Το κήρυγμα της αλήθειας και η ακρόαση του θείου λόγου

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

I am moved tonight, dear friends. After an absence of more than a year, God has shown me mercy and brought me back here, to this beloved hall at 44 Zoodochou Pigis Street. It was built through the devotion of our people, that is, through you, its faithful listeners. Its motto was suggested by a simple street sweeper from this city: not by a bishop, a priest, a scholar, or a professor.

“I’ll bring you a saying for you to write down,” he told me. And he brought it to me the next day: “Fight for the truth even unto death, and the Lord will be with you.” That is the purpose of this hall. Here, with God’s help, we will say what is left unsaid from other pulpits or in other halls. We will speak the truth, and only the truth, whatever the outcome.

So here we are, dear listeners: men, women, and children, coming not only from across Attica and the Athens basin, but also from nearby cities, including Piraeus and Faliro.

We even have dear listeners here from Corinth. So you are all here. What are you waiting for? A word from an elder bishop who, as I have said before, bends beneath the weight of eighty-five years.

I ask you, I insist, pay attention. And do more than listen: pray.

Ephrem the Syrian, a distinguished Father or teacher of the Church, used to say: “You, Lord, who enlightened Balaam’s donkey”, and those of you who listen regularly know what Balaam’s donkey said, “You, my God, who enlightened Balaam’s donkey and it spoke, enlighten me too, so that I may say what is fitting.”

And God speaks, and even through animals God speaks. May He enlighten us here tonight, in the hall of Zoodochou Pigis, to say what is fitting. Food for the body: the body needs food.

But just as the body needs food and a day does not pass without it, the soul too needs food besides this bodily food. The food of the soul is the word of God. “Man shall not live by bread alone.” God hungers; man hungers. Man hungers for God, thirsts for God, wants God. Thus man is nourished by the word of God.

Preaching has two forms. The first, from its content, is called an edifying sermon. What does that mean? It is a humble explanation of a passage, drawing practical lessons from it.

The other form, the sermon of correction, is a torrent, is a whip, like the whip the Lord held in the Gospel when He said, “Do not make my Father’s house a house of trade.”

An edifying sermon and a sermon of correction. To speak in the language of John Chrysostom, a preacher is a kind of shepherd. And when a shepherd is a good one, as I have seen with my own eyes in Macedonia and Epirus...

The shepherd leads his sheep out, sits on a rock or beneath a tree, takes up his flute, and plays the sweetest melodies. Even the sheep enjoy the music. But when clouds gather, thunder and lightning come, and the wolves begin to howl, he puts down his flute. He raises his voice, takes up his club and sling, and drives the wolves far away. So it is with us, my dear friends. We are shepherds of Christ’s flock, and at times we hold the flute.

As we shepherd the flock of our Lord, we too use both the flute and the sling, my brothers and sisters. Tonight I would like to take a poll. I cannot see into hearts; only God knows the hearts of men. But tonight I would like to hold a vote, set out a ballot box, and ask you: what would you want, a sermon that builds you up or one that corrects and rebukes?

Our listeners are used to sermons that correct and rebuke, but you think we are always bound to preach such sermons. Nevertheless, we will give a sermon that does both: it will build up and it will correct, so that both groups will be satisfied.

A sermon of correction. The Word of God is utterly necessary and all-powerful. In his hands, the preacher holds an immortal seed, a heavenly seed brought down from heaven by the Lord Jesus Christ.

And we shall hear, later, next week, the day after tomorrow, we shall hear: “The sower went out to sow his seed.” A seed, have you ever thought about it? A seed, a seed: what is it? It is a tiny little thing, but within that seed lies, as we might say in Aristotle’s language, an entelechy, an energy.

What power a seed has: it can become a huge tree. I believe I once told you that, down by the Nile River, a gold vessel was found in Pharaoh’s tombs, and inside that gold vessel was a seed.

It was a grain of wheat. How long had it been hidden there? Three thousand years. People said, “That seed must be dead.” But they planted it, and it sprouted. O my God, my God! One seed is enough to show that God exists.

Let us make one. Let all the agricultural experts gather, all the scientists gather: they cannot make a single seed. God made all things. The seed has power; how much greater power the Word of God has when it is preached from the mouth of a fervent preacher!

Yes, the Word of God too is a seed, all-powerful, so all-powerful, as we heard today, Sunday, in the Gospel read in all our churches about the miracle of the raising of the widow’s son.

The widow’s son was dead, and a single word was enough. Which word raised him? The word of Christ raised him: “Young man, I say to you, arise.” And our beloved homeland needs that word. Let me change things a little.

I could speak at length about this, but I am moving on. What was it I wanted to change slightly? Instead of saying, “Young man, I say to you, arise,” I would say, “Greece, Greece, arise!” Greece is dead; everything is dead. Above all, faith is dead.

Our people lie dead in the tombs of atheism, unbelief, heresy, and corruption, corruption so great it is hard to believe. Greece, Greece, arise! Trumpets must sound, not only in the cities but all the way to our borders.

And to rise again to a new life and a new direction. The word of God is all-powerful. Yes, all-powerful. But preaching does not succeed on its own; it needs two factors. One is the preacher, and who is the other? You are. You are. And I must be prepared to ask God to enlighten Balaam’s donkey so that I may preach.

The labor is no small thing. How great the labor is, how difficult the labor is. As John Chrysostom says, a preacher needs three things. First comes inspiration: the ability to grasp an idea.

Second, he must express that idea vividly and fittingly, clothing it in the right words, just as a beautiful woman appears more beautiful in a fine garment.

Yes, and I will tell you about the third thing later. It is the most necessary of all.

Inspiration is necessary, and so is vivid speech. But there is something still more necessary. We must do our part and work at these things. Yet the third and most important thing is needed not only by humble, ordinary people like us, but even by giants of the pulpit such as John Chrysostom, Basil the Great, Gregory the Theologian, and all those great Fathers. What is it? John Chrysostom tells us.

The most necessary thing of all is, what is it? What is the most necessary thing of all? The listener. What kind of listener? A receptive listener, a receptive listener. Is there a receptive listener? Preach. Is there no receptive listener? You may be Cicero, you may be Aristotle, you may be anyone at all, it makes no difference.

So we need a receptive audience. Do I have one here tonight? I wonder. I have my doubts, because I have experience. I have served as a preacher for fifty-five years, and I have learned some bitter lessons. Long before me, my dear friends, the prophet Isaiah knew the same bitterness. God commanded him, “Go to Jerusalem and preach the word of God.” Isaiah hesitated, but he obeyed. He went to Jerusalem and preached for quite some time. Then God asked him, “What did you do?” Listen to his answer: “I went, I preached, and…”

He went into the cities. He did not go to the mountains or their peaks, nor did he cry out in the wilderness as the Forerunner did. He went into great cities and preached the word of God. Yet, as people say, there was no one there, not a man, woman, or child. What does that mean? Were there no people to hear him? Was there no one who cared?

Talk to him about women, talk to him about the cinema, talk to him about football, talk to him about elections, talk to him about political parties, talk to him about money, talk to him about earthly things, and he pricks up his ears.

But begin speaking to him about these things of God, and he yawns.

So we need a receptive audience. Another Father of the Church says that even the finest sermon is like this: imagine a musician playing beautiful songs on a guitar before a gathering of donkeys in a stable.

And the donkey is hungry, the donkey is hungry, and so the musician begins to play the guitar: strum, strum, strum, strum. The donkeys remain oblivious. We too play the guitar, this teacher says; we play the guitar to donkeys, so that the donkeys may hear, may hear all the more.

And in times of corruption, when he… As he says later about the guitar, it is a whole story, he became disappointed and left it there, and the donkeys ate the guitar, the wood of the guitar.

They were hungry and ate the wood of his guitar; that was that. That was the story, the end of the guitar. So we need such an audience, a receptive audience. Some people come to a sermon, I am not speaking of tonight’s sermon, but generally, since I have fifty-five, fifty years of experience.

The preaching of Christ stands at the very summit, above the Himalayas, among the stars. Who has ever preached the word of God more perfectly than our Lord Jesus Christ? ‘In the beginning was the Word (Logos), and the Word was with God.’ His word is beyond our grasp.

Even an atheist in Paris said that, if people live on other planets, they could hear no word greater or more beneficial than the word Christ preached.

And yet, the people too bore witness to Him. Who listened to Him? A few innocent children, fishermen from Galilee, shepherds, women on the margins of society, and a small group of followers. They said, ‘No one has ever spoken like this man.’

The others were hostile listeners. They twisted His words, slandered Him, and poured accusation after accusation upon Him: that He had a demon, that He was a glutton, that He was a drunkard, anything they could say. They gave false testimony against Him in court, and He was condemned to death. Why, then, should we be surprised if we too fail to find receptive listeners?

They do not come as listeners, but as judges. They are not humble. A humble person can listen even to a shepherd, even to an uneducated priest, and be edified. The other person passes judgment and, when he leaves, even if you offer no rebuke yet preach a sermon of rebuke, he is pleased.

But what comes of it? What does he say when he goes out? My late and distinguished colleague and fellow student, a master of both teaching and corrective preaching, once pointed this out to me.

That was the late Athanasios Frangopoulos. He used to tell me, ‘If you want to see it, wait by the door over there as they leave. When you preach a sermon that rebukes wrongdoing, you will hear them say, “He told them well! Bravo! He told them well!”’

In other words, the result is nothing. Like a Pharisee, he excludes himself. He thinks the thunderbolts from the pulpit are meant for everyone else, never for him.

Ah, the others set themselves up as judges. What do they do? A sermon, a sermon, I mean, contains many words. Among those words, the preacher may misspeak on one; he is human, and he may misspeak. So what do they do? They seize on that word and, as Gregory the Theologian says, “Some of my listeners who hear me seize on little words.” That is what Gregory the Theologian says.

They seize on a few words and turn them into little swords; they turn the little words into little swords to stab the preacher. And I, a humble preacher of the Gospel, have served in the pulpit for fifty-five years, and preaching is my greatest calling.

I have experience, terrible experience. Allow me tonight to recount some experiences from my book of memories: a few distortions, and what I have suffered because of distortions of the Word of God.

Listen, then, to one, two, three, four, five examples, and we will come to the end.

My first experience was in Ioannina, some fifty years ago.

It was the first year of the occupation. On Christmas Day I preached from the pulpit in the presence of Spyridon, the bishop, the archbishop. I spoke of Greece, I spoke of Christ, and I spoke of our people’s eternal hopes. What happened to me? Among the audience were listeners who were not well disposed toward me. While the crowd was moved to tears, they hurried off, where did they go? To the Carabinieri, and said, ‘This preacher is a danger to public safety.’ And they arrested me.

I almost fled by night. I had fallen into the hands of hostile listeners. Would you like to hear of another experience? From Ioannina I was hurled into the great ordeal of our Macedonia, of Western Macedonia. That is where I landed. I found myself in Kozani. There in Kozani I was in danger twice.

I spoke to them at length about the heavens, the stars, and the sun. The stars of heaven alone are enough to prove that God exists. “If you want to learn more,” I said, “read Flammarion. He wrote a fine little book about the heavens, translated by an accomplished translator. Its author was the French astronomer. Buy that little red book.”

That is what I said: “the little red book.” Let me show it to you. It is red; its color is red. What was I supposed to call it? Am I a fool? Those were the days when Hitler was trying, by fire and sword, to wipe out all the communists, to burn them.

They went to the Gestapo and said that the preacher was dangerous. I was seized and taken in, and I had a terrible time. I said, ‘Sir, this little red book was published before Marx appeared, before Lenin appeared, before Stalin appeared.’

The date was printed in it. I showed it to them, and they were convinced. Red had since taken on another meaning, and so I was freed from that false accusation. I had another ordeal in Kozani. There, with God’s help and the generosity of the people, we opened a soup kitchen for poor children who were gifted students. It began with fifty meals, and that little stream became a torrent.

We reached eight thousand meals. It was the largest soup kitchen in our Macedonia.

And everyone ate there, without exception, like a mother hen who does not look at the color of her chicks but calls them close to her and loves them. That is how we invited everyone. Then they rushed over, seized me, took me to the holding cell, put me on trial, they wanted to put me on trial. Fortunately, though, it fell into his hands; Chrysostom saved me, saved me. Saint John Chrysostom, who lived 1,600 years ago, he saved me.

Holy Scripture.

A distinguished professor from Vienna came forward, accusing me of feeding the children of communists who had gone into the mountains. There were five hundred children, and we fed them one by one. What did I answer? I answered in the words of John Chrysostom. I answered that I do not get involved in political parties. I do not get involved in wars between nations.

Think of a spring on a wooded mountain. A sheep comes and drinks; a wolf comes and drinks. The spring turns neither away. A bird comes and drinks; a nightingale comes and drinks. It turns no one away. Like that spring in the desert of this world, I try to serve everyone, in Christ Jesus.

That struck me. “He drinks, good for him,” he tells me. That is why he said that John Chrysostom saved me. But let us finish and move on to the other experiences I had gained from the distortion of God’s law.

Later I left for another town, Kilkis, and stayed there for several months. Those were dreadful days. To finish the account, I told the people, ‘On Sunday, you will all gather at a place in the square, and I will preach the Word of God to you.’

Great eagerness, yes, yes, yes, eagerness, great eagerness. The next Sunday I went, and there was not a single listener. I went, and there was no listener; I went, and there was no listener. What had happened? During the night, spiteful, spiteful people, deeply ill-disposed and hostile to the Word of God, especially circles with unofficial ties to the state, had spread word throughout the town, from house to house, that Apostolos was a Red and that everyone who went with him would be arrested and executed.

Meanwhile, four or five young people had been hanged in the square. I went there knowing nothing of what had happened during the night.

A strange thing: I can imagine coming here one day and finding the hall empty. And I tell you, that day will come.

You will leave me alone. You will leave me alone. I prophesy it; I prophesy to you. The day will come when you will leave me alone. But may He not be alone with me. May He simply be with me. I have experience of preaching. Well, then someone at the window says to me, ‘Leave,’ he says, ‘leave, leave. Leave.’ An experience of preaching. Indeed, of the distortion of preaching. ‘He is an enemy of Caesar,’ they said of Christ. The same things happen again; history repeats itself. Another experience, after, after, after those sermons were coming to an end: I came to Athens. I had not come to see Athens; the provinces had withered. But I was driven out and came to Athens in the time of Vlachos.

Other ordeals. What ordeals? At that time there was a journalist of great influence, I will not name him; may his memory be eternal, who was promoting beauty contests. Newspapers were coming out, and 400,000 people were buying his paper. ‘Girls for a drachma, girls for a drachma’, naked flesh. I began to speak out against the beauty contests. I stirred up the people here and there, right and left, and so on.

What did he do? He struck at the most sensitive part of my life. He picked up The Spark and said, ‘You need no other proof. Just look at its title and its bright red cover.’ Do you know the story? Stalin had published a newspaper called The Spark.

I do not know what it was called in Russian, yes, “skrik, skrik,” yes, “eis,” and so on and so forth. So he said, “That means this man is a Red.” But I replied that I do not simply call it The Spark; I call it The Christian Spark. There is a difference between the two. I preach Jesus Christ crucified, the power of God and the wisdom of God.

They used every means they could to destroy me as a preacher in Athens. One day I went to the hall of the Three Hierarchs, where I used to preach, and found it empty.

After the terrible crimes committed by the communists, our people were strongly opposed to communism. The word ‘communist’ was deeply hated, and the accusation ruined my ministry. I went to that teaching hall and found only a handful of people there.

Indeed, my criticism of them caused a great uproar at the time. On another occasion, after they criticized beauty contests and all that went with them, the journalists of Athens gathered and went to Spyridon, of blessed memory.

He said, “Augustine is my sheepdog. A shepherd has a sheepdog that barks, and Augustine barks too.” Then he asked, “Has he bitten you? I’ll tell him to bite you harder.”

Let me bring this to a close. After all that, I became a bishop, to pay for my sins. I am paying for many sins in this office. I should have remained a preacher, and only a preacher.

I went over there. When I went north to Florina, I saw people entering the church, it was still summer, exposing bare, virtually naked flesh. I said, “Where are we heading here? Where are we heading?”

So I issued an order and stationed three young men at the door: no one dressed immodestly was to enter. And the rule took hold. But a certain woman, let me not name her, had considerable influence and power during the dictatorship. She arrived with an air of arrogance and insisted, “I am so-and-so’s wife. I will go in.” They told her, “You are mistaken, madam.” There was a confrontation, and in the end she was forced to back down and made a request.

What a distortion! The claim was that I had called her “the bear” from the pulpit, from the bishop’s throne, saying, “Out with the bear!” That story reached as far as Australia. As far as Australia. But fortunately, her husband said, “He did not say, ‘Out with the bear.’ He did not say, ‘Out with the bear.’” I took the measures I described and told them they had come to the wrong place. I told the young men, “You have the wrong address. This is not a church.”

This is not a cinema, a theater, a dance school, or a tavern. This is the Church.

That was the issue of immodest dress. Those were some of the troubles I faced in Athens and Florina. On another occasion, I stressed something I have always stressed and will go on stressing. I sometimes try to tell you something new, but when a matter is serious, I repeat it.

I kept speaking about the danger our people face because too few children are being born, yet nothing has changed. I have now learned that we have fewer children than anywhere else in the world. It is a terrible thing.

I have spoken about this before, and there are recordings of it. Let me tell you just one more thing: Greece is fading away. Greece is fading away. Are we to become the gravediggers of this historic nation? Nations do die. Nations do die.

History teaches us that many nations have died. I said that ours was in danger; I did not say that it would die, but that it was in danger of dying. And we would be the ones responsible for the death of this historic nation. In 1912, when our small homeland, with Plastiras’s regiments, reached toward Ankara, Sofia, and Çatalca, how many children were born for every Greek who died? Eight! Eight were born for every one who died.

Please, I beg you, weep over this: for every Greek who dies, only half as many are born.

Yet in Turkey, for every Turk who dies, ten are born.

What did you say? Nations die; they perish through such crimes. I said this and stressed it. But they twisted my words and said, “Augustine has gone mad today. He is cursing our women.”

Women cannot have children because of cancer of the womb and breast. Yes, people have helped; they have helped. But what did I say? Did I say anything else? I said that science, with a capital S, through leading Russian, German, American, and other scientists, has concluded that childbirth benefits a woman’s health. And now, in recent years, a high rate of cancer has appeared among women.

Cancer of the uterus and breasts from abortions, the scientists say so, the scientists say so. So you do not love your wife; you do not love your nation, your religion, or women. He becomes intoxicated amid all this and distorts the facts, although I said the opposite, I said the opposite.

I have told you all this to prepare you for another experience of mine. Please listen to me in complete quiet. I weep and sigh over it. It makes me want to close my mouth and teach no more.

And I tell you, and I prophesy, that a day will come when not a single person will be here in this hall. The truth of the Gospel, which I have preached by every means for twenty-five years, is being gravely distorted.

Do you have the patient endurance to listen until I finish? Let me put it more clearly. Then, after they managed it... About a month ago, I was there in Florina, burdened with serious problems. One evening I heard the telephone; it rang. Someone asked, “What place is this?” The reply came, “Florina, Florina.” “Is this the bishop’s office?” I asked. “Who is on the other end of the line?” The reply was, “Rethymno, Crete.”

Then they said, “This is Papandreou’s office. He will be visiting Florina for political reasons, and he very much wants to visit you.”

What should I have said to him? No? I ask you. I have never said no to anyone. In the twenty-three years I have been here, I have never said no to anyone in my office. I have said no in church, but an office is an office.

“The one who comes to Me I will not cast out,” Christ says. Whoever comes near me, I do not turn away. I do not turn away. So he said, “Let the man come.” He said, “Let him come, let him come over there.” In my office I have received atheists, unbelievers, communists, Marxists, Hellenists, atheists, and unbelievers, and I talk with them for hours on end. I am glad when I persuade them. “Let him come,” I tell him. But someone told me, “Do not be too hard on him, because he is ill, lest he end up dead in your office.”

A bishop must be approachable, but he must also speak frankly. No one has rebuked Papandreou as much as I have. No one.

My writings are proof of that. And here is further proof: I spoke at the three great rallies in Patras, Athens, and Thessaloniki, and I condemned his improper conduct.

I have the right to show gentleness too. Sometimes I am gentle, sometimes stern, like a father. At times he caresses his child; at times he scolds him. Yet he is the same father. He does not keep a rod in his hand at every moment, ready to break his child’s ribs. Do we agree? Now, to continue: here he comes, coming up to Florina. He comes as far as my office, frightened. He came in, came in and sat down.

I had prepared myself, and, if I may boast, I had heard a torrent of abuse pouring forth, pouring forth. Through prayer, I tried to raise our conversation to the level of philosophical reflection, to Socrates’ reflections in the Crito. Anyone who has read the Crito and the Phaedo will understand. “At this hour, at this hour? Why have you come so early in the morning?” says Crito, says Plato.

Skillfully, I raised our conversation to a higher level, where there is none of the filth of politics, but the fragrance of the spirit. Then I asked him my first question, the one I always ask, because I consider Freemasonry the greatest danger to our nation: “Are you a Freemason?” That was my first question. I had asked Karamanlis that question, and it went unanswered. I also asked Rallis, who said that today we are burying the historic language of the Greeks. I have asked everyone. To me, it is a fundamental question.

Freemasonry is running rampant in our nation. Freemasonry is more dangerous than communism. So I asked him, ‘Are you a Freemason? I had heard something suggesting that you were.’ The man answered me and said, ‘I am not a Freemason.’

‘I am glad to hear that,’ I said. ‘And I ask you not to let the stain of Freemasonry enter your party, especially among your members of parliament.’ I spoke briefly about Freemasonry: ‘I believe in Christ, in the Holy Trinity, but I believe in the Architect of the Universe’, who, I am convinced, is the devil.

That was the first matter. The second was this: ‘I want to know: do you believe in a world beyond the physical one? I want to know,’ I said, ‘about the metaphysical world.’ He answered, ‘When I was young, I was carried away by the currents of atheism and unbelief, and I was an atheist.’

‘But lately, ever since what happened over there at Agisteli Sasevrata, I have had metaphysical concerns,’ he told me. That gave me the opportunity to explain that, besides the physical world, there is another world.

It is the metaphysical world, the other world, which is infinitely more beautiful than the material world. And just as we believe that the sun exists, just as we believe that the moon exists, just as we believe that stars exist, so all the more do we believe that God exists, that a metaphysical world exists.

And he was given a little booklet, which I know and will recommend. Have you read this booklet? It is only a few pages long. It is by Tóth, a university professor of international renown, and is called ‘From Outside and Where Are You Going?’

It begins with this thought: ‘Go down to the sea, and you will see thousands of ships sailing.’

He says, “I set out from Piraeus and go to London, and so on.” No ship sails aimlessly. Yet thousands of people go through life without a purpose. That struck him. He read the little booklet: “What is the purpose of our existence?” Then I spoke to him about Macedonia. “Your female supporter passed by here,” I said. “I am waiting.”

Then I said, ‘Our Macedonia is in danger from fierce propaganda by people in Skopje who want to tear Macedonia away from us and make it a state of their own, apart from our nation and from Greece.’

‘Take care not to give them any encouragement. Instead, use your own voice to proclaim what I have proclaimed for twenty-five years: our Macedonia was Greek, is Greek, and will always remain Greek.’

What was the result? ‘I will do it,’ he told me. Soon afterward he left my office, went to the town square, and said before thousands of people that our Macedonia was Greek, is Greek, and will remain Greek. Did I do some good or not? Then I raised a third matter: our region is dying. Our borderlands are dying, our villages are dying, our homeland is dying.

Fifty years ago, when I walked through Prespa, that beautiful place, that wonderful wetland admired by foreigners, Prespa, mind you, had 25,000 inhabitants. Now, please, how many does it have? 1,500. 1,500. The splendid village of Pisoderi, where the head of the national martyr Pavlos Melas was buried, that village, mind you, has fourteen people. Forgive me! Forgive me!

And we have this enormous concentration in the capital. Athens has become top-heavy. It had 3,000 inhabitants during King Otto’s reign; now it is approaching four million. My God, my God! Top-heavy! Half the... No other nation in the world has so much of its population in its capital as we do.

I said, “Please, if you want Greece to survive, see to it, as an officer, as a leader, that we increase our population. How shall we do that? Let us welcome our brothers, the Pontic refugees coming from Russia, and keep them here, so that they may become guardians of the Greek spirit in our border region.”

He accepted that as well. That is what I did. As for the rest, I do not know how long I spoke.

I have told you only a little of it, but I explained it at length. I spent an hour giving a scholarly explanation, and this was a first for him. Later he said, “This is the first time I have heard such words from a bishop.” He himself acknowledged it. That is the course I have followed. I ask you to tell me: have I followed it rightly? With God’s help, I have followed it for twenty-five years. Now I will tell you a secret of my soul; I will make a confession. Whenever this or that issue arises in our nation, I sit down and examine it. What do I use as my standard? What is my standard? This little book called the Gospel. I examine the matter, whether it is something I should seek or anything else, and if the Gospel tells me that it must be done, that I must do such and such, I will do it.

Even if all Greece tells me no, I will do it. And if this little book, the Gospel, tells me through its martyrs, its Saints, and the Fathers and teachers of the Church that I must not do something, I will not do it, even if all Greece tells me to. That is how I act, my brothers and sisters. I have finished. For fifty-five years I have spoken words of correction. I have rebuked bishops, I have rebuked Metropolitans, I have rebuked Archbishops, I have rebuked Patriarchs. Together with the late Ambrosios of Eleftheroupolis, we stopped commemorating Athenagoras, who was ready to unite West and East so that we Orthodox would share a common chalice. I rebuked these things.

But that kind of correction is a small matter. Now, in my old age, I understand when correction is hardest: when you must face not just a bishop, a Metropolitan, or an Archbishop, but a whole movement, a vast tide made up of thousands of followers of a political party.

For the party has become a god! The party has become a god!

Prayer.

That is remarkable. Speak against a political party, and suddenly you are no good. Sadly, people now see everything through colored glasses. One looks through green glasses, another through blue, another through red, and another through black. I look with my own eyes, guided by the Gospel.

Now I have just a little more to say, and then I will finish. I will answer this matter by recalling history. I will remember the days of old, the days long past.

It is 1910. I do not know whether anyone here was born in 1910. You would have been an infant, as I was, lying in my mother’s cradle. At that time, Greece had grown disgusted with its politicians and political parties.

What did Greece do? There was the movement led by Zorbas. And what did they do? They brought a new leader from Crete. He was very young and poor, but he had imagination, judgment, and feeling.

They pressed Venizelos to give in to their demand. What did they want? They wanted him to drive out the king in 1910 and make Greece a republic. Just as he had driven Prince George out of Crete, they wanted him to drive out the prince’s father, George, that quiet king.

But Venizelos had intelligence, vision, and judgment. He could see that the nation would soon be at war. A nation going to war must stand united. He did not want our people divided at that moment into royalists and republicans.

The people wanted a constituent assembly and elections for a constituent assembly. What would such elections mean? They would mean abolishing the monarchy, overthrowing the king, and establishing a republic. Young and old shouted all around him.

“A constituent assembly! A constituent assembly! A constituent assembly! A constituent assembly!” He stood up there, utterly impassive, saying nothing at all. When the shouting stopped, he said to them, “A revisionary assembly, a revisionary assembly.” He said no, and you can see that it would serve the nation’s interests.

They would revise the constitution along liberal and democratic lines. Still the crowd kept shouting. Venizelos kept answering, “A revisionary assembly!” At last they fell silent and agreed. And the nation was saved.

An English journalist, a correspondent for The Times, wrote: “For the first time, a great man has appeared who says no to the crowd.”

He refused to become a rabble-rouser and a demagogue. So our nation remained united, with its monarchy united, and reached as far as Sofia. Yes, that is how it was. He did not listen to the mob. He did not listen to the mob. Read Le Bon’s The Crowd: the rule of the mob is a terrible thing, and so is demagoguery. I mean the mob, not the people as such. There is a difference. The people led Christ to Golgotha, crying, “Crucify Him! Crucify Him!” They demanded Barabbas, and Christ was crucified. Venizelos had said no to them. A political leader must be able to say no at certain moments, even at the cost of his party. Thirty-five years later, in 1945, the square filled again. The square filled again. I will not name the politician who was there then. He was a great speaker, a Demosthenes, but he did not have the spiritual stature of Eleftherios Venizelos.

Thousands were shouting, “People’s rule! People’s rule!” What could he do? He did not have Eleftherios Venizelos’s strength to say no. People’s rule meant godless communism, but he did not say so. He struggled with it and struggled with it, and in the end he gave way.

He mentioned countries there, and also spoke of people’s rule and democracy. That is, that is the story. So these men set us an example: when the time comes to say no to the whole of Greece, we will say it.

We will say it!

Christ is with us. That is his way. I agree, I will... agreed. Yes. Well, sadly, the correction we have been offering for more than twenty years has made many... It has brought us friends too, I do not deny it, but enemies as well.

I became a sign spoken against in my own nation. How deeply moved I have been these past few days! God counted me worthy to visit my little village one last time, down on Paros, that blessed island where I grew up under the guidance of Father Philotheos Zervakos. I went to the village and remembered the days of old. I wept bitterly. I spoke to the people there, and then spoke to them again that evening.

All the people of Paros came, all of them, and listened to me, and I told them the truth again. Then one of them said to me, “We will stand by you, Father. We know you; we have known you since you were little.”

“Even if all Greece turns its back on you, we will stand by you.” Then a man jumped up. There is no one left in my village who bears my family name; the Kantiotis family line is gone. Well, a man jumped up and said to me, “I want to say something.” “Come and say it,” I told him. “What do you want to say?”

His name was Kantiotis, and he was a marble worker. Men from my village work in the quarries at Penteli and lay marble. They are very hardworking people. “I’m a marble worker,” he said. “I’m retired now. I spent forty years working in Athens, going from house to house whenever someone called for a marble worker.”

When people heard the name Kantiotis, they would ask, “Are you related to Augustine?” He would say yes, and they would welcome him with joy and gladness. But when I went to other houses, oh, oh, oh, as soon as they heard the name Kantiotis, they would begin a litany of insults, a string of them, a litany of insults. Well, that is how we were born, but with God’s help we will remain steadfast. And with God’s help I would like to stay here in your city and preach to you every Sunday.

I am not obliged to go to my duty. I am leaving for Florina. We have faced many problems there, many problems. I said this to Papandreou, and I stress it: if we do not pay greater attention to Northern Epirus, to Cyprus, and to our Greek Macedonia, I tell you.

If we do not wake up, we will have refugees coming from more places than Northern Epirus. Near the border, I am now sheltering fifty people who fled from Korçë.

One young man, Fritsi, went at midnight to the electrified barbed wire. He dug at the earth with his fingernails, with his own fingernails. He made a hole and slithered through like a snake.

When he got past the barbed wire, he smiled for the first time in his life. “Freedom! Freedom!”

He was overjoyed. He came to us, and he is there with us now. There are fifty of them. Northern Cyprus is in danger, and the holy man working there deserves our support. Our Cyprus is in danger, because Cyprus has no oil.

If Cyprus had oil, it would have received the protection that Kuwait received.

Well, yes, but our Macedonia is also in danger. There is propaganda. People send me letters saying, “We will execute you.” They are working in Australia too. And if I am not careful, as I told Mitsotakis, Papandreou, and the party leaders, before long we will have... My God, I do not want to live to see that day. My God, I do not want to live to see my day. I am receiving refugees from Macedonia. Refugees from Macedonia. And our whole Macedonia does not live.

Someone told me a prophecy. It concerns a venerable elder from Drama, a priest monk, a holy ascetic. A book has been written about him, though I cannot remember its title. Karselidis, I think his name was. Yes, he was from Drama. I knew nothing of this until someone asked me, “Have you read it?” “No,” I said. “Do you know what it says? He saw a villager reading The Spark.”

“I was reading it, The Spark; I was reading it, The Spark.” And the elder says to him, “What are you reading?” “Well, I’m reading The Spark,” he says. “Do you know,” the elder says, “that the man who writes The Spark will meet a martyr’s end?” That is where I am headed, my brothers and sisters, my brothers and sisters; that is where I am headed.

The writer will come. Do not grieve; I, at least, will rejoice. I preached the Gospel with my voice, I preached it through books, I preached it through tapes. Then I will be glad to preach, to seal, without any attempt at modesty, to preach, to seal my life with this blood of my martyrdom as well.

And I agree: I too would die for Greece, for the Truth, and for Christ. Now I ask one thing: what is my payment? Please, those of you in the audience tonight who listened, who listened, and were well disposed toward me...

I heard no objections, and I am sure you all listened carefully. When you go home to those you love, please kneel and pray that God will have mercy on the sinful bishop of Florina, Augustinos, and grant him a peaceful end. That is all. Please stand. Now, all together, make the sign of the Cross. Let your voices rise to Heaven and your hearts turn to Christ.

Παναγία Δέσποινα Θεοτόκε, Τίμιε Πρόδρομε, Αποστόλων Δωδεκάς, Διδάσκαλοι και Πατέρες Εκκλησίας, Όσιοι και Μάρτυρες, οι καλώς αθλήσαντες και στεφανωθέντες, πρεσβεύσατε προς τον Κύριον του ελεηθήναι ημάς.

Συγκινούμαι απόψε, αγαπητοί, διότι ύστερα από απουσίαν ενός και πλέον έτους, Με ηλέησε ο Θεός να βρίσκομαι εδώ στην προσφιλή αίθουσα Ζωοδόχου Πηγής 44, που την έφτιαξε η ευσέβεια του λαού μας, εσείς δηλαδή οι πιστοί ακροατές, και έχει ως σύνθημα αυτό που υπέδειξε όχι αρχιερεύς, όχι ιερεύς, όχι επιστήμων, όχι καθηγητής, ένας απλούς άνθρωπος, οδοκαθαριστής της πόλεως.

«Θα σου φέρω ρητό», λέει, «να γράψεις». Και μου το έφερε την επόμενη μέρα το ρητό αυτό: «Μάχου υπέρ αληθείας έως θανάτου και ο Κύριος έσται μετά σου». Αυτό τον προορισμό έχει η αίθουσα αυτή. Εκείνα που δε λέγονται από τους άλλους άμβονας ή εις άλλας αιθούσας, εδώ, με τη βοήθεια του Θεού, θα τα λέμε, θα λέμε την αλήθεια και μόνο την αλήθεια, ασχέτως αποτελέσματος.

Εδώ λοιπόν ευρισκόμαστε, εδώ είστε, προσφιλείς ακροατές, είστε άνδρες, γυναίκες και παιδιά, όχι μόνο από την περιφέρεια της Αττικής, του Λεκανοπεδίου της Αττικής, αλλά και από άλλας γειτονικάς πόλεις, του Πειραιώς, του Φαλήρου.

Ακόμα δε είναι και προσφιλέστατοι ακροατές από την Κόρινθο. Εδώ λοιπόν είστε όλοι. Τι περιμένετε; Τον λόγον, τον λόγον από έναν γέροντα επίσκοπο, ο οποίος, όπως είπε άλλοτε, κάμπτεται κάτω από το βάρος 85 ετών.

Παρακαλώ, απαιτώ προσοχή. Όχι μόνο προσοχή αλλά και προσευχή.

Έλεγε ο Εφραίμ ο Σύρος, ένας διαπρεπής πατέρας ή δάσκαλος Εκκλησίας, λέει: «Συ, Κύριε, που εφώτισες την όνο του Βαλάμ», και όσοι είστε τακτικοί ακροατές γνωρίζετε τι είπε η όνος του Βαλάμ, «Συ, Θεέ μου, που εφώτισες την όνο του Βαλάμ και ομίλησε, φώτισε και εμένα για να ομιλήσω τα πρέποντα».

Και λαλεί ο Θεός, και διά των ζώων ακόμα λαλεί ο Θεός. Ας μας φωτίσει, λοιπόν, ο Θεός και απόψε εδώ, στην αίθουσα της Ζωοδόχου Πηγής, να λαλήσουμε τα πρέποντα. Τροφή του σώματος: το σώμα έχει ανάγκη τροφής.

Αλλά όπως το σώμα έχει ανάγκη τροφής και δεν περνάει η μέρα χωρίς τροφή, εκτός της τροφής αυτής και η ψυχή έχει ανάγκη τροφής. Τροφή της ψυχής είναι ο Λόγος του Θεού. Ουκ επ' άρτω μόνω ζήσεται άνθρωπος. Πεινά ο Θεός, πεινά ο άνθρωπος. Πεινάει τον Θεό, διψάει τον Θεό, θέλει τον Θεό. Τρέφεται, λοιπόν, ο άνθρωπος δι' του Λόγου του Θεού.

Διακρίνεται σε δύο είδη. Το ένα είδος, από το περιεχόμενό του, ονομάζεται εποικοδομητικός λόγος. Δηλαδή τι θα πει εποικοδομητικός λόγος; Εποικοδομητικός λόγος θα πει ταπεινή ερμηνεία ενός χωρίου με πρακτικά συμπεράσματα.

Ο δε άλλος, ο ελεγκτικός λόγος, είναι καταρράκτης, είναι μαστίγιο, σαν το μαστίγιο εκείνο που εκράτησε ο Κύριος στο Ευαγγέλιο, που είπε: «Μη ποιείτε τον οίκον του πατρός μου οίκον εμπορίου».

Εποικοδομητικός και ελεγκτικός λόγος. Και να μιλήσουμε τη γλώσσα του Χρυσοστόμου, ο ιεροκήρυκας είναι ένα είδος ποιμένος. Και όπως ο ποιμήν, όταν είναι καλός, έχω δει κάτι τέτοια θεάματα επάνω στην Μακεδονία και στην Ήπειρο.

Τα πρόβατά του τα βγάζει έξω, κάθεται πάνω σε βράχο ή κάτω από το δέντρο και παίρνει την φλογέρα και τραγουδάει γλυκύτατα τραγούδια, και τα πρόβατα ακόμα αρέσκονται στο τραγούδι. Αλλά όταν όμως συννεφιάσει, όταν ακουστούν βροντές και αστραπές, όταν παρουσιαστούν τα βρυχήματα των λύκων, όταν ακουστεί η φωνή του λύκου, τότε αφήνει την φλογέρα, υψώνει την φωνή του, κρατάει ρόπαλα, κρατάει σφεντόνα και καταδιώκει τους λύκους μακρά. Έτσι είναι, αγαπητοί μου, που κι εμείς σαν ποιμένες είμαστε εις το ποίμνιο του Χριστού μας, κι άλλοτε μεν κρατούμε φλογέρα.

Νέμοντες το ποίμνιο του Κυρίου μας, φλογέρα και σφεντόνα, τα δύο αυτά και εμείς μεταχειριζόμεθα, αδελφοί μου. Απόψε εδώ θέλω να κάνω μία έρευνα. Δεν είμαι καρδιογνώστης, μόνο ο Θεός γνωρίζει τας καρδιάς των ανθρώπων, αλλά ήθελα απόψε να κάνω μία εκλογή, να στήσω μία κάλπιν και να σας ρωτήσω: τι θέλετε, εποικοδομητικό κήρυγμα ή ελεγκτικό κήρυγμα;

Το ακροατήριό μας είναι συνηθισμένο σε ελεγκτικό κήρυγμα, αλλά εσείς νομίζετε ότι πάντοτε είμαστε δεδεμένοι να κάνουμε ελεγκτικό κήρυγμα. Εν τούτοις όμως, θα κάνουμε μεικτό κήρυγμα. Θα είναι και εποικοδομητικό και ελεγκτικό, εις τρόπον ώστε να ικανοποιήσουμε το αποτέλεσμα της παράταξης.

Ελεγκτικό κήρυγμα. Ο Λόγος του Θεού είναι αναγκαιότατος, είναι παντοδύναμος. Ο δε ιεροκήρυκας κρατεί στα χέρια του σπόρον αθάνατον, ουράνιον σπόρον. Σπόρον που τον έφερε εκ του ουρανού ο Κύριος Ιησούς Χριστός.

Και θα ακούσουμε μετά, την άλλη βδομάδα, μεθαύριο θα ακούσουμε: «Εξήλθεν ο σπείρων τον σπόρον αυτού». Ένας σπόρος, σκεφτήκατε ποτέ; Ένας σπόρος, ένας σπόρος τι είναι; Ένα μικρό πραγματάκι είναι, αλλά μέσα στο σπόρον εκείνο εγκλείεται, είπωμεν με τη γλώσσα του Αριστοτέλους, μία εντελέχεια, μία ενέργεια.

Τι ενέργεια θα μας δίνει ένας σπόρος! Γίνεται ένα πελώριο δέντρο. Νομίζω κάποτε άλλοτε είπα ότι κάτω στον Νείλο ποταμό ευρέθηκε μέσα στους τάφους του Φαραώ ένα αγγείο χρυσού και μέσα στο αγγείο το χρυσό ευρέθη σπόρος.

Και ο σπόρος, σιταριού σπόρος, και ο σπόρος αυτός ήταν μέσα κρυμμένος πόσα χρόνια; Τρεις χιλιάδες χρόνια. Και είπανε: «Νεκρός σπόρος θα είναι». Τον φύτευσαν, τον έσπειραν και φύτρωσε. Ω Θεέ μου, Θεέ μου! Και ένας σπόρος φτάνει να αποδείξει ότι υπάρχει Θεός.

Ας φτιάξουμε. Όλοι οι γεωπόνοι να μαζευτούν, όλοι οι επιστήμονες να μαζευτούν, ένα σπόρο δεν μπορούν να φτιάξουν. Τα πάντα εποίησε ο Θεός. Έχει δύναμη ο σπόρος· πιο μεγάλη δύναμη να έχει ο Λόγος του Θεού όταν κηρύσσεται από στόμα φλογερού ιεροκήρυκος.

Μάλιστα, σπόρος λοιπόν κι ούτος είναι, παντοδύναμος, τόσο παντοδύναμος όσο παντοδύναμος ήταν σήμερα η Κυριακή που διαβάστηκε σ' όλους τους ναούς μας το Ευαγγέλιο του θαύματος της Αναστάσεως του Υιού της χήρας.

Νεκρός ήταν ο Υιός της χήρας και έφτασε ένας λόγος. Ποιος λόγος τον ανέστησε; Τον ανέστησε ο λόγος του Χριστού. «Νεανίσκε, σοι λέγω, εγέρθητι». Και αυτού του λόγου έχει ανάγκη η αγαπητή μας Πατρίς. Αλλάζω λίγο τα πράγματα.

Και θα είμαι δυνάμει να μιλήσω επ' αυτού επικριμητικού λόγου, αλλά φεύγω. Τι ήθελα να αλλάξω λίγο; Αντί να πείτε «Νεανίσκε, σοι λέγω, εγέρθητι», «Ελλάς, Ελλάς, εγέρθητι!» Νεκρά είναι η Ελλάς, νεκρά τα πάντα. Προπαντός νεκρά είναι ό,τις.

Νεκρός είναι ο λαός μας, μέσα στους τάφους της αθεΐας, της απιστίας, των αιρέσεων, της διαφθοράς, της μεγάλης και απιστεύτου διαφθοράς. Ελλάς, Ελλάς, εγέρθητι. Χρειάζονται σάλπιγγες να σαλπίσουν όχι μόνο στις πόλεις αλλά μέχρι των συνόρων μας.

Και να αναστηθεί πάλι εις νέα ζωή και εις νέα κατεύθυνση. Παντοδύναμος ο λόγος του Θεού. Ναι, παντοδύναμος. Αλλά δεν έχει επιτυχία το κήρυγμα, χρειάζεται δύο παράγοντες. Ο ένας είναι ο ιεροκήρυκας και ο άλλος ποιος είναι; Είστε εσείς. Είστε εσείς. Και εγώ πρέπει να είμαι προετοιμασμένος να παρακαλέσω τον Θεό να φωτίσει τον όνο του Βαλαάμ να κηρύξω.

Δεν είναι μικρός ο κόπος. Τι μεγάλος ο κόπος, τι δύσκολος ο κόπος. Όπως λέει ο Ιερός Χρυσόστομος, τρία πράγματα χρειάζονται για τον Ιεροκήρυκα. Πρώτον, η έμπνευση. Είναι το νοήσαι, το να συλλάβεις μια ιδέα.

Το δεύτερο είναι να εκφράσεις την ιδέα αυτή γλαφυρώς, όπως πρέπει να την εκφράσεις, να την ενδύσεις με το κατάλληλο ένδυμα, όπως μια ωραία γυναίκα γίνεται ωραιότερα με το ένδυμα του λόγου.

Μάλιστα, και το τρίτο θα σας το πω παρακάτω, αναγκαιότατο.

Αναγκαία η έμπνευσις, αναγκαίος ο γλαφυρός λόγος, αλλά υπάρχει και κάτι άλλο το οποίο είναι αναγκαιότερο, θα το είπα. Λοιπόν, εμείς μεν ούτω πώς πρέπει να κάνουμε, να εργαστούμε. Το δε τρίτο, το σπουδαιότερο, όχι εμείς οι ταπεινοί και μικροί άνθρωποι, αλλά και οι γίγαντες του άμβωνος όπως είναι ο Χρυσόστομος, ο Βασίλειος, ο Γρηγόριος ο Θεολόγος και όλοι αυτοί οι μεγάλοι πατέρες, χρειάζεται κάτι άλλο. Ποιο χρειάζεται; Το λέει ο Χρυσόστομος.

Το αναγκαιότερο από όλα είναι, ποιο είναι; Το αναγκαιότερο από όλα ποιο είναι; Ο ακροατής. Ποιος ακροατής; Ο ευμενής ακροατής, ο ευμενής ακροατής. Υπάρχει ευμενής ακροατής; Κήρυξε. Δεν υπάρχει ευμενής ακροατής; Δεν πα να 'σαι Κικέρων, δεν πα να 'σαι Αριστοτέλης, δεν πα να 'σαι ό,τι να είναι.

Λοιπόν, ανάγκη ευμενούς ακροατηρίου. Θα ήθελα άραγε να ξέρω, έχω απόψε ευμενές ακροατήριο; Αμφιβάλλω, έχω πείραν των πραγμάτων. Έχω τώρα 55 χρόνια που υπηρετώ εις το κήρυγμα και ως εκ τούτου έχω πείραν πικράν του κηρύγματος. Και την πικράν αυτήν πείραν του κηρύγματος την είχε, αγαπητοί μου, προ εμού, ένας προφήτης, ο Ησαΐας ο προφήτης. Τον διέταξε ο Θεός: «Πήγαινε στα Ιεροσόλυμα και κήρυξε τον Λόγο του Θεού». Εδίσταζε ο Ησαΐας, αλλά υπήκουσε, επείθαρχησε στην φωνή και πήγαινε στα Ιεροσόλυμα και κήρυξε αρκετό διάστημα. Και μετά τον ρωτάει ο Θεός: «Τι έκανες;» Προσέξτε: «Επορεύθην, εκήρυξα και»

Πήγε μες στις πολιτείες, δεν πήγε στα βουνά, στις κορυφές των ορέων, δεν πήγε στους ερήμους, η φωνή εν τη ερήμω, εν τη ερήμω, όπως έγινε στον Πρόδρομο, αλλά πήγε σε πολιτείες μεγάλες και κήρυξε τον Λόγο του Θεού. Πώς λέει ο κοινός άνθρωπος, δεν υπήρχαν άνδρες, δεν υπήρχαν γυναίκες, δεν υπήρχαν παιδιά, ο κοινός άνθρωπος. Τι εννοεί τούτο; Δεν υπήρχε άνθρωπος να ακούσει; Δεν υπήρχαν άνθρωποι με ενδιαφέροντα;

Μίλησέ του για γυναίκες, μίλησέ του για κινηματογράφους, μίλησέ του για μπάλες, μίλησέ του για εκλογές, μίλησέ του για κόμματα, μίλησέ του για χρήματα, μίλησέ του για επίγεια πράγματα, τεντώνει το αυτί του.

Αλλά αν αρχίσεις να του μιλάς, χασμουριέται.

Έχουμε λοιπόν ανάγκη ευμενούς ακροατηρίου. Άλλωστε, οσοδήποτε τέλειος είναι ο λόγος, λέει κι άλλος πατήρ της Εκκλησίας, τότε ξέρεις πώς μοιάζουν; Να πάρουμε μια κιθάρα, να είναι ένας να πάρει μια κιθάρα και να παίζει θαυμάσια τραγούδια με την κιθάρα και να πάει σε μια συγκέντρωση που είναι όχι άνθρωποι αλλά είναι όνοι, όνοι σε έναν στάβλο, όνοι.

Και ο όνος πεινάει, πεινάει ο όνος, και αρχίζει λοιπόν αυτός ο μουσικός και παίζει κιθάρα, γκριν γκριν γκριν γκριν. Καμία συναίσθηση. Παίζουμε κι εμείς κιθάρα, παίζει, λέει ο διδάσκαλος αυτός, παίζουμε κιθάρα ισότα όνο, για να οι όνοι ακούνε, τόσο περισσότερο να ακούνε.

...και εις εποχές διαφθοράς κατά τις οποίες αυτός, και όπως εκεί η κιθάρα λέει παραπάνω, λέει, ολόκληρη ιστορία είναι, την άφησε εκεί πέρα που απογοητεύτηκε ο αυτός και την φάγανε την κιθάρα, το ξύλο της κιθάρας.

Ήταν πεινασμένοι οι γόνοι και του φάγανε το ξύλο της κιθάρας, πάει. Αυτή ήταν η ιστορία, το τέλος της κιθάρας. Λοιπόν, τοιούτος είναι, έχουμε ανάγκη τοιούτου ακροατηρίου, ευμενούς ακροατηρίου. Άλλοι έρχονται στο κήρυγμα, δεν ομιλώ για το απόψινό κήρυγμα, ομιλώ γενικώς επειδή έχω πείρα 55, 50 ετών, και να προσιάσουμε, θέλετε να προσιάσουμε καλά.

Άρα, κήρυγμα εις το ύψος του, εις την κορυφή, εις τα Ιμαλάια, εις τα άστρα, είναι το κήρυγμα του Χριστού. Ποιος άλλος εκήρυξε τελειότερον τον λόγον του Θεού από τον Κύριον ημών Ιησούν Χριστόν; Εν αρχη ην ο λογος, και ο λογος ην προς τον θεον. Ασύλληπτος ο λόγος.

Εις τρόπον ώστε ένας άθεος των Παρισίων είπε ότι κι αν στους πλανήτες ακόμα κατοικούν άνθρωποι, οι άνθρωποι δεν μπορούν να ακούσουν έναν λόγο σπουδαιότερο, ωφελιμότερο από τον λόγο τον οποίο εκήρυξε ο Χριστός, εκήρυξε ο Χριστός.

Και όμως και ο λαός το εμαρτύρει. Ποιοι τον άκουσαν; Κάτι αθώα παιδάκια, κάτι ψαράδες της Γαλιλαίας, κάτι βοσκοί, κάτι περιφρονημένες γυναίκες και ένας μικρός όμιλος τον άκουσε. Και αυτοί έλεγαν ότι ουδέποτε ελάλησε ούτως ο άνθρωπος.

Οι άλλοι, όχι, όχι, όχι, δυσμενείς ακροατές, διέστρεψαν τους λόγους του, τον συκοφάντησαν, τον διέβαλαν, τον έλουσαν με κρουνούς κατηγοριών, ότι δαιμόνιον, ότι φάγος, ότι οινοπότης, ό,τι, ό,τι, ό,τι, και στο δικαστήριο κατέθεσαν ψευδείς μαρτυρίας και τον κατεδίκασαν εις θάνατον. Τι λοιπόν απορούμεθα, εάν και εμείς δεν συναντούμε ευμενείς ακροατές;

Δεν έρχονται ως ακροατές, αλλά έρχονται ως κριτές. Δεν είναι ταπεινοί. Αυτός που είναι ταπεινός, και έναν βοσκόν, ακόμα και έναν ιερέα αγράμματο να ακούσει, ωφελείται. Ο άλλος κάνει κρίση και, όταν βγαίνει έξω, και αν δεν κάνεις έλεγχο, κάνεις ελεγκτικό κήρυγμα, ευχαριστιέται.

Αλλά ποιο το αποτέλεσμα; Βγαίνει έξω και τι λέει; Μου το υπεδείκνυε αυτό ο αείμνηστος, ο σπουδαίος συνάδελφός μου, συμφοιτητής μου, κορυφαίος διδάσκαλος τόσο του προφητικού, τόσο του εποικοδομητικού κηρύγματος, όσο και του ελεγκτικού κηρύγματος.

Και αυτός είναι ο αείμνηστος Αθανάσιος Φραγκόπουλος. Μου έλεγε: «Θες να δεις; Περίμενε στην πόρτα εκεί πέρα που τελειώνουν και θα τους ακούσεις να λένε, όταν κάνεις ελεγκτικό κήρυγμα: “Καλά τους τα είπε. Μπράβο. Καλά τους τα είπε.”»

Δηλαδή, μηδέν αποτέλεσμα. Βγάζει τον εαυτό του, φαρισαίος αυτός, βγάζει τον εαυτό του έξω. Ότι για τους άλλους είναι οι κεραυνοί και τα αστροπελέκια του άμβωνος, για τον εαυτό του, αυτός είναι φαρισαίος.

Α, οι άλλοι είναι κριτές. Τι κάνουν; Ο λόγος, ο λόγος θα πει, είναι πολλές λέξεις. Μες στις λέξεις αυτές μπορεί σε μια λέξη να αστοχήσει ο ιεροκήρυκας, άνθρωπος είναι, να αστοχήσει. Τι κάνουν τώρα; Αρπάζουν τη λέξη αυτή και, όπως λέγει ο Γρηγόριος ο Θεολόγος, αρπάζουν τα λεξίδια, λέει, κάτι ακροατές μου, λέει, που με ακούνε, στον Γρηγόριο τον Θεολόγο.

Και αρπάζουν μερικές λέξεις και τα κάνουν ξιφίδια, τα λεξίδια τα κάνουν ξιφίδια, να καρφώσουν τον ιεροκήρυκα. Και εγώ, ο ταπεινός κήρυξ του Ευαγγελίου, που 55 χρόνια υπηρετώ στον άμβωνα, και το κήρυγμα για μένα είναι η μεγαλύτερη αποστολή μου.

Και το γλυκύ τρονάσμα μου, έχω εμπειρία, φρικτή εμπειρία. Επιτρέψατέ μου απόψε να αναφέρω τις εμπειρίες μου από το βιβλίο των αναμνήσεών μου, να αναφέρω μερικές διαστρεβλώσεις, τι έχω πάθει εξαιτίας διαστρεβλώσεων του Λόγου του Θεού.

Λοιπόν, ακούσετε, μία, δύο, τρεις, τέσσερις, πέντε και θα φτάσουμε στο τέλος.

Πρώτη εμπειρία. Ήμουν στα Γιάννενα, πόσα χρόνια πάνε, πενήντα χρόνια πάνε.

Ήμουν τον πρώτο χρόνο της Κατοχής και εκήρυξα την ημέρα των Χριστουγέννων από τον άμβωνα, παρουσία του Σπυρίδωνος, του Επισκόπου, του Αρχιεπισκόπου. Ομίλησα περί Ελλάδος, ομίλησα περί Χριστού, ομίλησα περί των αιωνίων ελπίδων του γένους μας. Τι έπαθα; Μέσα στο ακροατήριο όχι ευμενείς ακροατές, το σέροπλη είναι το συγχωρώ έσπευσα, που έσπευσα, ενώ το πλήθος συγκινήθη μέχρι δακρύων, αυτοί αντιθέτως μετέβησαν, πού μετέβησαν; Στην Καραμπινιερία και είπαν ότι αυτός ο ιεροκήρυκας είναι επικίνδυνος για τη δημόσια ασφάλεια. Και με πιάνουν.

Παρ' ολίγον έφυγα δια νυκτός. Έπεσα σε χέρια δυσμενών ακροατών. Θέτε άλλη εμπειρία; Από τα Γιάννενα εξεσφενδονίσθην και έπεσα στη μεγάλη περιπέτεια της Μακεδονίας μας, της Δυτικής Μακεδονίας. Εκεί έπεσα. Βρέθηκα στην Κοζάνη. Εκεί στην Κοζάνη δύο φορές εκινδύνευσα.

Τους παρουσίασα, τους είπα πολλά πράγματα για τον ουρανό, για τα άστρα, για τον ήλιο, και φτάνουν μόνο τα άστρα του ουρανού να αποδείξουν ότι υπάρχει Θεός. Και αν θέλετε περισσότερα να δείτε, διαβάστε τον Φλαμαριόν, ο οποίος έγραψε ένα ωραίο βιβλιαράκι για τον ουρανό, το οποίο μετέφρασε δόκιμος ερμηνευτής, συγγραφεύς ο Γάλλος αστρονόμος. Και να αγοράσετε αυτό το κόκκινο βιβλιαράκι.

Αυτό είπα, το κόκκινο βιβλιαράκι, να σας το δείχνω, κόκκινο είναι, έχει χρώμα κόκκινο. Τι είναι να το πω, ανόητος; Ήταν η εποχή εκείνη που ο Χίτλερ διά πυρός και σιδήρου ήθελε να εξοντώσει όλους τους κομμουνιστές, να τους κάψει.

Και μετέβησαν στην Γκεστάπο και είπαν ότι ο Ρωτήρ Κασινελία είναι επικίνδυνος και με πιάνουν και με πάνε και είδα και έπαθα. Λέω, κύριε, το κόκκινο βιβλιαράκι αυτό εβγήκε προτού να εμφανιστεί ο Μαρξ, προτού να εμφανιστεί ο Λένιν, προτού να εμφανιστεί ο Στάλιν.

Γράφει παλιά. Τους έδειξα την ημερομηνία και επείσθησαν. Τώρα το κόκκινο είχε αποκτήσει άλλη έννοια. Και ησύχασα από μια συκοφαντία. Άλλη περιπέτεια είχα μέσα στην πόλη αυτή: ότι εκεί, με τη βοήθεια του Θεού και του ευγενούς λαού της Κοζάνης, ανοίξαμε μια εστία πτωχών παιδιών, ευφυών μαθητών. Άρχισε από πενήντα πιάτα και το ρυάκιον αυτό έγινε καταρράκτης.

Εφτάσαμε 8.000 πιάτα, ήταν η μεγαλύτερη εστία της Μακεδονίας μας.

Και εκεί έτρωγε όλος, ανεξαιρέτως, σαν την κλώσσα, που δεν κοιτάζει τι χρώμα έχουν τα πουλιά της, αλλά τα καλεί, τα παιδιά από τα πουλιά της, κοντά της και τα αγαπάει. Έτσι και εμείς καλέσαμε όλους. Τι τρέχουν, με πιάνουν, με πάνε στο κρατητήριο, με δικάζουν, με ήθελαν να με δικάσουν. Ευτυχώς όμως έπεσε στα χέρια, με έσωσε, με έσωσε ο Χρυσόστομος, με έσωσε. Ο Ιερός Χρυσόστομος, ο Χρυσόστομος έζησε προ 1600 χρόνων, ε, αυτός με έσωσε.

Αγία Γραφή.

Παρίστηκε, θα πω, ένας έξοχος καθηγητής της Βιέννης με κατηγορία ότι εγώ ταΐζω τα παιδιά των κομμουνιστών που πήγαν στο βουνό. Πεντακόσια, τάχναμε τρεις, πεντακόσια παιδιά, ένα προς ένα. Λέγω, τι απήντησα; Απήντησα με τη γλώσσα του Χρυσοστόμου. Απήντησα ότι εγώ δεν αναμειγνύομαι στα κόμματα. Δεν αναμειγνύομαι με τους πολέμους των εθνών.

Και η βρύση που είναι στο ξυλό βουνό, πάει το πρόβατο πίνει, πάει ο λύκος πίνει, δεν το διώχνει, δεν το διώχνει, πάει ο κόρυφας πίνει, πάει το αηδόνι πίνει, δεν διώχνει κανένα, δεν διώχνει κανένα. Έτσι και εγώ σαν βρύση, μέσα στη Σαχάρα του κόσμου, προσπαθώ να ικανοποιήσω τους πάντας και τα πάντα, εν Χριστώ Ιησού.

Μου έκανε εντύπωση αυτό. «Πίνει στο καλό», μου λέει. Γι' αυτό είπε ότι ο Χρυσόστομος με έσωσε. Αλλά ας τελειώνουμε, ας προχωρήσουμε στις άλλες εμπειρίες που είχα αποκτήσει από τη διαστρέφωση του νόμου του Θεού.

Μετά αναχώρησα και πήγα σε άλλη πόλη, πήγα στο Κιλκίς και έμενα εκεί πέρα αρκετό διάστημα, 6, 4 to 5 μήνες, και ήταν ημέρες φρικτές. Και είπαμε ότι άφησα το λόγο να συμπληρώσω τον λόγο και τους είπα ότι την Άγια Κυριακή, στην πλατεία, σε κάποιο μέρος, θα συγκεντρωθείτε όλοι να σας κηρύξω το λόγο του Θεού.

Μεγάλη προθυμία, ναι, ναι, ναι, προθυμία, προθυμία μεγάλη. Την άλλη Κυριακή πάω, ούτε ένας. Επορεύθηκα και ουκ ην ακροατής, επορεύθηκα και ουκ ην ακροατής. Τι συνέβη; Τη νύχτα, εμπαθείς, εμπαθείς, δυσμενέστατοι και εχθρικοί άνθρωποι, διακείμενοι προς τον Λόγο του Θεού, ιδίως παρακρατικοί κύκλοι, διέδωσαν μέσα στην πόλη τη νύχτα, από σπίτι σε σπίτι, ότι ο Απόστολος είναι κόκκινος και ότι όλοι όσοι πάνε μαζί θα συλληφθούν και θα εκτελεστούν.

Εν τω μεταξύ είχαν κρεμάσει στην πλατεία της Κουτσιλικής 4 to 5 παιδιά. Πήγα λοιπόν εκεί, δεν ήξερα τίποτα εγώ τι γινόταν την νύχτα.

Περίεργο πράγμα, ήρθα να υποθέσω να έρθω μια μέρα εδώ πέρα και να βρω την αίθουσα αδειανή. Και θα έρθει η μέρα αυτή, προφητεύω.

Θα με αφήσετε μόνο. Θα με αφήσετε μόνο. Το προφητεύω, σας προφητεύω. Θα έρθει η μέρα κατά την οποία θα με αφήσετε μόνο. Αλλά να μην είναι μόνος εκείνος μαζί μου. Εκείνος να είναι μόνο μαζί μου. Έχω εμπειρία του κηρύγματος. Λοιπόν, και μετά μου λέει κάποιος στο παράθυρο μόνο: «Φύγε», μου κάνει, «φύγε, φύγε. Φύγε». Εμπειρία κηρύγματος. Μάλιστα. Διαστρέφωσης του κηρύγματος. «Είναι εχθρός του Καίσαρος», είπαν για τον Χριστό. Τα ίδια επαναλαμβάνονται, η ιστορία επαναλαμβάνεται. Άλλη εμπειρία μετά, μετά, μετά τα κηρύγματα αυτά να τελειώνουν. Ήρθα στην Αθήνα, δεν ήρθα να δω στην Αθήνα, μάρασε η επαρχία, αλλά έφαγα μια κλωτσιά και ήρθα στην Αθήνα επί αιμής του Βλάχου.

Άλλες περιπέτειες. Ποιες περιπέτειες; Ότι ήταν τότε ένας δημοσιογράφος μεγάλης ολκής, ας μην πω το όνομά του, αιωνία του η μνήμη, ο οποίος έκανε προπαγάνδα για τα καλλιστεία και βγαίνουν εφημερίδες και έφτασε η εφημερίδα του, 400 χιλιάδες αγοράζουν. Μια δραχμή κορίτσια, μια δραχμή κορίτσια, κρέατα γυμνά. Άρχισα εγώ να δω τον καλισθείο. Συνήρα το λαό στα ναζεντίνα, δεξιά αριστερά κλπ.

Λοιπόν, αυτός τι έκανε; Με χτύπησε στο πιο ευαίσθητο σημείο της υπάρξεώς μου. Επήρε τη Σπίθα και είπε: «Δεν χρειάζεται τίποτα άλλο, φτάνει ο τίτλος της Σπίθας, ότι είναι κατακόκκινος». Πώς αυτό; Δεν το ξέρετε αυτή την ιστορία; Διότι ο Στάλιν εξέδωκε εφημερίδα, η Σπίθα.

Με τα ρωσικά, δεν ξέρω πώς την έλεγε ρωσικά εκεί. Ναι, σκρικ σκρικ, ναι, εις, για έτσι και πέρα και λοιπά. Και άρα λοιπόν, εκείνος λοιπόν είπε αυτό: «Άρα αυτός είναι κόκκινος». Αλλά εγώ τους απήντησα ότι εγώ δεν λέω απλώς, λέω σπίθα, εγώ λέω χριστιανική σπίθα. Διαφέρει το ένα από το άλλο. Εγώ κηρύσσω Ιησού Χριστόν Εσταυρωμένο, Θεού Δύναμη και Θεού Σοφία.

Οι οποίοι μεταχειρίστηκαν τα πάντα, μεταχειρίστηκαν για να με εξοντώσουν εδώ στην Αθήνα, ο ιεροκήρυκας. Και έφτασε μέρα που επήγα εκεί στην αίθουσα των Τριών Ιεραρχών που εκήρυττα και την βρήκα αδειανή την αίθουσα.

Ήταν τότε αντικομμουνιστικός ο λαός μας, ύστερα από τα φρικτά εγκλήματα που διέπραξαν οι κομμουνιστές. Ήταν μισητή, πολύ μισητή η λέξη κομμουνιστής, και με εξόντωσαν. Και πήγα και βρήκα ελάχιστους ανθρώπους μέσα στην αίθουσα της διδασκαλίας εκεί πέρα.

Μάλιστα. Και δημιουργήθηκε μεγάλος τότε με τον έλεγχο αυτών. Άλλη πάλι φορά, εξ αφορμής ενός ελέγχου που έκαναν εναντίον των καλλιστείων και όλων των πραγμάτων, μαζεύτηκαν οι δημοσιογράφοι των Αθηνών και πήγαν στον Σπυρίδωνα, αλλά σαφώς ήρεαν, αιωνία του η μνήμη.

Ο Αυγουστίνος είναι το τσοπανόσκυλό μου, λέει, και όπως ο τσοπάνος έχει τσοπανόσκυλο και γαυγίζει, έτσι κι αυτός γαυγίζει. Λέω, σας δάγκωσε; Θα του πω να σας δαγκώνει περισσότερο.

Να τελειώνουμε. Εφθάσαμε τώρα από εκεί, πάμε τώρα. Έγινα κατόπιν επίσκοπος για τις αμαρτίες μου. Ξοφλώ πολλές αμαρτίες επάνω. Έπρεπε να μείνω ιεροκήρυκας και μόνο ιεροκήρυκας.

Ασύντροσπα, πήγα προς τα εκεί. Όταν πήγα προς τα πάνω, στη Φλώρινα, είδα ότι μέσα στο ναό έμπαιναν, καλοκαίρι ακόμα ήτανε, έμπαιναν μέσα γυμνά, κατάγυμνα κρέατα. Λέω, πού πάμε εδώ μέσα; Πού πάμε εδώ;

Βγάζω λοιπόν διαταγή, βάζω τρία παλικάρια στην πόρτα, δεν θα μπει άλλος μέσα που δεν είναι λόγο. Και επεκράτησε αυτό. Αλλά μια κυρία, ας μην τα αναφέρω, η οποία είχε πολύ ισχύ, μεγάλη δύναμη, τραυστή, επί δικτατορίας ομιλώ, δικτατορίας, να την έπλευσε ως ναύς. Έπλευσε εκεί και με εγωισμό: «Εγώ είμαι κυρία του τάδε, θα μπω μέσα». Λέει λάθος κάτι, «κυρία μου», λέει, έγινε ένα επεισόδιο και αναγκάστηκε, υποχώρησε και αιτήθηκε αυτή η κυρία.

Τι διαστρέβλωση. Μια διαστρέβλωση, ότι εγώ την είπα από τον άμβονα, από τον δεσποτικό θρόνο, την είπα «έξω η αρκούδα». Αυτό δε έφτασε μέχρι Αυστραλίας. Μέχρι Αυστραλίας. Βρε παιδιά, αλλά ευτυχώς ο άνδρας της είπε τη λέξη, δεν είπε «έξω η αρκούδα», δεν είπε «έξω η αρκούδα». Έλαβα τα μέτρα, ότι είπαμε εκεί πέρα ότι εδώ λάθος κάνατε. Είπα στα παιδιά ότι κάνετε λάθος τη διεύθυνση. Εδώ δεν είναι ναός.

Εδώ δεν είναι κινηματογράφος, εδώ δεν είναι θέατρο, εδώ δεν είναι χοροδιδασκαλείο, εδώ δεν είναι ταβέρνα, εδώ είναι εκκλησία.

Τα γυμνά. Και αυτές τις περιπέτειες είχα ως προς την Αθήνα, προς τη Φλώρινα. Άλλη φορά πάλι, ετόνισα και το τονίζω πάντοτε και δεν παύω να το τονίζω, διότι να λέμε τα ίδια, καμιά φορά προσπαθώ καινούργια να σας λέω, αλλά προσπαθώ όμως κάτι σοβαρό να το επαναλαμβάνω.

Λοιπόν, ότι ετόνιζα πάνω των κινδύνων τους οποίους διατρέχει η φυλή μας από την υπογεννητικότητα και δεν έχουμε αποτέλεσμα. Έμαθα το πλέον, έχουμε τα λιγότερα παιδιά στον κόσμο ολόκληρο. Τρομερό πράγμα.

Έχω μιλήσει άλλοτε και υπάρχουν κασέτες από αυτού. Ένα μόνο σας λέω νεότερο, ότι η Ελλάς σβήνει, σβήνει η Ελλάς πλέον. Θα είμαστε νεκροθάφτες του ιστορικού αυτού; Τι; Καλά, πεθαίνουν τα έθνη, πεθαίνουν τα έθνη.

Η ιστορία μαθαίνει ότι πέθαναν πολλά έθνη. Εγώ είπα κινδυνεύει, δεν είπα θα πεθάνει, αλλά κινδυνεύει να πεθάνει. Και θα ήμασταν εμείς οι δολοφόνοι του ιστορικού έθνους. Γιατί το 1912, που η μικρά μας πατρίς με τα συντάγματα του Πλαστήρα έφτασε μέχρι Άγκυρα και μέχρι Σόφια και μέχρι Σαλτάζα, τότε ένας Έλληνας το 12 πέθανε και πόσοι γεννιόντανε; Οχτώ! Οχτώ! Ένας πέθανε το 12 και 8 γεννιότανε.

Τώρα, παρακαλώ, παρακαλώ, κλάψατε. Ένας Έλληνας πεθαίνει, μισός γεννιέται.

Ενώ στην Τουρκία ένας Τούρκος πεθαίνει, δέκα Τούρκοι γεννιόνται.

Πώς είπατε; Πεθαίνουν τα έθνη, πεθαίνουν και εξοντώνονται από τα εγκλήματα αυτά. Το είπα λοιπόν αυτό, το ετόνισα. Διέστρεψαν αυτό αυτοί και είπανε ότι ο Αυγουστίνος σήμερα τρελάθηκε και καταριέται τις γυναίκες μας.

Δεν κάνουν παιδιά από καρκίνο μήτρας και μαστό. Ναι, βοήθησε ο κόσμος, βοήθησε ο κόσμος. Τι είπα εγώ; Τι είπα; Είπα κάτι άλλο; Είπα η επιστήμη, η οποία πρέπει να γράφεται με έψιλον κεφαλαίο, η επιστήμη με τους εκπροσώπους των μεγάλων επιστημόνων, Ρώσων, Γερμανών, Αμερικάνων κλπ., απεφάνθη ότι όταν γεννάει η γυναίκα είναι υγιής. Ότι τώρα τελευταίως παρουσιάστηκε μεγάλο ποσοστό καρκινοπαθειών, καρκίνος στη γυναίκα.

Μήτρας και μαστών από τις εκτρώσεις, το λένε οι επιστήμονες, το λένε οι επιστήμονες. Άρα δεν αγαπάς τη γυναίκα σου, το έθνος δεν το αγαπάς, τη θρησκεία δεν την αγαπάς, τη γυναίκα δεν την αγαπάς. Μεθαίνει λοιπόν μέσα αυτά, διεστρέβλωσε λοιπόν τα πράγματα, ενώ εγώ αντιθέτως το είπα και αντιθέτως το είπα.

Τώρα, όλα αυτά τα είπα να σας προετοιμάσω το έδαφος για μια άλλη περίπτωσή μου. Και παρακαλώ να με ακούσετε με άκρα ησυχία, διότι κλαίω και αναστενάζω, διότι μου έρχεται να κλείσω το στόμα μου και να μην διδάσκω.

Και σας λέγω και προφητεύω ότι θα έρθει μια μέρα κατά την οποία ούτε ένας δεν θα είναι μέσα εδώ στην αίθουσα. Η διαστρέβλωση της αληθείας, την οποία είναι επί 25 έτη και ρήτω διόλωτρο μέσον, υφίσταται μεγάλης διαστρέβλωσης η αλήθεια του Ευαγγελίου.

Έχετε υπομονή να ακούσετε ύστερα να τελειώσει. Για να βάλουμε καλύτερα. Ύστερα που κατάφεραν. Πριν ένα μήνα ήμουν εκεί στη Φλώρινα και είχα τα προβλήματά μου τα μεγάλα. Οπότε ένα βράδυ ακούει το τηλέφωνο. Κτυπάει το τηλέφωνο. Λέει: «Εδώ τι είναι;» Λέει: «Φλώρινα, Φλώρινα». «Ποιο είναι το γραφείο του επισκόπου;» λέω. «Ποιος είναι από το άλλο τηλέφωνο;» Λέει: «Είναι Ρεθύμνου Κρήτης».

Λοιπόν, λέγουν τα Κρήτης: «Είναι ο Παπανδρέου», λέει, «το γραφείο του Παπανδρέου». Λέω εγώ τι θέλετε λέω και ως ο Πανδρέου, θα επισκεφθεί τη Φλόρινα για πολιτικούς λόγους και έχει μεγάλη επιθυμία να σας επισκεφθεί.

Τι έπρεπε να του πω; Όχι; Σας ρωτώ. Δεν είπα σε κανένα όχι. Εγώ δεκαεκοστρία χρόνια που είμαι, σε κανένα δεν είπα όχι μέσα στο γραφείο μου. Στην εκκλησία το είπα, αλλά γραφείο είναι γραφείο.

Τον ερχόμενον προς με ου μη εκβάλω έξω, λέγει ο Χριστός. Αυτό που έρχεται κοντά μου, δεν το διώχνω. Δεν το διώχνω. Είπε, λοιπόν, να έρθει ο άνθρωπος. Είπε να έρθει, να έρθει εκεί πέρα. Λοιπόν, στο γραφείο μου έχω δεχτεί και αθέους, και απίστους, και κομμουνιστάς, και μαρξιστάς, και ελληνιστάς, και αθέους, και απίστους, και συζητώ ώρες ολόκληρες. Και είμαι χαρούμενος όταν τους πείσω. Ας έρθει, του λέω. Μόνο μου είπε κάποιος από τα λεούντα, δεν πρόσερμησε πολύ σκληρά γιατί είναι άρρωστος και μην μείνει στο γραφείο σου, λέει, νεκρός.

Κανάλια, λέω άλλος, ο επίσκοπος είναι, λέει ο Ρώσος Χρυσόσταμας, ο επίσκοπος είναι επικύρος, επικύρε τα όπλα και επικύς θα είναι και αυθυρός θα είναι. Κανείς άλλος δεν ήλεγξε τον Παπανδρέου όσον εγώ, κανείς άλλος.

Και αποδείξεις είναι τα γραπτά μου, τα γραπτά μου. Και απόδειξη είναι ότι στα τρία μεγάλα συλλαλητήρια που έγιναν στην Πάτρα, στην Αθήνα και στην Θεσσαλονίκη ήμουν ομιλών και καυτηρίασα την άτυπον τακτική του

Αυστηρός, δεν έχω δικαίωμα να συμπεριφερθώ και επιεικώς; Πότε επιεικής, πότε αυστηρός, σαν τον πατέρα. Πότε χαϊδεύει το παιδί του, πότε το μαλώνει, ο πατέρας είναι ο ίδιος όμως. Δεν κρατάει συνεχώς τη ράβδο να τσακίσει τα πλευρά του παιδιού του. Είμαστε σύμφωνοι; Λοιπόν, παρακάτω. Να τον και έρχεται, έρχεται πάνω, πάνω στην αυτή τη φρόνινα. Και μπορεί να έρχεται μέχρι το γραφείο φοβισμένος. Μπήκε, μπήκε μέσα, κάθισε.

Ήρθε το Θεό, είχα προπαρασκευαστεί και ας επιτραπεί να καυχηθώ, επειδή ήκουσα υβριολόγιον ανεφρυγουμένο, ανεφρυγουμένο, διότι λοιπόν αυτά προσεπάθησα κατ' όλη προσευχής να οδηγήσω τον Λόγον σε φιλοσοφικών στοχασμών, σε στοχασμών Σωκράτους, Κρίτωνας. Όποιος διάβασε τον Κρίτωνα και τον Φαίδωνα, εκεί θα καταλάβει. «Τηνικάδε, τηνικάδε; Τι ήρθες πρωί πρωί;» λέει ο Κρίτων, λέει ο Πλάτων.

Τεχνηέντως σε ένα μεγάλο επίπεδο όπου δεν υπάρχει κοπριά της πολιτικής αλλά υπάρχει ευωδία του πνεύματος. Και του κάνω ερώτημα, πρώτο ερώτημα, το οποίο να το απευθύνω πάντοτε, διότι θεωρώ τη μασονία τον μεγαλύτερο κίνδυνο του έθνους μας. Λοιπόν, κάνω και του λέω: «Είσαι μασόνος;» Πρώτο ερώτημα. Λοιπόν, το ερώτημα αυτό το είχα απευθύνει στον Καραμανλή και έμεινε αναπάντητο. Το ερώτημα αυτό απηύθυνα και στον Ράλλη, ο οποίος είπε ότι θάβουμε σήμερα την ιστορική γλώσσα των Ελλήνων. Το ερώτημα αυτό το απηύθυνα σε όλους, το θεωρώ πρωταρχικό.

Διότι οργιάζει η μασονία στο έθνος μας. Περισσότερο από τον κομμουνισμό είναι επικίνδυνη η μασονία. Λοιπόν, τον ρωτώ: «Είστε μασόνος;» Γιατί κάτι είχα ακούσει ότι είστε μασόνος. Μου απαντά ο άνθρωπος και μου λέει: «Δεν είμαι μασόνος.»

Χαίρομαι για τούτο και παρακαλώ στους ανθρώπους στο κόμμα σου και ιδίως στο σώμα των βουλευτών σου, λέω, να μην επιτρέψεις να εισέλθει το μίασμα της μασονίας. Και είπα ολίγα την άφηρη μασονίας, ότι πιστεύω στον Χριστό, στην Αγία Τριάδα, αλλά πιστεύω στον Αρχιτέκτονα του Σύμπαντος, ο εστίμεθροι βεβαιόμενον διάβολος.

Λοιπόν, πάει αυτό. Το δεύτερο, λέει, θέλω να μάθω: πιστεύεις εις μεταφυσικόν κόσμον; Θέλω να μάθω, λέω, μεταφυσικόν κόσμον. Απήντησε και μου λέει: όταν ήμουν νέος, παρεσύρθηκα από τα ρεύματα της αθεΐας και απιστίας και ήμουν άθεος.

Τώρα όμως, τελευταίως, από την ώρα που σήκθη πέρα εκεί στον Αγιστέλη Σασεβράτα, έχω μεταφυσικάς ανησυχίας, μου λέει. Τότε μου δόθη αφορμή και το ανέπτυξα, ότι πλην του φυσικού κόσμου υπάρχει και ένας άλλος κόσμος.

Ο μεταφυσικός, ο άλλος κόσμος, ο οποίος είναι απείρως ωραιότερος από τον κόσμο των υλικών. Και όπως πιστεύουμε ότι υπάρχει ήλιος, όπως πιστεύουμε ότι υπάρχει σελήνη, όπως πιστεύουμε ότι υπάρχουν άστρα, έτσι και ακόμη περισσότερο πιστεύουμε ότι υπάρχει Θεός, ότι υπάρχει μεταφυσικός κόσμος.

Και του έδωσε ένα βιβλιαράκι, το οποίο είναι, ξέρω, και θα το συνιστώ. Το βιβλιαράκι αυτό το διαβάσατε; Λίγες σελίδες είναι. Ένας διεθνούς φήμης καθηγητής πανεπιστημίου, ο Τόθ, που λέει «Από έξω και πού πηγαίνεις».

Και ορμάται από την εξής εκδοχή, ότι λέει «Αν πας στη θάλασσα, ταξιδεύουν χιλιάδες πλοία».

Θα πει, ξεκινώ από τον Πειραιά και πάω στο Λονδίνο, πάω στην αυτή και λοιπά. Δεν υπάρχει πλοίο που να ταξιδεύει ασκόπως. Και όμως υπάρχουν χιλιάδες άνθρωποι που ταξιδεύουν χωρίς σκοπό. Του έκανε εντύπωση αυτό. Τόσα το λεράκια το διαβάζει. Ποιος ο σκοπός της υπάρξεώς μας; Λοιπόν, μετά του είπα ότι σχετικώς με τη Μακεδονία. Εδώ πέρασε, περιμένω, λέω, η οπαδή σου.

Εδώ έχουμε, λέω, κινδυνεύει η Μακεδονία μας από μια άγρια προπαγάνδα των Σκοπιανών που θέλουν να μας ξεριζώσουν τη Μακεδονία μας και να την κάνουν Σκοπιανό κράτος μακριά από το έθνος και από την Ελλάδα μας.

Λέω, πρόσεξε καλά να μην τους δώσεις ουδέν θάρρος, αλλά αντιθέτως, λέω, να κηρύξεις και εσύ με τη γλώσσα τη δική σου εκείνο το οποίο εγώ τώρα 25 χρόνια κηρύττω και κηρύττω και λέω: η Μακεδονία μας ήταν, είναι και θα μείνει πάντα ελληνική.

Το αποτέλεσμα; Θα το κάνω, μου λέει. Μετά από λίγο έφυγε από το γραφείο μου και πήγε στην πλατεία της πόλεως και ενώπιον χιλιάδων λαού είπε αυτό, ότι η Μακεδονία μας ήταν, είναι και θα μείνει ελληνική. Ωφέλησα ή δεν ωφέλησα; Αλλά μετά το τρίτο το είπα για την περιφέρειά μας, ότι θνήσκει, θνήσκει η περιφέρειά μας, πεθαίνουν τα σύνορά μας, πεθαίνουν τα χωριά μας, πεθαίνει η πατρίδα μας.

Προ 50 ετών που περιόδευσα με τα πόδια μου την Πρέσπα, την ωραία αυτή, τον βιότοπον, αυτόν τον θαυμάσιο βιότοπον που τον θαυμάζουν οι ξένοι, η Πρέσπα, παρακαλώ, είχε 25.000 κατοίκους. Τώρα, παρακαλώ, πόσους έχει; 1.500. 1.500. Το έξοχο χωριό του Πισοδερίου, το οποίο είναι εκεί όπου ετάφη η κεφαλή του εθνομάρτυρος Παύλου Μελά, το χωριό αυτό, παρακαλώ, έχει 14 ανθρώπους. Συγγνώμη! Συγγνώμη!

Και έχουμε τον υδροκέφαλον. Υδροκέφαλος έγινε η Αθήνα, που είχε τρεις χιλιάδες κατοίκους επί Όθωνος, τώρα πλησιάζει τέσσερα εκατομμύρια. Θεέ μου, Θεέ μου! Υδροκέφαλος! Η μισή... Κανένα έθνος στον κόσμο δεν έχει τόσο πληθυσμό η πρωτεύουσα όπως έχουμε εμείς.

Λέω, σας παρακαλώ, αν θέτε να ζήσει η Ελλάς, να φροντίσετε ως αξιωματικός, ως αρχηγός, να πυκνώσουμε. Πώς θα πυκνώσουμε; Να δεχθούμε τους αδερφούς μας πρόσφυγας, τους Ποντίους που έρχονται από τη Ρωσία, να τους κρατήσουμε εδώ, να γίνουν ακρίτες του ελληνικού πνεύματος εδώ στην περιφέρειά μας.

Το έδεχθη και αυτό. Αυτό έκανα. Τώρα, τα άλλα δεν ξέρω και λοιπόν, ό,τι πόσο μίλησα.

Αυτά τα ολίγα σας είπα, αλλά εγώ τα ανέπτυξα δια πολλών. Μία ώρα έκανα καθηγητικό σχόλιο και είπε αυτός για πρώτη φορά. Και είπε κατόπι ότι «για πρώτη φορά εγώ ακούω τα λόγια αυτά», λέει, «από επίσκοπο». Αυτό. Λοιπόν, ομολόγησε ο ίδιος. Αυτό λοιπόν εβάδισα. Ζητώ να μου πείτε, εβάδισα καλώς; Με την βοήθεια του Θεού, 25 χρόνια. Θα σας πω τώρα ένα μυστικό της ψυχής μου, μια εξομολόγηση θα σας κάνω. Όταν παρουσιάζεται στο έθνος μας το α, το β, το γ θέμα, κάθομαι και το εξετάζω και έχω ως κριτήριο, ως κριτήριο τι έχω; Αυτό το μικρό βιβλίο που λέει το Ευαγγέλιο. Και το εξετάζω, θα το ζητήσω ή οιοδήποτε πράγμα, και αν το Ευαγγέλιο μου πει ότι αυτό πρέπει να γίνει, να κάνω το άλφα.

Τότε όλη η Ελλάδα να μου πει «όχι», θα το κάνω. Και αν αυτό το μικρό βιβλίο, το Ευαγγέλιο, μου πει, με τους μάρτυράς του, με τους αγίους του, με τους πατέρες και δασκάλους της Εκκλησίας, ότι αυτό δεν πρέπει να το κάνεις, όλη η Ελλάδα να μου πει να το κάνω, δεν θα το κάνω. Αυτή είναι η τακτική μου, αδελφοί μου. Τελείωσα. Ήλεγξα 55 χρόνια, ήλεγξα επισκόπους, ήλεγξα μητροπολίτες, ήλεγξα αρχιεπισκόπους, ήλεγξα πατριάρχας, με τον αείμνηστο Αμβρόσιο, τον Ελευθερουπόλεως Πάψαμπ και τον Υμόσιμο του Αθηναγόρα, που ήταν έτοιμος να ενώσει Δύση και Ανατολή και να έχουμε κοινό ποτήριο οι Ορθόδοξοι. Τα ήλεγξα αυτά.

Αλλά αυτός είναι μικρός έλεγχος. Τώρα καταλαβαίνω στα γεράματά μου ότι ο δυσκολότερος έλεγχος είναι πότε; Όταν έχεις να αντιμετωπίσεις, όχι μονάχα ένα επίσκοπο, ένα μητροπολίτη, ένα αρχιεπίσκοπο, όταν έχεις να αντιμετωπίσεις ρεύμα ολόκληρον, τεράστιο ρεύμα, το οποίο αποτελούν χιλιάδες οπαδοί ενός κόμματος.

Διότι Θεός έγινε το κόμμα! Θεός έγινε το κόμμα!

Ευχή

Θαυμάσιμος. Εκφράζεσαι εναντίον του κόμματος, δεν είσαι καλός. Διότι δυστυχώς τώρα οι άνθρωποι κοιτάζουν τα πράγματα με γυαλιά, χρωματιστά γυαλιά. Ο ένας κοιτάζει με γυαλιά πράσινα, ο άλλος το κοιτάζει με γυαλιά μπλε, ο άλλος το κοιτάζει με γυαλιά κόκκινα και ο άλλος το κοιτάζει με γυαλιά μαύρα. Εγώ το κοιτάζω με γυμνά μάτια, με το Ευαγγέλιο.

Τώρα, έχω να σας πω τα ολίγα και τελείωσε. Ό,τι θα σας αναφέρω, θα απαντήσω δια της ιστορίας το πράγμα που απαντήσω. Θα μνησθώ παλαιών ημερών, εμνήσθην ημερών αρχαίων.

Είναι το 1910. Δεν ξέρω αν εδώ πέραν κανείς γεννημένος το 1910. Νήπιον θα ήτο, όπως κι εγώ νήπιον στο λίκνο της μητρός μου ήμουν. Τότε η Ελλάδα, αηδίασε η Ελλάδα στους πολιτικούς τα κόμματα.

Τι έκανε η Ελλάς; Έκανε ένα κίνημα του Ζορμπά. Και τι έκαναν; Φέρανε κάτω από την Κρήτη έναν νέον αρχηγό, νεότατος ήτανε, φτωχαδάκι ήτανε, αλλά είχε φαντασία και κρίση και αίσθημα.

Κάνουν τον Βενιζέλο να υποχωρήσει στην αξίωσή τους. Ποια ήταν η αξίωσή τους; Η αξίωσή τους ήταν να διώξει τον βασιλιά το 1910 και να την καταστήσει Δημοκρατία. Όπως έδιωξε τον Γεώργιο τον πρίγκιπα από την Κρήτη, να διώξει τον πατέρα του τον Γεώργιο τον ήσυχον αυτόν τον βασιλέα.

Αλλά εκείνος είχε μυαλό, είχε φαντασία, είχε κρίση. Και έβλεπε ότι το έθνος σε λίγο μπαίνει σε πόλεμο. Και το έθνος που μπαίνει σε πόλεμο πρέπει να είναι ενωμένο, να έχει ενότητα. Δεν ήθελε να χωριστεί την ώρα εκεί το έθνος μας εις δύο παρατάξεις, βασιλικούς και δημοκρατικούς.

Και ήθελε ο λαός να γίνει συντακτική βουλή, να γίνουν εκλογές συντακτικής βουλής. Τι σήμαινε εκλογή συντακτικής βουλής; Δηλαδή να καταργήσει, να καταγκρεμνήσει τον βασιλιά και να κάνει δημοκρατία. Και φώναζαν ολόγυρά του, μικροί και μεγάλοι.

Συντακτική, συντακτική, συντακτική, συντακτική. Εκείνος απαθέστατος απάνω, δεν μιλούσε καθόλου. Τελείωσαν οι φωνές, τους λέει: «Αναθεωρητική, αναθεωρητική». Όχι, και δείτε εσείς ότι θα έχει το συμφέρον του έθνους.

Να τροποποιήσουμε το σύνταγμα επί των φιλελεύθερων και δημοκρατικών. Τίποτα. Φωνάζανε, φωνάζανε. Αυτός όμως συνεχώς φώναζε «αναθεωρητική, αναθεωρητική» και επιτέλους εσίγησαν και συνεφώνησαν «αναθεωρητική» και σώθη το έθνος.

Τότε ένας δημοσιογράφος, Άγγλος, αντιπρόσωπος του Times, της μεγαλύτερης εφημερίδας του κόσμου, έγραψε, έγραψε: «Δια πρώτη φορά παρουσιάζεται, γεννήθηκε μέγας ανήρ, ο οποίος λέει όχι στον όχλο».

Υπεχώρησε να γίνει δημαγέρτης και δημαγωγός. Και έτσι το έθνος μας, ενωμένο, με ενωμένη τη Βασιλεία, με ενωμένο το έθνος, έφτασε μέχρι Σόφια. Μάλιστα. Έτσι. Δεν ήκουσε τον όχλο. Δεν ήκουσε τον όχλο. Η οχλοκρατία, που διαβάζει το βιβλίον του Λε Μπον, «Ψυχολογία των όχλων», είναι τρομερό πράγμα. Και η δημαγωγία. Όχι ο λαός. Άλλο ο λαός, άλλο η οχλοκρατία. Ο λαός οδήγησε στον Γολγοθά τον Χριστό. «Σταύρωσον, σταύρωσον αυτόν», αιτούσαν τον Βαραββάν και σταύρωσαν τον Χριστό. Είχε λοιπόν πει αυτός το όχι σε αυτούς. Είναι λοιπόν ίδιον πολιτικού ανθρώπου να λέει το όχι σε ορισμένες στιγμές, έστω επί θυσία του πολιτικού του κόμματος. Μετά 35 χρόνια, δηλαδή το 1945, πάλι η πλατεία γέμισε. Πάλι η πλατεία γέμισε. Δεν αναφέρω το όνομα του πολιτικού που ήταν τότε. Σπουδαίος ήταν, ρήτορας ήταν, Δημοσθένης ήταν, αλλά δεν είχε το πνευματικό ανάστημα του Ελευθερίου Βενιζέλου.

Χιλιάδες λαός φωνάζανε «λαοκρατία, λαοκρατία, λαοκρατία, λαοκρατία». Τι να κάνει; Δεν είχε τη δύναμη του Ελευθερίου Βενιζέλου να πει όχι. Λαοκρατία σημαίνει κομμουνισμός άθεος, δεν το είπε. Τα πάλευε, τα πάλευε, το πάλευε, στο τέλος το έκανε.

Είπε χώρες εκεί, είπε και λαοκρατία και δημοκρατία. Αυτή είναι, αυτή είναι η ιστορία. Συνεπώς, εάν είπαν και οι άντρες μας δίνουν το παράδειγμα ότι έχουν τις στιγμές που πρέπει να πούμε σε όλη την Ελλάδα το όχι, θα το πούμε.

Θα το πούμε και ας μιλούμε αγόρι!

Μαζί μας είναι ο Χριστός. Έτσι είναι η τακτική του. Σύμφωνος είμαι, θα... σύμφωνοι. Μάλιστα. Λοιπόν, τώρα δυστυχώς ο έλεγχος αυτός, τον οποίο ασκούμε επί 20 τόσα χρόνια, έχει δημιουργήσει πολλούς... Έχει και φίλους, δεν το αρνούμαι, αλλά έχουν και εχθρούς.

Έγινε σημείο αντιλεγόμενο μέσα στο έθνος μου. Πόσο αυτές τις ημέρες είμαι συγκινημένος! Με αξίωσε ο Θεός για τελευταία φορά να πάω στο χωριουλάκι μου, κάτω στην Πάρο, στο νησάκι αυτό το ευλογημένο, που ανετράφην μέσα σε περιβάλλον κάτω από τη σκιά του Πατρός Φιλοθέου Ζερβάκου. Πήγα στο χωριό, εμνήσθην ημερών αρχαίων, έκλαψα, έκλαψα γοερώς και τους ομίλησα εκεί πέρα μέσα στο χωριό αυτό, και μετά πάλι τους ομίλησα το βράδυ.

Ήρθαν όλοι οι Παριανοί, όλοι εκεί και με ήκοαν και τους είπα πάλι την αλήθεια. Και εκεί τότε μου λέει: «Εμείς θα μείνουμε κοντά σου, Πάτερ. Σε ξέρουμε, από τα μικρά σου χρόνια σε γνωρίζουμε».

Και αν όλη η Ελλάδα σ' αρνηθεί, εμείς θα είμαστε κοντά σου. Τότε πετιέται ένας, γιατί το μόνο όνομα που εισόδεται μέσα στο χωριό μου δεν υπάρχει, το γένος Καντιώτη δεν υπάρχει. Λοιπόν, ένας πετιέται και μου λέει: «Κάτι θέλω να πω». «Έλα να πεις», λέω, «τι θα πεις;»

Λοιπόν, Καντιώτης λεγότανε, μαρμαράς ήτανε, το χωριό μου έχει βγάλει, τα λατομεία της Πεντέλης είναι Λευκιανοί, αυτοί βάζουν τα μάρμαρα, εργάζονται, πολύ εργατικοί. Λοιπόν, εγώ είμαι μαρμαράς, λέει, είμαι συνταξιούχος τώρα, έκανα 40 χρόνια στην Αθήνα και πήγα σε διάφορα σπίτια, με καλούσανε για μαρμαρά.

Όταν ακούγαν οι Καντιώτες, λέει, είστε του Αυγουστίνου; Λέει, ναι, και υποδέχοντο με χαρά και αγαλλίαση. Αλλά πήγαινα σε άλλα σπίτια, ωχ, ωχ, ωχ, όσο ακούγαν τη λέξη Καντιώτες, αρχίζανε το υβρεολόγιο, κομπολόγιο, υβρεολόγιο. Λοιπόν, έτσι γεννήκαμε, αλλά εμείς με τη βοήθεια του Θεού θα μείνουμε σταθεροί. Και με τη βοήθεια του Θεού θα ήθελα να μένω εδώ στην πόλη σας και κάθε Κυριακή να σας κηρύττω.

Δεν είμαι υποχρεωμένος να μεταβώ στο καθήκον μου. Φεύγω για τη Φλώρινα. Εκεί έχουμε αντιμετωπίσει πολλά προβλήματα. Πολλά προβλήματα. Και το είπα και στον Παπανδρέου και το τονίζω: εάν δεν προσέξαμε περισσότερο από την Βόρειο Υπηρώ και περισσότερο από την Κύπρο και την ελληνική Μακεδονία μας, σας το λέγω.

Και αν δεν ξυπνήσουμε, θα έχουμε πρόσφυγες όχι μόνο εκ της Βορείου Ηπείρου. Φιλοξενώ τώρα στα σύνορά μας, εκεί είναι κοντά τα σύνορα, φιλοξενώ πενήντα φυγάδες από την Κορυτσά.

Φρίτσι, ένα νεαρό παιδί, τη νύχτα, τα μεσάνυχτα, πήγε πλησία στα σύρματα, συρματοπλέγματα ηλεκτροφόρα, και εσκάλισε με τα νύχια του, με τα νύχια του εσκάλισε το χώμα και σαν έκανε τρύπα και πέρασε, σαν το φίδι πέρασε.

Και όταν πέρασε τα συρματοπλέγματα, χαμογέλασε για πρώτη φορά στη ζωή του. Λευτεριά! Λευτεριά!

Χάρηκε. Ήρθε εκεί πέρα και τον έχουμε κι αυτόν εκεί πέρα. Πενήντα είναι εκεί πέρα. Κινδυνεύει η Βόρεια Κύπρος και είναι άξιο σε πέρα ο Άγιος Ευασθενός που εργάζεται. Είναι κάτι, κινδυνεύει η Κύπρος μας διότι η Κύπρος μας δεν είχε πετρέλαια.

Αν είχε πετρέλαια η Κύπρος μας, θα έτυχε της προστασίας του Κουβέιτ.

Λοιπόν, ναι, κινδυνεύει όμως και η Μακεδονία μας. Προπαγά δάχρυα. Εμένα μου στέλνουν επιστολές και μου λένε: «Θα σε εκτελέσωμε». Μέσα, τα ξεαρχή ολόκληρος, μέσα στην Αυστραλία εργάζονται. Και αν δεν προσέξω, όπως το είπα και στο Μητσοτάκη, το είπα και στο Παπανδρέα, το είπα και στο Ιππαράρο κομμάτων, θα έχουμε εντός ολίγου... Θεέ μου, δεν θέλω να ζω την ημέρα αυτή. Θεέ μου, δεν θέλω να ζω την ημέρα μου. Δέχομαι πρόσφυγες εκ Μακεδονίας. Εκ Μακεδονίας πρόσφυγες. Και εμάς όλης η Μακεδονία δεν ζει.

Μια προφητεία, μια προφητεία μου έλεγε. Είναι από τη Δράμα ένας γεροντάκος, σεβάσμιος, ιερομόναχος, άγιος, ασκητής, και έχουν γράψει και ένα βιβλίο, έχουν γράψει, δεν θυμάμαι πώς το λένε. Καρσελίδης τον έναι πως τον έναι εκεί πέρα αυτός, ναι, από τη δράμα είναι αυτός και δεν το ήξερα εγώ αυτό, μου λέει ξέρεις λέει το διάβασες, δεν το διάβασα, Το διάβασες τι λέει μέσα; Ότι, λέει, αυτός είδε κάποιον χωρικό να διαβάζει τη Σπίθα.

Τη διάβαζα, τη Σπίθα, τη διάβαζα, τη Σπίθα, και του λέει: «Τι διαβάζεις;» «Να, διαβάζω τη Σπίθα», λέει. «Ξέρεις», λέει, «αυτός που τη γράφει τη Σπίθα θα έχει τέλος μαρτυρικό». Εκεί πηγαίνω, αδέρφια μου, αδέρφια μου, εκεί πηγαίνω.

Θα έρθει ο γραφτής. Μη λυπηθείτε, εγώ τουλάχιστον θα χαρώ. Εκήρυξα το Ευαγγέλιο με τη γλώσσα, το κήρυξα με τα βιβλία, το κήρυξα με τις κασέτες. Τότε θα είμαι ευτυχής να κηρύξω, να επισφραγίσω, χωρίς διάθεση μετριοφροσύνης, να κηρύξω, να επισφραγίσω το βίο μου και με αυτό το μαρτυρικό μου αίμα.

Και συμφωνώ κι εγώ ότι μακριά κι εγώ πεθαίνω για την Ελλάδα, πεθαίνω για την Αλήθεια, πεθαίνω για τον Χριστό. Λοιπόν, τώρα ένα ζητώ: ποια είναι η πληρωμή μου; Σας παρακαλώ, απόψε όσοι ακούσατε και ακούσατε και είσαστε ευμενές στο ακροατήριο.

Και δεν ήκουσα αντιμαρτυρία κλπ. Είμαι βέβαιος ότι όλοι ήκουσατε προσεκτικά. Παρακαλώ, στο σπίτι θα πάτε, κοντά στα πρόσωπα τα οποία αγαπάτε, γονατίσετε και κάνετε μια προσευχή να ελεήσει ο Θεός τον αμαρτωλόν επίσκοπον Φλωρίνης Αυγουστίνον και να δώσει τέλος ειρηνικόν. Ταύτα. Σηκωθείτε όρθιοι. Λοιπόν, όλοι μαζί, όλοι μαζί, κάνετε το σταυρό σας, η φωνή σας μέχρι τον Ουρανό και η καρδιά στον Χριστό, δι’ ευχών των Αγίων Πατέρων.