Η δημιουργία, η συνείδηση και η έντιμη ζωή

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

They show that the work of the law is written in their hearts. Their conscience bears witness, and their logismoi, their inner thoughts, accuse or even defend them.

These, my beloved, are the words of the Apostle that you heard today.

A truth greater than all the truths in the world. If there is a truth supported by the strongest evidence, one that should therefore shine like the sun in the heart of the whole world, then there should not be a single person on the face of the earth...

If there is one fundamental truth, my beloved, it is this: God exists. Yes, God exists. The proofs are countless. His countless works are proof that He exists.

Science has managed to make a rocket and a satellite, to send it around the earth a few times, and everyone marvels at this great human achievement. Yet beside the vast and countless works of God, that achievement is no more than a speck, a tiny mosquito.

Take the sun, for example: a vast, inexhaustible powerhouse, sending countless rays of light upon the earth without ceasing, so that the earth is bathed in sunlight. Think of the moon, rising at night and casting its gentle light upon the earth; the countless stars in the heavens; this earth we live on, whose depths hold silver, gold, and precious metals; the great, foaming sea, filled with countless fish; and the dry land, where flowers, trees, grasses, and innumerable other plants grow, and where animals both small and great live. But why say so much? Take just one grain of sand, a grain we think nothing of.

And yet a single particle of matter holds such power that from one particle in that grain of sand you could draw enough energy to move an ocean liner or bore through a whole mountain.

Everything, small and great, proclaims the existence of God. How great are Your works, O Lord! But even if none of these works of God existed, even if there were no sun to shine, no moon or stars, and none of these things existed, one thing alone would be enough, my beloved. Wipe it all away. Take a sponge and wipe it all away. Let a day dawn with nothing left: no sun, no moon, no trees, nothing.

One thing alone would have been enough, one thing alone to prove to us that God exists. It is a voice, a voice. Who has not heard it? Who has not heard it? The poor man, the beggar, the rich man, the educated man, whoever he may be, there is a voice. Who has not heard it? A voice that does not come from above the heavens, a voice that does not come from beneath the depths of the earth, a voice that comes from the depths of our hearts. And this voice that makes us waver, that makes us tremble all over, this mysterious voice that makes thrones shake, this voice that is inexplicable within the human heart, this voice, my brothers and sisters, has a name: conscience.

It is this conscience that the Apostle Paul speaks of today. He says that even among the Gentiles, among peoples whom no preacher of the truth has ever reached, where the truth has never been proclaimed, we will find people who have never heard the Gospel or a preacher of the Gospel. Yet even among those living deep in the wilderness, we will find something: their conscience. It moves them, too, to do God's will, however imperfectly.

But what is this conscience? What is it? When you do good, when you do any good thing, give a cup of water to someone who is thirsty, for instance, or break your bread and share it with someone who is hungry, what happens within you?

You guide a blind person to the hospital. You bring a bouquet of flowers to someone sick and abandoned. You go into the prison to visit a prisoner whom everyone has forsaken.

You go to court and stand up for a poor person whom a powerful woman is ready to crush. You see someone fall into a river, and you jump in to save that person from drowning.

Or you do something greater still: you see another person in danger amid the foaming waves of sin, and you save him. When you do any of these good works, you are trying to do the will of God.

You try to fulfill your duties to yourself, to your family, to your homeland, and to God. When you do these things, you feel something in your heart. What do you feel?

When you do good, let unbelievers protest and say whatever they like. How can they explain this? That night, after doing good, you go to sleep. Even if you have no mattress, even if you lie on the sand or on a rug, you have Paradise within you.

You have Paradise within you because you hear a voice. It is as though heavenly music were playing in your heart, as though a thousand nightingales were singing there and giving glory for what you have done. This is what the Apostle Paul means when he says, “Glory and honor and peace to everyone who does good.”

But you are free to choose otherwise. Instead of doing good, you do evil. What kind of evil? Instead of helping another person, you snatch the little bread he has from his mouth. You turn away from someone in need. You are a craftsman, but you refuse to teach someone else your trade.

So you see someone in prison and do not go to visit him; someone is sick and you do not visit him. And you defile your body, you defile your little body, the body God gave you, which should be the most beautiful candle. In America, Americans who come to the Church make candles, candles as tall as they are.

But the finest candle God wants, the pure candle, is our body. Yet you defile your body with fornication, adultery, and impurity. You slip into another person's home like a snake.

And you dishonor his wife and his daughter. You go to court, lay your filthy hand down, and swear a false oath. You send an innocent person to prison and set a criminal free.

You seize what is not yours. You steal. You defile your hands with theft, greed, and injustice. You defile your tongue, too. God gave us our tongue; it is an instrument meant to make music. Yet you defile it with lies, harsh judgments, slander, and malicious accusations.

You defile your tongue with the most terrible sin: you blaspheme God. You neglect your duties. The bell rings on Sunday, and you take your spearfishing gear and head for the shore. You board a bus as Athens empties out, and you do not go to Church.

You set foot in Church only, only, only when there is a memorial service.

And you come because there is a memorial service, though every Sunday is a memorial.

Every Sunday is a remembrance: the remembrance of Jesus Christ, of His death, Resurrection, and Ascension. Yet you wait for a memorial service before you come. Only then do you come. You hear the bell and do not go to Church. The great feast days arrive, and you do not go to confess your sins.

And so you live without God. When you do evil, there is anguish in your heart. You may sleep on feather quilts, live in palaces, and have all the money in the world. Still, there is anguish, deep anguish, in your heart. Truly miserable are those who do evil.

Truly miserable are those who do evil, for, as the Apostle Paul says, anguish, he says, and tribulations come upon the person who does evil. They tell of a man who killed his brother, stained his hands with blood, and became king.

One night he went to sleep in his palace. At midnight, when the birds were asleep on their branches and the children in their cradles, this king heard something. He looked across his room and saw a shadow.

It was the shadow of his brother, holding a cup full of blood. He came close to the king and said, “Brother, drink your brother’s blood.” The cup was full of steaming blood.

The king could not sleep. He thought, “This house is haunted.” But houses are not haunted; people have troubled consciences. So he left that palace for another. He even built more palaces.

But wherever he went, the vision appeared every night. His brother’s shadow held up the cup of blood and cried, “Brother, drink your brother’s blood.” He found no peace. He went deep into the forests, but even there the singing birds, the stones, the snakes, everything seemed to cry out to him, “You are guilty. You are a sinner.”

He found no peace until he took his own life, like Judas, who betrayed his Teacher for thirty pieces of silver. Judas could not bear the voice of his conscience and took his own life. The conscience is a fearsome thing.

That is why I said that this voice alone is enough to show that God exists. My brothers and sisters, we live in a time when everything seems to be falling apart. Merchants speak of a crisis in trade. Sailors speak of a crisis in shipping. Bankers speak of a crisis in the stock market. The great diplomats gather at the United Nations, strain their minds day and night, and tell us there is a worldwide crisis.

Behind all these troubles, my brothers and sisters, lies another crisis: a crisis of conscience. We are entering a time when something whispers in every person’s ear. We live in a most terrible age.

We live in a most terrible age. I mean terrible in moral terms, in terms of what is right and just. What is whispering now? The devil is whispering in everyone’s ear, people on the right and on the left, people in every walk of life.

People of every persuasion. The devil comes and whispers in each person’s ear: “Come now! In the twentieth century we have built spacecraft and rockets, and we are ready to build airfields on the moon. And you speak to me of conscience? You speak to me of the Gospel?”

“And who can live by the Gospel?” he asks you. “Can anyone live by the Gospel?” Then the devil goes to a poor fellow and says to him, “What do you say, poor fellow? Never mind, my poor man! Don’t you see that other man, who was naked? He didn’t have a ticket; he couldn’t even buy a ticket. And now he is no ordinary man; now he owns ships, has conquered the seas, and has become a great shipowner.”

And the devil comes to an upright young woman and says to her, “Why are you sitting there? Why are you sitting there? Take off your clothes,” he says. “Take off your clothes, go down to the beaches, go down to the baths, go out for entertainment, be seen, become shameless.”

“What have you gained by holding to the Gospel? What have you gained by going to Church? What have you gained by believing in God? Look at that other woman, going here and there. She has become a grand lady, covered in diamonds and dressed in silk. She goes in and out of government ministries. Yet a disabled man who gave his legs so his country could live free cannot even get into a ministry.”

“But a prostitute, a prostitute, is openly in the palaces by day, in the rain, and in the offices.” Well, my dear friends, this is the age, this is the age of consciences.

This is an age when people say, “Why are you still holding to the Gospel, my girl? Become like those women. Then doors will open for you, and you can go wherever you please.”

And to the worker he says, “Why keep to the Gospel? Take dynamite in your hands and blow things up.” To everyone he says, “There is nothing. Do not listen to priests, do not listen to preachers, do not listen to anything.”

There is nothing, he says. Matter, and matter alone. Conscience? What does conscience mean? What does God mean? What does “the one” mean? My fellow Christians, in this age in which we live, in this age in which we live, let us listen to the Church of Christ.

Let us stand firm, let us stand firm. Those who do not believe have that right. Let us stand on our own feet, honest and sincere, with a clear conscience before God. You poor man who hold fast to the Gospel, live in a little hut, and toil for your living: better to be poor like Christ than a millionaire with the devil.

And you, my dear girl, who do not have even a garment to wear, who walk about here and work at night: remain honorable and pure. Better to remain poor like the Most Holy Theotokos than to become a millionaire prostitute who experiences everything.

Let us stay close to Christ, even if the devil lays riches along our path.

Even if he paves the road with gold, let us pass by the devil’s road and take the road of our Christ. Let us live with a clear conscience.

I wish for all of you, all of you, that we may become conscious of God. We have no conscience. Let us do nothing that goes against our conscience. Let us examine our conscience and heed its voice. We do not listen to these things; we do not listen. Well, then you do evil. Conscience is a worm that eats away. Just as a worm eats a tree. Conscience is a scorpion. Better to be stung by a scorpion than by your conscience. A conscience crying out within you is a snake that bites. Conscience is a thousand swords. Better to have one sword hanging over your head; conscience is a thousand swords hanging over a person's head. Conscience is the unseen preacher of the Gospel; conscience is the prosecutor who brings the charge against us. So let us take heed, my brothers and sisters. Let us all live by the Gospel of Christ, hold the Orthodox faith deep within us, and never sell our souls.

Even if the devil offers us the riches of the world, let us remain poor. Let us not sell our honor or our good name, though we are all poor.

Ενδεικνύονται το έργον του νόμου γραπτόν εν ταις καρδίαις αυτών, συμμαρτυρούσης αυτών της συνειδήσεως και μεταξύ αλλήλων των λογισμών κατηγορούντων ή και απολογουμένων.

Αυτά, αγαπητοί μου, είναι λόγια του Αποστόλου που ακούσατε σήμερον.

Αλήθεια που είναι παραπάνω από όλες τις αλήθειες του κόσμου. Εάν υπάρχει μια αλήθεια που έχει τις πιο μεγαλύτερες αποδείξεις και έπρεπε δια τούτο η αλήθεια αυτή να λάμπει σαν τον ήλιο στην καρδιά του κόσμου ολόκληρου και δεν θα έπρεπε να υπάρχει ούτε ένας άνθρωπος επάνω στο φλούδι της γης

Αν έχετε την αλήθεια αυτή, εάν, λέγω, υπάρχει μια τέτοια θεμελιώδης αλήθεια, η αλήθεια αυτή είναι μία και μόνη: ότι υπάρχει Θεός. Ναι, υπάρχει Θεός. Αποδείξεις αναρίθμητες. Αποδείξεις ότι υπάρχει Θεός είναι τα έργα του Θεού τα αναρίθμητα.

Εδώ η επιστήμη κατόρθωσε να φτιάξει ένα πύραυλο, να φτιάξει ένα δορυφόρο, να κάνει μερικούς γύρους γύρω από τη γη και όλοι θαυμάζουν το μεγάλο αυτό έργο του ανθρώπου. Αλλά το έργο αυτό, το επίτευγμα αυτό της επιστήμης είναι ένα μηδενικό, είναι ένα κουνουπάκι μπροστά στα έργα, τα τεράστια έργα, τα αναρίθμητα έργα του Θεού.

Ο ήλιος, παραδείγματος χάρη, που είναι ένα τεράστιο ανεξάντλητο εργοστάσιο ηλεκτρισμού που στέλνει ακατάπαυστα εκατομμύρια αναρίθμητα φωτός επάνω στη γη και η γη κολυμπά μες στο φως του ήλιου του, η Σελήνη, το φεγγάρι που βγαίνει τη νύχτα και στέλνει το γλυκό του φως επάνω στη γη, τα αστέρια, τα αναρίθμητα αστέρια που υπάρχουν επάνω στο στερέωμα του ουρανού, η γη αυτή που κατοικούμε, που αν ανοίξεις τα σπλάχνα της θα δεις μέσα και ασήμι και χρυσάφι και πολύτιμα μέταλλα, η θάλασσα η μεγάλη που αφρίζει και είναι γεμάτη αυτή μέσα από αναρίθμητα ψάρια, η ξηρά της γης που φυτρώνει άνθη και δέντρα και χορτάρια και άλλα αναρίθμητα φυτά και ζουν επάνω στη γη ζώα μικρά και μεγάλα. Τι λέγω; Ένα κουκί άμμο να πάρετε, ένα κουκί που δεν το έχουμε για τίποτα.

Και όμως ένα μόριο της ύλης, ένα μόριο της ύλης κλείει μέσα τέτοια δύναμη που μπορεί μέσα από εκείνον τον κόκκο της άμμου, από ένα μόριο, να βγάλεις τέτοια δύναμη που να κινήσει ένα υπερωκεάνιο, να τρυπήσει ένα βουνό ολόκληρο.

Όλα λοιπόν, μικρά και μεγάλα, κηρύττουν την ύπαρξη του Θεού. Ως εμεγαλύνθη τα έργα σου, Κύριε! Αλλά κι αν ακόμα, κι αν ακόμα δεν υπήρχαν αυτά τα έργα του Θεού, κι αν ακόμα δεν υπήρχε ήλιος να φωτίζει και φεγγάρι και άστρα και δεν υπήρχε τίποτε από αυτό, αυτό έφτανε, αγαπητοί μου, ένα και μόνο πράγμα. Σβήστε όλα αυτά, πάρε σφουγγάρι και τα σβήστε, να ξημερώσει μια μέρα να μην υπάρχει τίποτα, ούτε ήλιος, ούτε φεγγάρια, ούτε δέντρα, τίποτα.

Έφτανε ένα και μόνο, ένα και μόνο έφτανε να μας αποδείξει ότι υπάρχει Θεός. Είναι μια φωνή, μια φωνή. Ποιος δεν την άκουσε; Ποιος δεν την άκουσε; Και ο πτωχός και ο ζητιάνος και ο πλούσιος και ο εγγράμματος και οσδήποτε αυτός, υπάρχει μια φωνή. Ποιος δεν την άκουσε; Μια φωνή που δεν έρχεται απάνω από τα ουράνια, μια φωνή που δεν έρχεται κάτω από τα βάθη της γης, μια φωνή που έρχεται μέσα από τα βάθη της καρδιάς μας. Και η φωνή αυτή που μας κάνει να κλονιζόμεθα, που μας κάνει να σειόμεθα ολόκληροι, η φωνή αυτή μυστηριώδης που κάνει να σείονται θρόνοι, η φωνή αυτή που είναι ανερμήνευτος μέσα στην καρδιά του ανθρώπου, η φωνή αυτή, αδελφοί μου, λέγεται με ένα όνομα: συνείδηση.

Για αυτή λοιπόν τη συνείδηση που μιλεί σήμερα ο Απόστολος Παύλος και λέει ότι κι αν πάμε στα έθνη, στα έθνη εκείνα που δεν πήγε, δεν πάτησε πόδι κήρυκος της αληθείας, που δεν κηρύχθη η αλήθεια και εκεί ακόμα θα βρούμε ανθρώπους μέσα στη ζούγκλα, μες στους αγρίους, θα βρούμε ανθρώπους που δεν άκουσαν το Ευαγγέλιο, που δεν άκουσαν κήρυκα του Ευαγγελίου, θα δούμε ότι και μες στους αγρίους αυτούς υπάρχει κάτι και αυτό το κάτι είναι η συνείδησή των που τους κάνει να εκτελούν Και αυτοί, έστω υποτυπωδώς, το θέλημα του Θεού.

Μα τι είναι αυτή η συνείδηση; Τι είναι η συνείδηση; Άνθρωπε, κάνεις το καλό, κάνεις το καλό ή οτιδήποτε καλό. Δηλαδή, δίνεις ένα ποτήρι νερό σε ένα διψασμένο. Κόβεις το ψωμί σου, το μοιράζεις το ψωμί σου με ένα πεινασμένο.

Δείχνεις το δρόμο σε ένα τυφλό στο νοσοκομείο. Και δίνεις ένα μπουκέτο λουλούδια σε έναν άρρωστο που είναι εγκαταλειμμένος. Πηγαίνεις μέσα στη φυλακή και βλέπεις ένα φυλακισμένο που είναι από όλους εγκαταλειμμένος.

Πας στο δικαστήριο και υποστηρίζεις ένα φτωχαδάκι που είναι έτοιμο να τον φάει η μεγάλη κυρία της ημέρας, βλέπεις έναν άνθρωπο να κινδυνεύει, να έχει πέσει μέσα σε ποτάμι και πέφτεις μέσα στο ποτάμι και σώζεις αυτόν που κινδυνεύει να πνιγεί.

Ή κάνεις κάτι μεγαλύτερο, βλέπεις έναν άλλο άνθρωπο να κινδυνεύει από τα αφρισμένα κύματα της αμαρτίας και τον σώζεις. Κάνεις ένα από αυτά τα έργα, τα καλά τα έργα, προσπαθείς να εκτελέσεις το θέλημα του Θεού.

Να εκτελέσεις τα καθήκοντά σου απέναντι του εαυτού σου, απέναντι της οικογενείας σου, απέναντι της πατρίδος, απέναντι του Θεού. Όταν κάνεις ένα από τα έργα αυτά, όταν κάνεις αυτά, αισθάνεσαι μέσα στην καρδιά σου. Τι αισθάνεσαι;

Την ώρα που κάνεις το καλό, ας φωνάζουν οι άπιστοι, ας λένε ό,τι θέλουν. Εδώ πώς θα το εξηγήσεις; Άμα κάνεις το καλό, το βράδυ εκείνο πας και κοιμάσαι και ας μην έχεις στρώμα, ας μην έχεις στρώμα, ας κοιμηθείς επάνω στην αμμουδιά, επάνω στα χαλί και να κοιμηθείς, παράδεισο έχεις μέσα.

Παράδεισο έχεις μέσα, γιατί μια φωνή ακούς, είναι σαν να ακούς μέσα στην καρδιά σου να ακούς μέσα μια μουσική ουράνια, είναι σαν να ακούς μες στην καρδιά σου χιλιάδες αηδόνια να κελαηδάνε και να λένε δόξα, δόξα σε αυτό που κάνει, είναι αυτό που λέει ο Απόστολος Παύλος, δόξα δε και τιμή και ειρήνη παντί τω εργαζομένω το αγαθόν.

Αλλά δεν κάνεις το καλό, είσαι ελεύθερος, κάνεις το κακό. Ποιο κακό; Αντί να βοηθάς τον άλλο, τον άνθρωπο, αρπάζεις από το στόμα το λίγο ψωμί που έχει. Ναι, λοιπόν, αποφεύγεις να βοηθήσεις το δυστυχισμένο, είσαι τεχνίτης και δεν θέλεις να μάθεις στον άλλον άνθρωπο την τέχνη σου.

Λοιπόν, βλέπεις τον άλλο να είναι φυλακισμένος και να μην πηγαίνεις να τον επισκεφτείς, είναι άρρωστος και δεν τον επισκέφτεσαι, και μολύνεις το κορμί σου, μολύνεις το κορμάκι σου, το κορμάκι που σου έδωσε ο Θεός και πρέπει να είναι η πιο ωραία λαμπάδα. Στην Αμερική, οι Αμερικανοί που έρχονται στην Εκκλησία κάνουν λαμπάδες, λαμπάδες σαν το μπόι τους.

Η καλύτερη λαμπάδα που θέλει ο Θεός, η καθαρή λαμπάδα, είναι το κορμάκι μας. Λοιπόν, μολύνεις το κορμάκι σου με πορνείες, με μοιχείες, με ακαθαρσίες, μπαίνεις σαν το φίδι μέσα στο σπίτι του άλλου ανθρώπου.

Και ατιμάζεις τη γυναίκα του και το κορίτσι του, πας στο δικαστήριο και ξαπλώνεις το βρωμερό σου χέρι επάνω στο δικαστήριο και παίρνεις ψεύτικο όρκο και κλείνεις τον αθώο μες στη φυλακή και βγάζεις τον εγκληματή από τη φυλακή μέσα.

Λοιπόν, αρπάζεις, κλέφτης, μολύνεις, μολύνεις τα χέρια σου με κλοπές και αρπαγές και αδικίες, μολύνεις τη γλώσσα σου γιατί η γλώσσα μας την έδωσε ο Θεός, η γλώσσα είναι το βιολί. Λοιπόν, μολύνεις τη γλώσσα σου με ψεύδη, με κατακρίσεις, με συκοφαντίες και διαβολές.

Μολύνεις τη γλώσσα σου με το φοβερότερο αμάρτημα, βλαστημάς τον Θεό. Δεν εκτελείς τα καθήκοντά σου, χτυπάει η καμπάνα την Κυριακή. Και εσύ παίρνεις το ψαροντούφεκό σου και πας κάτω στο γιαλό. Και μπαίνεις μέσα στο πούλμαν και αδειάζει η Αθήνα και δεν πηγαίνεις.

Και μόνον, μόνον, μόνον, γιατί είναι μνημόσυνο, πατάς στην εκκλησία.

Και είναι μνημόσυνο, ενώ κάθε Κυριακή είναι μνημόσυνο.

Μνημόσυνο κάθε Κυριακή είναι, το μνημόσυνο του Ιησού Χριστού είναι, εις μνήμην του θανάτου και Αναστάσεως και Αναλήψεως. Περιμένεις να γίνει το μνημόσυνο για να έρθεις. Και μόνο όταν είναι μνημόσυνο τότε έρχεσαι. Ακούς την καμπάνα και δεν πηγαίνεις στην εκκλησία, έρχονται οι μεγάλες ημέρες και δεν πας να εξομολογηθείς τα αμαρτήματά σου.

Λοιπόν, και ζεις έναν βίον άνευ Θεού. Τότε μέσα, άμα κάνεις το κακό, τότε μέσα στην καρδιά σου έχεις στενοχώρια. Δεν πά' να κοιμάσαι επάνω σε παπλώματα από πούπουλα, δεν πά' να κατοικείς μέσα σε παλάτια, δεν πά' να έχεις του κόσμου τα χρήματα. Έχεις στενοχώρια, έχεις μεγάλη στενοχώρια μέσα στην καρδιά σου. Δυστυχισμένοι, μα πράγματι δυστυχισμένοι.

Πράγματι δυστυχισμένοι είναι οι άνθρωποι που κάνουν το κακό, διότι, όπως λέει ο Απόστολος Παύλος, ότι η στενοχώρια, λέει, και οι θλίψεις επάνω στον άνθρωπο ο οποίος κατεργάζεται το κακό. Λένε για κάποιον ότι σκότωσε τον αδελφό του, ελέρωσε τα χέρια του με αίμα και έγινε αυτός βασιλιάς.

Πήγε να κοιμηθεί τη νύχτα στο παλάτι του. Και όταν πήγε τη νύχτα να κοιμηθεί, τα μεσάνυχτα, τότε που τα πουλιά κοιμούνται πάνω στα κλαριά τους και τα παιδιά μέσα στις κούνιες των, τα μεσάνυχτα, λέει, ο βασιλιάς αυτός ακούει κάτι, βλέπει μέσα στο δωμάτιό του, βλέπει μια σκιά.

Ήτανε, λέει, η σκιά του αδερφού του, που κρατούσε στα χέρια του ένα ποτήρι γεμάτο από αίμα και πλησίασε κοντά στο βασιλιά και του έλεγε: «Αδερφέ, πιες το αίμα του αδερφού σου». Το ποτήρι ήταν γεμάτο από αίμα που άχνιζε.

Δεν μπορούσε να κοιμηθεί. Είπε με το μυαλό του: «Βρικολάκιασε το σπίτι, αυτό είναι βρικολιασμένο». Δεν υπάρχουν σπίτια βρικολιασμένα, υπάρχουν άνθρωποι με ταραγμένες συνειδήσεις. Σηκώθηκε λοιπόν από το παλάτι αυτό, επήγε σε άλλο παλάτι, επήγε και έκτισε άλλα παλάτια.

Μα όπου να πήγαινε, κάθε βράδυ παρουσιαζόταν η οπτασία, η σκιά του αδελφού του κρατούσε το ποτήρι γεμάτο από αίμα και του φώναζε: «Αδελφέ, πιες το αίμα του αδελφού σου». Δεν μπορούσε να ησυχάσει. Πήγε μέσα στα δάση και άλλα μέσα και μέσα στα δάση ακόμα και τα πουλιά που κελαηδούσανε και οι πέτρες και τα φίδια και όλα, και όλα, και όλα του φωνάζανε: «Είσαι ένοχος, είσαι αμαρτωλός».

Δεν μπορούσε να ησυχάσει έως ότου αυτοκτόνησε, σαν τον Ιούδα που επρόδωσε το διδάσκαλό του για τριάκοντα αργύρια και δεν υπέφερε τη φωνή της συνείδησής του και αυτοκτόνησε. Φοβερό πράγμα είναι η συνείδηση.

Γι' αυτό είπα ότι αυτή και μόνη η φωνή, μόνο αυτή η φωνή φτάνει να αποδείξει ότι υπάρχει Θεός. Αδερφοί μου, ζούμε σε μια εποχή που όλα φαίνονται ξεχαρβαλωμένα. Σου μιλάνε οι έμποροι. Οι έμποροι, κρίση στο εμπόριο. Σου μιλάνε οι ναυτικοί, κρίση στα πλοία ή στα καράβια. Σου μιλάνε οι τραπεζίτες, κρίση στο χρηματιστήριο. Σου μιλάνε οι διπλωμάτες οι μεγάλοι που μαζευθήκαν εκεί στα Ηνωμένα Έθνη και στύβουν τα μυαλά τους μέρα και νύχτα και σου λέγουν: κρίση παγκόσμιος.

Πίσω απ' όλα αυτά, αδέρφια μου, είναι κάποια άλλη κρίση. Είναι κρίση συνειδήσεων. Διότι πάμε σε μια εποχή, ναι, διότι τώρα τι λέγει, σφυρίζει στ' αυτί του καθενός ανθρώπου; Ζούμε στην πιο φοβερά εποχή.

Ζούμε στην πιο φοβερά εποχή. Φοβερά εποχή εννοώ από ηθική και δικαιτική. Γιατί τώρα τι σφυρίζει; Σφυρίζει ο διάολος. Ο διάβολος σφυρίζει στα αυτιά όλων των ανθρώπων. Δεξιών και αριστερών, όλων των καταστάσεων.

Και όλων των αποχρώσεων. Έρχεται ο διάβολος και σφυρίζει στ' αυτί του καθενός. Και του λέγει δεν βαριέσαι στον 20ο αιώνα που φτιάξαμε διαστημόπλοια και πυραύλους και είμαστε έτοιμοι να κάνουμε αεροδρόμια στα φεγγάρια, την ώρα αυτή τώρα μου μιλάς για συνείδηση; Την ώρα αυτή μου μιλάς για Ευαγγέλια;

Και ποιος μπορεί να ζήσει με το Ευαγγέλιο, σου λέει; Μπορεί να ζήσει άνθρωπος με το Ευαγγέλιο; Και λέει λοιπόν στο πτωχαδάκι, πάει ο διάβολος και λέει στο πτωχαδάκι: «Τι λες στο πτωχαδάκι; Δεν βαριέσαι, κακό εμένα; Δεν βλέπεις τον άλλο που ήταν γυμνός; Δεν είχε εισιτήριο, δεν είχε εισιτήριο να βγάλει. Και τώρα αυτός, όχι απλός, τώρα απλός έχει καράβια και επίκτωσε τη θάλασσα και έγινε μεγάλος εφοπλιστής.»

Και έρχεται ο διάβολος την κόρη, την τίμια κόρη, και της λέει: «Τι κάθεσαι εσύ; Τι κάθεσαι; Ξεγυμνώσου», σου λέει. «Να ξεγυμνωθείς, να πας κάτω στα μπάνια, να πας κάτω στα λουτρά, να πας στις διασκεδάσεις, να πας στα προδασκαλία, να βρεθείς, να κλείς αδιάντροπος.»

Δεν βλέπεις τι κέρδισες που κρατάς το Ευαγγέλιο; Τι κέρδισες που πας στην Εκκλησία; Τι κέρδισες που πιστεύεις στον Θεό; Δεν βλέπεις την άλλη, την άλλη που πηγαίνει δεξιά και αριστερά; Έγινε κοκόνα, είναι γεμάτη από διαμάντια, φορά μεταξωτά ρούχα, ανεβαίνει στα Υπουργεία, μπαίνει και βγαίνει. Ένας ανάπηρος, ένας ανάπηρος, ένας ανάπηρος, που έδωσε τα πόδια του για να ζήσει η πατρίδα ελεύθερη, δεν μπορεί να πάει στο Υπουργείο.

Αλλά μια πόρνη, μια πόρνη είναι μέρα ανοιχτά μέσα στα ανάκτορα και μέσα εις βρεξιά και μέσα εις τα γραφεία. Λοιπόν, είναι η εποχή, αγαπητοί μου, είναι η εποχή αυτή των συνειδήσεων.

Των συνειδήσεων αυτή η εποχή, η εποχή που λέει ο καθένας: «Τι κάθεσαι εσύ; Τι κάθεσαι στο Ευαγγέλιο εσύ, κοριτσάκι μου, να κρατάς το Ευαγγέλιο; Γίνου μια σαν κι αυτές. Να έχεις ανοιχτές τις πόρτες. Να πηγαίνεις όπου θες».

Και λέει στον εργάτη: «Τι κάθεσαι με το Ευαγγέλιο; Πάρε στα χέρια σου δυναμίτες και τίναξέ τα στον αέρα». Και λέει στον καθένα: «Δεν υπάρχει τίποτα. Μη ακούς παπάδες, μη ακούς ιεροκήρυκες, μη ακούς τίποτα».

Δεν υπάρχει. Η ύλη και μόνο η ύλη, σου λέει. Συνείδηση; Τι θα πει συνείδηση; Τι θα πει Θεός; Τι θα πει το ένα; Χριστιανοί μου, σε αυτή την εποχή που ζούμε, σε αυτή την εποχή που ζούμε, να ακούσουμε την Εκκλησία του Χριστού.

Στο μεν καλός, στο μεν καλός, όσοι πιστοί, ας μη πιστεύουν, δικαίωμά τους, να σταθούμε στα πόδια μας, κοιμή ειλικρινής με την είδηση Θεού. Προτιμότερο, εσύ πτωχαδάκι που κάθεσαι το εγάλαιο και κάθεσαι μια καλύβα μέσα και κοπιάζεις, προτιμότερο να είσαι πτωχός σαν το Χριστό πτωχός, παρά εκατομμυριούχος με το διάολο.

Και εσύ, κορίτσι μου, που δεν έχεις ένα κίτι να φορέσεις, που περπατάς εδώ μέσα και τη νύχτα που δουλεύεις, να μείνεις τίμια και αγνή. Προτιμότερο να μείνεις σαν την Παναγιά φτωχιά, παρά να μείνεις εκατομμυριούχος πόρνη που να ζει τα πάντα.

Να μείνουμε κοντά κι αν ακόμα ο διάβολος μας στρώσει τον δρόμο.

Στρώσει το δρόμο με χρυσάφι, εμείς να περάσουμε το δρόμο του διαόλου, να περάσουμε το δρόμο του Χριστού μας, να ζήσουμε με συνείδηση.

Εύχομαι σε όλους σας, σε όλους σας, να αποκτήσουμε συνείδηση του Θεού. Δεν έχουμε συνείδηση. Να μην κάνουμε τίποτα που να πάει κόντρα με τη συνείδησή μας. Να εξετάζουμε τη συνείδησή μας και να επιτελούμε τη φωνή της συνείδησής μας. Δεν τα ακούμε αυτά, δεν τα ακούμε. Ε, κάνεις το κακό λοιπόν. Η συνείδηση είναι σκουλήκι που τρώει το... Όπως το σκουλήκι τρώει το δέντρο. Η συνείδηση είναι σκορπιός. Προτιμότερο να σε κεντρίσει σκορπιός, παρά να σε κεντρίσει η συνείδηση. Η συνείδηση που φωνάζει μέσα είναι φίδι που δαγκάνει. Η συνείδηση είναι χίλια σπαθιά. Προτιμότερο να κρεμάσαι ένα σπαθί στο κεφάλι σου, είναι χίλια σπαθιά που κρεμούνται πάνω στο κεφάλι του ανθρώπου. Η συνείδηση είναι ο αόρατος κήρυκας του Ευαγγελίου, η συνείδηση είναι ο εισαγγελέας που μας απαγγέλλει το κατηγορώ. Ας προσέξουμε λοιπόν, αδελφοί μου, ας ζήσουμε όλοι με το Ευαγγέλιο του Χριστού, ας κρατήσουμε βαθιά την πίστη του Ορθόδοξου, ας μην πουλήσουμε την ψυχή μας.

Και αν ακόμα ο διάβολος μας προσφέρει τα πλούτη του κόσμου, εμείς πτωχοί έχουμε στα μάτια μας η Αλλάσση πριν είστε πάντα πτωχοί. Δεν πουλήσουμε την τιμή μας, την υπόληψή μας, όλοι μας πτωχοί.