Η άκαρπη συκιά και ο Σταυρός του Χριστού

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

And the fig tree withered at once.

Tonight, my dear Christians, we have the first service of Holy Week. This week is called Great Week,

not because it has more days or more hours than any other week of the year,

Every week has 168 hours, and this week has 168 hours too. I say it is called Holy Week, the Great Week, not because it has more hours, but because every hour of it, indeed, every minute marked by the clock, has immense significance.

but because during it we remember and celebrate immense, sacred, holy events, events that move every human heart.

Only callous souls can remain unmoved by this drama, which has moved people through the ages. Only ears that are closed, only eyes that have not opened to the light of Christ.

We can feel the sufferings of the Lord Jesus Christ.

Tonight, my dear friends, as you follow this holy service in this church, I believe, with compunction, I ask you to focus with me on just one part of it. Let us consider a strange miracle recounted in tonight’s Gospel.

We all know that our Lord Jesus Christ performed mighty miracles. The sky is full of stars, and the life of Christ is full of miracles. We might count the stars in the sky, but the miracles the Lord Jesus Christ performed, still performs, and will perform until the end of the age are beyond counting. As a poet rightly said, even if the sea, the rivers, and the lakes all became ink, and the sky above became paper, still no one could write down the miracles of our Lord Jesus Christ.

That, after all, is also how the Gospel ends. At the end of the Gospel according to John, the Evangelist says that he wrote down only a few miracles, while many others remain unwritten. If someone tried to recount Christ’s miracles, he says, I think that not even the world itself could contain the books that would be written. Today’s Gospel, which you have heard, tells of one miracle, an unusual, genuine miracle.

It differs from the other miracles in this way: Christ’s miracles reveal His love and the good He does for the world. Through them He opened blind eyes and deaf ears. He enabled those with speech impediments to speak, healed lepers, and raised paralyzed people to their feet so they could walk. He healed those afflicted by demons. Christ even stood beside tombs and raised the dead. All these miracles, as I said, reveal His love and kindness. They brought healing and salvation to humanity. They are miracles.

that show Christ’s love for the world. Throughout His life on earth, Christ did no harm to anyone. He never used His power against anyone. Yet He had such power, and they mocked Him so cruelly, that He could have moved a single finger and reduced them to ashes.

When Christ came to the village, they would not let Him enter. They all came out and said, “Teacher, we do not want You.” Two of His disciples grew angry. “Lord,” they said, “do You not see how they are treating You? Will You not call down fire to burn them all?” But Christ told them that He had not come into this world for that.

But He wanted to save the world. So He performed no miracle of destruction. Among all His many miracles, however, there were two that appear as acts of judgment, revealing His justice.

For we must never forget that God is love. The Lord is love. The Lord is longsuffering, as we sang in the hymns a little while ago. His longsuffering is beyond words.

But, my dear friends, we sinners must also never forget this: God is love and longsuffering, an ocean of love and longsuffering, and at the same time God is just. So that we would remember His justice, He performed two miracles of destruction. Neither was directed against a human being. In one, Christ destroyed an entire herd of pigs.

And the Lord did this to punish greed and to punish the greedy, money-loving Gadarenes. The other miracle of destruction is the one you heard about in the Gospel. It is a miracle of destruction. Which one? The miracle of destruction is this: on this very day Christ was in Jerusalem. He remained in Jerusalem all day, after the city had welcomed the conqueror of death in triumph. He stayed all day.

But when evening came, He did not stay in the city. He chose to go outside it, because within the city lived people fiercer than the wild beasts of the wilderness. He left the city, where those fierce people lived who would soon tear His holy flesh, and went several miles out to a small village.

That village was called Bethany, and there He stayed with a family of friends. Christ spent the nights there during those days of Holy Week, from Sunday through Holy Wednesday, until He entered the garden of Gethsemane.

So the Lord spent the night in that little village, and early in the morning He set out to return to Jerusalem. On the way, the Gospel tells us something striking: the Lord was hungry.

Is it not strange that the Gospel says Christ was hungry? Christ, who made the plants and the trees that bend under their abundant, juicy fruit, was hungry. Christ, who rained down manna in the wilderness and fed millions upon millions of people, was hungry.

Christ, who opens His hand and pours out countless blessings upon the world, was hungry. Christ, who blessed five loaves and fed five thousand men, besides women and children, was hungry.

Yes, my dear friends, Christ was hungry as a human being. His hunger was real. But in this moment His hunger also calls to mind His thirst upon the Cross, when He said, ‘I thirst.’ Today we hear that He is hungry; on Holy Friday we will hear Him say, ‘I thirst.’

And he says, “I thirst”, he who made the oceans, the lakes, and the waters that murmur and flow. He both hungers and thirsts. But beneath this hunger and thirst, my brothers and sisters, we must see another hunger and another thirst.

For Christ truly hungers and thirsts. He hungers for our salvation; he thirsts for the salvation of the whole world. Christ was hungry, the Gospel says. As he walked along the road, he saw a fig tree covered with leaves. He went up to it, reached his holy hands among its branches and broad, deep green leaves, and searched it branch by branch.

He searched leaf by leaf and examined the whole tree, but there was not a single fruit on it. Then from his holy lips, lips that had poured out blessings and had never spoken a bitter word, came a curse, and he said: “May no fruit ever come from you again.” Never again, he says, shall fruit come from you.

And at once, the fig tree’s beautiful, broad, deep green leaves, so full of life, began to turn yellow and fall, one after another.

It withered from the roots. When the disciples saw it, they marveled and said, “How did the fig tree wither so quickly?” Immediately, in that very moment! This, my beloved, is the miracle: a miracle of destruction. Unbelievers seize on it and ask, “Why would God’s wrath fall upon a tree?

What had the tree done that Christ should destroy it? But the tree Christ destroyed is a symbol, a lesson, a rebuke. May we all feel the rebuke the Lord gives us today through the symbolic destruction of the fig tree.

Consider, my beloved, what the destruction of the fig tree means. First, the fig tree that withered at once reminds us of a tragic event, the most tragic event in human history. It was the event from which the suffering of the whole human race sprang: what happened in Paradise, where the Lord had placed Adam and Eve.

It reminds us, my beloved, of the sin of our first parents. It reminds us of the fig leaves. For Holy Scripture says that after their sin, Adam and Eve realized they were naked, stripped of the grace of God and naked in body, and felt the need to cover their nakedness with fig leaves.

They gathered fig leaves. And the Fathers and teachers of the Church say that the tree whose fruit our first parents ate when they sinned, committing the ancestral sin, was a fig tree.

So the withering of the fig tree reminds us of the curse the Lord pronounced in Paradise: you would be cursed, the ground would be cursed and bring forth thorns and thistles, and you would eat bread by the sweat of your brow.

That curse has remained since Adam and Eve sinned. From that hour, a curse has hung over humanity: the curse of sin and of the many offenses committed by the human race. It is a dreadful curse, planted within humanity for five thousand years.

Now, Christ says, the hour has come. This curse stood like a tree within humanity, and Christ comes through his Passion to uproot it. In place of the tree of the curse, another tree is planted: a heavenly tree, rooted in humanity and spreading out its branches.

My beloved, there are two trees: the heavenly tree and the tree of the curse. I beg you, leave the tree of the curse and come to the tree of blessing. Adam and Eve sat beneath the tree of the curse, and all humanity sits beneath it. Its shade is deadly. For there are trees in whose shade you should not even sleep. Down in the forests, there are trees whose shade is deadly. They have a... a sweet sleep comes over you, and you die beneath those trees. The tree of the curse, then, is the tree of sin.

Leave that tree of the curse, my brothers and sisters, and gather beneath the tree of blessing. It gives shade and refreshment, and everyone may taste its fruit. That tree of blessing is the precious Cross.

As cursed as the tree from which Adam and Eve ate was, so blessed is the tree of the Cross. The withered fig tree thus reminds us of the curse that fell upon humanity, a curse the precious Cross abolished.

But, my brothers and sisters, that is not the only interpretation. There is another, more positive interpretation, which most of the Fathers of the Church accept. And what is that interpretation, my dear ones? That this fig tree is a symbol, as our Church also teaches, a symbol of the Jewish people, the Jewish nation.

The withered fig tree is the synagogue of the Jews; the withered fig tree is the nation of the Jews. For it is a fact that, of all the nations, God loved and blessed one nation: the Jewish nation. God gave no other nation as many blessings as He gave the Jewish nation.

God’s gifts to the Jewish people are beyond telling. That nation was planted in God’s love, and yet, the preacher says, it was the fig tree that bore no fruit. He interprets this as divine punishment, a view he says saddens Christians as he looks across the centuries.

He applies the Holy Friday Gospel crowd’s words, “His blood be on us and on our children,” to later generations. Thus, the Jewish nation is the withered fig tree. But the fig tree is not only a symbol of the Jewish people; it is also a symbol of every nation, every Christian nation.

It symbolizes any nation that does not follow the path marked out by our Lord Jesus Christ, any nation that breaks God’s law. And such a nation, my beloved, is our own.

Yes, it is a fact that God loved the Greek nation; it is a fact that He blessed it; and it is a fact, as history bears witness, that He showered great blessings upon our nation. It is also a fact that this nation has given much to the Church, to Christianity, and to humanity. From the Greek nation came martyrs and heroes; from the Greek nation came the teachers and Fathers of the Church; from our Greek nation came the apostles who spread the light. We Greeks were the ones who baptized the whole of the Balkans. We were the ones who baptized the Russians and the whole world.

Greece truly was a fruitful tree. It was. But in recent years, a question has arisen.

Are we a fruitful nation, a fig tree that bears fruit? Sadly, I have no time to explain fully how our nation has become sinful and irreverent. There is a great danger that we may suffer the punishment the Jewish nation suffered. Christ said, “May no fruit ever grow from you again.” I remind you only that God has caused part of our tree to wither, though not all of it. Think of Asia Minor. Was it not home to blessed Greek communities? Did it not have thirty dioceses, four thousand churches, and forty monasteries? Did the bells not ring from one end to the other as the people celebrated?

On that once living tree, there is no longer a priest, no longer a monk, no longer even the sound of a wooden prayer board calling people to worship.

Look across Asia Minor. It was once a blessed tree, full of fruit and blossoms, full of blessings, martyrs, and saints. Yet that whole tree, that fruitful fig tree, the whole of Orthodoxy in Asia Minor, was destroyed. The world marveled that it withered so suddenly. Where thousands upon thousands of martyrs and saints suffered for the love of Christ, scarcely anyone remains. And now we remain here. But I fear, my brothers and sisters, that the curse which withered us in Asia Minor may spread to our own land, and that we too may hear: ‘May no fruit ever grow from you again.’ Let us ask God to bring us to our senses and lead us to repentance, rulers and people alike, from the palaces to the common people.

All of us, regardless of party or political leaning, left or right, need repentance, lest those terrible words be heard over our nation. They were heard once in Asia Minor: ‘May no fruit ever grow from you again.’ And there is no longer a Christian in Asia Minor, where Christianity had existed for centuries. Let us fear, my brothers and sisters, lest the old wrath of God be heard again over this land where eight million of us have gathered: ‘May no fruit ever grow from you again.’ But I have not finished. The fig tree does not recall only the sin committed in Paradise. It does not recall only the punishment of the Jewish people. Nor is it only a warning to any nation that bears no fruit.

But at the same time, this fig tree, this withered fig tree, is a picture of us, my brothers and sisters. This is our picture: the withered fig tree. We are the fruitless fig tree. ‘But we, but we, we, we are not unbelievers; we are not unbelievers. We come here to Church. Say that to the unbelievers; say it to the atheists. Ah, we come to Church every Sunday. We come during Holy Week; we come at Pascha. We hold religious books in our hands. We say “Lord…,” the Our Father, and the Creed.’

But, my fellow Christians, all these things I have mentioned, the religious books we read, our attendance at Church, even our receiving Holy Communion when it is merely a formality, are leaves. They are lovely leaves that give the tree some beauty, but where is the fruit?

Where is our fruit, my brothers and sisters? We go to Church, receive Holy Communion, and go to Confession. Where is our fruit? Christ asks for fruit. The land is full of fruitless trees. Today, among a thousand Christians, it is hard to find one fruitful tree. Yes, we are fruitless trees. Do you see that man there? He is a fruitless tree: he lives without restraint, curses, and has abandoned his wife and children.

The fruit called purity of life is absent from him; he has no self-control. The drunkard is a fruitless tree; the greedy person is a fruitless tree; the miser and the greedy person are fruitless trees; the blasphemer is a fruitless tree; the hot-tempered person is a fruitless tree; the envious person is a fruitless tree. A bitter tree, most bitter and most impious: bitter is the person whose heart holds hatred and venom toward another. Fruitless trees, the island is full of fruitless trees. And do you hear the voice, do you hear the voice of the Lord? Look: ‘Every tree’, listen, it is a law of life, a law of history, written everywhere. The Gospel of Christ says it very plainly. What did the Lord say? ‘Every tree that does not bear good fruit is cut down and thrown into the fire.’ Every tree, He says, that does not bear... Every tree in the orchard has its purpose. The lemon tree gives its lemons.

The orange tree gives oranges, the cherry tree gives cherries; every tree has its purpose. What do we offer God? ‘Every tree that does not bear good fruit is cut down and thrown into the fire.’ These are Christ’s words. What do we offer? Where is our fruit? Where is our gentleness? Where is our love, our justice, our mercy, our concern for others? We are Christians with leaves alone, like a fig tree with great, beautiful leaves but no fruit. And so the wrath of God hangs over us.

And there is a danger that at any moment He will say, ‘Every tree that bears no fruit is cut down and thrown into the fire.’ But Christ keeps these trees standing, or rather, the prayer of the Most Holy Theotokos keeps them standing. The axe is ready to fall upon them, the axe to fall upon them, and the wrath of God to cut these trees down completely. But the Most Holy Theotokos pleads for us; the saints and everyone else also plead and ask for more time, saying, ‘Grant, grant the Christian people a new reprieve. Grant them a reprieve, a new extension, a reprieve. Give Your people more time.’ May He grant us a reprieve and another reprieve.

My dear friends, all of us who heard today’s sermon on the withered fig tree, let us strive to become fruitful trees: trees in blossom, bearing holy and virtuous fruit and showing noble deeds. Let us all become such trees, so that God may count us worthy one day to leave this earth and reach the heavens, close to Christ, to whom be praise and glory forever.

“They divided my garments among themselves, and for my clothing they cast lots.” Once again, dear Christians, we stand before the Crucified One. Who heard the hymn last night, “Today He hangs upon the tree,” and was not moved?

Who can attend the Holy Friday service, hear its inspired, heavenly hymns, and follow the sacred service of the Taking Down from the Cross without being moved? Who can see the Crucified One raised before us today in the middle of the church and feel no shiver of holy emotion pass through the body? Only hearts hard as stone, hearts without feeling or faith, like those of the scribes and Pharisees, can fail to feel the greatness of this day.

The sight of the Crucified One always brings tears, tears shed by people of every generation, flowing together like a river. But, my dear Christians, we must go beyond these holy feelings, these stirrings of the heart, and these tears.

Does Christ need our tears? I ask you: does He need them? He does not. As He climbed the road to Golgotha, walking the way of suffering, women followed behind His Cross, weeping and lamenting. The Evangelist tells us that Christ turned and said, ‘Daughters of Jerusalem, do not weep for Me.’ Save your tears, He told them, for your husbands, your children, and the whole sinful world. Do not weep for Me, for days of misery and unspeakable horror are coming, as indeed they did.

About thirty years after the terrible crime at Golgotha, dreadful days came, days when people would call blessed the women who had never held little children in their arms. ‘Do not weep,’ He said. And He addresses those words to us today, my dear friends.

Save your tears, Christians, for other concerns of this world. The Nazarene has no need of our tears. So, instead of describing the Lord’s sufferings, which are known to us and to you, and drawing forth tears, fleeting and vain tears, and passing tears of my own, I earnestly ask you, on this holy day of Great Friday…

All our attention is fixed on the Son of God. I ask you to consider just one detail of the Lord’s sufferings, a detail that can teach and edify us if we attend to it closely. Men, women, and children, let us draw near to the Crucified One. Let us climb dreadful Golgotha and listen to one of the countless lessons He speaks to humanity from the Cross, as though from a pulpit raised above every age. Let us attend to a detail of His sufferings that the Prophet David foresaw eight hundred years beforehand. He wrote it down in prophecy, and we heard it a little while ago as the prokeimenon at Vespers for the Taking Down from the Cross.

“They divided my garments among themselves, and for my clothing they cast lots.” Dear Christians, how happy I would be if I could set these few words in your hearts like golden nails. How happy I would be if we all took them to heart, so that when you leave the church you will have received spiritual benefit.

During Vespers and the sacred service of the Taking Down from the Cross, let us pause over one thing. Our Lord is not only man; He is God, the God-Man, Christ. As God, He has no need of clothing: He clothes Himself with light as with a garment. But as a man who took on human flesh, He had ordinary human needs.

He needed food and water, and He needed clothing to shield Him from the hot rays of the sun and the cold of winter. Christ needed clothes like every other person in this world, and He wore them.

But His clothes were unlike those worn by kings, powerful men, or the wealthy. They were not made of costly fabric. He wore the humble clothes of the villagers of Galilee,

like those worn by the fishermen of Lake Gennesaret. Simple clothes, clothes of great significance, for the holy hands of the Most Holy Theotokos had worked on them at her loom. She herself had woven the clothes Christ wore. Yes, these clothes included both inner and outer garments.

But one garment stands out among them. You will have heard of it in the account of the Lord’s Passion. The most precious garment worn against Christ’s holy body was His seamless tunic. The other garments were sewn together from pieces, as tailors do. This one was whole: no needle had touched it. It had been woven by the holy hands of the Most Holy Theotokos.

It reached from His neck down to His feet, like the tunics Arabs still wear in the desert. That was the seamless tunic, woven in one piece from the top. These poor garments of Christ, which, I say again, the Most Holy Theotokos wove on her loom, were of great value.

The clothes worn by sinners are stained by sin, but clothes touched by Saints are made holy. Christ’s garments had the power to work miracles. For we Orthodox Christians believe, dear brothers and sisters, that everything Christ touched, the nails, the wood, the flowers, the cloths, and anything else His holy hands touched, has miraculous power. We believe that whatever Christ touches is made holy, and His garments...

The garments that touched Christ’s body were made holy. The Gospel tells us of a woman with an incurable illness. She had spent all she possessed on doctors, yet no doctor or medicine could heal her. Because of her condition, she approached Christ from behind. When she touched His garments with her fingers, that touch was enough to heal her at once, after eighteen years of illness.

And Christ said, “At that moment I felt a power go out from My body.” It was the power of the miracle, the power of faith. So Christ’s garments worked miracles. Oh, a thread, give me a thread! Oh, a thread! What use are silk garments when they cover sinful bodies? What use are the purple robes and fine linen worn by the kings of the earth? Give me one thread of the holy thread with which the garments of my Christ were sewn. Give me a thread, and I will give you the kingdoms of the world. But where did Christ’s garments go? What became of them? It was God’s will that Christ’s garments should fall into the hands of lawless men, just as He Himself fell into the hands of lawless, impious, sinful men. In the same way, the garments that covered His person fell into the hands of His enemies.

They led Him up to Golgotha like a lamb led by a butcher to slaughter. The lamb offers no resistance, but lifts its sorrowful eyes toward heaven. So Christ was led up. He did not open His holy mouth. He did not protest, curse, or complain. The Lamb of God was led to Golgotha.

There, they acted according to their law concerning crucifixion. Then the barbaric officer in charge of the detachment gave the order: he ordered them to strip Christ, for it was the law that anyone being crucified be stripped.

They stripped Him so that He would hang naked upon the wood of the Cross. The brutal hands of Roman soldiers took Christ’s garments off one by one. They removed His tunic easily.

But the other garments did not come off so easily.

When they came to Christ’s inner garment, how much pain He suffered! We come to the Church, yet we often miss such details. They removed the first garment easily, and the second as well. But they could not pull away the garment next to His skin. Christ was bloodied by the wounds of the terrible scourging. His whole body was wounded, like one great wound, and the inner garment had stuck to His flesh.

As those brutal hands tore Christ’s clothing away, they tore away pieces of His flesh as well, and Christ suffered. They removed all His garments. Bloodied, He stood before the eyes of angels and demons, before all creation. What shame, what humiliation: He stood naked.

My fellow Christians, pause for a moment over that word: naked. Christ was naked. Clouds traveling high across the sky, come and cover the Crucified One, so that those who have brought shame upon themselves through the ages may not look upon Him.

And you, flowers of the earth and trees with broad, deep green leaves, come and cover the naked Christ. And you, sun, hide your rays, so that you need not see the undefiled body of Jesus Christ exposed to sinful eyes.

Naked, to remind us, my fellow Christians, of a great truth: that we were born naked. From our mother’s womb, naked we come from our mother’s belly, with neither money nor anything else in our hands, and naked we shall one day go into the dark earth.

Naked, to remind us how fleeting this world is. Naked, to remind us of Adam, whom sin stripped bare and who covered himself with fig leaves. And naked, too, my brothers and sisters, because, as the Fathers of the Church tell us,

The Fathers explain the passage this way: someone taking a bath does not go in with his clothes on, but takes off all his clothes and gets into the bath. So Christ, too, was preparing to give a bath, to give a washing, not for Himself, for He Himself was pure, but because at that hour He represented humanity, to bathe it in His blood, to wash me, to wash you, to wash the whole world.

before the eyes of the Jews, the Pharisees, and the scribes, while wild beasts hid in their caves. At that moment, when He stood utterly naked before the whole universe, the blows of four nails rang out.

Four soldiers took up the nails, one after another. The blows fell upon Christ’s holy flesh, so tender and sensitive. His blood spattered and soaked the rock of Golgotha. Then they raised Him, covered in blood, upon the wood of the Cross.

Who would not be moved? But these men were tigers, not human beings. As a tiger licks its claws and toys with an antelope, with a deer, with its prey, so did these tigers, these tigers in human form.

They were gambling, gambling right beneath His Cross. Under the law, Christ’s garments belonged to the soldiers who carried out the execution.

They belonged to the executioners, so the soldiers took Christ’s clothes and divided his inner garments into four shares. There were four soldiers who nailed Him to the Cross. Each took a share, and only the tunic remained. Only the seamless, woven tunic remained. But what were they to do now? Were they to come to blows beneath the Cross over who would get it? Cut it into pieces? No,

They did not want to cut the seamless tunic into pieces, for it had value. So one soldier took the dice from his pocket, the dice those drunken soldiers played with, and put them into his cap or military helmet. He shook them quickly to see who would get the seamless tunic. There they were, gambling beneath the Cross. Consider what was happening at that moment in the drama of all dramas.

At this moment, everyone has a part in this drama of dramas. And as the soldiers play their part, I see the gambler enter the drama of the Cross at just the right moment. That is how it is.

The gambler does not care, does not care; he plays, he plays even if his child plays dice. He plays cards and rolls his dice even if his child is sick in bed, even if his wife has no bread or medicine in the hospital. He keeps playing, heedless; even on the day of his mother’s funeral, he plays.

He plays because the demon of gambling overcomes him. And so the gambler approaches beneath the Lord’s Cross. He is indifferent to everything, even as drops of the Lord’s blood fall from the Cross above him.

Yes, my brothers and sisters, that is how it happened. “They divided my garments among themselves, and for my clothing they cast lots.” But before I finish, please give me two or three more minutes.

Let me draw out a few more lessons from those words.

I want to say something more about this: “They divided my garments among themselves, and for my clothing they cast lots.”

I want to ask all of you here a question.

Was Christ stripped only once? People stripped him, and he stood naked before them. But was it only that one time? What do all of you say? Was it only once that human hands stripped Christ?

They stripped Him. If only it had happened once! If only the Roman soldiers alone had taken His clothes, divided them, and left Him naked before the whole universe. But Christ is stripped again and again, thousands of times through the centuries. His garments are torn away by force again and again. How can this be? My brothers and sisters, we do something worse. The soldiers stripped Him once.

Those hands stripped him, yet they respected the garment woven by the Most Holy Theotokos (All-Holy). They respected his tunic and did not cut it into pieces. But we who call ourselves Christians go further. Listen carefully: we take Christ’s seamless tunic, woven in one piece from top to bottom, the tunic the soldiers left intact.

…but they divided the garments among themselves. We took, I say, this seamless tunic and tore it into pieces, pieces, pieces. But what is this seamless tunic that we have torn into pieces? The seamless tunic was…

It was one piece, with no piece sewn to another. The seamless tunic, as the Fathers of the Church say, my brothers and sisters, is the unity of our Holy Church. For Christ wanted to establish one Church in the world. One Church. And the Church is the seamless tunic. Just as you cannot tear the seamless tunic, so the Church is one: “one holy apostolic Church.” But what happened? When I, a sinner, went to the Holy Mountain to venerate its holy places, I went into a church in a monastery. I was startled, because as soon as I entered the narthex at the front of the church, I saw a frightening icon.

I saw Christ naked, and I saw his tunic on his body in pieces, in pieces. It was in pieces; Christ’s tunic was torn to pieces. And there beside Christ, in the painted icon, I saw an angel asking him, “Christ, who tore your tunic? Who did this to it? Who rent your tunic? Who tore your tunic to pieces?”

“Was it the hands of soldiers?” Another angel answered, pointing to a dark figure near Christ and his torn tunic. It was Arius. “Arius,” he said, “tore your seamless tunic.”

Arius did it through his teachings. But is there only one Arius? Many sinful heretics attack the Church today. Many disagree with our holy Church, the one holy apostolic Orthodox Church. They oppose her and strike at her.

My dear Christians, they do nothing but seize the seamless tunic of our Church’s unity with their filthy hands, cut it into pieces, and scatter them in every direction. And I want to believe, my dear friends, that if Christianity cannot advance today, if it cannot win over a country, if we cannot make the world Christian, one reason is our division.

Christ came to unite us, and today we are divided into churches, divided into churches; this is precisely the seamless tunic cut into countless pieces.

So that it presents this phenomenon of division. Yes, and so whenever a heretic takes the tunic, the unity of our Church, and divides our Church, whenever a heretic tears apart the Church of Christ, David takes down his lyre and sings mournfully: “They divided them. Who divided them? They divided them. Who divided them? Heretics divided them. They divided Your garments among themselves, O Lord, and for Your clothing they cast lots.” But heretics are not the only ones who tear Christ’s seamless tunic, dear friends. There are others too, dear friends. There are, you see them. Do you see, down there in some corner of this world, in some hole, in some hovel? Do you see? Oh, you...

Oh, you wealthy people of this world, kings and rulers, with your fine suits, the fine suits you will wear on Holy Friday and at Pascha, sewn by the world’s dressmakers and beauty institutes...

And all of you who dress yourselves in costly silks, think for a moment of those who go hungry, of those who walk through this world without clothes to wear even to Christ’s Church. Who has taken their clothes from them? Every time injustice, hardheartedness, and greed leave a poor person naked, hungry, and suffering, every time the rich take the food from his mouth, and would take even the air he breathes if they could, then the prophet takes up his lyre and says:

“They divided the poor people’s garments among themselves, and for their clothing they cast lots.” But think: are heretics and the hardhearted the only ones who commit this crime, scattering the garments of the Lord?

Allow me, my brothers and sisters, to add one more brushstroke to this terrible picture of Christ’s garments being forcibly stripped from him. What is it, my dear ones? Individuals are not the only ones who suffer such humiliation. Families and small nations also endure the suffering Christ endured; they suffer humiliation as we do. Those of you here who are over thirty or forty, remember. These young children know very little of it, and I pray that neither they nor their grandchildren ever experience it. Go back on the wings of your mind; go back twenty years and remember.

Easter in 1941, Easter in 1942, Easter in 1943. People had no food. They walked barefoot and in rags through the streets of Athens, Moschato, and Renti. There were countless dead everywhere.

Remember what happened then. Our nation lived under occupation by three powers. “Greece, they divided your garments among themselves, and for your clothing they cast lots.” That is what I said in Grevena on Holy Friday, when I too found myself amid that chaos. One force held one part, another held the rest. They had carved up Greece, her islands, her seas, her riches. The Greeks were hungry. They had no oil, not a single drop: none for their food, none even for the lamp before the image of Christ. They had no antidoron, the blessed bread distributed after Liturgy, and no Holy Communion.

“O Greece, my homeland, they divided your garments among themselves, and for your clothing they cast lots.” My brothers and sisters, I am no prophet, but mark my words: those great nations, those great beasts, whatever names they bear, are preparing, preparing once more to gamble with our homeland. And, without going through everything, our homeland will suffer disgrace, and people will say: “They divided your garments among themselves, and for your clothing they cast lots.” Yes, you see, dear friends, the meaning goes very deep.

Christ is not the only one stripped. He has nothing more to suffer. The poor are stripped; his Church is stripped; our homeland is stripped; humanity is stripped. Barbarous hands do this, hands worse than those of the Roman soldiers.

They tear the seamless tunic of our Christ. But, my brothers and sisters, I cannot finish without naming someone else responsible for this tragedy. It is not only the heretics, the hardhearted, or the barbarous nations that desire war. Every one of us bears responsibility for the shame inflicted on our Christ.

My brothers and sisters, let me remind you of a sacred moment. Each of you holds moving moments in your heart. If I asked you about the most beautiful moment of your life, you would each have a memory to tell.

But which moment is sacred above all? If you ask me what the holiest moment of our lives is, my child, it is not the day they led you to the service of Holy Matrimony and you were married. It is not another moment.

What was the holiest moment in a Christian’s life? It was when you were a tiny child, an infant, and your mother took you in her arms and brought you to the church to be anointed. To make you like Christ, they took off your little clothes, and there you were, naked, reminding us of Christ stripped bare.

There, before Christ and his icon, you were anointed. Then the priests took you in their hands, naked, completely naked, and in the name of the Father and of the Son and of the Holy Spirit...

They immersed you in the baptismal font. When you came out, you were no longer simply the child of this family or that. You were a child of Christ, a son or daughter of Christ. They gave you a new and honored name, and then someone with a sacred role took you into their arms.

They clothed you in a little garment, white as snow, white as the doves that fly above our blue waters. Yes, what does that white mean? What does the white garment you wore mean?

It means that Christ clothed you. It means that from the moment you were baptized, your life should be clear as crystal. From that moment, your life should shine like the sun. It means that you should love virtue. And we will hear this at Pascha, yes, we too will hear it.

If you stay, and I urge you to stay, because people now do something unseemly when they leave during the celebration of the Resurrection, stay until the end and hear the beautiful words of our Church. At Pascha you will hear: ‘As many of us as were baptized into Christ have put on Christ.’ We were naked, and Christ clothed us in a beautiful, radiant garment. No human hands wove it; the hands of angels and archangels wove it on the looms of heaven.

My dear ones, I ask myself, and I ask you all: have we kept the little white garment we received on the day of our Baptism white and clean? Have we? Ah, my brothers and sisters, we have not kept it clean. We have let sin, the devil, and the whole world seize that garment and tear it to pieces.

And so, for us, every time, and I have no time to elaborate, every time you, young man, speak insolently to your father and mother; you, young woman, young woman, sell what is priceless for thirty pieces of silver, so to speak; you, wife, dishonor your husband; you, husband, bring shame on your family name, every sinner, when you know what you are doing, at that very moment you tear, you tear Christ’s seamless tunic.

And when the angel sees you, for let the unbelievers not believe, when the angel sees you plunge the garment, the clothing of our Christ, into filth, when the angels see you, they lament and speak. And David strikes his lyre once more and says: ‘They have divided, they have divided, O Christ, the garments of the Christians, and cast lots for their clothing.’

Yes, brothers, but let us finish, brothers, and let us all bow in humility of soul before Christ and pray to Him. O brothers, You have no need of worldly garments. You are God, clothed with light as with a garment. You clothe the earth with beautiful flowers and adorn the world with stars. You have no need of human clothing. Yet what did You endure when You became man? What did You endure? The greatest humiliation: to stand naked, utterly naked, as Your Most Holy Mother bore You, before the whole world, and to become an object of shame before the whole world. You were stripped bare to clothe us; You were stripped bare to make us rich.

You were stripped bare to make us angels, and we wallow like devils. O Lord, save us, have mercy on us, and strengthen us in Your holy faith. Amen.

και εξηράνθη παραχρήμα η συκή.

Απόψε, αγαπητοί μου χριστιανοί, απόψε είναι η πρώτη ακολουθία της Μεγάλης Εβδομάδος, η οποία Εβδομάς αυτή ονομάζεται Μεγάλη Εβδομάς,

όχι διότι αυτή η Εβδομάς έχει περισσότερες ημέρες ή περισσότερες ώρες από τις άλλες εβδομάδες του έτους,

168 ώρες έχει κάθε εβδομάδα, 168 ώρες έχει και αυτή η εβδομάς. Ονομάζεται, λέγω, Μεγάλη Εβδομάς, όχι διότι έχει περισσότερες ώρες, αλλά διότι κάθε ώρα της εβδομάδος αυτής, τι λέγω κάθε ώρα, κάθε λεπτό που χτυπάει το ρολόγιο της εβδομάδος αυτής, έχει τεράστια σημασία.

κατά την εβδομάδα αυτή τελούμε τη μνήμη, εορτάζουμε τη μνήμη γεγονότων τεραστίων, ιερών και αγίων γεγονότων, γεγονότων που συγκινούν κάθε ανθρώπινη καρδιά.

Μόνο χυδαίες ψυχές δεν μπορούν να συγκινηθούν από το δράμα αυτό που συγκινεί τους αιώνας. Μόνο κλειστά αυτιά, μόνο μάτια που δεν έχουν ανοίξει στο φως του Χριστού.

Μπορούμε να αισθανθούμε τα πάθη του Κυρίου Ιησού Χριστού.

Απόψε, αγαπητοί, από όλη την ακολουθία την οποία μετά κατανύξεως πιστεύω ότι παρακολουθείτε εις τον ιερόν τούτον Ναόν, από όλη την Ιερά Ακολουθία θα σας παρακαλέσω να παρακολουθήσουμε ένα και μόνο σημείο της Ιεράς Ακολουθίας, να εξετάσουμε μαζί ένα θαύμα, περίεργο θαύμα που διηγείται το Ευαγγέλιο της αποψινής Ακολουθίας.

Είναι γνωστό σε όλους μας ότι ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός έκανε θαύματα τεράστια. Ο ουρανός είναι γεμάτος από άστρα, αλλά και η ζωή του Χριστού είναι γεμάτη από θαύματα. Και τα μεν άστρα του ουρανού μπορεί κανείς να μετρήσει, αλλά τα θαύματα που έκανε, κάμνει και θα κάμνει μέχρι συντελείας των αιώνων ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός είναι αμέτρητα. Και όπως είπε ορθώς κάποιος ποιητής, και αν ακόμα η θάλασσα γίνει μελάνη και τα ποτάμια γίνουν μελάνη και οι λίμνες γίνουν μελάνια και αν ακόμα πάνω ο ουρανός γίνει χαρτί, πάλι δεν θα μπορέσει κανείς να γράψει τα θαύματα του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού.

Αυτό άλλωστε είναι και το τέλος του Ευαγγελίου. Στο τέλος του κατά Ιωάννη Ευαγγελίου ο Ευαγγελιστής λέγει ότι έγραψε ολίγα θαύματα, ενώ τα πολλά θαύματα δεν εγράφησαν, και ότι, αν, λέει, καθίσει κανείς να εξιστορίσει τα θαύματα του Χριστού, ουδέ αυτόν οίμαι τον κόσμον χωρήσαι τα γραφόμενα βιβλία. Ένα λοιπόν θαύμα, περίεργο, πραγματικό θαύμα, διηγείται το σημερινό Ευαγγέλιο που ακούσατε.

Αλλά έχει μια διαφορά με τα άλλα θαύματα κατά τούτο, ότι τα θαύματα τα οποία έκανε ο Χριστός είναι εκδηλώσεις της αγάπης Του, είναι εκδηλώσεις της ευεργεσίας Του προς τον κόσμο. Με τα θαύματα άνοιγε μάτια τυφλών, άνοιγε αυτιά κωφών, έκανε γλώσσες μογιλάλων να λαλούν, εθεράπευε τους λεπρούς, έκανε σώματα παράλυτα να σηκώνονται και να εγείρονται και να περιπατούν, εθεράπευσε δαιμονισμένους. Και ακόμα επάνω στα μνήματα εστάθηκε ο Χριστός και ανέστησε νεκρούς. Όλα τα θαύματα αυτά, όπως είπα, είναι εκδηλώσεις αγάπης και ευεργεσίας. Είναι θαύματα ευεργετικά και σωτήρια δε των ανθρώπων. Είναι θαύματα. Σας ευχαριστώ.

τα πράγματα που αποδεικνύουν την αγάπη που έχει ο Χριστός στον κόσμο. Δεν έκανε, όσο καιρό έζησε ο Χριστός στον κόσμο, όσο καιρό έμεινε πάνω στη γη, δεν έκανε κακό σε άνθρωπο. Δεν εξεδήλωσε καθόλου τη δύναμή του και είχε τέτοια δύναμη ο Χριστός και τον περιέπαιξαν τόσο πολύ το Χριστό, ώστε θα μπορούσε το δαχτυλάκι του μόνο να κουνήσει, να τους κάνει κάρβουνα.

Όταν πήγε στο χωριό, δεν τον άφησε να μπει μέσα, τον Χριστό, αλλά βγήκαν έξω όλοι και του είπανε: «Δάσκαλε, δεν σε θέλουμε». Και τότε οι μαθητές οργίστηκαν, οι μαθητές, οι δυο μαθητές του, και του λένε: «Κύριε, δεν βλέπεις τι διαγωγή δεικνύουν απέναντί σου; Δεν παρακαλείς, δεν ρίχνεις φωτιά να τους κάψεις, να μην μείνει κανείς;» Και τότε ο Χριστός τους είπε ότι δεν ήρθα στον κόσμο αυτόν.

Αλλά ήθελε να σώσει τον κόσμο. Δεν έκανε λοιπόν κανένα θαύμα καταστροφής. Αλλά έκανε όμως μέσα στα πολλά τα άφθονα θαύματα που έκανε μόνο δύο θαύματα. Παρουσιάζονται ως θαύματα εκδηλώσεως της δικαιοσύνης του.

Διότι δεν πρέπει να λησμονούμε ποτέ ότι ο Θεός είναι αγάπη, ο Κύριος είναι αγάπη. Ο Κύριος είναι μακροθυμία, όπως ψάλλαμε προ ολίγου τα τροπάρια. Είναι άφατος μακροθυμία, ανέκφραστος η μακροθυμία του.

Αγαπητοί μου, αλλά εμείς αμαρτωλοί δεν πρέπει να λησμονούμε ποτέ, αγαπητοί μου, ότι ο Θεός είναι αγάπη και μακροθυμία, ωκεανός αγάπης και μακροθυμίας, αλλά ο Θεός είναι συγχρόνως και δικαιοσύνη. Και ακριβώς για να μην λησμονήσουμε τούτο, ότι ο Θεός είναι δικαιοσύνη, δι' αυτό μέσα στα πολλά θαύματα έκανε δύο θαύματα καταστροφής, Καταστροφής όμως όχι εναντίον ανθρώπων, αλλά εναντίον ζώων, εναντίον το ένα με θαύμα είναι ότι μια φορά ο Χριστός κατέστρεψε μια ολόκληρη αγέλη, ένα ολόκληρο κοπάδι από χοίρους.

Και το έκανε αυτό ο Κύριος για να τιμωρήσει την πλεονεξία, για να τιμωρήσει τους πλεονέκτας και φιλαργύρους Γαδαρηνούς. Το δε άλλο θαύμα καταστροφής είναι αυτό το οποίο ηκούσατε εις το Ευαγγέλιον. Είναι θαύμα καταστροφής. Ποιο; Το θαύμα της καταστροφής, ότι σαν σήμερα ο Χριστός ήταν στα Ιεροσόλυμα, παρέμεινε στα Ιεροσόλυμα όλη την ημέρα, ύστερα από τον θρίαμβον τον οποίον ετίμασε η πόλις, υποδεχθείσα τον νικητή του θανάτου. Όλη την ημέρα έμεινε.

Όταν βασίλεψε, δεν έμεινε στην πόλη. Γιατί προτιμούσε να βγει έξω. Προτιμούσε διότι μέσα στην πόλη κατοικούσαν θηρία αγριότερα από τα θηρία τα οποία έχει η έρημος και ο τόπος ο έρημος. Έφυγε λοιπόν από την πόλη όπου κατοικούσαν τα θηρία τα άγρια, τα οποία θα κατέσχιζαν τας αγίας του σάρκας, και βγήκε 6 χιλιόμετρα, 4, 5, 6, 7 χιλιόμετρα έξω από ένα μικρό χωριό.

που λέγεται Βηθανία, σε μια φιλική του οικογένεια. Και εκεί επέρασε τις βραδιές του ο Χριστός της Μεγάλης Δευτέρας, της Κυριακής, της Μεγάλης Δευτέρας, Μεγάλης Τρίτης, Μεγάλης Τετάρτης, έως ότου εισήλθε εις τον κήπον της Γεθσημανή.

Εκεί λοιπόν, εις το χωριό το μικρό αυτό, διανυκτέρευσε απόψε ο Κύριος και το πρωί πρωί ξεκίνησε να επιστρέψει πάλιν εις την πόλην, τα Ιεροσόλυμα. Στον δρόμο, λέγει το Ευαγγέλιο, χαρακτηριστικώς λέγει ότι ο Κύριος επείνασε.

Μα δεν είναι περίεργο να λέγει το Ευαγγέλιο ότι ο Χριστός επείνασε; Επείνασε λοιπόν ο Χριστός που έφτιαξε τα φυτά, τα δέντρα που λυγίζουν από τους καρπούς τους άφθονους και χυμώδεις. Επείνασε λοιπόν ο Χριστός που έβρεξε στην έρημο το μάννα και έθρεψε χιλιάδες εκατομμύρια λαού.

Επείνασε λοιπόν ο Χριστός που ανοίγει το χέρι του και απλώνει μύριες ευεργεσίες στον κόσμο. Επείνασε λοιπόν ο Χριστός που ευλόγησε πέντε ψωμιά και έθρεψε πεντακισχιλίους άνδρας εκτός γυναικών και παιδίων.

Επείνασε λοιπόν ο Χριστός, ναι, αγαπητοί μου, επείνασε ως άνθρωπος. Διότι και επείνασε, αλλά στην περίπτωση αυτή, αγαπητοί μου, η πείνα του Χριστού, όπως ακριβώς και πάνω στον σταυρό η δίψα που είπε «διψώ», σήμερα τον ακούμε «πεινώ», αλλά αύριο θα τον ακούσουμε, πάνω, μεθαύριο τη Μεγάλη Παρασκευή θα τον ακούσουμε «διψώ».

Και λέει «διψώ» αυτός που έφτιαξε τους ωκεανούς και τις λίμνες και τα ύδατα, τα κελαρύζοντα και τα ρέοντα ύδατα. Αυτός λοιπόν και πεινάει και διψάει. Αλλά κάτω από την πείνα και τη δίψα αυτή πρέπει, αδελφοί μου, να δούμε κάποια άλλη πείνα και κάποια άλλη δίψα.

Διότι όντως πεινά ο Χριστός και διψά ο Χριστός. Πεινάει τη σωτηρία μας, διψάει τη σωτηρία του κόσμου ολοκλήρου. Επείνασε, λέει, ο Χριστός. Και καθώς, λέει, είδε στον δρόμο να είναι μια συκιά φυτεμένη, και η συκιά, λέει, αυτή ήταν γεμάτη από φύλλα, και πλησίασε τη συκιά ο Χριστός, και τα Άγια Του χέρια απλώθηκαν επάνω στα κλωνάρια της και μέσα εις τα πλατιά της φύλλα, τα βαθυπράσινα φύλλα της, και έχωσε τα χέρια του ο Χριστός και έψαξε κλάδον προς κλάδον.

Και φύλλον προς φύλλον, και είδε όλο το δένδρο, αλλά μέσα στο δένδρο αυτό δεν υπήρχε ούτε ένας καρπός. Και τότε από τα άγια του χείλη, τα χείλη που εσκόρπισαν ευλογίες, που δεν βγήκε ποτέ από το στόμα του λόγος πικρός στον κόσμο, τότε βγαίνει μια κατάρα και λέγει: «Μηκέτι εκ σου καρπός γένηται εις τον αιώνα». Ποτέ σου, λέει, από σένα να μην βγει πλέον καρπός.

Και εκείνο αυτό αμέσως, λέει, τα φύλλα εκείνα τα πράσινα, τα βαθυπράσινα εκείνα φύλλα, τα ωραία εκείνα φύλλα, τα πλατιά φύλλα της συκής που ήταν γεμάτη από ζωή, τα φύλλα εκείνα άρχισαν να κιτρινίζουν, να πέφτουν το ένα κατόπιν του άλλου.

Εξηράνθη εκ ρίζης, από τη ρίζα εξηράνθη, και ιδόντες οι μαθηταί εθαύμασαν λέγοντες· πώς παραχρήμα εξηράνθη η συκή; Αμέσως, αυτή τη στιγμή. Αυτό, αγαπητοί μου, είναι το θαύμα, το θαύμα καταστροφής. Και οι άπιστοι λαμβάνουν αφορμή από το θαύμα και λέγουν: «Μα γιατί η οργή του Θεού επάνω σε ένα δέντρο;

Τι έφταιξε το δέντρον, για να καταστρέψει ο Χριστός ένα δέντρον; Αλλά το δέντρον το οποίο κατέστρεψε ο Χριστός είναι ένα σύμβολο, είναι ένα δίδαγμα, είναι ένας έλεγχος, και είθε τον έλεγχο αυτόν τον οποίο κάνει ως σύμβολο σήμερα ο Κύριος, διά της καταστροφής της συκής, να αισθανθούμε όλοι μας.

Δείτε λίγο, αγαπητοί μου, τι σημασία έχει η καταστροφή της συκής. Εν πρώτοις, αγαπητοί μου, η συκή ξερανθείσα, η παραχρήμα ξερανθείσα, υπενθυμίζει σε όλους μας ένα τραγικό γεγονός, το τραγικότερο γεγονός που συνέβη ποτέ στην παγκόσμια ιστορία, το γεγονός εκείνο το οποίο αποτέλεσε τη ρίζα όλης της ανθρωπίνου γένους, και το γεγονός αυτό είναι το γεγονός που συνέβη μέσα εις τον Παράδεισον, όπου ο Κύριος έθεσε τον Αδάμ και την Εύα.

Εύα, υπενθυμίζει, αγαπητοί μου, την αμαρτία των πρωτοπλάστων, υπενθυμίζει τα φύλλα της συκής, διότι λέγει εκεί στο βιβλίο της Γραφής ότι μετά το αμάρτημα, τότε λέει, ησθάνθησαν ο Αδάμ και η Εύα των εαυτών τους γυμνούς, γυμνούς από την χάρη του Θεού, γυμνούς κατά... και ησθάνθησαν την ανάγκη και εκάλυψαν, λέει, τη γυμνότητά τους με φύλλα της συκής.

Έκοψαν φύλλα συκής και λέγουν οι πατέρες και οι δάσκαλοι της Εκκλησίας ότι το δέντρο εκείνο του οποίου τους καρπούς έφαγε το πρωτόπλαστον γένος και ημάρτησε και διέπραξε το προπατορικό αμάρτημα ή το δέντρο εκείνο ήτο συκή.

Λοιπόν, με την ξήρανση της συκής μάς υπενθυμίζει την αράν, την κατάρα εκείνη που είπε ο Κύριος εν τω Παραδείσω, ότι επικατάρατος, λέει, θα είσαι και ότι η γη θα είναι επικατάρατος και θα βγάζει αγκάθια και τριβόλους και εν ιδρώτι του προσώπου σου φαγή τον άρτον σου.

Ισχύει λοιπόν η κατάρα από την ώρα που ημάρτησε ο Αδάμ και η Εύα και το ανθρώπινο γένος, από την ώρα εκείνη πάνω στα κεφάλια της ανθρωπότητας απλούται μια κατάρα. Μια κατάρα της αμαρτίας, μια κατάρα των διαφόρων παραβάσεων του ανθρωπίνου γένους, μια κατάρα τρομερά και φοβερά, και ότι η κατάρα αυτή ήταν φυτεμένη μέσα στην ανθρωπότητα 5.000 χρόνια.

Τώρα, λέγει ο Χριστός, ήρθε η ώρα, η κατάρα αυτή που ήταν σαν δέντρο μέσα στην ανθρωπότητα, τώρα έρχεται ο Χριστός διά του πάθους του να την ξεριζώσει και αντί κατάρας, αντί του δέντρου της κατάρας, φυτεύεται ένα άλλο δέντρο, φυτεύεται ένα δέντρο ουράνιο που έχει τις ρίζες του μέσα στην ανθρωπότητα και απλώνει τους κλάδους του.

Για το δέντρο το ουράνιο, αγαπητοί μου, αντί του δέντρου της κατάρας, δύο δέντρα υπάρχουν. Ένα, σας παρακαλώ πολύ, να φύγετε από το δέντρο της κατάρας και να έρθετε στο δέντρο της ευλογίας. Το δέντρο της κατάρας είναι εκείνο κάτω από το οποίο εκάθισαν ο Αδάμ και η Εύα και κάθεται ολόκληρος η ανθρωπότης, και η σκιά του είναι θανατηφόρος. Διότι υπάρχουν δέντρα που και στη σκιά τους ακόμα να μην κοιμηθείτε. Υπάρχουν κάτω στα δάση δέντρα που έχουν σκιά θανατηφόρο. Έχουν μια... σε πιάνει ένας γλυκός ύπνος και αποθνήσκεις κάτω από τα δέντρα αυτά. Το δέντρο λοιπόν της κατάρας είναι το δέντρο της αμαρτίας.

Να φύγετε, αδελφοί μου, από το δέντρο αυτό της κατάρας και να είστε όλοι κάτω από το δέντρο της ευλογίας. Δέντρο που σκιάζει, δέντρο που δροσίζει, δέντρο του οποίου τους καρπούς γεύεται πας άνθρωπος. Και το δέντρο αυτό της ευλογίας είναι ο Τίμιος Σταυρός.

Όσο κατηραμένο το δέντρο εκείνο εκ του οποίου έφαγαν ο Αδάμ και η Εύα, τόσο ευλογημένο το δέντρο του Σταυρού. Υπενθυμίζει λοιπόν η ξηρανθείσα εκείνη την κατάρα η οποία πλούτη υπέραμψε ο ανθρωπότος και την οποία κατάρα κατήργησε ο Τίμιος Σταυρός.

Αλλά, αδελφοί μου, δεν είναι μόνο αυτή η ερμηνεία. Είναι και άλλη ερμηνεία, θετικότερη ερμηνεία, την οποία παραδέχονται οι περισσότεροι πατέρες Εκκλησίας. Και η ερμηνεία αυτή, αγαπητοί μου, ποια είναι; Ότι η συκιά αυτή είναι το σύμβολο, όπως και άλλη Εκκλησία μας, είναι το σύμβολο της Ιουδαϊκής φυλής, του Ιουδαϊκού έθνους.

Η συκή ξηρανθείσα είναι η συναγωγή των Εβραίων, η συκή ξηρανθείσα είναι το έθνος των Εβραίων. Διότι από όλα τα έθνη είναι γεγονός ότι ένα έθνος ηγάπησε και ευλόγησε ο Θεός, είναι το έθνος των Ιουδαίων. Σε κανένα άλλο έθνος δεν έδωσε τόσες ευλογίες όσον έδωσε ο Θεός το Ιουδαϊκό έθνος.

Και είναι ανεκδιήγητη η ευεργεσία του Θεού προς το Ιουδαϊκό έθνος. Και ήτο το Ιουδαϊκό έθνος φυτεμένο μέσα στην αγάπη του Θεού. Και όμως το έθνος αυτό ήτο η συκή, η συκή η οποία δεν απέδωσε καρπούς. Και δι' αυτό το έθνος αυτό υπέστη την τιμωρία του Θεού, την μεγάλη, την φοβερά την τιμωρία, η οποία μας συγκλονίζει και μας λυπεί ως χριστιανούς, διότι δια μέσου των αιώνων βλέπουμε επάνω στο έθνος αυτό την τιμωρία.

Και αυτό που εφώναξαν οι Ιουδαίοι τη Μεγάλη Παρασκευή, «το αίμα αυτού επί μας και επί τα τέκνα ημών», διέπει η κατάρα αυτή μέχρι των ημερών μας. Έθνος λοιπόν, συκή ξηρανθείσα είναι το Ιουδαϊκό έθνος. Αλλά δεν είναι μόνο η συκή το σύμβολο της Ιουδαϊκής φυλής, είναι ακόμα σύμβολο παντός έθνους, χριστιανικού έθνους.

Το οποίο δεν βαδίζει επάνω στην τροχιά την οποίαν εχάραξε ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός. Είναι εικόνα παντός έθνους που παραβαίνει τον νόμο του Θεού. Και ένα τέτοιο έθνος, αγαπητοί μου, τέτοιο είναι και το δικό μας έθνος.

Ναι, είναι γεγονός ότι το εγάπησε ο Θεός το έθνος το ελληνικό, είναι γεγονός ότι το ευλόγησε, είναι γεγονός, το μαρτυρεί η ιστορία, ότι εσκόρπησε πάνω στο έθνος μας μεγάλες ευλογίες. Και είναι πάλι γεγονός ότι προσέφερε το έθνος αυτό πολλά στην Εκκλησία και στον χριστιανισμό και στην ανθρωπότητα. Από το ελληνικό έθνος έβγηκαν μάρτυρες και ήρωες, από το ελληνικό έθνος έβγηκαν οι δάσκαλοι και πατέρες της Εκκλησίας, από το ελληνικό έθνος μας έβγηκαν οι απόστολοι που εσκόρπησαν τα φώτα. Εμείς, οι Έλληνες, ήμασταν εκείνοι που εβάπτισαν τα Βαλκάνια ολόκληρα. Εμείς ήμασταν εκείνοι που εβαπτίσαμε και τους Ρώσους και όλο τον κόσμο.

Και ήταν πράγματι δέντρο καρποφόρο η Ελλάδα. Ήταν, αλλά τώρα, στα τελευταία χρόνια, γεννάται το ερώτημα.

Εάν εμείς είμεθα έθνος καρποφόρον, συκή η οποία φέρει τους καρπούς. Δυστυχώς δεν έχω καιρό να εκταθώ περισσότερο και να αναπτύξω εις την αγάπη σας ότι το έθνος μας είναι πλέον έθνος αμαρτωλών και ασεβές. Και υπάρχει φόβος μεγάλης τιμωρίας, να υποστούμε την τιμωρία την οποία υπέστη το ιουδαϊκό έθνος. Και λέει: «Μηκέτι εκ σου καρπός γένηται εις τον αιώνα». Και μόνον υπενθυμίζω στην αγάπη σας ότι μας εξήρανε ο Θεός, μας εξήρανε μερικώς, δεν μας εξήρανε συνολικώς. Για σκεφτείτε, για σκεφτείτε. Μέσα στη Μικρά Ασία δεν ήταν η συκή, δεν ήταν η Ελλάς, η ευλογημένη Ελλάς; Δεν ήταν στη Μικρά Ασία τριάντα μητροπόλεις, τέσσερις χιλιάδες εκκλησίες, σαράντα μοναστήρια; Δεν χτυπούσαν οι καμπάνες από άκρο εις άκρο και εόρταζε;

Το δέντρο εκείνο, δεν υπάρχει πλέον ιερέας, δεν υπάρχει πλέον καλόγερος, δεν υπάρχουν πλέον σήμαντρα.

Αλλά πέρα ως πέρα στη Μικρά Ασία που ήταν ευλογημένων δένδρων, γεμάτο καρπούς, γεμάτο άνθη, γεμάτο ευλογίες, γεμάτο μάρτυρας και μάρτυρας και Αγίους, όλων αυτών των δένδρων, όλη αυτή η συκή, η περίφημος συκή, όλη αυτή η Ορθοδοξία της Μικράς Ασίας κατεστράφη παραχρήμα και θαύμασαν ο κόσμος ότι παραχρήμα εξεράνθη. Δεν υπάρχει πλέον ούτε ένας εκεί όπου χιλιάδες και εκατομμύρια μαρτύρων και αγίων εμαρτύρησαν και η Αγία Θεία των Χριστών και μείναμε εμείς. Κοίταμε πάνω στα βράχια αυτά. Αλλά φοβούμαι, αδερφοί μου, μήπως η κατάρα εκείνη η οποία μας εξήρωνε στη Μικρά Ασία, μήπως η κατάρα αυτή απλωθεί και στον τόπο μας. Μήπως ακουστεί και σε εμάς: «Μηκέτι εκ σου καρπός γένηται εις τον αιώνα». Ας παρακαλέσουμε τον Θεό να σωφρονιστούμε, να μετανοήσουμε, να έρχονται στις αρχόμενες, από τα παράθυρα μέχρι τον μικρό λαό.

Είναι εξαιρέτως αριστερή και δεξιό των κομμάτων και αποχρώσεων. Έχω ανάγκη μετανοίας, ίνα μη επάνω εις το έθνος μας ακουστεί η φοβερά. Ακούστηκε μια φορά στη Μικρά Ασία: «Μηκέτι εκ σου καρπός γένηται εις τον αιώνα». Και δεν υπάρχει πλέον χριστιανός εις τη Μικρά Ασία, που ήτανε επί αιώνες ο χριστιανισμός. Ας φοβηθούμε, αδελφοί μου, μήπως και πάνω στον τόπο αυτό που στριμωχτήκαμε, 8 εκατομμύρια, ακουστεί η παλαιά οργή του Θεού: «Μηκέτι εκ σου καρπός γένηται εις τον αιώνα». Αλλά τέλος, δεν τελειώνω. Δεν υπενθυμίζει μόνο η συκή το αμάρτημα, την αμαρτία η οποία έγινε εν τω παραδείσω. Δεν υπενθυμίζει μόνο την τιμωρία του Ιουδαϊκού λαού. Δεν αποτελεί μόνο απειλή εναντίον παντός έθνους που δεν παρουσιάζει καρπούς.

Αλλά συγχρόνως η συκιά αυτή, η συκιά ξερανθείσα αυτή, η συκιά είναι η φωτογραφία μας, αδερφοί μου. Η φωτογραφία μας είναι αυτή, η συκιά ξερανθείσα είναι. Εμείς είμαστε η συκιά άκαρπος. Μα εμείς, μα εμείς, εμείς, εμείς δεν είμαστε άπιστοι, εμείς δεν είμαστε άπιστοι. Εμείς ερχόμαστε εδώ στην εκκλησία. Να τα πεις στους απίστους, να τους πεις στους αθέους. Α, εμείς κάθε Κυριακή ερχόμαστε στην εκκλησία, τη Μεγάλη Εβδομάδα ερχόμαστε, το Πάσχα ερχόμαστε, κρατούμε στα χέρια μας βιβλία θρησκευτικά, λέμε το Κύριε, το Πάτερ ημών, το Πιστεύω. Εμείς ήμαθα εμείς.

Αλλά, χριστιανοί μου, αυτά όλα που είπα, τα βιβλία τα θρησκευτικά που διαβάζουμε, ο εκκλησιασμός μας και αυτή ακόμα η κοινωνία, η τυπική κοινωνία, όλα αυτά είναι φύλλα. Είναι φύλλα, ωραία φύλλα που δίνουν κάποια ομορφιά στο δέντρο, αλλά δεν έχουν καρπούς.

Πού είναι οι καρποί μας, αδελφοί μου; Εκκλησιαζόμεθα, κοινωνούμε, εξομολογούμεθα. Πού είναι οι καρποί μας; Ο Χριστός ζητεί καρπούς. Δέντρα, γέμισε η νήσος από δέντρα άκαρπα. Είναι ζήτημα σήμερα μέσα στους χίλιους Χριστιανούς να βρεις ένα δέντρο καρποφόρον. Είμαστε δέντρα άκαρπα, μάλιστα είμαστε δέντρα άκαρπα. Δέντρον άκαρπον, τον βλέπεις εκείνον εκεί; Τον βλέπεις; Είναι δέντρον άκαρπον. Είναι δέντρον διότι είναι ακόλαστος. Είναι δέντρον άκαρπον διότι έβριζε, εγκατέλειψε τη γυναίκα του, εγκατέλειψε τα παιδιά του, είναι δέντρον άκαρπον.

Δεν υπάρχει σε αυτόν ο καρπός που λέγεται καθαρότης ζωής, δεν υπάρχει σε αυτόν η εγκράτεια. Δέντρον άκαρπον είναι ο μέθυσος, δέντρον άκαρπον είναι ο πλεονέκτης, δέντρον άκαρπον είναι ο φιλάργυρος και ο πλεονέκτης, δέντρον άκαρπον είναι ο βλάσφημος, δέντρον άκαρπον είναι ο θυμώδης, δέντρον άκαρπον είναι ο φθονερός. Δέντρον πικρόν, πικρότατον και ασεβέστατον, πικρόν είναι ο άνθρωπος που μες στην καρδιά του έχει το μίσος και το φαρμάκι έναντι του άλλου. Δέντρα άκαρπα, εγέμισε η νήσος δέντρα άκαρπα. Και ακούετε η φωνή, ακούετε η φωνή του Κυρίου; Να, «Παν δένδρον», για ακούστε, είναι νόμος της ζωής, είναι νόμος της ιστορίας, γραμμένος παντού. Τα είπε πολύ απλά το Ευαγγέλιο του Χριστού. Τι είπε ο Κύριος; «Παν δένδρον μη ποιούν καρπόν καλόν εκκόπτεται και εις πυρ βάλλεται». Κάθε δέντρο, λέει, που δεν κάνει... Κάθε δέντρο μέσα στο περιβόλι έχει τον προορισμό του. Η λεμονιά δίνει τα λεμόνια του.

η πορτοκαλιά τα πορτοκάλια, η κερασιά τα κεράσια, και κάθε δέντρο να έχει τον προορισμό του. Εμείς τι προσφέρουμε εις τον Θεόν; «Παν δενδρον μη ποιουν καρπον καλον εκκοπτεται και εις πυρ βαλλεται». Είναι λόγος του Χριστού. Τι προσφέρουμε εμείς; Πού είναι οι καρποί μας; Πού είναι η πραότης μας; Πού είναι η αγάπη; Πού είναι η δικαιοσύνη; Πού είναι το έλεος; Πού είναι το ενδιαφέρον για τον άλλον; Χριστιανοί με φύλλα μόνο είμαστε, μια συκιά που έχει ωραία φύλλα, τεράστια ωραία φύλλα, ωραία φύλλα, αλλά λείπει ο καρπός, λείπει. Και έτσι λοιπόν απάνω μας είναι η οργή του Θεού.

Και υπάρχει κίνδυνος από ώρα σε ώρα να πει: «Παν δέντρο μη ποιούν καρπόν εκκόπτεται και εις πυρ βάλλεται». Αλλά κρατάει τα δέντρα αυτά ο Χριστός, ή μάλλον τα κρατάει η προσευχή της Υπεραγίας Θεοτόκου. Είναι έτοιμο να πέσει επάνω τσεκούρι, τσεκούρι να πέσει επάνω, η οργή του Θεού να τα κατακόψει τελείως τα δέντρα αυτά. Αλλά μας παρακαλεί η Υπεραγία Θεοτόκος, παρακαλούν οι Άγιοι και οι πάντες και ζητούν προθεσμία και λέγουν: «Δώσε, δώσε καινούργια προθεσμία στο λαό το χριστιανικό. Δώσε προθεσμία, νέα παράταση, προθεσμία. Παράτεινον τον λαό σου». Ας μας δώσει προθεσμία και νέα προθεσμία.

Ας προσπαθήσουμε, αγαπητοί μου, όλοι που ακούσαμε σήμερα το κήρυγμα αυτό της Ιγκύς Λανδής, ας προσπαθήσουμε όλοι να γίνουμε δέντρα καρποφόρα. Για δέντρα με ανθό, δέντρα με καρπούς αγίους και εναρέτους, με δέντρα με εκδηλώσεις σπουδαίες. Ας γίνουμε όλοι τέτοια δέντρα, για να μας αξιώσει ο Θεός μια μέρα από τη γη αυτή να φτάσουμε επάνω στα ουράνια, κοντά εις τον Χριστό που εν πέδεσιν είτε και πριπτιούτε εις πάντας τους αιώνας.

Διεμερίσαντο τα ιμάτιά μου εαυτοίς και επί τον ιματισμόν μου έβαλον κλήρον. Και πάλιν, αγαπητοί μου χριστιανοί, ευρισκόμεθα δια μίαν ακόμη φοράν ενώπιον του Εσταυρωμένου. Ποιος που χθες το βράδυ ήκουσε το «Σήμερον κρεμάται επί ξύλου»;

Την ακολουθία της Μεγάλης Παρασκευής και ακούει τα τροπάρια αυτά, τα εμπνευσμένα, τα θεϊκά τροπάρια και παρακολουθεί την ιεράν ακολουθία της Αποκαθηλώσεως. Ποιος, λέγω, που βλέπει σήμερα μπροστά, μέσα στο κέντρο του Ναού, υψούμενον τον Εσταυρωμένον, ποιος είναι εκείνος που δεν συγκινείται, που το κορμί του δεν διατρέχει ως ρεύμα ηλεκτρικόν το ρίγος της ιεράς συγκινήσεως; Ποιος δεν συγκινείται; Μόνο καρδιές που είναι σκληρές σαν την πέτρα, μόνο καρδιές αναίσθητες και άπιστες, μόνο αναίσθητοι άνθρωποι όπως ήσαν οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι, μόνο αυτοί δεν μπορούν να αισθανθούν το μεγαλείο της σημερινής ημέρας.

Η θέα του Εσταυρωμένου προκαλεί πάντοτε τα δάκρυα, τα δάκρυα τα οποία ρέουν από τους οφθαλμούς όλων των ανθρώπων, όλων των γενεών, τα δάκρυα που γίνονται ποτάμι. Αλλά εις τας συγκινήσεις αυτάς τας ιεράς, εις τους παλμούς αυτούς τους αγίους, εις τα δάκρυα αυτά δεν πρέπει να αρκεσθούμεν, αγαπητοί μου χριστιανοί.

Έχει ανάγκη ο Χριστός από τα δάκρυά μας; Σας ερωτώ, έχει ανάγκη ο Χριστός από τα δάκρυά μας; Δεν έχει ανάγκη ο Χριστός από τα δάκρυά μας. Ο ίδιος όταν ανέβαινε τον ανηφορικό δρόμο του Γολγοθά, όταν εβάδιζε ο Χριστός την οδόν του μαρτυρίου και όπισθεν από το σταυρό του ευρίσκοντο οι μυροφόρες γυναίκες και έκλαιον και θρηνούσαν και εκόπτοντο και ωδύροντο, λέγει ο Ευαγγελιστής, εστράφη σε μια στιγμή ο Χριστός και είπε τα εξής λόγια: «Γυναίκες Ιερουσαλήμ, μην κλαίετε επ' εμέ». Γυναίκες, λέει, τα δάκρυά σας φυλάξατε για άλλες υποθέσεις. Κλάψατε για τους άνδρες σας, για τα παιδιά σας, για τον κόσμο ολόκληρο τον αμαρτωλό. Για μένα μην κλαίετε, γιατί θα έρθουν, λέει, ημέρες δυστυχίας, θα έρθουν ημέρες απεριγράπτου φρίκης, όπως και ήρθαν

μετά 30 χρόνια, ύστερα από το φρικτό έγκλημα του Γολγοθά. Θα έρθουν, λέγω, ημέρες φρικτές, που ο κόσμος θα καλοτυχίσει τις γυναίκες εκείνες που δεν κρατήσανε ποτέ στην αγκαλιά τους μικρά παιδιά. «Μην κλαίετε», είπε. Αυτό απευθύνει και προς εμάς, αγαπητοί μου, κατά την ημέρα αυτή.

Τα δάκρυά σας φυλάξετέ τα, χριστιανοί, για άλλες υποθέσεις του κόσμου τούτου. Δεν έχει ο Ναζωραίος ανάγκη από τα δάκρυά μας. Δι' αυτό και εγώ, αντί να περιγράψω τα πάθη του Κυρίου που είναι γνωστά σε εμάς, σε εσάς, και να προκαλέσω δάκρυα, εφήμερα και μάταια δάκρυα και προσωρινά μου δάκρυα, θα σας παρακαλέσω πολύ κατά την αγία ταύτη ημέρα της Μεγάλης Παρασκευής.

Όλοι μας είμαστε συγκεντρωμένοι στον Υιόν του Θεού. Θα σας παρακαλέσω να προσέξουμε μία και μόνο λεπτομέρεια από τα πάθη του Κυρίου, μία λεπτομέρεια διδακτική, μία λεπτομέρεια την οποία, αν προσέξουμε πολύ, έχουμε να ωφεληθούμε. Άντρες λοιπόν και γυναίκες και παιδιά, ας πλησιάσουμε τον Εσταυρωμένο, ας βαδίσουμε πάνω στον Γολγοθά, τον φρικτό Γολγοθά, και ας ακούσουμε κάτι. Ας ακούσουμε ένα δίδαγμα από τα διδάγματα εκείνα, τα άπειρα διδάγματα, τα οποία ως από υψηλής καθέδρας όλων των αιώνων θα απευθύνει προς το ανθρώπινο γένος ο Εσταυρωμένος. Ας προσέξουμε, λέγω, μία λεπτομέρεια, λεπτομέρεια από τα πάθη του, την οποίαν είδε, προείδε 800 χρόνια ο Δαβίδ ο Προφήτης και την οποίαν προεφήτευσε και έγραψε και την οποίαν ηκούσαμε προ ολίγου ως προκείμενον του Εσπερινού της Αποκαθηλώσεως.

Διεμερίσαντο τα ιμάτιά μου εαυτοίς και επί τον ιματισμό μου έβαλον κλήρον. Πόσο ευτυχής θα ήμουν, αγαπητοί μου χριστιανοί, εάν κατορθώσω αυτά τα λίγα λόγια σαν καρφιά χρυσά να βάλω μέσα στην καρδιά σας. Πόσο θα είμαι ευτυχής αν μπορέσω τα λόγια αυτά να τα προσέξετε όλοι μας, εις τρόπον ώστε όταν βγείτε από το ναό να έχετε αποκομίσει πνευματική ωφέλεια.

του Εσπερινού της Ιεράς Αποκαθηλώσεως. Ας προσέξουμε κάτι ολίγο. Ο Κύριός μας δεν είναι μόνο άνθρωπος, είναι Θεός, είναι Θεάνθρωπος και ως Θεός δεν έχει ανάγκη από ενδυμασία, είναι ο περιβαλλόμενος το φως ως ιμάτιον. Το φως είναι ενδυμασία του Θεού, αλλά ως άνθρωπος όμως που εφόρεσε ανθρωπίνη σάρκα, ως άνθρωπος έχει ανάγκας φυσικάς.

Έχει ανάγκη και τροφής και ύδατος, έχει ανάγκη και ενδυμασίας. Είχε ανάγκη ο Χριστός για να προφυλάσσεται από τας θερμάς ακτίνας του ηλίου και να προφυλάσσεται από το ψύχος του χειμώνος. Είχε ανάγκη από ενδυμασία ο Χριστός όπως και πας άλλος άνθρωπος στον κόσμο αυτόν και είχε ρούχα ο Χριστός.

Ρούχα όμως που δεν έμοιαζαν σαν τα ρούχα που φορούν οι βασιλιάδες, σαν τα ρούχα που φοράνε οι μεγιστάνες και οι πλούσιοι και οι άνθρωποι του πλούτου. Σαν ρούχα που είναι ρούχα από ύλη πανάκριβη, αλλά είχε ρούχα πτωχικά, σαν τα ρούχα αυτά που φορούσαν οι χωριάτες της Γαλιλαίας.

Σαν τα ρούχα αυτά που φορούσαν οι ψαράδες της λίμνης Γεννησαρέτ. Ρούχα απλά, ρούχα που έχουν μεγάλη σημασία, γιατί τα ρούχα αυτά τα είχανε τα Άγια Χέρια της Παναγίας, τον αργαλειό της Παναγίας. Η ίδια τα είχε υφάνει τα ρούχα που φορούσε ο Χριστός. Ναι, και τα ρούχα αυτά ήτανε και εσωτερικά και εξωτερικά.

Από όμως τα ρούχα αυτά ξεχωρίζει ένα ρούχο. Ρούχο που θα το έχετε ακούσει τώρα στα Πάθη του Κυρίου. Και το ρούχο αυτό, το ακριβότερο που ήταν επάνω στο κορμί του Χριστού, το αγιασμένο κορμί του Χριστού, το ακριβότερο ρούχο αυτό ήταν ο χιτών ο άρραφος, δηλαδή ενώ τα άλλα ρούχα ήταν κομμάτια κομμάτια ραμμένα όπως τα ράβουν οι ραφτάδες, αυτό το ρούχο στην εποχή εκείνη ήταν ολόκληρο, δεν είχε πάει βελόνι επάνω, αλλά ήταν υφαντό, πλεγμένο με τα Άγια Χέρια της Παναγίας μας.

Ήταν από το λαιμό μέχρι το κάτω, ένα είδος χιτώνος, τον οποίο φορούν μέχρι σήμερα οι Αραπάδες, οι Άραβες, μέσα στις ερήμους. Ένα τέτοιο λοιπόν ήταν ο χιτών ο άρραφος, ο υφαντός άνωθεν. Τα ρούχα αυτά λοιπόν του Χριστού, τα φτωχικά ρούχα του Χριστού που επαναλαμβάνω για μία ακόμη φορά, τα ύφανε η Παναγία Θεοτόκος στον αργαλειό της, τα ρούχα αυτά είχαν μεγάλη αξία.

Ρούχα που φοράνε αμαρτωλοί είναι μολυσμένα, αλλά ρούχα που αγγίζουν οι Άγιοι είναι αγιασμένα, και τα ρούχα αυτά του Χριστού ήτανε θαυματουργικά ρούχα. Γιατί εμείς πιστεύουμε, οι Ορθόδοξοι, αγαπητοί μου αδελφοί, ότι ό,τι άγγιξε ο Χριστός, και τα καρφιά και τα ξύλα και τα λουλούδια και τα μαντήλια και ό,τι άλλο άγγιξαν τα άγια χέρια του Χριστού, έχουν δύναμη θαυματουργική. Το πιστεύουμε εμείς αυτό οι χριστιανοί και πιστεύουμε ότι ό,τι ο Χριστός αγγίζει είναι αγιασμένο και τα

Τα ρούχα που άγγιξαν το κορμί του Χριστού ήταν αγιασμένα τα ρούχα και το λέγει αυτό το Ευαγγέλιο, ότι μια γυναίκα που είχε αρρώστια αθεράπευτο, μια γυναίκα που εξόδευσε την περιουσία στους γιατρούς, μια γυναίκα που δεν μπορούσε κανένας γιατρός ή κανένα φάρμακο να τη θεραπεύσει, μια γυναίκα προσεπάθησε να πλησιάσει τον Χριστό και επειδή ήταν μολυσμένη προσπάθησε να πλησιάσει τον Χριστό εκ των όπισθεν και όταν, λέγει η Αγία Γραφή, το Ευαγγέλιο, άγγιξε με τα δάχτυλά της τα ρούχα του Χριστού μας, έφτανε αυτό το άγγιγμα να την κάνει καλά και να θεραπευτεί αμέσως μια γυναίκα που ήταν 18 χρονών άρρωστη.

Και ο Χριστός είπε ότι αυτή την ώρα αισθάνθηκα κάποια δύναμη να βγαίνει μέσα από το κορμί μου, γιατί ήταν η δύναμη του θαύματος, η δύναμη της πίστεως. Ώστε τα ρούχα του Χριστού είναι θαυματουργικά. Ω, μια κλωστή, δώστε μου μια κλωστή! Ω, μια κλωστή! Τι να τα κάνεις τα ρούχα τα μεταξωτά όταν σκεπάζουν κορμιά αμαρτωλά; Τι να κάνεις τας πορφύρας και τας βύσσους με τα οποία σε ενδύονται οι βασιλείς της γης; Δώστε μου μια κλωστή από την αγία αυτή κλωστή που ήταν ραμμένα τα ρούχα του Χριστού μου. Δώστε μου μια κλωστή και θα σας δώσω τα βασίλεια του κόσμου. Αλλά τα ρούχα του Χριστού μας πού πήγαν, πού κατήντησαν; Είναι θέλημα Θεού τα ρούχα του Χριστού να πέσουν στους ανόμους, όπως ο ίδιος έπεσε στα χέρια των ανόμων και των ασεβών και των αμαρτωλών ανθρώπων. Κατά παρόμοιον τρόπον και τα περιβλήματα της αρχικής του υποστάσεως περιήλθαν εις τους εχθρούς του. Ευχαριστώ.

Όταν τον οδήγησαν επάνω στον Γολγοθά σαν το πρόβατο που το παίρνει ο χασάπης και δεν φέρνει καμία αντίσταση και το πάει στο σφαγείο και το αρνάκι με τα μάτια του τα πονεμένα κοιτάζει τον ουρανό, έτσι σαν το αρνί ο Χριστός, τον οδήγησαν επάνω, δεν άνοιξε το Άγιον Του στόμα, δεν διαμαρτυρήθηκε, δεν ύβρισε, δεν εγόγγισε, αλλά ο αμνός του Θεού οδηγήθηκε επάνω στον Γολγοθά.

Και εκεί τότε έκαναν τότε σύμφωνα με τον νόμο που είχαν περί σταυρού. Τότε ο αξιωματικός που ήταν επάνω στο απόσπασμα διέταξε, βάρβαρος, διέταξε να γδύσουν τον Χριστό, γιατί ήταν νόμος όποιος εσταυρώνατο να τον γδύνουνε.

Να τον γδύνουν και να μένει γυμνός. Και γυμνός να σταυρώνεται πάνω στο ξύλο του Σταυρού. Βάρβαρα λοιπόν χέρια Ρωμαίων στρατιωτών αφήρεσαν ένα, ένα και ένα τα ρούχα του Χριστού. Αφήρεσαν τον χιτώνα με ευκολία.

Αλλά δεν αφήρεσαν τα άλλα ρούχα με ευκολία.

Όταν προχώρησαν μέσα στα εσωτερικά ρούχα του Χριστού, πόσο πόνεσε ο Χριστός, γιατί εμείς ερχόμαστε εδώ στην Εκκλησιά, μα δεν προσέχουμε τις διάφορες λεπτομέρειες. Το ρούχο το πρώτο το αφαίρεσαν με ευκολία, το δεύτερο με ευκολία, μα το εσωτερικό ρούχο που ήταν κατά σάρκα, το κατά σάρκιον, δεν μπορούσαν να το ξεκολλήσουν, γιατί ήταν ματωμένος ο Χριστός από τις πληγές, από το φραγγέλιο το φρικτό, και ήταν όλο το κορμί του Χριστού πληγωμένο, μια πληγή, και είχαν κολλήσει επάνω στη σάρκα του το εσωτερικό

Και τα βάρβαρα χέρια, ξεκολλώντας το ένδυμα, την ενδυμασία του Χριστού, το ρούχο του Χριστού, ξεκόλλησαν ακόμα και σάρκες Του, και πονούσε ο Χριστός. Έβγαλαν όλα τα ρούχα Του και ήταν ματωμένος και παρουσιάστηκε μπροστά στα μάτια των Αγγέλων και των Δαιμόνων, παρουσιάστηκε μπροστά σε όλη την κτίση, οποία ντροπή και οποία καταισχύνη, παρουσιάστηκε γυμνός.

Για σταματήστε, Χριστιανοί μου, λίγες στιγμές επάνω στη λέξη αυτή, γυμνός. Γυμνός ο Χριστός. Σύννεφα του ουρανού που ταξιδεύετε ψηλά στον ουρανό, ελάτε να σκεπάσετε τον Εσταυρωμένο, για να μην τον βλέπουν οι κατησχυμένοι των αιώνων.

Και εσείς, λουλούδια της γης και δέντρα πλατύφυλλα, από αυτά τα πλατιά φύλλα, βαθυπράσινα φύλλα, ελάτε λοιπόν να σκεπάσετε τον γυμνό Χριστό. Και εσύ, ήλιε, έλα να σκεπάσεις, να κρύψεις την αχτίνα σου για να μην βλέπεις το σώμα του Ιησού Χριστού, το ακήρατο σώμα του Χριστού που βλέπουν τα αμαρτωλά τα βλέμματα.

Γυμνός, για να μας υπενθυμίζει, χριστιανοί μου, μια μεγάλη αλήθεια: ότι γυμνοί γεννήθημεν. Κοιλίας της μητρός μας γυμνοί πέφτουμε από την κοιλιά της μάνας μας και δεν έχουμε στα χέρια μας ούτε λεπτά ούτε τίποτα, και γυμνοί πάλι θα πάμε μια μέρα στη μαύρη γη.

Γυμνός, για να μας υπενθυμίζει τη ματαιότητα του κόσμου τούτου. Γυμνός, για να μας υπενθυμίζει τον γυμνό Αδάμ, που τον εγύμνωσε η αμαρτία και σκεπάστηκε εκείνος με φύλλα συκής. Γυμνός ακόμα, αδελφοί μου, γιατί, όπως λέγουν οι Πατέρες της Εκκλησίας μας,

Ερμηνεύοντας το σχετικό χωρίο, όπως ένας που κάνει λουτρό δεν πάει με τα ρούχα του μες στο μπάνιο, αλλά βγάζει τα ρούχα του όλα και πέφτει μες στο μπάνιο, έτσι και ο Χριστός ετοιμάζεται να δώσει το μπάνιο του, να δώσει λουτρό όχι για τον εαυτό του, διότι ήταν καθαρός ο ίδιος, αλλά την ώρα εκείνη ήταν εκείνος αντιπρόσωπος της ανθρωπότητας, να κάνει λουτρό εν τω αίματί του, να πλύνει εμένα, να πλύνει εσένα, να πλύνει τον κόσμο ολόκληρο.

τα μάτια των Ιουδαίων και των Φαρισαίων και των Γραμματέων και κρυβόταν στις σπηλιές τα άγρια θηρία. Την ώρα εκείνη που γυμνός, κατάγυμνος, παρουσιάστηκε μπρος στο ολόκληρο το σύμπαν, την ώρα εκείνη τέσσερα καρφιά ακουστήκανε.

Τέσσερα στρατιώτες άρπαξαν το ένα καρφί, το δεύτερο καρφί, το τρίτο καρφί. Ακούστηκε ο χτύπος επάνω στην Άγια Σάρκα του Χριστού, τη λεπτή και ευαίσθητη. Το αίμα πιτσίλησε, επετάχθηκε, πότισε τον βράχο του Γολγοθά και τότε τον ύψωσαν επάνω αιμόφυρτο, επάνω στο ξύλο του Σταυρού.

Ποιος δεν θα συγκινείτο; Αλλά αυτοί ήταν τίγρεις, δεν ήταν άνθρωποι. Και όπως η τίγρη γλείφει τα νύχια της και παίζει με την αντιλόπη, με την έλαφο, με το θύραμά της, έτσι και η τίγρη, σαν αυτή η ανθρωπόμορφη τίγρη.

Παίζουν, μάλιστα κάτω από το σταυρό του παίζουν. Και οι στρατιώτες, σύμφωνα με τον νόμο, τα ρούχα του Χριστού ανήκαν στους εκτελεστάς.

Ανήκαν στους εκτελεστάς, τα πήραν λοιπόν τα ρούχα του Χριστού και τα μοίρασαν, τα εσωτερικά του ρούχα, τέσσερα μεράδια. Ήτανε τέσσερις οι στρατιώτες που τον κάρφωσαν. Επήρε ο ένας το ένα, επήρε ο δεύτερος το τρίτο, επήρε ο άλλος το τέταρτο και έμεινε μόνον ο χιτώνας. Έμεινε μόνο ο χιτώνας ο άρραφος, ο υφαντός. Μα τώρα τι να γίνει; Να πιαστούνε κάτω από το σταυρό ποιος θα τον πάρει; Να τον κομματιάσουν; Δεν

κομματιάσουν, έδινε και αξία. Ένας λοιπόν έβγαλε μέσα από την τσέπη του τα ζάρια με τα οποία έπαιζαν οι μέθυσοι στρατιώτες και κάποιο από εκείνα τα ζάρια τα έβαλε μέσα στο πηλικιό του ή στο κράνο το στρατιωτικό του. Τα ανακάτεψε βιαστικά βιαστικά για να δούνε πού θα πάει αυτό το ρούχο, ο χιτών ο άρραφος. Παίζουν λοιπόν κάτω από τον σταυρό, ώστε τη στιγμή αυτή, στο δράμα των δραμάτων, για προσέξτε να δείτε τι παρουσιάζεται.

Στη στιγμή, γιατί μέσα στο δράμα των δραμάτων παίζουν όλοι, είναι μέσα. Στη δραματική στιγμή αυτή που παίζουν οι στρατιώτες, βλέπω τον χαρτοπαίκτη να μπαίνει και αυτός στην κατάλληλη ώρα μέσα στο δράμα του σταυρού. Έτσι είναι.

Ο χαρτοπαίκτης αδιαφορεί, αδιαφορεί, παίζει, παίζει ακόμα κι αν το παιδί του παίζει ζάρια, παίζει χαρτοπέκτηων, παίζει τα ζάρια του κι αν ακόμα το παιδί του είναι άρρωστο στο κρεβάτι, κι αν η γυναίκα του δεν έχει ψωμί και φάρμακα εκείνες των νοσοκομείων, παίζει ακόμα άφλοιος και την ημέρα της κηδείας της μάνας του παίζει.

Παίζει διότι καταβάλλει το δαιμόνιο της χαρτοπαιξίας. Έτσι λοιπόν κάτω από το σταυρό του Κυρίου πλησιάζει ο χαρτοπαίκτης, αδιαφορεί για τα πάντα, και όταν ακόμα απάνω από το σταυρό πέφτουν οι ρανίδες του αίματος του Κυρίου.

Ναι, κατά αυτόν τον τρόπο, αδελφοί μου. Διεμερίσαντο τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς καὶ ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου ἔβαλον κλῆρον. Αλλά, αδελφοί μου, πριν τελειώσω, θα με επιτρέψετε δύο-τρία λεπτά.

Να παρουσιάσω ακόμα τα διδάγματα, τα πορίσματα τα οποία βγαίνουν από το ρητόν.

Από το γεγονός αυτό, διεμερίσαντο τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς καὶ ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου ἔβαλον κλῆρον.

Θέλω να σας ρωτήσω, όλους σας που είστε εδώ μέσα σας κάνω ερώτημα.

Μια φορά ξεγυμνώθηκε ο Χριστός, τον ξεγύμνωσαν μια φορά οι άνθρωποι το Χριστό και παρουσιάστηκε ο Χριστός γυμνός. Μόνο μια φορά; Τι λέτε εσείς που είστε εδώ μέσα όλοι; Παρουσιάστηκε ο Χριστός μια φορά; Μόνο μια φορά χέρια ανθρώπων

Έβαλαν και τον γυμνώσαν. Μακάρι να ήταν μια φορά. Μακάρι μόνο οι Ρωμαίοι στρατιώτες να του πήραν τα ρούχα και τα μοίρασαν και να τον παρουσιάσαν γυμνό μπροστά στο σύμπαν ολόκληρο. Αλλά πολλές φορές, όχι μια φορά, πολλές φορές, χιλιάδες φορές, διά μέσου των αιώνων, επαναλαμβάνεται η γύμνωση του Χριστού. Επαναλαμβάνεται η βίαιη απόσπαση της ενδυμασίας του Χριστού. Μα πώς γίνεται αυτό το πράγμα; Πώς γίνεται; Κάνουμε κάτι χειρότερο, αδελφοί μου. Οι στρατιώτες μια φορά τον γυμνώσανε.

απλώς τον γυμνώσανε, αλλά σεβαστήκανε το ρούχο που ύφανε η Παναγιά, σεβαστήκανε το χιτώνα και δεν τον κόψανε κομμάτια-κομμάτια. Αλλά εμείς προχωρούμε περισσότερο, οι Χριστιανοί. Προχωρούμε περισσότερο οι λεγόμενοι Χριστιανοί και παίρνουμε τον άρραφο χιτώνα του Χριστού, τον υφαντόν άνωθεν, παρακαλώ προσέξατε, παίρνουμε τον υφαντόν χιτώνα που δεν τον επείραξαν οι στρατιώτες.

...αλλά διελάχοντο τα ιμάτια μεταξύ τους, πήραμε, λέγω, τον άρραφον αυτόν χιτώνα και τον κάναμε κομμάτια, κομμάτια, κομμάτια. Μα ποιος είναι αυτός ο άρραφος χιτώνας που τον κάναμε κομμάτια; Ο άρραφος χιτώνας ήταν...

Ήταν ένας και δεν είχε κανένα κομμάτι ραμμένο με τον άλλον. Ο άρραφος χιτώνας, όπως λέγουν οι πατέρες της Εκκλησίας, αδελφοί μου, είναι η ενότης της Αγίας ημών Εκκλησίας. Γιατί ο Χριστός στον κόσμο ήθελε να φτιάξει μια Εκκλησία. Μια Εκκλησία. Και η Εκκλησία είναι ο άρραφος χιτώνας. Και όπως ο άρραφος χιτώνας δεν μπορεί να τον σκίσεις, έτσι και η Εκκλησία είναι μία, εις μίαν Αγία Αποστολική Εκκλησία. Αλλά τι συνέβη; Στο Άγιον Όρος, που είχα πάει και εγώ αμαρτωλός να προσκυνήσω το Άγιον Όρος, πήγα σε μία εκκλησία, σε ένα μοναστήρι, και τρόμαξα, γιατί μόλις μπήκα μπροστά στην εκκλησία, στον νάρθηκα, είδα μία εικόνα τρομακτική.

Είδα τον Χριστό γυμνό και είδα πάνω στο κορμί του Χριστού τον χιτώνα του κομμάτια κομμάτια. Και είναι κομμάτια, κομματιασμένος ο χιτώνας του Χριστού. Και είδα κοντά στον Χριστό, στην εικόνα τη ζωγραφισμένη, είδα κάποιον άγγελο να ρωτάει τον Χριστό και λέει: «Χριστέ, ποιος σου έσκισε τον χιτώνα σου; Ποιος τον έκανε; Τις διέρρηξε τον χιτώνα σου; Ποιος τον έκανε κομμάτια τον χιτώνα σου;»

Τούτο χέρια στρατιωτών έκαναν; Και απαντούσε ο ένας άλλος άγγελος. Και έδειχνε μια μαύρη φυσιογνωμία, έναν μαύρο άνθρωπο κοντά στον Χριστό που είχε σκισμένο τον χιτώνα του. Έδειχνε έναν άλλον, ήταν ο Άριος. Ο Άριος, λέει, διέρρηξε τον άρραφο χιτώνα σου.

Ο Άριος με τα διδάγματά του, μα ένας Άριος; Βάλλουν σήμερα πολλοί αμαρτωλοί αιρετικοί. Πολλοί που δεν συμφωνούν με την Αγία μας Εκκλησία, με τη μίαν Αγίαν Αποστολικήν Ορθόδοξον Εκκλησίαν. Όλοι αυτοί που δεν συμφωνούν, όλοι αυτοί που διαφωνούν, όλοι αυτοί που βάλλουν εναντίον της Αγίας μας Εκκλησίας.

Δεν κάνουν τίποτε άλλο, αγαπητοί μου χριστιανοί, παρά να αρπάζουν με τα βρωμερά τους χέρια τον άρραφο χιτώνα της ενότητος της Εκκλησίας μας και να τον τεμαχίζουν και να τον σκορπάνε δεξιά και αριστερά. Και θέλω να πιστεύω, αγαπητοί μου, ότι αν σήμερα ο χριστιανισμός δεν μπορεί να προχωρήσει, εάν σήμερα ο χριστιανισμός δεν μπορεί να κατακτήσει χώρα, εάν δεν μπορέσουμε να κάνουμε τον κόσμο χριστιανό, μια αιτία είναι η διαίρεσή μας.

Ήρθε ο Χριστός να μας ενώσει και εμείς σήμερα είμεθα διηρημένοι εκκλησίες, διηρημένοι εκκλησίες, και είναι ακριβώς ο χιτών ο άρραφος ο τεμαχισμένος σε μύρια τεμάχια.

Για να παρουσιάζει το φαινόμενο της διαιρέσεως αυτής. Ναι, και όταν λοιπόν κάθε αιρετικός παίρνει τον χιτώνα, την ενότητα της Εκκλησίας μας, και την διαιρεί την Εκκλησία μας, όταν κάθε αιρετικός τεμαχίζει την Εκκλησία του Χριστού, τότε ο Δαβίδ ξεκρεμνάει την κιθάρα του και ψάλλει μελαγχολικά και λέγει: «Διεμερίσαντο. Ποιοι διεμερίσαντο; Διεμερίσαντο. Ποιοι διεμερίσαντο; Αιρετικοί διεμερίσαντο. Διεμερίσαντο τα ιμάτιά Σου, Κύριε, και επί τον ιματισμόν Σου έβαλον κλήρον». Αλλά δεν είναι μόνο αιρετικοί, αγαπητοί μου, οι οποίοι σχίζουν τον άρραφον χιτώνα του Χριστού μας. Είναι και κάποιοι άλλοι, αγαπητοί μου. Είναι, τους βλέπετε. Βλέπετε εκεί κάτω σε κάποια γωνιά του κόσμου τούτου, σε κάποια τρύπα, σε κάποια τρώγλη. Βλέπετε; Ω, εσείς.

Ω εσείς που με τα κουστούμια σας, τα ωραία κουστούμια, οι πλούσιοι του κόσμου τούτου, οι βασιλείς και άρχοντες που θα φοράτε τώρα τη Μεγάλη Παρασκευή και το Πάσχα, τα ωραία κουστούμια που τα ράψανε οι μοδίστρες του κόσμου και τα Ινστιτούτα της Καλλονής, αγρός υπονομός...

Λοιπόν, όλοι εσείς που έχετε στολισμένα τα κορμιά σας με πολύτιμα μετάξια, για σκεφτείτε την ώρα αυτή κάπου εκεί πόσοι περπατούν πεινασμένοι, πόσοι περπατούν γυμνοί στον κόσμο αυτό και δεν έχουν ρούχα να έρχονται στην Εκκλησία του Χριστού. Ποιος τους αφαίρεσε τα ρούχα αυτά; Κάθε φορά, ναι, κάθε φορά, κάθε φορά που η αδικία και η ασπλαχνία και η πλεονεξία του κόσμου κάνει τον φτωχό να περπατεί γυμνός, κάθε φορά που τον κάνει να πεινάει και να υποφέρει, κάθε φορά που το παίρνει ο πλούσιος από το στόμα του, η αδικία του κόσμου παίρνει από το στόμα την μπουκιά του και τον αέρα του ακόμα, αν ήταν δυνατό, και τα ρούχα του. Κάθε φορά που αδικείται ένας πτωχός, ναι, κάθε φορά, τότε ο προφήτης λαμβάνει την κιθάρα του και λέγει:

Διεμερίσαντο τα ιμάτια των πτωχών και επί τον ιματισμόν των έβαλον κλήρον. Για θυμηθείτε, ναι, αλλά μόνον οι αιρετικοί, μόνον οι άσπλαχνοι διαπράττουν το έγκλημα αυτό; Να διασκορπίζουν τα ιμάτια του Κυρίου.

Επιτρέψατέ μου, αδελφοί μου, να προσθέσω μία ακόμη πινελιά στον πίνακα αυτών των φρικτών, τον οποίον παρουσιάζει η απόσπαση βίᾳ των ιματίων του Χριστού. Ποια είναι αυτή, αγαπητοί μου; Όχι μόνον άτομα, αλλά και οικογένειες, αλλά και έθνη μικρά υφίστανται το μαρτύριο το οποίο υπέστη ο Χριστός, υφίστανται την ατίμωσή μας. Για θυμηθείτε, αδέρφια μου, όσοι είστε εδώ πέρα, όσοι είστε πάνω από 40 χρονών, απάνω από 30 χρονών. Διότι τα μικρά αυτά παιδιά δεν γνωρίζουν τίποτα πολύ. Και εύχομαι ούτε αυτά ούτε τα εγγόνια τους να δοκιμάσουν. Για πάτε πίσω με τα φτερά της διάνοιάς σας, πάτε πίσω πριν 20 χρόνια και θυμηθείτε το.

το Πάσχα του '41, το Πάσχα του '42, το Πάσχα του '43, που δεν είχαν φαγητό οι άνθρωποι, που περπατούσαν με κουρέλια ξυπόλητοι μέσα στον δρόμο της Αθήνας και του Μοσχάτου και του Ρέντη και από παντού μυριάδες νεκρών.

Για θυμηθείτε τι συνέβη τότε, τι συνέβη. Τρεις κατοχές στο έθνος μας. Διεμερίσαντο, Ελλάς, διεμερίσαντο, Ελλάς, τα ιμάτιά σου και επί τον ιματισμόν σου έβαλον κλήρον. Έτσι έλεγα στα Γρεβενά όταν ευρέθηκα και εγώ μέσα στο χάος αυτό, τη Μεγάλη Παρασκευή. Από το ένα μέρος ήταν οι άλφα, από το άλλο μέρος ήταν οι άλλοι και είχαν κομματιάσει την Ελλάδα, τα νησιά της, τα πελάγη της, τα αγαθά της, και οι Έλληνες πεινασμένοι δεν είχαν ούτε καν έλαιον, ούτε μια σταλαγματιά, όχι στα φαγητά τους, ούτε στην καντήλα του Παναχρίστου να βάλουν λάδι, ούτε είχαν αντίδωρο, ούτε θεία κοινωνία.

...Διεμερίσαντο, ω Ελλάς, ω πατρίς μου, τα ιμάτιά σου και επί τον ιματισμόν σου έβαλον κλήρον. Και, αδελφοί μου, δεν είμαι προφήτης, αλλά σημειώσατέ το. Πάλι τα μεγάλα αυτά έθνη, τα μεγάλα αυτά θηρία, οι οιονδήποτε όνομα και αν έχουν, ετοιμάζονται, ετοιμάζονται πάλι να παίξουν ζάρια την πατρίδα μας. Και για να μην ολοκληρώνω όλα, θα υποστεί καταισχύνη και θα λέγουν: «Διεμερίσαντο τα ιμάτιά σου και επί τον ιματισμόν σου έβαλον κλήρον». Ναι, βλέπετε λοιπόν, αγαπητοί μου, ο πυρήν βαθύτατον έχει το νόημα.

Δεν γυμνώνεται μόνο ο Χριστός. Ο Χριστός δεν έχει τίποτε να πάθει. Γυμνώνεται ο πτωχός, γυμνώνεται η Εκκλησία του, γυμνώνεται η πατρίς, γυμνώνεται η ανθρωπότητα. Από βάρβαρα χέρια, χειρότερα από τους Ρωμαίους στρατιώτες.

Οι οποίοι σκίζουν τον άρραφο χιτώνα του Χριστού μας. Αλλά, αδελφοί μου, δεν θέλω να τελειώσω. Γιατί αν δεν παρουσιάσω ως υπεύθυνον του δράματος αυτού και κάποιον άλλον. Δεν είναι μόνο οι αιρετικοί, δεν είναι μόνο οι άσπλαχνοι, δεν είναι μόνο τα βάρβαρα έθνη, τα τους πολέμους θέλοντα, αλλά είναι υπεύθυνος και ο κάθε ένας από εμάς, υπαίτιος της αισχύνης του Χριστού μας.

Αδελφοί, αδελφοί, αδελφοί, αδελφοί, σας υπενθυμίζω μια στιγμή ιερά. Ιερά. Αν με ρωτήσετε ποια είναι η ωραία στιγμή της ζωής σας, κάθε ένας από εσάς κρύπτει μέσα στην καρδιά του ώρες, στιγμές συγκινητικές.

Ποια είναι η στιγμή ιερά; Αν με ρωτήσετε ποια είναι η πιο ιερά στιγμή της ζωής μας, δεν είναι η στιγμή κατά την οποία εσύ, παιδί μου, σε πήγαν μπροστά στο γάμο και σε πάντρευσαν, δεν είναι άλλη στιγμή.

Η πιο ιερά στιγμή για τον Χριστιανό ποια ήτανε; Ήταν όταν μικρό παιδάκι, όταν βρέφος, σε πήρε στην αγκαλιά η μάνα σου και σε οδήγησε στο ναό και σε έχρισε, σε έχρισε. Για να μοιάσεις εσύ με το Χριστό, σου αφαίρεσαν τα ρουχαλάκια σου και σε προσέξαμε γυμνό, για να θυμηθείς το γυμνό Χριστό.

Σε έχρισαν λοιπόν εκεί μπροστά στον Χριστό, στην εικόνα του Χριστού, και κατόπιν χέρια των ιερέων, τα χέρια των ιερέων, εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, γυμνό, καθαρό γυμνό.

Σε βούτηξαν μέσα εις την κολυμβήθρα και μόλις βγήκες από την κολυμβήθρα δεν ήσουν πλέον το παιδί του Άλφα ή του Βήτα, ήσουν το παιδί του Χριστού, ήσουν η θυγατέρα του Χριστού. Και δώσανε όνομα, καινούργιο όνομα τετιμημένο, και κατόπιν σε πήρε στα χέρια ένα πρόσωπο ιερό.

Σε πήρε στα χέρια και σε ένδυσε με ένα ρουχαλάκι άσπρο σαν το χιόνι. Άσπρο σαν τα περιστέρια που πετούν επάνω στα γαλανά μας κύματα. Ναι, τι σημαίνει αυτό το άσπρο; Τι σημαίνει το άσπρο ρούχο που εφόρεσες;

Ότι σε ένδυσε ο Χριστός. Σημαίνει ότι από την ώρα που βαφτίστηκες πρέπει η ζωή σου να είναι κρύσταλλο. Σημαίνει ότι από την ώρα που βαπτίστηκες πρέπει η ζωή σου να λάμπει σαν τον ήλιο. Σημαίνει ότι πρέπει να αγαπείς την αρετή, και θα ακούσουμε εκεί εμείς, ναι, ναι, θα ακούσουμε τώρα και εμείς το Πάσχα.

Αν θα μείνετε, και προκαλώ να μείνετε, γιατί τώρα γίνεται μια απρέπεια, να μην φύγετε έτσι την ώρα της Αναστάσεως. Αλλά να μείνετε μέχρι τέλους για να ακούσετε τα ωραία λόγια της Εκκλησίας μας. Και θα ακούσετε εκεί να λέγει το Πάσχα ότι όσοι εις Χριστόν εβαπτίσθημεν, όσοι εις Χριστόν εβαπτίσθημεν, Χριστόν ενεδύσαμεν, ενεδύθημεν, ότι ντυθήκαμε το Χριστό. Είμαθα γυμνοί και μας έντυσε ο Χριστός με την ωραία φορεσιά, με τη λαμπρά φορεσιά που δεν την ύφαναν χέρια ανθρώπων, αλλά την ύφαναν χέρια αγγέλων και αρχαγγέλων επάνω στους αργαλειούς του ουρανού.

Αγαπητοί μου, ρωτώ τον εαυτό μου, ρωτώ και εσάς, ρωτώ όλους: αυτό το ρουχαλάκι το άσπρο που μας έντυσε την μέρα της βαπτίσεώς μας, το ετηρήσαμε λευκό και καθαρό; Το ετηρήσαμε; Αχ, αδελφοί μου, δεν το ετηρήσαμε καθαρό. Αφήσαμε την αμαρτία, αφήσαμε τον διάβολο, αφήσαμε τον κόσμο ολόκληρο να πάρει το ρουχαλάκι αυτό, να το κάνει κομμάτια.

Και για μας λοιπόν κάθε φορά, δεν έχω καιρό να επεκταθώ, κάθε φορά εσύ ο νέος που αυθαδιάζεις μπροστά στον πατέρα και στη μάνα, εσύ η νέα, η νέα, που είσαι εσύ η νέα, που αντί τριάκοντα αργυρίων που λέμε ασφαλή ατύμητο να έχεις στον κόσμο, εσύ η γυναίκα που ατιμάς τον άντρα, εσύ ο άντρας που ντροπιάζεις το οικογενειακό σου όνομα, κάθε αμαρτωλός, την ώρα που ξέρεις τι κάνεις, την ώρα εκείνη σκίζεις, σκίζεις τον άρραφον χιτώνα.

Και όταν σε βλέπει ο άγγελος, γιατί ας μην πιστεύουν οι άπιστοι, όταν σε βλέπει ο άγγελος να βουτάς μέσα στην ακαθαρσία το ένδυμα, το ρούχο του Χριστού μας, όταν σε βλέπουν οι άγγελοι, τότε θρηνούν και λέγουν, και ξανακρούει ο Δαβίδ άλλη μια φορά την κιθάρα και λέγει: «Διεμερίσαντο, διεμερίσαντο, Χριστέ, τα ιμάτια των χριστιανών και επί τον ιματισμόν των έβαλον κλήρον».

Ναι, αδελφοί, αλλά ας τελειώσουμε, αδελφοί, και ας κλίνουμε όλοι εν ταπεινώσει ψυχής προς τον Χριστό και ας προσευχηθούμε προς Αυτόν. Ω αδελφοί, εσύ δεν έχεις ανάγκη από ενδυμασίας κοσμικάς, εσύ είσαι Θεός αναβαλλόμενος φως ως ιμάτιο, εσύ ενδύεις την γη με τα ωραία λουλούδια, εσύ κοσμείς τον κόσμο με τα άστρα, εσύ δεν έχεις ανάγκη από ρούχα ανθρώπινα, αλλά τι υπέστης γενόμενος άνθρωπος, τι υπέστης την πιο μεγάλη ατίμωση, να παρασταθείς γυμνός, κατάγυμνος, όπως σε γέννησε η Παναγία Μητέρα σου, μπροστά στον κόσμο όλο, να γίνεσαι ντροπή και εσύ του κόσμου όλου, εγυμνώθης για να μας ενδύσεις, εγυμνώθης για να μας πλουτίσεις.

Εγυμνώθης για να μας κάνεις αγγέλους και εμείς σαν διαβόλους κυλιούμεθα. Ω Κύριε, σώσον ημάς, ελέησον ημάς, στερέωσον ημάς εν τη πίστει τη αγία Σου. Αμήν.