω: «Ξυπνάτε, ξυπνάτε».

Αυτό το νόημα έχει η Μεγάλη Παρασκευή, έχει η Μεγάλη Σαρακοστή. Αυτό φωνάζει σήμερα η Εκκλησία, αδέρφια μου: να ξυπνήσωμε. Και μεθαύριο θα ακούσετε: «Ψυχή μου, ψυχή μου, ανάστα, τι καθεύδεις; Το τέλος εγγίζει, και μέλλεις θορυβείσθαι». Και θα ακούσουμε κατόπι: «Εν μέσω της νυκτός, ιδού ο Νυμφίος έρχεται». Και ας μη κοιμηθούμε, ας ξυπνήσουμε, ας γρηγορούμε, για να δοξάσουμε Πατέρα και Υιόν και Άγιον Πνεύμα εις αιώνας αιώνων. Αμήν.