Ο Μέγας Κανών και το ξύπνημα της ψυχής

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Tonight, my beloved Christians, our Holy Church has appointed the Great Canon to be chanted, or rather, read.

But who wrote the Great Canon, and what does it contain? I will answer both questions briefly. Its author was an outstanding churchman and preacher, Saint Andrew of Crete. He lived in the seventh century, when the Church of Christ was shaken by the terrible new heresy of the iconoclasts.

He was born in Damascus, and from an early age he showed a keen interest in the Orthodox faith. At fifteen, he went with his parents to Jerusalem on pilgrimage. Later he went to Constantinople, the queen of cities, and studied the learning of the ancient world.

He read and studied the ancient writers, trained himself thoroughly in speaking and writing, and acquired a vast education. He then served the Church as director of an orphanage. After that he became a deacon, then a priest, then a bishop in Ephesus, and finally Archbishop of Crete. There he shepherded God's flock for many years in a manner pleasing to God, accomplished great and lofty works, and delivered sermons of the greatest importance.

His speech was like a torrent; his tongue flowed like a torrent. And, poetic by nature, he composed this poem, this inspired poem we heard tonight: the Great Canon. What is the Great Canon? To express it through an image, the Great Canon is a string of beads, a string of 250 beads made of precious stones. Or, to express ourselves, or rather, to speak in the language of Scripture, in the language the monks speak on the Holy Mountain.

The Great Canon is like a prayer rope. A prayer rope is essential on the Holy Mountain. Every monk has one. Some have fifty knots, some a hundred, some two hundred. Whenever a monk holds his prayer rope, he prays.

Each knot calls forth what we heard so many times tonight: “Lord have mercy, Lord have mercy. Lord Jesus Christ, have mercy on me.” Yet one prayer can differ from another. We too can say “Lord have mercy,” as we have said it here. But I wonder whether even one of the prayers we heard today had the same spirit and depth as the prayers of the monks.

All night long, all night long, they pray through ten, twenty, thirty prayer ropes. In this way they fulfill the Apostle Paul's command: “Pray without ceasing.” We spoke about that prayer last Sunday.

As for the Canon's content, Andrew of Crete was a man steeped in Holy Scripture. He read all kinds of books, but there was one book he never put down.

Day and night, even beneath the stars, out in the open air, he read Holy Scripture. He did not read it as we do. He read it with unshakable faith that it is God's book, inspired by God. He read it with a deep awareness that does not exist in the world today.

How did he see Holy Scripture? As a mirror. As Saint Augustine, Bishop of Hippo, says, the Gospel, Holy Scripture, is a mirror. At home, men and women look in a mirror to see whether their faces are clean and presentable. In the same way, a Christian must look into this mirror to see the wretched state of his own soul.

For him, Scripture was a spiritual mirror. He saw the people in it through the deep awareness of his own unworthiness. Let me give you examples, so you can see how he read Scripture and how we too should read it.

Take Eve, for example. Hers is a great story. Preachers and others have written books about her. Eve is no small figure: she is the first woman, a representative of all women.

When Andrew studied Eve, he did not blame her as so many people do, or as Emperor Theophilos of Constantinople did in his exchange with Kassiani. He did not blame her.

I have heard many people accuse her: “Cursed Eve! She is why we were driven out of Paradise and why every evil came into the world.” Andrew did not accuse Eve. Whom did he accuse? Himself. That is an enormous difference. Reading Scripture, he turned his gaze on himself. “I am Eve,” he said. “I am Eve.”

“I have Eve within my own heart.” That is how he explained it. I am putting these things to you in simple words. If we tried to explain all 250 hymns, we would need 250 sermons. At four pages each, every sermon would be a book; together they would make a thousand books. I wish I had the time and strength, but I no longer have the time. I have written and written and written. I would love to explain the Canon in a thousand-page book, interpreting every hymn we are hearing now. Yet we are not able to grasp their full depth and breadth.

So he did not blame Eve, as Theophilos Kastenopolos, the king, did when he said, “From a woman flowed evil things,” meaning that all evils come from woman. Instead, Andrew says, “I am Eve.”

What did he mean? “I am, I am Eve; within me I have the corrupted Eve.” What Eve is that? She is our corrupted nature, our evil nature, our passions. Just as Eve was drawn by the sight of the fruit of that tree, touched it, ate it, and saw what followed,so our corrupted nature is drawn to the fruits of sin. We touch those fruits, the forbidden fruits of our sin.

When he reflected on Adam, he again said, “I am Adam.” How so? I too bear sin within me. Just as Adam was led astray by his wife Eve, sinned, and left Paradise, so every person can be led astray by the people around them. How many sins do we commit under the influence of others?

And when he reflected on Cain, Cain the murderer who killed his brother Abel, he said, “I am Cain.” Just imagine who is reading this Scripture, this is Holy Scripture.

I remember a monk in a monastery who, when he heard in church about Athene, Herodias, and Salome, and how Herodias urged Herod to kill the honored Forerunner, would cry out indignantly, “What a vile woman! What a vile woman!”

But the author of the Canon has a different spirit. With a deep awareness of his own condition, he says of Cain, “I am Cain.” Of course, I have not killed anyone with a knife. But according to the words of the Gospel, the words of Scripture, whoever harbors hatred in his soul, implacable hatred that manifests itself in many ways, whoever hates his brother, another person, you see, may hate that person’s wickedness, sin, and falsehood; he may hate those things, but he must never hate the person.

For when you hate someone, the Gospel says you are a murderer, a killer. Out of this deep awareness, he calls himself, he calls himself Cain. “I am Eve, I am Adam, I am Cain.”

Then, when he studies the life of David, he again finds reason to say, “I am like David.” David looked at a woman, fell into grave sins, committed adultery, and arranged a killing. “So too,” he says, “I sin every day, more than anyone else.”

And as he goes on, he comes to Samson, another hero of the Old Testament. All these examples I am telling you about are in the Canon. I have mentioned only four or five. How could I go through all 250 examples drawn from Holy Scripture?

I do not have the strength of an elder, a spiritual father, to explain them all; and you, too, may lack the desire to sit through it. We could try staying here together until midnight, but I do not know how many of you would remain that long.

So I will be brief. I will give one more example and then finish. Samson was a courageous hero of the Old Testament, a man of tremendous strength. With the jawbone of a donkey he drove off thousands of enemies at once. He was a source of terror and fear. And yet he was defeated. How? He fell in love. With whom? With a Delilah, one of those women one might call sex bombs, who have brought down great men, great prophets, and have utterly ruined great men.

Delilah managed to draw Samson into her trap. She learned from him the secret of his strength: that the extraordinary power which made his enemies tremble was bound up with his hair.

He did not cut his hair, but he was a Nazirite. Just as priests today do not cut our hair, so too the Nazirites, who were dedicated to God, did not cut theirs.

He never cut his hair. That shameless woman lulled him to sleep on her knees, took scissors, and cut off his splendid locks. When his enemies appeared, Samson rose, but his strength was gone.

He fell asleep on Delilah’s knees, and Samson was lost. So the author says, “I am Samson, for I too fall asleep in the lap of sin. Sin is my Delilah.”

Just as Delilah led Samson astray, so, he said, sin leads a person astray in its many forms. It has a certain sweetness and pleasure, and one feels it. Do you see how much depth I have? Do you see how he read Holy Scripture? Do you see how little we have learned, priests and students and all?

You are far from the spirit of Holy Scripture in the way you approach it. You should see your own image, your own photograph, in these examples. And what is frightening about Samson’s story? Neglect and the soul’s sluggishness. Little by little, a person grows used to sin and then falls asleep. I do not mean ordinary sleep. There are two kinds of sleep. There is healthy sleep, which a poet calls “life-giving” in a hymn to Saint Paraskevi.

Sleep gives life, and it truly does restore a person. How often has someone gone to bed sick with a fever and woken in the morning without one? He slept, and the doctor asks, “Did he sleep at all?” If the doctor sees him sleeping, there is hope. A person normally sleeps seven or eight hours, and that sleep renews him. The hymn is not speaking here about ordinary sleep, or about those who suffer from insomnia.

In his hymn, Saint Andrew, the author of the Great Canon, is not speaking of the sleep our bodies need. He speaks of another sleep, a deadly sleep: the stupor brought on by sin.

It is a stupor. A person sleeps and sleeps. “Lord, let me not sleep unto death, lest my enemy say, ‘I have prevailed against him.’” David says this, pleading, “Let me not sleep, let me not fall into that sleep,” and so on.

Let me give you one example of this sleep, and then I will finish, for I do not want to tire you any further.

Far away from us, in the Far East, in Korea, for example, there is a disease. What causes it? Deep in the dense forests, among the trees, there is a tiny insect, no bigger than a mosquito. But if it bites you even once, I would sooner have you stung by a scorpion or a wasp than bitten by that little insect,

There is a tiny insect, smaller than a fly. What happens when it bites someone? The person falls asleep, into a deadly sleep, and cannot wake up. People prod him, splash him with water, speak to him. An earthquake might shake the ground, roof tiles might fall, the sea might surge, the earth might open beneath him. Nothing wakes him.

Lightning may flash and thunder may crash; still, he sleeps on. Twelve hours, two days, three days, three days, seven days, eight days, and then he dies. It is a terrible sleep. Some time ago, just a few days ago, people were saying that it was not many years ago that a thousand people died in Korea from this disease. It is a frightening thing. So this sleep brought on by that insect, by these deadly little insects, is terrible; but more terrible still is the sleep that overtakes a person.

So it is with a person sunk in sin. You see him sleeping a deadly sleep in Delilah’s arms. His believing wife cries, “Wake up!” Nothing. He goes off to spend his time in seedy clubs, gambling, and sin. The priest calls out; the preacher calls out. He hears fiery sermons that shake others to the core, but nothing stirs him. He goes on sleeping.

A deep, deep sleep. Every one of us is in danger of falling into this deadly sleep. And today even our Church is asleep. We must recognize that.

Just as someone who is asleep does not perceive his surroundings, including the people around him, those of us who served as soldiers in the high mountains remember remarkable officers. They feared a surprise attack, especially at night, and would go nights before they could sleep. What did those unforgettable men do so that they would not fall asleep?

It is thanks to them that we enjoy the blessings of freedom. I saw them, and I remember them. The surviving officers are elders now. They carried nails and pricked their own flesh until it bled, so that sleep would not overcome them. My God, my God.

We too must have a nail, not a material one, but a spiritual nail, to keep prodding ourselves so that we do not fall into spiritual sleep, when nothing moves us anymore.

We would be asleep in church. What did the Church say? What did the preacher say? What did the Church chant? What did those beautiful hymns say? It all passes us by: sleep. Great Friday comes: sleep. Deep sleep. Deadly sleep within a person.

Lord, help me not to sleep unto death. And this is how he ends. Saint Andrew of Crete, the author of the Great Canon, fears precisely this sleep: the deadly sleep that comes from neglect.

And what does he say at the end? He sings, he sings like a nightingale, one of the most beautiful kontakia, troparia. This is how the Akathist, the Great Canon, ends: “My soul, my soul, arise! Why are you sleeping? The end draws near, and you will be troubled. Awake, then, and Christ will spare you.” It is exquisite and deeply moving.

It is a wake-up call, a great wake-up call. Only those who have grown numb fail to feel its greatness. Sadly, it is rare now to find a devout priest, a devout theologian, or devout men and women. People’s nous and hearts have come to revolve around material things, bodily pleasures, and vanities. We must be very careful. Sing it, Mr. Stefanos. Sing it once more.

Απόψε, αγαπητοί μου χριστιανοί, απόψε η Αγία Ημών Εκκλησία όρισε να ψάλετε ή μάλλον να αναγινώσετε ο Μέγας Κανών.

Αλλά ποιος είναι άραγε ο συγγραφέας του Μεγάλου Κανόνος και ποιο είναι το περιεχόμενό του; Στα δύο αυτά ερωτήματα θα απαντήσω πολύ συντόμως. Ως προς τον συγγραφέα, ο συγγραφέας είναι ένας εξαίρετος εκκλησιαστικός άνθρωπος, ρήτορας, είναι ο Άγιος Ανδρέας ο Κρήτης. Εγεννήθη και έδρασε τον 7ο αιώνα, όταν η Εκκλησία του Χριστού εσείετο από την φοβερά νέα αίρεση των εικονομάχων.

Εγεννήθη στην Δαμασκόν, από μικράς ηλικίας έδειξε ζωηρά τα ενδιαφέροντά του για την πίστη των Ορθοδόξων. 15 ετών μετέβη με τους γονείς του εις τα Ιεροσόλυμα να προσκυνήσει. Μετά μετέβη εις την Κωνσταντινούπολη, την βασιλίδα των πόλεων, και εκεί εσπούδασε όλα τα αρχαία μαθήματα.

Εδιάβασε και μελέτησε τους αρχαίους συγγραφείς και ησκήθη πολύ στον προφορικό και γραπτό λόγο και απέκτησε εγκυκλοπαιδική μόρφωση τεραστία. Και μετά υπηρέτησε την Εκκλησία ως διευθυντής ορφανοτροφείου. Και μετά έγινε Διάκονος και μετά Πρεσβύτερος και μετά Επίσκοπος στην Έφεσο και μετά ταύτα προήχθη ακόμα και έγινε Αρχιεπίσκοπος της Κρήτης. Και εκεί εποίμαινε πολλά έτη το ποίμνιον του Θεού θεοφιλώς και έπραξε μεγάλα και υψηλά έργα και εξεφώνησε λόγους σπουδαιοτάτους.

Χειμαρρώδης ήταν ο λόγος του, ως χείμαρρος έτρεχε η γλώσσα του και ακόμα, ποιητική φύση, έφτιαξε αυτό το ποίημα, το εμπνευσμένο αυτό ποίημα που ακούσαμε απόψε, τον Μεγάλο Κανόνα. Τι είναι ο Μεγάλος Κανών; Ο Μεγάλος Κανών είναι, να εκφραστούμε δι' εικόνος, είναι ένα κομπολόγιο, ένα κομπολόγιο με 250 χάντρες, με πολύτιμα πετράδια. Ή να εκφραστούμε ή να μιλήσω με γλώσσα της Γραφής, με τη γλώσσα που μιλούν στον Άγιο Όρος οι καλόγεροι.

Ο Μεγάλος Κανόνας είναι ένα κομποσκοίνι. Το κομποσκοίνι είναι απαραίτητο εις το Άγιον Όρος. Κάθε καλόγερος έχει το κομποσκοίνι του. Και το κομποσκοίνι είναι από 50, 100, 200, υπάρχουν κομποσκοίνια με 200 κόμπους και κάθε φορά που ο καλόγερος έχει στα χέρια το κομποσκοίνι κάνει την προσευχή του.

Κάθε κόμπος είναι αυτό που ακούσαμε απόψε, το ακούσαμε πολλές φορές: Κύριε Ελέησον, Κύριε Ελέησον, Κύριε Ιησού Χριστέ ελέησέ με. Διαφέρει το ένα από το άλλο. Κύριε Ελέησον μπορούμε να το πούμε και εμείς, το είπαμε εδώ, αλλά αμφιβάλλω αν ένα από τα Κύριε Ελέησον που ακούσαμε σήμερα έχει αυτή την πνοή, αυτό το μεγαλείο που έχουν οι προσευχές των καλογέρων.

Κύριε, όλη νύχτα, όλη νύχτα, δέκα, είκοσι, τριάντα κομποσκοίνια κάνουν και έτσι αυτοί με τον τρόπον αυτόν εκπληρώνουν την εντολή του Αποστόλου Παύλου που λέει «αδιαλειπτως προσευχεσθε», περί της προσευχής δι' αυτής ομιλήσαμε στην προηγουμένη Κυριακή.

Το περιεχόμενο το οποίο είναι, είναι όπου ο Ανδρέας ο Κρήτης επίσης υπήρξε αγιογραφικός, δηλαδή θα πει αγιογραφικός, απ' όλα τα βιβλία, διάβαζε όλα τα βιβλία, αλλά ένα βιβλίο δεν έφευγε από τα χέρια του.

Μέρα, νύχτα, κάτω από τα άστρα, στον αέρα που ήτανε, διάβαζε την Αγία Γραφή. Τη διάβαζε όχι όπως εμείς, τη διάβαζε με πίστην ακράδαντον, ότι είναι του Θεού βιβλίον, Θεόπνευστον βιβλίον. Τη διάβαζε ακόμα με μια βαθιά συναίσθηση που δεν υπάρχει σήμερα εις τον κόσμο.

Πώς έβλεπε την Αγία Γραφή, πώς την έβλεπε; Σαν καθρέπτη. Και όπως λέγει και ο Άγιος Αυγουστίνος, ο Επίσκοπος Ιππώνος, το Ευαγγέλιο, η Αγία Γραφή είναι καθρέπτης. Και όπως στο σπίτι υπάρχει ο καθρέφτης και βλέπουν οι άνδρες και οι γυναίκες το πρόσωπό τους, αν είναι ευτρεπισμένο, καθαρόν, έτσι και ο Χριστιανός πρέπει να ρίχνει το βλέμμα του μέσα εις τον καθρέφτην αυτόν για να βλέπει την αθλιότητά του.

Αυτός ήταν καθρέφτης πνευματικός και έβλεπε τα πρόσωπα υπό το πρίσμα αυτό έβλεπε την Γραφή, Αγία Γραφή, υπό το βαθύ συναίσθημα της αναξιότητός του. Και φέρω παραδείγματα για να δείτε πώς έβλεπε την Γραφή και πώς κι εμείς πρέπει να διαβάζουμε την Γραφή.

Λόγου χάρη μελετώντας την Εύα, και είναι μεγάλη ιστορία η Εύα, έχουν γράψει βιβλία, ιεροκήρυκες κλπ., περί της Εύας. Δεν είναι μικρό πράγμα η Εύα, η πρώτη γυναίκα, η οποία είναι αντιπρόσωπος όλου του γυναικείου κόσμου.

Ο μελετών, λοιπόν, την Εύα δεν την κατηγορεί όπως συνήθως την κατηγορούν οι πολλοί και όπως την κατηγόρησε και εκείνος ο βασιλιάς της Κωνσταντινουπόλεως, ο Θεόφιλος, με την εξαιτίας της Κασσιανής, δεν την κατηγορούσε.

Εγώ ήκουσα πολλούς να κατηγορούνε, ανάθεμά την λέει την Εύα, αυτή έγινε αιτία να βγούμε από τον Παράδεισο και να συμβούν στον κόσμο όλα τα κακά. Δεν την κατηγορούσε την Εύα, αλλά τι έλεγε; Ποιον κατηγορούσε; Τον εαυτό του. Τεραστία διαφορά. Πώς διαβάζει αυτή τη Γραφή; Τον εαυτό του. Τι έλεγε; Εγώ, λέει, είμαι η Εύα, εγώ είμαι η Εύα.

Εγώ μέσα στην καρδιά μου έχω την Εύα και το εξηγούσε. Τα λέει αυτά που σας λέω τώρα είναι με απλή γλώσσα, που αν θέλαμε να ερμηνεύσουμε τα 250, έπρεπε να κάνουμε 250 κηρύγματα, τα οποία κάθε ένα τέσσερις σελίδες θα είναι βιβλίο, θα γινόταν χίλια βιβλία. Μακάρι να είχα καιρό και δυνάμεις. Τώρα πλέον δεν έχω καιρό. Έγραψα, έγραψα, έγραψα. Θα επιθυμούσα να ερμηνεύσω τον κανόνα και να κάνω βιβλίο χίλιες σελίδες και να ερμηνεύσω όλα τα τροπάρια, τα οποία τώρα τα ακούμε, αλλά δεν είμαστε εις θέσιν να εννοήσουμε το βάθος και το πλάτος.

Δεν την κατηγόρησε λοιπόν την Εύα, όπως την κατηγόρησε ο Θεόφιλος, ο Καστενόπολος, ο βασιλιάς, ο οποίος είπε «εκ γυναικός ερρύη τα φαύλα», ότι από τη γυναίκα προέρχονται όλα τα κακά, αλλά λέγει: «Εγώ είμαι η Εύα».

Τι εννοούσε; Εγώ είμαι, εγώ είμαι Εύα, εγώ μέσα μου έχω τη διεφθαρμένη Εύα. Είναι ποια Εύα; Είναι η διεφθαρμένη φύση μας, είναι η κακή μας, είναι τα πάθη μας. Και όπως η Εύα ελκύστηκε από τη θέα του καρπού, του δέντρου, του δέντρου εκείνου, και άγγιξε και έφαγε και είδε κατόπιν, εισήλθανε, εισόρμησε στον κόσμο να συγχωρέ, έτσι και η διεφθαρμένη μας φύση ελκύεται από τους καρπούς της αμαρτίας και αγγίζουμε τους καρπούς τους, απαγορευμένους καρπούς της αμαρτίας μας.

Μελετώντας επίσης τον Αδάμ, τον Αδάμ ο οποίος αυτό πάλι λέγει, εγώ είμαι ο Αδάμ. Πώς είναι ο Αδάμ; Εγώ έχω το σύμπλεγμα μέσα της αμαρτίας. Και όπως ο Αδάμ παρασύρθηκε από τη γυναίκα του, από την Εύα, και ημάρτησε και έφυγε από τον Παράδεισο, έτσι και κάθε άνθρωπος παρασύρεται από το περιβάλλον του, από τους ανθρώπους. Πόσα αμαρτήματα δεν κάνουμε εξαιτίας των άλλων ανθρώπων, της επιρροής.

Μελετώντας επίσης τον Κάιν, τον φονέα τον Κάιν, που εσκότωσε τον Άβελ, λέει: «Εγώ είμαι ο Κάιν». Για φαντάσου ποιος διαβάζει αυτή τη Γραφή, αυτή είναι η Αγία.

Θυμόμαι σε ένα μοναστήρι μέσα, ένας καλόγερος, όταν άκουε για την Αθήνη, για την Ηρωδιάδα, για την Σαλώμη, που αυτή η Ηρωδιάς προέτρεψε τον, παρώθησε τον Ηρώδη να φονεύσει τον Τίμιο Πρόδρομο, την ώρα εκείνη που άκουε στην εκκλησία, γεμάτος αγανάκτηση έλεγε: «Βρε τη βρώμα, βρε τη βρώμα».

Τέτοιο πνεύμα όμως δεν έχει σήμερα ο συγγραφέας. Διακρίνεται μια βαθιά συναίσθηση και έλεγε λοιπόν τον Κάιν, λέει: «Εγώ είμαι ο Κάιν». Βέβαια εγώ δεν σκότωσα με μαχαίρι, γιατί το τούτο, σύμφωνα με το λόγο του Ευαγγελίου, το λόγο της Γραφής, όποιος έχει μέσα στη ψυχή του μίσος, άσπονδο μίσος, το οποίο ποικιλοτρόπως εκδηλώνεται, όποιος μισεί τον αδελφόν του, τον άλλον άνθρωπο, κατάλαβες, μπορεί να μισεί την κακία του, την αμαρτία του, το ψεύδος του, να τα μισεί αυτά, αλλά τον άνθρωπο δεν πρέπει ποτέ να το μισήσει ο άνθρωπος.

Όταν λοιπόν εσύ τον μισείς, ανθρωποκτόνος, λέγει το Ευαγγέλιο, είσαι φονιάς. Απ' αυτή τη βαθιά συναίσθηση ονομάζει τον εαυτόν του, ονομάζει τον εαυτόν του Κάιν. Εγώ είμαι η Εύα, εγώ είμαι ο Αδάμ, εγώ είμαι ο Κάιν.

Εγώ λέει παρακάτω, όταν πάλι μελετούσε το βίο του Δαβίδ, πάλι έλαβα αφορμή να πει ότι εγώ είμαι του Δαβίδ, σαν τον Δαβίδ λέει. Όπως εκείνος από την θέα γυναικός περιέπεσε εις αμαρτήματα μεγάλα και εμοίχευσε και φόνευσε, έτσι εγώ λέει αμαρτάνω καθημερινώς υπέρ πάντας ανθρώπους.

Και προχωρώντας, προχωρώντας, φτάνει στον Σαμψών, ο οποίος Σαμψών είναι και αυτός ένας ήρωας της Παλαιάς Διαθήκης. Τα λέει όλα μέσα αυτά που σας λέγω τώρα. Σας είπα 4 to 5, πού να προχωρήσω στα 250 παραδείγματα που αναφέρει η Αγία Γραφή;

Ούτε εγώ έχω την δύναμη ενός γέροντα να τα αναπτύξω όλα, αλλά ούτε κι εσείς έχετε την όρεξη και την επιθυμία. Εγώ μπορώ να σας κάνω ένα πείραμα, να καθίσετε μαζί τα μεσάνυχτα, αλλά δεν ξέρω πώς θα μείνετε μαζί τα μεσάνυχτα.

Λοιπόν, γι' αυτό κι εγώ συντομεύω και να φέρω ακόμα ένα παράδειγμα και τελειώνω. Είναι ο Σαμψών, ήρωας της Παλαιάς Διαθήκης, γενναίος, είχε δύναμη, τεράστια δύναμη. Με μια σιαγόνα όνου κατεδίωξε χιλιάδες εχθρών μαζί, τρόμος και φόβος ήτανε, και όμως αυτός ενικήθη. Πώς ενικήθη; Ότι έπεσε στον έρωτα. Σε ποιον έρωτα; Μια Δαλιδά, μια που είναι μερικές γυναίκες τέτοιες σεξοβόμβες μπορεί να τις ονομάσει κανένας, που έχουν ρίξει μεγάλους άντρες, μεγάλους προφήτες και μεγάλους άντρες έχουν διαλύσει μέσα.

Αυτή λοιπόν κατόρθωσε αυτή να παρασύρει στα δίκτυά της, η Δαλιδά, τον Σαμψών, και από τον Σαμψών και από τον Σαμψών έμαθε το μυστικό της δυνάμεώς του, ότι η δύναμη του Σαμψών, η ακατάβλητος ισχυρά δύναμις που τον έκανε τρόμο και φόβο των εχθρών του, ήταν στα μαλλιά του.

Δεν τα κούρευε, αλλά ήταν Ναζηραίος. Όπως σήμερα οι ιερείς δεν κόβουν τα μαλλιά μας, έτσι και οι Ναζηραίοι που ήταν αφιερωμένοι στο Θεό.

Αυτός δεν έκοβε τα μαλλιά του και τον εκοίμισε επάνω στα γόνατά της η αισχρά αυτή η γυναίκα και πήρε ψαλίδι και του έκοψε την κόμην του, τη λαμπράν αυτήν την κόμην. Και όταν παρουσιάστηκαν εχθροί, εξηκώθη πλέον ο Σαμψών αλλά δεν είχε πλέον δύναμη, έφυγε η δύναμή του.

Κοιμήθηκε επάνω, τον πήρε ύπνος επάνω στα γόνατα της φοβεράς αυτής γυναικός, της Δαλιδά, και χάθη αυτός ο Σαμψών. Λέει λοιπόν: «Εγώ είμαι ο Σαμψών, διότι εγώ κοιμούμαι», λέει, «επάνω στα γόνατα, κοιμούμαι επάνω στην αγκαλιά της αμαρτίας, η οποία είναι η Δαλιδά».

Α, καθ' ον τρόπον η Δαλιδά παρέσυρε τον Σαμψών, έτσι είπε η αμαρτία, με τους πολυειδείς κλάδους παρασύρει, έχει κάποια γλυκάδα, έχει κάποια ηδονή και αισθήρεται. Βλέπετε τι βάθος έχω; Βλέπετε πώς διάβαζε την Αγία Γραφή; Βλέπετε πώς είμαθα μηδέν, παπάδες, σπουτάδες και όλα αυτά.

Μακράν από το πνεύμα της Αγίας Γραφής το βατείτε. Το να βλέπεις μέσα στα παραδείγματα αυτά την εικόνα σου, τη φωτογραφία σου. Και εκείνο το οποίο είναι φοβερό εξ αφορμής του Σαμψών είναι ποιο; Είναι φοβερό την αμέλεια, τη ραθυμία της ψυχής, διότι ραθυμία, σιγά σιγά συνηθίζει ο άνθρωπος στην αμαρτία και μετά πλέον πέφτει στον ύπνο. Όχι σε ύπνο, διότι υπάρχουν δύο ύπνοι. Δύο ύπνους, είναι υπάρχει ο ύπνος, ο υγιεινός ύπνος. Το ονομάζουν σε ένα τροπάριο της Αγίας Παρασκευής «φυσίζων έστω», ονομάζει ένας ποιητής.

Φυσίζει ο ύπνος και πράγματι ο ύπνος είναι ζωογόνος, ζωογονεί τον άνθρωπο. Πόσες φορές ο άνθρωπος έπεσε άρρωστος με πυρετό, το πρωί ξύπνησε απύρετος. Κοιμήθηκε, κοιμήθηκε. Ήδη ο γιατρός ρωτάει: «Κοιμήθηκε καθόλου;» Εάν τον βλέπει να κοιμάται, έχει ελπίδα. Λοιπόν, ο ύπνος, ο φυσικός, ο φυσιολογικός άνθρωπος κοιμάται 7 to 8 ώρες και είναι ο ύπνος ανακαινιστικός. Οι άνθρωποι εκείνοι που έχουν αϋπνία, δεν λέει λοιπόν εδώ.

Εις το τροπάριό του ο Άγιος Ανδρέας, ο συγγραφέας του Μεγάλου Κανόνος, δεν μιλεί περί του ύπνου, του αναγκαίου ύπνου για τον άνθρωπο. Μιλεί περί άλλου ύπνου, θανατηφόρου ύπνου, και ο θανατηφόρος ύπνος είναι ο ύπνος τον οποίο προξενεί ο λήθαργος ή, όπως τον λένε αλλού, λήθαργον προξενεί η αμαρτία.

Είναι λήθαργος, κοιμάται, κοιμάται ο άνθρωπος. Κύριε, μη υπνώσω εις θάνατον, ίνα μη είπη ο εχθρός μου, ίσχυσα προς αυτόν. Λέγει ο Δαβίδ, παρακαλεί να μη υπνώσω, να μη υπνώσω εις ύπνον και λοιπά.

Ναι, ο ύπνος αυτός, να σας φέρω ένα παράδειγμα και να τελειώσω, γιατί δεν θέλω να σας κουράσω περισσότερο. Σας λέγω λοιπόν ότι ο ύπνος αυτός, υπάρχει ένα παράδειγμα το εξής.

Κάτω, μακριά από μας, πέρα στην Άπω Ανατολή, στην Κορέα λόγου χάρη, εκεί υπάρχει μια ασθένεια. Ποια η ασθένεια; Εκεί μες στα δάση τα πυκνά, στα δέντρα, υπάρχει ένα κουνουπάκι, ένα έντομο μικρό σαν κουνούπι, σαν κουνούπι είναι μικρό. Αλλά λίγο να σε τσιμπήσει, να σε τσιμπήσει, προτιμώ να σε τσιμπήσει, να σε τσιμπήσει σκορπιός και σφήκα, να σε τσιμπήσει αυτό το μικρό έντομο το

Ένα εντομοζωύφιο, αυτό που είναι μικρό σαν μια μύγα, μια που είναι μικρότερη από τη μύγα. Τι παθαίνει; Μόλις τον τσιμπήσει, κοιμάται ο άνθρωπος, τον παίρνει ο ύπνος, ύπνος, θανατηφόρος ύπνος. Δεν ξυπνάει. Τον κεντάνε, του ρίχνουν νερό, του μιλάνε, μπορεί να γίνεται σεισμός, να σείεται η γη, μπορεί να πέφτουν τα κεραμίδια, να πέφτει η θάλασσα, να πέφτουν αυτά, μπορεί να ανοίγει η γη, να καταπίνει τα αυτά και λοιπά. Τίποτε.

Να πέφτουν αστραπές και βροντές, τίποτε, απολύτως κοιμάται. Δώδεκα ώρες, δύο μέρες, τρεις μέρες, τρεις μέρες, εφτά μέρες, οχτώ μέρες, μετά πεθαίνει πλέον. Φοβερός ύπνος. Προ καιρού, προ ημερών, λέγανε ότι δεν είναι πολλά χρόνια που πέθαναν στην Κορέα χίλιοι από την ασθένεια αυτή. Φοβερό πράγμα είναι. Είναι φοβερός λοιπόν αυτός ο ύπνος, ο οποίος προέρχεται από το ζωύφιο αυτό, αυτών των θανατηφόρων ζωυφίων, αλλά είναι πιο φοβερός ο ύπνος που καταλαμβάνει τον άνθρωπο.

Τον άνθρωπο από την αμαρτία τον βλέπεις, κοιμάται, κοιμάται ύπνο θανατηφόρο στην αγκάλη της Δαλιδά. Δεν πάει να φωνάζει η γυναίκα που πιστεύει «ξύπνα», τίποτε αυτός. Θα περάσει την ώρα του μέσα στα σκυλάδικα, μέσα στα χαρτοπαίγνια, μέσα στην αμαρτία. Φωνάζει ο παπάς, φωνάζει ο ιεροκήρυκας, ακούει φλογερά κηρύγματα που κάνουν σεισμό στους άλλους, τίποτε αυτός, τίποτε, εξακολουθεί να κοιμάται.

Βαθύ, βαθύ ύπνο. Και σ' αυτό τον κίνδυνο του ύπνου, του θανατηφόρου ύπνου, είμαστε υποκείμεθα όλοι ανεξαιρέτως οι άνθρωποι. Και σήμερα η εκκλησία μας κοιμάται, η εκκλησία μας. Δεν έχουμε λάθη σ' αυτό, κοιμούνται έτσι.

Και όπως αυτός που κοιμάται δεν έχει αίσθηση του περιβάλλοντός του, κατά βάρος με ανθρώπων και λοιπά. Εμείς δε που κάναμε στρατιώτες, που πήγαμε στα ψηλά βουνά, να βγήκαμε, να θυμούμε σπουδαίους αξιωματικούς, γιατί φοβούντανε τη νύχτα, προπαντός σε αιφνιδιασμό φοβούντανε, και είχαν νύχτες να κοιμηθούνε. Και για να μην κοιμηθούνε, τι κάνανε; Αείμιστε άντρες.

Γι' αυτό κι εμείς απολαμβάνουμε τα αγαθά της ελευθερίας. Τους έχω δει, τους είδα και τους θυμάμαι, τώρα είναι γέροντες πλέον, αξιωματικοί και λοιπά. Τι είχαν; Είχανε καρφιά, καρφιά, και κεντούσανε τη σάρκα τους, ματώνανε τη σάρκα τους, για να μην τους πάρει ο ύπνος. Θεέ μου, Θεέ μου.

Και εμείς πρέπει να έχουμε ένα καρφί, όχι πλέον να έχουμε καρφί υλικό, πνευματικό καρφί, να κεντούμε διαρκώς τον εαυτό μας, να μην πέσουμε στον ύπνο, τον πνευματικό ύπνο, και οπότε πλέον δεν μας συγκινά τίποτα.

Στην εκκλησία κοιμισμένοι θα ήμεθα. Τι είπε η εκκλησία, τι είπε ο ιεροκήρυκας, τι έψαλε η εκκλησία, τι είπαν τα ωραία τροπάρια; Τίποτα, ύπνος. Έρχεται Μεγάλη Παρασκευή, ύπνος. Βαθύς ύπνος. Θανατηφόρος ύπνος μέσα στον άνθρωπο.

Κύριε, βοήθησέ με, μη υπνώσω εις θάνατον, ή να μη υπέρ. Και ακριβώς τον ύπνο αυτόν, και έτσι τελειώνει. Αυτόν τον ύπνο τον θανατηφόρο, που προέρχεται από την αμέλεια, φοβείται ο Άγιος Ανδρέας της Κρήτης, ο συγγραφέας του Κανόνος.

Και τι λέει στο τέλος; Ψάλλει, ψάλλει έτσι, σαν αηδόνι ψάλλει, ένα από τα ωραιότερα κοντάκια, τροπάρια. Έτσι τελειώνει ο Ακάθιστος, ο Μεγάλος Κανόνας: «Ψυχή μου, ψυχή μου, ανάστα, τι καθεύδεις; Το τέλος εγγίζει και μέλλεις θορυβείσθαι· αλλ’ ανάνηψον ουν και φείσεταί σου ο Χριστός». Έξοχο αυτό, έχει περισσή συγκίνηση.

Αυτό ξυπνητήρι είναι, ξυπνητήρι μεγάλο είναι. Και μόνο άνθρωποι αναίσθητοι δεν αισθάνονται το μεγαλείο. Και δυστυχώς έτσι, βέβαια, σπάνιο να δεις ιερέα ευλαβή, σπάνιο να δεις θεολόγο ευλαβή, σπάνιο να δεις γυναίκες και άντρες, σπάνιο. Έτσι καταντήσανε πλέον, γύρω από τα υλικά πράγματα, τα σαρκικά και τα μάταια περιστρέφεται ο νους και η καρδία των ανθρώπων και πρέπει να προσέξουμε πολύ. Ψάλτο κύριε Στέφανε αυτό, ψάλτο άλλη μια φορά.