Η προσευχή και η νηστεία στον σαρακοστιανό αγώνα

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Once again, devout congregation, we have a sermon, an evening sermon. But before I develop our new subject, I think it best to give a brief summary of last Sunday’s sermon. What were we saying? What is our subject?

We were saying that Holy and Great Lent, this season in the life of our Church, is a war. It is a hard war, though unlike the wars nations wage against one another, in which millions are killed. It is a sacred and holy war, a spiritual, unseen war, as Saint Nicodemus of the Holy Mountain calls it in the fine book I recommended to you.

In this war, the Christian must struggle against three enemies. The first is the flesh, the second is the world, and the third is Satan. And by the flesh, as we said, we do not mean the body, as some misunderstand it. The body, too, is a wonderful creation of God. We must care for it, not destroy it.

It is a sin to destroy the body. That is why we have doctors and medicines. So when Holy Scripture speaks of the “flesh,” it means our fallen human nature: our vices and the passions we must fight.

We said that to overcome one’s passions is the greatest victory a person can win. Then we spoke of the world. By the world, we mean those who have broken off every relationship with God. They fight the Church, spread slander and false accusations, stir up serious troubles, and try to draw others to their side.

Overcoming the world is a hard struggle too. The third struggle, against Satan, never ceases. We also said that this war is not fought over small, insignificant things.

It is fought over things of great and lasting worth.

The salvation of the soul, or its loss. We spoke of the soul’s worth and said that Christ gave us the strongest words on the subject: “What will it profit a man if he gains the whole world and loses his soul?” Through images and examples, we urged you to consider the immeasurable worth of the human soul. We ended with the words of Saint Kosmas of Aetolia: we need two things in this world, Christ and our soul. Even if the whole world falls upon us, it cannot take them from us unless we give them up ourselves. That, briefly, was last Sunday’s sermon. I remind you of it, dear friends, because it is not enough simply to listen here. You must also pay close attention to the Gospel. Today we continue.

Today we continue. What shall we say? We will touch on another subject briefly, not at length, as concisely as possible. The subject that will occupy us tonight is prayer. Prayer is one of the weapons with which every Christian needs to be equipped.

The Gospel tells of a young man possessed by a demon. At times it threw him into the fire, at times into the water. He foamed at the mouth and convulsed like a fish pulled from the sea.

They brought him to the Apostles to be healed, but the Apostles could not heal him. At last, his father went, went to Christ, and then Christ spoke and healed him. The disciples asked, “Why could we not heal him?” Christ answered, “Because of your unbelief.” And He went on: “This kind does not go out except by prayer and fasting.”

Christ gives us two weapons: fasting and prayer. So today we will speak about prayer. What is prayer? Prayer is an encounter.

How much could we say about encounters, the vain encounters of this vain world. A young man considers meeting a young woman an important encounter and swims in a sea of worldly joy. For the young woman, too, it is an encounter.

People facing needs and struggles also try to meet influential people, those who hold high office and may be able to solve difficult problems in their personal or family lives. They prepare for these meetings.

They think about what to say, how to behave, and what arguments might persuade a powerful person to grant their request. And after many difficulties, they rejoice when they finally meet such important people.

I remember respected older people telling me proudly whom they had met: King Constantine, a general, a president of the republic, or a minister. They considered such meetings very important.

But what is a king, a president, or any ruler, however great, before the One who governs the galaxies of heaven? What are they before God?

They are nothing. You count it a happy day when you meet someone powerful who can help solve your problems. How much more should you count it a day of joy and gladness when you meet Christ! Meeting God is a meeting of the spirit, a hidden encounter.

The spirit of God is lifted up, rises above the stars, and, though a person remains down here on earth, that person speaks with the heavenly Father, with God the Father. What is prayer? A great power, an immense power.

It is a privilege given to us to pray and ask for God’s help. Theologians say this, and so do scientists. As I have told you before, a scientist of international renown, whose writings have been translated into many languages, wrote a short book about prayer.

If the bookshop has it, I recommend that you read it. It is by Alexis Carrel. What does he say in this little book? Speaking as a doctor who had treated many illnesses, he says that he observed the profound effect of prayer.

He saw just how great an effect prayer has. He writes about it in medical terms, using an example from the body. I will speak a little more scientifically for a moment, so that we can see something of this truth. In the body there are what we call endocrine glands. What are these glands? They are very small.

Some are no bigger than a pea or an olive pit, tucked away in different parts of the body. At first you might think they serve no purpose. Yet these little endocrine glands have a vital task.

In a way, they are like the little oil reservoirs in a car. They send oil through the machinery. If an oil reservoir fails, the car wears out.

The oil reaches every part of the car and lubricates its machinery. In something like the same way, these glands release their fluid, drop by drop. What wonders there are in the human body! That mysterious fluid helps keep us alive. When the glands fail, a person can become gravely ill and die. There are diseases that attack them. They are like little workshops made by God, reservoirs that keep releasing what the body needs. Who made all this? It is hard to make an unbeliever see it.

Carrel says that even one endocrine gland can show us that God is the Creator of this marvelous work we call the human being. So what is Carrel saying? Just as there are hidden glands in the body that release the fluid which sustains us, so too, in the human soul...

There is something like a gland. Prayer is, so to speak, a spiritual endocrine gland. Sadly, most people go without it. Yet prayer pours an indescribable strength into the depths of the soul. Carrel even makes this point from his scientific experience.

But we have Holy Scripture, which assures us of the value of prayer. What, then, is prayer? Depending on its content, prayer can be divided, briefly, into three kinds. The first is praise.

We live in a beautiful world, more wonderful than we can imagine. But we have grown used to it, and it no longer amazes us. Habit is the grave of wonder.

Even the astronauts who went up to the moon were left speechless when they saw the earth, with its countless blessings, its abundance of good things and its wonders. Living in this beautiful world and seeing all God’s creations, down to the smallest, you are filled with wonder and say: ‘Who is a great God like our God? You are the God who alone works wonders.’

Indeed, ‘The heavens declare the glory of God, and the firmament proclaims the work of His hands.’ So our whole life should be praise: ‘Glory to You, O God! Glory to You, O God!’ It should be a continual hymn of praise.

Prayer is also thanksgiving for the many material gifts we enjoy. Think of the gifts I mentioned...

God gives us the sun and its light, and He gives us water to drink. I remember how, in earlier days, elders would take a drink of water, say, “Glory,” then “Glory to You, O God,” and make the sign of the Cross. Now we no longer do this. We live for material things, without a sense of the eternal, eternal God. And there is a third gift we enjoy. Thank you.

And there is air, air in abundance. Yet that cloud is coming, that terrible cloud created by man, not by God. People do not understand how precious clean air is. Better to breathe clean air than to eat steaks. Meat causes cancer, while clean air gives us life. So, you who live in this beautiful world and enjoy God’s priceless gifts...

For God’s gifts, say from the depths of your heart, ‘I thank You, Lord, I thank You,’ from the depths of your heart. The third kind of prayer is supplication. Human beings are weak: a worm upon the earth, a menstrual cloth, small, small and insignificant. Even the strongest person has moments when he asks God for help. Even an unbeliever may cry out and kneel before God’s majesty. We have needs, and God is able to meet them. So we kneel and ask Him to grant us one thing or another...

We ask Him to resolve a difficulty or ease the troubles of our personal and family life. And what is the fourth kind of prayer? Confession: confessing to God. Let us be clear: this does not do away with confession to a priest. It strengthens it.

Read the beautiful prayers the Saints offered every night. We may go to confession once or twice a year, while the Saints confessed their sins every evening. You will find beautiful prayers like these in prayer books.

Confess, and then go to your spiritual father, where you receive forgiveness of sins in the name of the Nazarene, through the blood of the Holy One. These are the kinds of prayer. Our life is continual praise, our life continual thanksgiving, our life continual supplication, our life continual confession.

“Ah, do you want to turn us into monks? And we have work to do, and we have cooking, and we have sweeping, and we have various tasks. So are we to fold our hands and do nothing else?”

You have misunderstood me. These things can go together. How? I will tell you.

You breathe the air. There is not a second when you stop breathing; even at night, while we sleep, we breathe.

Wherever you go, wherever you find yourself, whatever you do, whether you are a king, a president, or an ordinary person, you keep breathing. Yet breathing does not stop you from doing your work. You do not say, “I am breathing now, so I must stop working.” You breathe while you work. Breathing does not hinder your work; it leaves you free to carry on.

Prayer is the breath of the soul, and it does not hinder you. As the Apostle Paul said, I do not know whether you have come across it or seen it written somewhere, “Pray without ceasing.” An ascetic could not understand these words, so he traveled through almost all of Russia, seeking out spiritual elders and teachers who explained them to him. His journey is told in The Way of a Pilgrim. I recommend that you read it; it is a mystical book.

That is why Gregory the Theologian says that just as you breathe without ceasing, so you should pray without ceasing. Live in an atmosphere of prayer. Let me give you another example: fish live in the sea.

They do not leave the sea. Take a fish out of the water and it flounders; it cannot live. Just as a fish swims in the boundless sea, so you should live in the divine atmosphere of prayer.

That is why Gregory the Theologian says something profound: “We ought to remember God more often than we breathe.” It is better to pray and remember God than to breathe. Such is the need, the pressing need for prayer. This shows how great the value of prayer is.

That is enough on that point. Now let us consider another question about prayer: how should we pray? Not every prayer is acceptable to God. There is prayer that must be offered with faith, with unwavering faith.

Never doubt that God will give you what you ask, if what you ask accords with His will. Pray to God fervently, with warmth and faith. Believe.

And what should you believe? The Lord has told us: God is a Father. Think how we begin the prayer: “Our Father.” He is our Father. However poor you are, however little schooling you have had, however sick or forsaken you may be, you are a child of God.

And Christ asks: What father, when his child asks for bread, gives him a stone? If the child asks for a fish, will he give him a snake? Of course not. A father will do everything he can for his child. He will sell his rings, even his property.

He will become a servant to meet his child’s needs. If, then, a father, who is but a tiny fraction compared with God the Father, is so compassionate, how much more compassionate is God? “Our Father, give us this day our daily bread.” These are great things.

Perhaps, if God wills and I remain bishop of Florina, I will have the chance another time to explain the Our Father in a series of talks and show you the greatness of the Lord’s Prayer. So we must pray with faith. We must also pray with love. Prayer offered with hatred is rejected; the Lord says so plainly.

When you stand to pray, when you go to the Church to pray, and there is a quarrel between you and someone else, try to settle it. Let love prevail in the Church, even toward your enemies. That is what the Lord teaches.

Prayer must be offered in a higher spirit, because when we pray, we keep asking for material things, like beggars: material things, material things, material things, material things. We do not ask for spiritual things. We do not dispute the value of material things, but spiritual things are what determine material things. And often we ask for things that are against our own interests. We are shortsighted; we do not know what is in our best interest.

I would like to say much more about this and give you examples from the lives of the Saints. You would see that some misfortunes turn out to be blessings, and some things we call blessings turn out to be misfortunes. I have no time to develop this subject.

I will say only this, briefly: this is an important matter, a very important matter. It is important to ask for what is good and beneficial. That is why the Church says, “what is good and beneficial.” That is what the priests say to others. I would like to see a renewal of the Church.

You heard fine chanters, excellent chanters. I am not criticizing them. They have beautiful voices; Stefanos does, and so does Vallos. But what did you understand of what they sang? Fortunately, I had the books in front of me and could read the words, yet even I struggled to understand. What did you understand? Just sounds: “Ah, ah, ah, ah.” Give more time to the sermon, more time to the teaching of Christ. I am not saying we should abandon Orthodox tradition; it matters greatly. But the Fathers tell us that you may say “Lord have mercy” once, from your heart, and that prayer can bring the stars down to earth. Or you may say “Lord have mercy” a million times without bearing fruit.

A “Lord have mercy” rising from the depths of the human heart, as a sigh, in pain, in sorrow, in anguish, has great power. We spoke, then, of asking for what is good and beneficial. Unbelievers mock these words and make their profound meaning seem ridiculous.

Let me give you an example from the ancient world. There was a man called Midas. He cared only for material things; the sight of gold dazzled him. He prayed to the gods, as people prayed to their idols, and said, “Gods of Olympus, please grant me a favor.” What favor did he ask? That everything he touched should turn to gold. That was Midas’s prayer.

We are much the same, of course: we want everything we touch to turn to gold. In the story, the gods heard Midas’s prayer, and one day everything he touched became gold. He touched stones, and they became gold. He touched trees, and they became gold. Imagine golden trees, golden plane trees, like those Darius and Xerxes had at Ecbatana.

Whatever he touched turned to gold. He touched sheep, and they became gold. Just imagine all that gold! See how your eyes light up, how much we love money. If he stroked a dog, the dog turned to gold. If he stroked a cat, it turned to gold too.

At midday he was hungry and went home, where his servants had prepared a meal. He reached for the bread, and it turned to gold. What could he do then? He would starve to death, for all his gold. That is the person of the twentieth century: a modern Midas, trying to satisfy himself with material goods and business, as the Americans say.

Money, money! A capitalist society has serious faults of its own. It may offer certain freedoms, but there is capital, there is mammon, which Christ condemned so sternly.

So do not become a Midas. Enjoy the good things today too, but do not be like him. Let me tell you something I saw in Athens when I was a student. There was a man who kept hearing about people winning the lottery. He bought tickets, lit candles, and begged the Most Holy Theotokos (All-Holy): “Please, let me win the lottery!” After many years, he won the grand prize.

He was so delighted that he lost his mind from sheer joy. That was the end of it. You see, we cannot ask for things that may turn out to harm us.

Only the Lord knows. We are short-sighted; we cannot see beyond our own noses, let alone what lies further ahead. I could tell you examples from my own life and speak openly about them. I thank God for the many obstacles He has placed in my path.

I came to see that those obstacles were a blessing. A blessing, truly a blessing. God knows. We are like children. Let me give you another picture: innocent children, especially in the villages, see glowing coals in a brazier and think they are something wonderful.

The children run to touch the coals, and their mother rushes over, crying, “No!”

Just as a mother stops a child who does not understand the nature of fire, so God protects us. “You do not know what you are asking.” These are extraordinary glories of this world. Let us therefore pray, “Your will be done, Lord, always, now and ever and unto the ages of ages.”

There is another side of prayer I want to touch on briefly: the examples we have been given. Open Holy Scripture and you will find remarkable examples of prayer. What are they? Let me name five.

First is David. He was a king, occupied with all the troubles of his kingdom. Yet he made time to pray, even at night beneath the stars. What an example of prayer!

Here, allow me to recall something from my time as a military priest. You know what a fierce battle was fought here on the heights of Florina. The insurgents nearly entered the city, and there would have been no Florina.

We owe our deliverance to God, and also to a heroic man whom I knew personally. He was a remarkable man, a man of God: Nikolaos Papou, or Papadopoulos.

When the battle reached its fiercest point and the radio link with headquarters was busy without pause, a message came from Papagos. I was there at the time. They called for this man. But where was he at that critical moment? Where could he be?

They searched here and there; the matter was urgent. Where did his aide find him? In a corner of the building that served as headquarters. Even now, when I pass that building, I am moved. He was on his knees, praying: “My Most Holy Theotokos, my God, do not let me be put to shame.”

Prayer is a great thing, a weapon even for a soldier. I have so many examples, and so on. King David prayed. The three youths in the furnace are an example of prayer: amid the flames, the fire formed an arch, and beneath it the youths glorified God.

Daniel praying among the lions is an example. Jeremiah in the mire is an example. All the Saints are examples. But who is the greatest example of all? Christ Himself. As a man, He was a man of prayer.

Christ prayed constantly, wherever He went. He prayed in Solomon’s Portico. He prayed in the synagogues, where the Jews gathered to hear the Law. He prayed on the shore, where the fishermen worked with their nets.

He prayed in the fields; He prayed everywhere, in the towns, in the villages, everywhere. He prayed at night and by day, out in the wilderness and high in the mountains, high in the mountains. The Lord spent whole nights in prayer. He is our example. And on the Cross, His last words were a prayer.

Thus He closed His most holy mouth with prayer. What did He say? “My Father, into Your hands I commend my spirit.” That is how Christ ended His earthly life. Only one thing remains: the results, you may say.

Throughout this talk I have given you examples of the value of prayer. Let me say briefly that prayer brings wonderful results. I have many examples, but I will tell you two.

The first example is from my homeland, the little island of Paros, washed by the waves of the Aegean Sea. There is water there, but not as there is here. The little islands are very short of water.

About a hundred or a hundred and twenty years ago, as our grandparents told us, a terrible drought struck the island. Not a drop fell on the earth. The ground had cracked open. The sky was like bronze, without a single cloud anywhere on the horizon.

The people of Paros were desperate. They were ready to board their boats, leave the island, and go to Naxos, where there was water. But before they left, they went to see a man of God whom the Patriarchate later proclaimed a Saint, not so many years ago.

The man they found was Saint Arsenios, the more recent saint of Paros. “Do not be troubled,” he said. “Do you believe?” “We believe.” “Well, first, friends and enemies must be reconciled. Second, you must fast. Second, third, you must go to confession.”

Then, united in love, go up the high mountain. The highest peak on Paros is Prophet Elijah, up there where you can see the whole island.

So they climbed up. There was not a cloud in the sky. The sun blazed down, and the heat was fierce. Saint Arsenios knelt, and his tears fell to the ground in great drops. The women knelt, the men knelt; everyone knelt.

Then Saint Arsenios rose like an angel of the Lord Almighty and told them, “Go! You will have water. It is going to rain. Hurry back to your villages.” And indeed, before long the sky filled with clouds, thunder and lightning came, and rain poured down.

They still remember it; the elders in the village remember it and weep. Now, now there is unbelief. What strikes me is that throughout the region they hold strikes, hold strikes, hold strikes, thinking that strikes will solve their problems.

I do not deny that they have real problems that need solving. But we have turned away from seeking God’s help. Now the sky above us is like bronze, and the earth has not a drop of water. Yet not one farmer has come to the bishop’s office to say, “Father, hold a procession of prayer.”

Let us hold a procession of prayer. Not one person has asked, not one. Atheism and unbelief have taken hold. I hear that only down in Giannitsa have some Christians asked their bishop to do this.

And he held a procession, and they immediately mocked him. A radio station called them “animals.” They called the request for prayer a matter of natural phenomena. People now ridicule prayer and no longer ask for it, and we will suffer the consequences of this unbelief. I could hold a procession by myself, but I do not. It must express the will of the people, as it did on Paros, where everyone went to Arsenios, Arsenios, and asked for God to intervene in their lives.

We ask the state to intervene and solve all our earthly problems. They asked God to intervene, to act in human life. Let me tell you another story, from the Second World War.

It happened in England. A plane crashed during the war. There were perhaps ten or fifteen airmen aboard. All were killed except one. What did they discover? At that very time, his mother had a premonition. What a remarkable thing a mother is! She has a kind of inner radar that senses things in a hidden way.

She grew anxious; she was anxious at that very moment, and she knelt and prayed through her tears that her child would be protected. Later, when her son returned, they learned that when he fell, he fell onto a patch of grass, he fell into the grass.

He landed among the grass and was not hurt at all; he was completely unharmed. At the very hour her son was in danger, she was praying. And many children in Greece, back when I served as a military priest, were saved thanks to their parents’ prayers. Prayer is a great thing, prayer is a very great thing. A tremendous power.

Prayer is a great thing even in illness. I am not the one saying this; Carrel says it. Illnesses that the world’s most renowned doctors could not cure, illnesses for which there was no medicine, illnesses that left people without hope…

There were illnesses where people knelt beside the sickbed, though the doctor had said, “The patient will die tomorrow. Prepare yourselves.” Mothers knelt, children knelt, relatives knelt and prayed. By morning, the patient had no fever. Even the doctors who did not believe were amazed. Prayer has great power, my dear Christians. So the conclusion is this: pray. Let us come to love prayer. Pray without ceasing, as I said. We all need prayer. Pray especially...

Mothers and fathers who bring children into the world, pray for them. A child whose mother prays will not be lost. Prayer is a weapon, a great thing. Children should pray for their parents, teachers for their pupils, pupils for their teachers, and officers for their soldiers.

I could give examples; what I have to say is that wherever officers prayed, we won, and soldiers knelt in prayer before their great assaults. So let officers pray for their soldiers, and soldiers for their officers. Let employees pray for their supervisors, and supervisors for their employees. Let young and old alike pray. Let us be an army of prayer.

Let us become an army of prayer. Soldiers carry weapons and win battles; we too shall carry an all-powerful weapon, and that weapon is prayer. “Pray that you may not enter into temptation,” says the Lord. That is the power of prayer. And finally, allow me to say this: we live in the Church, and today the Church faces great dangers, both within and without, from divisions, factions, and parties. Her standing is undermined in many ways. Heretics have arrived, thinking Greece is open to anyone who comes. Three hundred, three hundred, three hundred heresies are active in our country at this critical time. Please pray sincerely, as we pray for you.

Pray for our priests as well. And above all, please allow me to say, as I come to a close: if you have been edified in any way by my sermons, if you have been edified in any way by all the work of my diocese, if...

And you, the faithful people, please give me a place in your prayers. Alongside the names of your children and their teachers, remember the name of your sinful bishop, Augustine, so that God may have mercy on me.

I need your prayers. Now I am nearing the time to leave, to take the express train to the next world, now that I am at the end of my life and face unprecedented troubles from every side, now that I stand at the threshold of the new life. I beg you: pray for your bishop.

Paul the Apostle asked Christians to pray for him. A saintly priest used to tell us that even if all of us priests gathered together, we would not measure up to Paul’s little fingernail. Even if all of us priests and bishops gathered together, we would not measure up to Paul’s little fingernail.

Yet Paul, who ascended to the third heaven and saw things a human being is not permitted to speak of, kept pleading, “Pray for me.” If Paul, a giant of the spirit, prayed, how much more should you pray for your bishop?

And let me tell you this: if I am still alive, if I have come this far, if they could not remove me from my bishop’s seat, you know very well that they tried five times to remove me here in Florina, five times, five times, so much so that Pattakos wrote at the time, “We govern all of Greece except Florina, where the bishop governs spiritually.”

They tried to remove me from my bishop’s seat. I did not fall, not because of any holiness of mine, nor through a miracle, but because behind me stand men and women, faithful people who pray for me. I feel that when you pray, I am strong. When you pray, I am strong. When you pray, I am strong.

And you have a duty to pray, because we bishops stand at the front line here in Greece. I am glad to see you today. This is the first time I have been absent from the service of thanksgiving here, because I had to go down to Ptolemaida, a city three times as large, to celebrate the Divine Liturgy for them and speak to them one last time.

I rejoice to see you here. Finally, can someone tell us whom we commemorate today, the fourth Sunday of Great Lent? John Climacus. There is no book more psychologically insightful than his; I recommend that you find it. He understands the human soul profoundly. Fools nowadays speak of depth psychology. Read his beautiful discourse on prayer.

What does John Climacus call prayer? The mother of virtues. A mother, our dear, sweet mother, from whom all these precious children are born. Prayer is the mother of all the virtues, as John Climacus says.

Tell others what I have told you. You have a voice; speak about Christ.

What a curse it would be if our mouths stayed shut while the Freemasons spoke, the millenarians spoke, and all others opposed to the Church spoke, while we had the desire to utter the name above every name, the name of Jesus Christ. Children of the Greeks, praise Him and exalt Him throughout all ages. Amen.

Και πάλι, ευσεβές εκκλησίασμα, κήρυγμα, εσπερινόν κήρυγμα. Αλλά πριν προχωρήσω εις την ανάπτυξη του νέου θέματος, κρίνω καλόν να κάνω μία σύντομη περίληψη του προηγουμένου κηρύγματος της Κυριακής. Τι ελέγαμε; Ποιο είναι το θέμα μας;

Λέγαμε ότι η Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή, η περίοδος αυτή της Εκκλησίας μας, είναι πόλεμος, πόλεμος σκληρός, πόλεμος όχι όπως είναι οι πόλεμοι που κάνουν τα έθνη μεταξύ των και σκοτώνονται εκατομμύρια ανθρώπων, αλλά πόλεμος ιερός και άγιος, πόλεμος πνευματικός, πόλεμος αόρατος, όπως τον ονομάζει ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης, στο ωραίο του βιβλίο που σας συνέστησα να διαβάζετε.

Πόλεμος που είναι υποχρεωμένος ο χριστιανός να αγωνιστεί εναντίον τριών εχθρών. Ο πρώτος εχθρός είναι η σάρξ, ο δεύτερος εχθρός είναι ο κόσμος και ο τρίτος εχθρός είναι ο σατανάς. Και ο πρώτος εχθρός, η σάρξ, λέγαμε, δεν είναι το σώμα, όπως μερικοί παρεξηγούν, γιατί το σώμα είναι και αυτό έξοχον δημιούργημα του Θεού και πρέπει να το περιποιούμεθα, να μην το καταστρέφουμε.

Είναι αμαρτία να το καταστρέφουμε το σώμα, γι' αυτό υπάρχουν ιατροί και φάρμακα. Όταν λέγει λοιπόν η Αγία Γραφή «σάρξ», εννοεί τη διεφθαρμένη φύση του ανθρώπου, είναι οι κακίες, είναι τα πάθη τα οποία πρέπει να πολεμήσουμε.

Είπαμε δε ότι το να νικήσει κανείς τα πάθη του είναι η υψίστη νίκη για τον κόσμο. Είπαμε κατόπιν, ο κόσμος, ο κόσμος είναι οι άνθρωποι εκείνοι που έχουν διακόψει κάθε σχέση με τον Θεό και πολεμούν την Εκκλησία και συκοφαντούν και διαβάλλουν και δημιουργούν ζητήματα μεγάλα και προσπαθούν να παρασύρουν τους ανθρώπους με το μέρος των.

Είναι πόλεμος σκληρός και αυτός, να νικήσει κανείς τον κόσμο. Και ο τρίτος είναι ο πόλεμος εναντίον του Σατανά, αδιάλειπτος. Λέγαμε ακόμη ότι ο πόλεμος αυτός δεν γίνεται για μικρά και ασήμαντα πράγματα.

Ότι ο πόλεμος αυτός γίνεται για μεγάλα και υψηλά πράγματα.

Η σωτηρία ψυχής ή η απώλεια ψυχής. Ετονίσαμε την αξία της ψυχής και είπαμε ότι ο σπουδαιότερος λόγος περί αξίας ψυχής είναι τα λόγια που είπε ο Χριστός: «Τι ωφελήσει άνθρωπον εάν κερδίσει τον κόσμον και ζημιωθεί την ψυχήν αυτού;» Είπαμε, με εικόνες και παραδείγματα, να προσέξουμε την ανυπολόγηστον αξία της ανθρωπίνης ψυχής. Τέλος δε τελειώσαμε με τα λόγια του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού, που είπαμε ότι δύο πράγματα μας χρειάζονται στον κόσμο. Το ένα είναι ο Χριστός και το άλλο είναι η ψυχή. Όλος ο κόσμος να πέσει επάνω μας, δεν μπορεί να τα πάρει, εκτός αν τα δώσουμε μόνοι μας. Αυτά λέγαμε με λίγα στο κήρυγμα της προηγουμένης Κυριακής. Τα υπενθυμίζουμε στην αγάπη σας, γιατί δεν αρκεί μόνο να ακούσετε εδώ, να παρακολουθείτε μετά προσοχής το κύριο Ευαγγέλιο. Προχωρούμε σήμερα.

Συνεχίζουμε σήμερα. Τι θα πούμε; Θα θίξουμε ένα άλλο θέμα ακροθιγώς, όχι διά μακρών, όσο δυνατόν συντομότερο. Το θέμα το οποίο θα μας απασχολήσει απόψε είναι η προσευχή. Είναι ένα από τα όπλα η προσευχή, με τα οποία είναι αναγκαίο να είναι εφοδιασμένος ο χριστιανός.

Λέγει το Ευαγγέλιο ότι σε κάποια περίπτωση ενός νέου δαιμονιζομένου, που τον είχε καταλάβει το δαιμόνιο και έπεφτε άλλοτε στη φωτιά και άλλοτε στο νερό και άφριζε και εσπάραζε σαν τα ψάρια που τα βγάλουν από τη θάλασσα.

Και τον πήγανε στους Αποστόλους να τον κάνουν καλά, αλλά οι Απόστολοι δεν μπόρεσαν να τον θεραπεύσουν. Πήγε, τέλος, ο πατέρας του, πήγε στον Χριστό, και τότε ο Χριστός είπε, τον θεράπευσε, και ρώτησαν οι μαθητές: «Γιατί εμείς δεν μπορούσαμε να τον κάνουμε καλά;» Και είπε ο Χριστός: «Για την απιστία υμών». Και συνέχισε: «Τούτο το γένος ουκ εκπορεύεται ει μη εν προσευχή και νηστεία».

Δύο όπλα συνιστά ο Χριστός, τη νηστεία και την προσευχή. Αυτά. Περί προσευχής λοιπόν σήμερα ο λόγος. Τι είναι αυτή η προσευχή; Η προσευχή είναι μία συνάντηση.

Πόσα θα δυνάμεθα να είπωμεν περί συναντήσεως, ματαίων συναντήσεων, του ματαίου τούτου κόσμου. Ο νέος θεωρεί σπουδαία συνάντηση να συναντηθεί με την νέα, κολυμπάει σε πέλαγος κοσμικής χαράς, η νέα πάλι συνάντηση.

Οι άνθρωποι που έχουν ανάγκες, πολεμούν και αγωνίζονται, αυτοί πάλι προσπαθούν να συναντηθούν με μεγάλα πρόσωπα που κατέχουν μεγάλες θέσεις και εξασκούν μεγάλη επιρροή και μπορούν να λύσουν διάφορα δύσκολα προβλήματα της ατομικής των, οικογενειακής ζωής και προετοιμάζονται πριν να συναντηθούν.

Τι θα πουν, πώς θα συμπεριφερθούν, τι επιχειρήματα θα πούνε για να πείσουν τον ισχυρό άνδρα για να πραγματοποιήσει τα θελήματά τους, το θέλημά τους. Και χαίρονται όταν συναντήσουν, ύστερα από πολλές δυσκολίες, τα μεγάλα πρόσωπα.

Εγώ θυμούμαι γιάνοντας, σεβάζημενος γιάνοντας που περαιόδευα και λέγανε ότι εγώ συνάντησα τον βασιλέα τον Κωνσταντίνο, τον στρατηλάτη δηλαδή, τον πρώτο Κωνσταντίνο, αλλά συνάντησα τον πρόεδρο Δημοκρατίας, Άρα το στρατηγό, άλλοτε τον υπουργό θεωρούν δηλαδή σπουδαία, σπουδαία στα συναντήσεις αυτά.

Αλλά τι είναι ο βασιλιάς και τι είναι ο πρόεδρος της Δημοκρατίας και τι είναι οι άρχοντες και οι μεγάλοι, οσοδήποτε μεγάλοι κι αν είναι, μπροστά σε εκείνον που εξουσιάζει τις γαλαξίες του ουρανού, μπροστά στον Θεό.

Μηδέν είναι, τίποτα. Όπως λοιπόν θεωρείς ημέρα ευτυχίας να συναντηθείς με πρόσωπα μεγάλα και υψηλά, τα οποία μπορούν να σου λύσουν τα προβλήματά σου, άλλο τόσο και ακόμη περισσότερο να θεωρήσεις ημέρα χαράς και αγαλλιάσεως να συναντάσαι με τον Χριστό. Συνάντηση με τον Θεό είναι νοερά συνάντηση, μυστική συνάντηση.

Αίρεται, υψούται το πνεύμα του Θεού υπεράνω των άστρων και, ενώ ευρίσκεται κάτω στη γη, ο άνθρωπος συνομιλεί με τον ουράνιον Πατέρα, με τον Θεό τον Πατέρα. Τι είναι η προσευχή; Μεγάλη δύναμις, τεραστία δύναμις.

Είναι προνόμιο του ανθρώπου να προσεύχεται και να ζητεί τη βοήθεια του Θεού. Λέγουν όχι μόνο θεολόγοι αλλά και επιστήμονες. Όπως σας είπα και άλλοτε, ένας μεγάλος επιστήμονας διεθνούς φήμης, του οποίου τα συγγράμματα μετεφράστησαν σε διάφορες γλώσσες, έγραψε ένα μικρό βιβλιαράκι περί προσευχής.

Θα το συστήσω, εάν υπάρχει στο βιβλιοπωλείο, να το διαβάσεις. Είναι του Καρέλ. Τι λέει το βιβλιαράκι αυτό; Λέει τα εξής. Ως ιατρός πλέον, ως ιατρός που εθεράπευσε σε πολλές περιπτώσεις νοσημάτων, διεπίστωσε τη μεγάλη επίδραση την οποία έχει η προσευχή.

Τη μεγάλη επίδραση της προσευχής διεπίστωσε μάλιστα. Και γράφει μάλιστα, λέει επίσης με γλώσσα ιατρική, ότι όπως το σώμα μέσα, αναφέρει ένα παράδειγμα, μες στο σώμα υπάρχουν λεγόμενοι, τώρα κάπως επιστημονικότερα θα μιλήσω, αλλά ας πούμε και κάποια επιστημονική αλήθεια, ότι μες στο σώμα υπάρχουν οι λεγόμενοι ενδοκρινείς αδένες. Τι είναι αυτοί οι ενδοκρινείς αδένες; Είναι μικροί, ξέρεις πώς είναι μικροί;

Είναι μικροί, είναι μικροί σαν το, σαν το, σαν το, σαν ένα μπιζέλι είναι ή σε μια, σε μια, σε ένα κουκούτσι ελιάς μέσα στη σάρκα, μέσα στο, σε διάφορα μέρη του σώματος. Τι προορισμό; Καταρχάς νομίζω ότι δεν έχει αποστολή, αλλά έχουν μεγάλη αποστολή και αυτοί οι αδένες, οι ενδοκρινείς αδένες μέσα στο σώμα.

Είναι τρόπον τινά όπως είναι τα μικρά ελαιοδοχεία στο αυτοκίνητο μέσα. Όλα τα αυτοκίνητα έχουν μικρά ελαιοδοχεία και στάζουν λάδι σε όλο το μηχάνημα. Ή αν χαλάσει το ελαιοδοχείο, φθείρεται το αυτοκίνητο.

Λοιπόν, χύνει παντού, λαδώνει όλο το αυτοκίνητο μέσα, τα μηχανήματά του. Και αυτοί λοιπόν ενδοκρινοί ακόμα στάζουν. Τακ, τακ. Τι μεγάλα πράγματα έχει ο άνθρωπος. Τακ, τακ, τακ, ένα υγρό, μυστηριώδες υγρό και ο άνθρωπος ζει, ο άνθρωπος συντηρείται, ζει. Εάν χαλάσουν οι αδένες, δεν αντικαθίστανται, πεθαίνει ο άνθρωπος, πεθαίνει. Ασθένεια των αδένων, και είναι τώρα μερικά νοσήματα τα οποία προσβάλλουν τους αδένες, που είναι θεία εργοστάσια, ελαιοδοχεία που στάζουν, στάζουν. Ποιος τα έκανε αυτά; Μα είναι άπιστοι, δεν μπορείς να συνεννοηθείς με τους απίστους.

Και μόνο ένας αδένας, ενδοκρινής αδένας, λέγει ο Καρέλ, δύναται να αποδείξει ότι ο Θεός είναι ο Δημιουργός του θαυμασίου αυτού εργοστασίου που λέγεται άνθρωπος, μάλιστα λέγεται ανθρωπίνη ύπαρξις. Λοιπόν, τι θέλει να πει ο Καρέλ; Όπως λοιπόν μέσα στο σώμα του ανθρώπου υπάρχουν αόρατοι αδένες που στάζουν, στάζουν υγρό, θεϊκό υγρό και συντηρείται ο άνθρωπος, έτσι μες στην ψυχή του ανθρώπου...

Υπάρχουν αδένες. Η προσευχή είναι ενδοκρινής αδένας, και δυστυχώς οι περισσότεροι άνθρωποι στερούνται τοιούτων αδένων, πνευματικών αδένων, οι οποίοι χύνουν μέσα στα βάθη της ανθρωπίνης ψυχής μίαν δύναμη, απερίγραπτον δύναμη. Έτσι και επιστημονικώς ακόμα το αποδεικνύει ο Καρέλ αυτό το πράγμα.

Αλλά εμείς έχουμε τη Γραφή που μας βεβαιώνει η προγραφή παιδιτικής αξίας. Τι είναι λοιπόν η προσευχή; Αναλόγως του περιεχομένου, η προσευχή, επιγραμματικώς θα λέγω, διακρίνεται εις τρία είδη. Το ένα είδος, το πρώτο, είναι η δοξολογία.

Ζούμε σε ένα όμορφο κόσμο, δεν μπορεί να το φανταστείτε τον κόσμο. Δεν μπορεί να το φανταστούμε, συνηθίσαμε, τα συνηθίσαμε και δεν μας κάνουν εντύπωση. Η συνήθεια είναι ο τάφος του θαυμασμού. Ένα πράγμα το θαυμάζεις και λοιπά.

Και μόνον αυτοί οι αστροναύτες που ανεβήκανε πάνω στη σελήνη έμειναν όταν αντίκρισαν τη γη με τα άπειρα αγαθά της, απειρίαν αγαθών, μεγαλείων κλπ. Ζώντας μέσα στον όμορφο αυτόν κόσμο και βλέποντας όλα τα δημιουργήματα του Θεού από τα μικρότερα αυτού, εξίστασαι εις θαυμασμόν και λες: «Τις Θεός μέγας ως ο Θεός ημών; Συ ο Θεός ο ποιών θαυμάσια μόνος».

Μάλιστα, «οἱ οὐρανοὶ διηγοῦνται δόξαν θεοῦ ποίησιν δὲ χειρῶν αὐτοῦ ἀναγγέλλει τὸ στερέωμα». Παντού είναι λοιπόν, η ζωή πρέπει να είναι μια δοξολογία. Δόξα σοι ο Θεός, δόξα σοι ο Θεός, πρέπει να είναι μια συνεχής δοξολογία.

Αλλά ακόμα η προσευχή είναι μια ευχαριστία, απολαμβάνοντας ποικιλία υλικών αγαθών. Υλικών αγαθών, όπως είναι τα τρία αγαθά τα οποία είπα

Και του Θεού. Ο δεύτερος, ο ήλιος, το φως. Το άλλο είναι το νερό. Αυτό το νερό μας ποτίζει ο Θεός. Παλαιότερα, όπως το είπα και θυμάμαι, με τα συγγενήσεως σε βάζουμε, οι γέροντες όταν πήραν νερό λέγανε «Δόξα», λέγανε «Δόξα σοι ο Θεός», έκαναν το σταυρό τους. Τι έποτε δεν έκανε εγώ πλέον τίποτα χρεμαλοειδώζουμε χωρίς την αίσθηση του αιωνίου, του αιωνίου Θεού. Και το τρίτο αγαθό το οποίο απολαμβάνουμε. Σας ευχαριστώ.

Είναι ο αέρας, άφθονος αέρας, ανατέλλει και έρθει να έρθει το νέφος, το νέφος που δημιούργησε όχι ο Θεός αλλά ο άνθρωπος. Έρθει να έρθει το νέφος, αυτό το τρομερό νέφος. Δεν καταλαβαίνει ο άνθρωπος τι αξία έχει. Προτιμότερο να αναπνέεις καθαρόν αέρα πριν να τρως μπριζόλες. Καρκίνος είναι το κρέας, ενώ ο καθαρός αέρας είναι ζωή του ανθρώπου. Λοιπόν, άνθρωπε που ζεις μέσα στον όμορφο κόσμο και απολαμβάνεις τα αγαθά του Θεού, τα ανεκτίμητα αγαθά του.

Από το Θεό, πες από τα βάθη της καρδιάς σου: «Σ' ευχαριστώ, Κύριε. Ευχαριστώ από τα βάθη της καρδιάς σου». Και το τρίτο είδος προσευχής είναι δέησις. Ασθενής είναι ο άνθρωπος, σκώληξ επί της γης, ράκος αποκαθημένης, μικρός, μικρός και ασήμαντος. Και ο πιο ισχυρός άνθρωπος, έρχονται στιγμές που ζητεί την βοήθεια, απ' το Θεό τη ζητεί. Και αυτός ακόμα ο άπιστος, σε στιγμές έρχεται και αυτός και γονατίζει και αυτός προ του μεγαλείου του Θεού. Έχουμε ανάγκες και τις ανάγκες αυτές είναι ικανός ο Θεός να πληρώσει. Τις ανάγκες, δεήσεις, παρακαλούμε, γονατίζουμε και παρακαλούμε να μας δώσει το Α ή το Β αγαθό.

για να λύσει την άλφα απορία μας ή να εξομαλύνει διάφορες περιστάσεις της ατομικής οικογένειας και της ζωής μας. Και το τέταρτο είδος ποιο είναι; Η εξομολόγηση. Δηλαδή να εξομολογείσαι στο Θεό. Η εξομολόγηση αυτή δεν καταργεί την άλλη εξομολόγηση, να μην παρεξηγούμεθα, αλλά ενισχύει την άλλη εξομολόγηση.

Αν διαβάζετε τις ωραίες προσευχές που έκαναν οι Άγιοι κάθε νύχτα, εμείς εξομολογούμαστε μία-δύο φορές το χρόνο, ενώ οι Άγιοι εξομολογούνται κάθε βράδυ, κάθε βράδυ εξομολογούνται τα αμαρτήματά τους. Ωραιότατες προσευχές υπάρχουν εις τα προσευχητάρια.

Εξομολογήσου και μετά μεταβαίνεις και στον Πνευματικό Πατέρα, λαμβάνεις την άφεση των αμαρτιών εν ονόματι του Ναζωραίου, διά του αίματος του Αγίου. Αυτά είναι τα είδη της προσευχής. Η ζωή μας διαρκής δοξολογία, η ζωή μας διαρκής ευχαριστία, η ζωή μας διαρκής δέηση, η ζωή μας διαρκής εξομολόγηση.

Μπα, καλογέρους θες να μας κάνεις; Και εμείς έχουμε δουλειές και εμείς έχουμε μαγείρεμα και εμείς έχουμε σκούπισμα και εμείς έχουμε διάφορες εργασίες. Έτσι λοιπόν, να σταυρώσουμε τα χέρια και να μην κάνουμε τίποτα άλλο;

Λάθος κάνατε. Συμβιβάζονται αυτά. Πώς συμβιβάζονται; Θα σας πω.

Αναπνέεις τον αέρα. Τον αέρα τον αναπνέεις, δεν υπάρχει δευτερόλεπτο και τη νύχτα ακόμα που κοιμούμεθα αναπνέουμε.

Όπου να πας, όπου να βρεθείς, ό,τι να κάνεις, είτε βασιλιάς είσαι, είτε πρόεδρος δημοκρατίας είσαι, είτε απλός άνθρωπος, αναπνέεις συνεχώς. Η αναπνοή όμως δεν σε εμποδίζει να κάνεις το έργο σου. Η αναπνοή δεν σε εμποδίζει και να πεις: «Τώρα αυτήν την ώρα αναπνέω εγώ, θα σταματήσω την εργασία». Αναπνέεις, εργάζεσαι και αναπνέεις. Όπως λοιπόν η αναπνοή δεν εμποδίζει την εργασία, αλλά σε αφήνει και περιθώριον εργασίας.

Και η προσευχή, αναπνοή της ψυχής, δεν σε εμποδίζει. Είναι αυτό που είπε ο Απόστολος Παύλος, δεν ξέρω αν τον συναντήσατε, αν τον βρήκατε κάπου γραμμένο: «Αδιαλείπτως προσεύχεστε». Επάνω σε αυτό, που δεν μπορούσε να ερμηνεύσει ένας ασκητής, περιόδευσε όλη σχεδόν την Ρωσία και πήγε, βρήκε στάρετς, διδασκάλους, και του εξηγήσανε. Είναι η περιπέτεια ενός προσκυνήτου, το συνιστώ να το διαβάσετε, είναι μυστικό βιβλίο.

Λοιπόν, γι' αυτό λέει και ο Γρηγόριος ο Θεολόγος ότι όπως αναπνέεις, αδιαλείπτως αναπνέεις, έτσι και αδιαλείπτως να προσεύχεσαι. Να ζεις μέσα στην ατμόσφαιρα της προσευχής. Και όπως τα ψάρια βρίσκονται, να φέρω άλλο παράδειγμα, μέσα στη θάλασσα είναι.

Δεν φεύγουν από τη θάλασσα. Έβγαλες το ψάρι από τη θάλασσα, σπαρταράει. Σπαρταράει, δεν ζει. Όπως λοιπόν το ψάρι κολυμπάει μέσα στη θάλασσα, την ατέρμονα θάλασσα, έτσι και εσύ να βρίσκεσαι μέσα στο περιβάλλον της προσευχής, στο θεϊκό περιβάλλον της προσευχής αυτής να βρίσκεσαι.

Γι' αυτό, λέγει ο Γρηγόριος ο Θεολόγος, ένα μεγάλο πράγμα, έλεγε: «Μνημονευτέον Θεού μάλλον ή αναπνευστέον». Προτιμότερο να προσεύχεσαι, να θυμάσαι το Θεό, από το να αναπνέεις. Αυτή είναι η ανάγκη, η προανάγκη της προσευχής. Έχει τη μεγάλη αξία της προσευχής.

Ταύτα τα ολίγα. Τώρα θα εξετάσουμε ένα πάλι σχετικό με την προσευχή κεφάλαιο. Τι πρέπει, πώς πρέπει να κάνουμε την προσευχή μας; Δεν υπάρχει προσευχή ευπρόσδεκτος από τον Θεό. Υπάρχει προσευχή που πρέπει να γίνεται με πίστη, ακράδαντη πίστη.

Να μην αμφιβάλλεις ποτέ ότι ο Θεός θα σου δώσει εκείνο το οποίο ζητείς, εάν αυτό που ζητείς είναι σύμφωνο με το θέλημα του Αγίου. Προσευχή λοιπόν διάπυρος προς τον Θεό, θερμή προσευχή μετά πίστεως, να πιστεύεις.

Πώς να πιστεύεις; Το είπε ο Κύριος, είναι πατέρας ο Θεός, είδες πώς αρχίζουμε, Πάτερ ημών, πατέρας μας είναι. Όσο πτωχός και να είσαι, όσο αδίδακτος και να είσαι, όσο ασθενής και να είσαι, όσο απολυμένος και να είσαι, είσαι παιδί του Θεού.

Και λέει ο Χριστός, ποιος πατέρας, υπάρχει πατέρας που το παιδί θα ζητήσει ψωμί και ο πατέρας θα του δώσει πέτρα; Υπάρχει πατέρας που άμα το παιδί ζητήσει ψάρι θα του δώσει φίδι; Όχι, δεν υπάρχει, το παν θα κάνει ο πατέρας, τα δαχτυλίδια του θα πουλήσει, την περιουσία του θα πουλήσει.

δούλος θα γίνει για να εξυπηρετεί στις ανάγκες του παιδιού του. Εάν λοιπόν ο πατέρας που είναι πολυστημόριον του Θεού, του Πατρός, γιατί ούτως εύσπλαχνος είναι, πόσο μάλλον ο Θεός; Πατέρα μας, τον άρτον ημών τον επιούσιον δος ημίν σήμερον. Μεγάλα πράγματα αυτά.

Ίσως μας δοθεί ευκαιρία, άλλοτε αν θέλει ο Θεός και παραμείνω επίσκοπος της Φλωρίνης, να εξηγήσω το Πάτερ ημών σε μια σειρά ομιλιών, να σας δώσω το μεγαλείον της Κυριακής Προσευχής. Λοιπόν, έτσι είναι, με πίστη. Ακόμα η προσευχή γίνεται με αγάπη. Προσευχή με μίσος δεν γίνεται, απορρίπτεται αυτή, το λέει καθαρά ο Κύριος.

Όταν, λέει, στάθηκες σε προσευχή, όταν μεταβαίνεις στην Εκκλησία να προσευχηθείς και υπάρχουν διαφορές μεταξύ σου και του άλλου, προσπάθησε να λύσεις τις διαφορές ώστε μέσα στην Εκκλησία να επικρατεί το κλίμα της αγάπης και προς αυτούς ακόμα τους εχθρούς. Αυτά συμβουλεύει.

Η προσευχή πρέπει να γίνεται με ένα ανώτερο πνεύμα, διότι όταν πιστευτείς τον όλο υλικά πράγματα ζητούμε, σαν τους ζητιάνους: υλικά, υλικά, υλικά, υλικά. Δεν ζητούμε πνευματικά. Δεν αμφισβητούμε την αξία των υλικών πραγμάτων, αλλά οι παράγοντες των υλικών πραγμάτων είναι τα πνευματικά. Και πολλές φορές ζητούμε πράγματα τα οποία είναι ενάντια με το συμφέρον μας. Κοντόφθαλμοι εμείς, δεν ξέρουμε ποιο είναι το συμφέρον.

Θα ήθελα πολλά να είπω επ' αυτού και να φέρω και παραδείγματα από τους βίους των Αγίων. Και θα δείτε ότι υπάρχουν δυστυχήματα που είναι ευτυχήματα. Και υπάρχουν ευτυχήματα που είναι δυστυχήματα. Δεν έχω καιρό να το αναπτύξω το θέμα αυτό.

Επιγραμματικώς μόνο σας λέω ότι είναι το θέμα, είναι σπουδαίο το θέμα. Το θέμα είναι σπουδαίο να ζητήσετε, γι' αυτό λέει η Εκκλησία, τα καλά και συμφέροντα, αυτό λένε οι παπάδες, τους άλλους. Εγώ θέλω μια ανακαίνιση της Εκκλησίας.

Ακούσατε ωραίους ψαλτάδες, σπουδαίους ψαλτάδες. Δεν κατηγορώ τους ψαλτάδες, είναι καλλίφωνοι, και ο Στέφανος καλλίφωνος και ο Βάλλος καλλίφωνος. Τι καταλάβατε από αυτό που μία; Εγώ ευτυχώς είχα μπροστά μου τα βιβλία και τα διάβαζα και πάλι δυσκολευόμουν να τα καταλάβω. Εσείς τι καταλάβατε; Αου, αου, αου, αου. Να δώσουν περισσότερο χρόνο στο κήρυγμα, περισσότερο χρόνο στη διδασκαλία του Χριστού, περισσότερο σε μια... Όχι να αφήνουμε την ορθόδοξη παράδοση, αλλά η ορθόδοξη παράδοση έχει μεγάλη σημασία. Μπορεί να πεις, λένε οι πατέρες, τα λένε αυτά, μπορεί να πεις ένα «Κύριε ελέησον», να το πεις με την καρδιά σου και αυτό το «Κύριε ελέησον» να κατεβάσει τα άστρα στη γη, και μπορεί να κάνεις εκατομμύρια «Κύριε ελέησον» άκαρπα.

Κύριε ελέησον που βαίνει μέσα από τα βάθη της ανθρωπίνης καρδής ως ανασταναγμός, ως πόνος, ως θλίψη, ως αγωνία, έχει μεγάλη αποτελεσματικότητα. Λοιπόν, είπαμε ότι τα καλά και συμφέροντα, όσα είναι σύμφωνα, τα κοροϊδεύουν, οι άπιστοι τα κοροϊδεύουν αυτά, γελοιοποιούν τα μεγάλα νοήματα.

Αναφέρω ένα παράδειγμα εκ του αρχαίου κόσμου. Ήταν κάποιος, τον έλεγαν Μίδα. Αυτός λοιπόν τα υλικά μόνο πράγματα, όταν έβλεπε χρυσάφι θάμπωναν τα μάτια του. Προσευχή στους θεούς, προσεύχονται και αυτοί στους θεούς, στα είδωλά τους. Λέει: «Οι θεοί του Ολύμπου, σας παρακαλώ πολύ να μου κάνετε μια χάρη». Ποια χάρη ζητούσε; Ό,τι πιάνει να γίνεται χρυσάφι. Αυτή ήταν η προσευχή του Μίδα.

Δεν διαφέρουμε κι εμείς, εννοείται: ό,τι πιάνει να γίνεται χρυσάφι. Ήκουσαν, λέει, οι θεοί, ο μύθος, ήκουσαν την προσευχή του Μίδα και μια μέρα λοιπόν ό,τι έπιανε, ό,τι άγγιζε, χρυσάφι. Άγγιζε πέτρες, χρυσάφι· άγγιζε δέντρα, χρυσάφι. Για φανταστείτε χρυσά δέντρα, χρυσά πλατάνια, όπως είχε ο Δαρείος και ο Ξέρξης κάτω στα Εκβάτανα μέσα.

Σε αυτά. Έπιανε, ό,τι άγγιζε. Άγγιζε πρόβατα, χρυσάφι. Για φανταστείτε ένα χρυσό, ένα χρυσάφι, ένα χρυσάφι. Πόσο γούρλωσαν τα μάτια σας, πόσο αγαπούμε το χρήμα. Λοιπόν, αν έπιανε σκύλο, εχάιδευε σκύλο, χρυσάφι γινόταν ο σκύλος. Εχάιδευε γάτα, χρυσάφι.

Ήρθε το μεσημέρι, πεινούσε, πήγε στο σπίτι, οι υπηρέτες του ετοίμασαν ένα φαγητό. Πήγε να αγγίξει το ψωμί, χρυσάφι. Άντε τώρα, πέθανε από την πείνα, πέθανε από την πείνα, πάει το χρυσάφι. Αυτός είναι ο άνθρωπος του 20ού αιώνα, ένας Μίδας, νεότερος Μίδας, ο οποίος ζητεί να χορτάσει με τα υλικά αγαθά, business, όπως λένε οι Αμερικάνοι.

Το χρήμα, το χρήμα, καπιταλιστική κοινωνία, η οποία και αυτή βέβαια έχει τα σφάλματά της τα μεγάλα. Μπορεί να έχει μερικά ελευθερίας, αλλά είναι το καπιτάλ, είναι ο μαμωνάς. που κατεδίκασε ο Χριστός αυστηρώς κλπ.

Λοιπόν, μη γίνεσαι Μίδας. Ζείτε τα καλά και σήμερα, μα μη μοιάσεις. Είδα στην Αθήνα αυτό, αυτό συνέβη στην Αθήνα όταν ήμουν φοιτητής. Ήταν ένας αυτός, ένας που ήθελε ή άκουε ότι οι λαχεία πέφτουν, πέφτουν, και αγόρασε λαχείο και παρακαλούσε την Παναγιά και έβαλε κεριά. «Παναγιά, να τύχω λαχείο, να τύχω». Μέσα στα πολλά τα χρόνια, να και ένα λαχείο μεγάλο, το πρώτο λαχείο.

Το χάρηκε και το χάρηκε, γιατί τρελάθηκε απ' τη χαρά του, τρελάθηκε απ' τη χαρά του, τέλος, τέλος. Λοιπόν, βλέπετε ότι δεν μπορούμε να ζητούμε ζητήματα, πράγματα τα οποία μπορούν να αποβούν εις βάρος.

Και γνωρίζει μόνο ο Κύριος. Εμείς είμαστε κοντό, κοντόφθαλμοι, πέρα από τη μύτη μας δεν βλέπουμε, πίσω, μακριά. Εγώ μπορούσα να σας αναφέρω παραδείγματα της ζωής μου, να εξομολογηθώ δημοσία. Και ευχαριστώ τον Θεό διότι μου έφερε πολλά εμπόδια στη ζωή.

Και είδα ότι τα εμπόδια που μου έφερε στη ζωή ήταν ευλογία. Ευλογία ήταν, ευλογία, ευλογία ήταν. Ξέρει ο Θεός, γνωρίζει ο Θεός. Εμείς μοιάζουμε με παιδιά. Να σας φέρω μια τρίτη εικόνα, με τα παιδιά, τα αθώα, βλέπουν τα κάρβουνα, στα χωριά ιδίως, αναμμένα κάρβουνα στο μαγκάλι και τα νομίζουν ότι είναι κάτι σπουδαίο.

Και τρέχουν τα παιδιά να πιάσουν τα κάρβουνα. και τρέχει η μάνα, ΜΗ!

Όπως η μάνα εμποδίζει το παιδί που δεν γνωρίζει τη φύση της φωτιάς, έτσι και εμάς μας προφυλάζει. Ουκ οίδατε τι αιτείσθε. Είναι μια εξαιρετική μεγαλεία του κόσμου τούτου, το οποίο είναι αυτά. Ας ζητούμε λοιπόν: γενηθήτω το θέλημά Σου, Κύριε, πάντοτε, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων.

Ακόμα μια όψη της προσευχής. Θέλω να εξετάσω επιγραμματικώς ότι υποδείγματα, έχουμε προσευχή υποδείγματα, ανοίξτε την Αγία Γραφή, υποδείγματα, σπουδαία υποδείγματα έχουμε. Ποια είναι τα υποδείγματα; Ένα, δύο, τρία, τέσσερα, πέντε υποδείγματα προσευχής.

Είναι πρώτα-πρώτα ο Δαβίδ. Βασιλιάς ήταν, δεν είχε καιρό, δεν είχε καιρό, και όμως έχουμε τον βασιλιά τον Δαβίδ που ήταν απασχολημένος με τα προβλήματα της βασιλείας του και όμως εξοικονομούσε χρόνον, και τη νύχτα κάτω από τα άστρα προσήφιατο υπόδειο προσευχής.

Στο σημείο τούτο θα μου επιτρέψετε να αναφέρω μία ανάμνηση του στρατιωτικού μου βίου ως ιερέως. Ξέρετε τι σκληρή μάχη έγινε εδώ στα υψώματα της Φλωρίνης. Παραλίγο θα εισήρχοντο μέσα οι συμμορίτες και δεν θα υπήρχε Φλώρινα.

Το οφείλουμε εις τον Θεόν, το οφείλουμε ακόμα σε ένα ηρωικό πρόσωπο, τον οποίον εγνώρισα προσωπικώς. Ήρωας, σπουδαίος άνθρωπος, άνθρωπος του Θεού, ο Παππούς, ο Νικόλος Παππούς ή Παπαδόπουλος, σπουδαίος άνθρωπος υπήρξε.

Λοιπόν, και όταν η μάχη έφτασε στο οξύ των σημείων και ο ασύρματος με το επιτελείο ειργάζετο συνεχώς, ήρθε ένα σήμα από τον Παπάγο, ήμουν εκεί πέρα κλπ. Τον ζητήσανε. Πού να είναι, στην κρίσιμη στιγμή της μάχης; Πού ήτανε; Πού να ήτανε;

Ψάξανε εδώ, ψάξανε εκεί, ήταν επίγοντος εδώ πίσω. Πού τον βρήκε ο υπασπιστής του; Σε κάποια γωνία εδώ του κτιρίου, όταν περνώ συγκινούμαι, του κτιρίου που ήταν το στρατηγείο, ήταν γονατισμένος και προσεύχετο. Παναγιά μου, Θεέ μου, μη με ξεφτιλίσεις.

Προσευχή, μεγάλο πράγμα η προσευχή, όπλον και του στρατιώτου ακόμα όπλο, και έχω τόσα παραδείγματα και λοιπά. Λοιπόν, ο Δαβίδ προσεύχεται, ο βασιλιάς αυτός. Υπόδειγμα προσευχής είναι οι τρεις παίδες εν καμίνω, μέσα στη φωτιά, που η φωτιά εδημιούργησε μια αψίδα και κάτω από την αψίδα οι αισθώτες, οι παίδες εδοξολογούν τον Θεό.

υπόδειγμα είναι ο Δανίλη μέσα στον Λεόντον, μέσα στα λιοντάρκια προσεύχεται. Υπόδειγμα είναι ο Ιερεμίας μέσα στον βόρβορο. Υπόδειγμα είναι όλοι οι Άγιοι, υπόδειγμα, υπόδειγμα, υπόδειγμα. Το μεγαλύτερο υπόδειγμα, το μεγαλύτερο υπόδειγμα, ποιος είναι; Ο Χριστός ο ίδιος ως άνθρωπος ήταν άνθρωπος της προσευχής.

Προσήφιατο διαρκώς ο Χριστός, παντού προσήφιατο Προσήφιατο μέσα εις τον αγόν του Σολομώντους Προσηύχετο εις τις συναγωγάς όπου συγκεντρώνονται οι Ιουδαίοι για να ακούσουν το νόμο τώρα. Προσηύχετο εις τα ακρογιάλια όπου ήταν ψαράδες με τα δίχτυα τους.

Προσηύχετο εις τα χωράφια, προσηύχετο παντού, εις τα σπόλια, εις τα χωρία, παντού. Προσηύχετο τη νύχτα, μέρα πέρα στην έρημο, στα ψηλά βουνά, στα ψηλά βουνά, τη νύχτα ρε βέντι προσευχή ο Κύριος, υπόδειγμα. Και επάνω στο σταυρό τα τελευταία του λόγια προσευχή ήτανε.

Έτσι έκλεισε το Πανάγιον το στόμα, με προσευχή το έκλεισε. Τι είπε; «Πάτερ μου, εις χείρας σου παρατίθεμαι το πνεύμα». Έτσι τελείωσε την επίγεια ζωή του Χριστού. Ένα μόνο υπολείπεται ακόμα: τα αποτελέσματα, να μου πείτε.

Τα αποτελέσματα, εγκατέσπειρα στην ομιλία μου διάφορα παραδείγματα από τις αξίες προσευχής. Λέγω επιγραμματικώς το εξής, ότι η προσευχή θαυμάσια αποτελέσματα όταν γίνεται. Έχω παραδείγματα, εγώ θα σας διηγηθώ δύο παραδείγματα.

Το ένα είναι από την πατρίδα μου, το μικρό νησάκι, την Πάρο, που βρέχεται από τα κύματα του Αιγαίου Πελάγους. Και εκεί είναι νερό, δεν υπάρχει όπως εδώ, υπάρχουν άλλοι άκμονες και αξίοι, τα νησάκια είναι πολύ φτωχά σε νερό.

Συνέβη λοιπόν προ 100 χρόνια, 120 χρόνια, όπως μου λέγαν οι παππούδες μας. Συνέβη στο νησί ανομβρία, φοβερά ανομβρία. Σταλαγματιά στη γη. Η γη είχε σκάσει πλέον. Χάλκινος ήταν ο ουρανός. Τίποτα σύννεφο, τίποτε απολύτως στον ορίζοντα.

Απελπισμένοι οι κάτοικοι της Πάρου. Ήταν έτοιμοι να φύγουν, να μπουν στις βάρκες και να φύγουν από το νησί και να πάνε στη Νάξο όπου εκεί υπήρχαν νερά. Αλλά προτού να φύγουν, πήγαν και βρήκαν έναν Άγιον άνθρωπο, τον οποίο το Πατριαρχείο τον ανακήρυξε Άγιον, δεν είναι πολλά χρόνια που τον ανακήρυξε Άγιον.

Είναι ο Άγιος Αρσένιος, ο νεότερος της Πάρου, που τον βρήκανε. «Μη στενοχωριέστε», λέει. «Πιστεύετε;» λέει. «Πιστεύουμε». Λοιπόν, θα συμφιλιωθείτε εχθροί και φίλοι, πρώτον. Δεύτερον, θα νηστεύσετε. Δεύτερον, τρίτον, θα εξομολογηθείτε.

Και μετά, όπως είστε αγαπημένοι και ενωμένοι, να ανεβείτε στο ψηλό βουνό. Η πιο ψηλή κορυφή της Πάρου είναι ο Άγιος, ο Προφήτης Ηλίας, επάνω εκεί στον Προφήτη Ηλία. Που φαίνεται όλη η Πάρος, όλο το νησί.

Ανεβήκαν λοιπόν επάνω, σύννεφο δεν υπήρχε. Έλαμπε ο ήλιος, έκαιγαν οι φλόγες, έκαιγαν και λοιπά. Γονάτισε ο Αρσένιος, ο Άγιος αυτός άνθρωπος, γονάτισε και τα δάκρυά του κορόμηλα έπεφταν πάνω στη γη. Και γονάτισαν και οι γυναίκες, γονάτισαν και οι άντρες, όλοι τους γονάτισαν.

Και μετά σηκώνεται επάνω ως άγγελος Κυρίου Παντοκράτορος, ο Άγιος Αρσένιος. Και τους λέει: «Φεύγετε, έχετε νερό, θα βρέξει, τρέξτε να φτάσετε στα χωριά σας». Και πράγματι, σε λίγο γέμισε ο ουρανός από σύννεφα, βροντές κι αστραπές, και έπεσε νερό άφθονο.

Το θυμούνται ακόμα, το θυμούνται οι γέροντες στο χωριό και κλαίνε. Τώρα, τώρα, απιστία. Μου κάνει εντύπωση, για όλη την περιφέρεια απεργίες κάνουνε, απεργίες κάνουνε, κάνουν απεργίες, νομίζοντας ότι οι απεργίες θα λύσουν τα προβλήματά τους.

Δεν αγνοώ ότι έχουν και αυτοί ζητήματα άξια λύσεως. Αλλά μακρά χωρίσαμε με την επέμβαση του Θεού. Λοιπόν, τώρα που ο ουρανός μας είναι χάλκινος και η γη δεν έχει σταλαγματιά νερό. Δεν ήρθε ούτε ένας στη Μητρόπολη να πει: «Πάτερ μου, είμαι γεωργός, κάντε μια λιτανεία».

Μια λιτανεία να κάνουμε. Ούτε ένας, ούτε ένας, ούτε ένας. Επεκράτησε πλέον η θεωρία της αθεΐας και απιστίας. Σου λέει ότι και τώρα μόνο κάτω στα Γιαννιτσά. Κάτι χριστιανοί παρεκάλεσαν εκεί τον επίσκοπό τους.

Και έκανε λιτανεία και αμέσως κορόιδευαν. Ο ραδιοφωνικός σταθμός κάπου λέει «τα ζώα», έτσι το ονόμασαν. Ζητούν προσευχή τα ανθιστικά φαινόμενα, έτσι το ονόμασαν. Εμπαίζουν πλέον και δεν ζητούν πλέον προσευχή, και γι' αυτό θα έχουμε συνέπειες αυτής της αθείας. Μπορώ να κάνω μόνος μου εγώ λιτανεία, αλλά δεν την κάνω. Πρέπει να είναι έκφραση του λαού, όπως ήταν στην Πάρο που πήγαν όλοι και ζητήσανε από τον Αρσένιον, Αρσένιον, την επέμβαση του Θεού μέσα στα επέμβαση.

Εμείς ζητούμε την επέμβαση του κράτους. Να λυθούν όλα τα εγκόσμια προβλήματα. Εκείνοι ζητούσαν την επέμβαση του Θεού. Την θεία επέμβαση. Μέσα στην ανθρώπινη ζωή. Ένα άλλο. Το οποίο συνέβη στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Συνέβη στην Αγγλία. Ένα αεροπλάνο έπεσε στον πόλεμο. Και μέσα ήταν ήτανε καμιά δεκαριά, δεκαπέντε Αεροπόροι Όλοι σκοτωθήκαν, ένας δεν σκοτώθηκε. Τι απεδείχθη; Ότι την ώρα που ήταν αυτός, είχε ένα προαίσθημα η μάνα. Τι φοβερό πράγμα είναι η μάνα! Έχει προαίσθημα η γυναίκα, είναι ραντάρ, έχει ψυχικό ραντάρ, το οποίο συλλαμβάνει μυστικώς.

Ανησύχησε, ανησυχούσε την ώρα εκεί και γονάτισε και προσηύχετο μετά δακρύων να φυλάξει το παιδί της. Και κατόπιν, όταν επέστρεψε το παιδί της, απεδείχθη ότι την ώρα αυτή που έπεσε κάτω, έπεσε σε μια χλόη, έπεσε σε χορτάρια.

Σε χορτάρια μέσα και δεν έπαθε τίποτα, ακέραιος. Ήταν η ώρα, την ώρα που επικινδύνευε το παιδί της, αυτή προσευχόταν. Και πολλά παιδιά στην Ελλάδα, που χρημάτισα στρατιωτικός ιερεύς παλαιότερα, σωθήκανε χάρη στις προσευχές των γονέων τους. Μεγάλο πράγμα η προσευχή, πολύ μεγάλο πράγμα η προσευχή. Δύναμη τεράστια.

Ακόμα και στις ασθένειες είναι μεγάλο πράγμα. Δεν το λέω εγώ, το λέει ο Καρέλ. Ασθένειες που δεν μπορούσαν να τις θεραπεύσουν οι πιο διάσημοι ιατροί του κόσμου. Ασθένειες που δεν υπήρχαν φάρμακα, ασθένειες που προκαλούσαν απογοήτευση,

ασθένειες, γονάτισαν στο κρεβάτι δίπλα στον άρρωστο και ο γιατρός έλεγε: «Αύριο πεθαίνει, ετοιμαστείτε». Και γονάτισαν μανάδες και γονάτισαν παιδιά και γονάτισαν συγγενείς και προσευχηθήκαν και το πρωί ήταν απύρετο. Και αυτοί ακόμα οι άθεοι γιατροί θαύμασαν. Μεγάλη δύναμη της προσευχής, αγαπητοί μου χριστιανοί. Συνεπώς, το συμπέρασμα είναι: προσεύχεσθε. Αγαπήσουμε την προσευχή. Αδιαλείπτως προσεύχεσθε, όπως είπα. Και έχουμε ανάγκη όλοι προσευχής. Προσεύχεσθε ιδιαιτέρως.

Αστένειες Μανάδες και πατεράδες που φέρετε παιδιά εις τον κόσμο, να προσεύχεστε. Παιδί που προσεύχεται η μάνα δεν θα χαθεί. Όπλον η προσευχή, μεγάλο πράγμα. Και τα παιδιά να προσεύχονται για τους γονείς των, οι δάσκαλοι να προσεύχονται για τους μαθητάς των και οι μαθηταί να προσεύχονται για τους δασκάλους των, οι αξιωματικοί να προσεύχονται για τους στρατιώτες των.

Θα έφερα παραδείγματα εκτιμοσιανοκριτού με το που έχω να είπω ότι όπου αξιωματικοί προσηύχοντο, ενικούσαμε, και στρατιώτες γονάτιζαν στις μεγάλες εξορμήσεις τους. Λοιπόν, προσευχή οι αξιωματικοί για τους στρατιώτας, οι στρατιώται για τους αξιωματικούς των. Προσευχή, προσευχή οι υπάλληλοι για τους προϊσταμένους, οι προϊστάμενοι για τους υπαλλήλους των. Προσευχή μικροί και μεγάλοι, στρατόπεδο προσευχής.

Σχηματίσουμε στρατόπεδο προσευχής. Εάν οι στρατιώτες κρατούν όπλα και νικούν, και εμείς θα κρατήσουμε ένα όπλο παντοδύναμον. Και το όπλο αυτό το παντοδύναμον είναι η προσευχή. Προσεύχεστε, λοιπόν, για να μην πέσετε εις πειρασμόν, λέγει ο Κύριος. Αυτή είναι η προσευχή. Και τέλος, να επιτρέψετε, επειδή ζούμε στην Εκκλησία και η Εκκλησία σήμερα διατρέχει μεγάλους κινδύνους, εσωτερικούς και εξωτερικούς, από τις διαιρέσεις, από τις φατρίες, από τα κόμματα. Ποικιλοτρόπως υπονομεύεται το κύρος της Αγίας μας Εκκλησίας από αιρετικούς που εφθάσανε, νομίζουν την Ελλάδα ξέφραγο αμπέλι και πλησιάσαν και ήρθανε. Τριακόσιες, τριακόσιες, τριακόσιες αιρέσεις βρίσκονται μες στην πατρίδα μας και δρουν μέσα σε αυτή την περίοδο, την κρίσιμη περίοδο. Παρακαλώ, προσεύχεστε ειλικρινά να προσευχόμεθα δι' εσάς.

Εσείς να προσεύχεστε για τους ιερείς μας και, από παντός, σας παρακαλώ, ας επιτραπεί να εκφραστώ το πως τελειώνω: εάν κάτι ωφεληθήκατε από τα κηρύγματά μου, εάν κάτι ωφεληθήκατε από την όλη δραστηριότητα της Μητροπόλεώς μου, εάν

Αν κάτι οφείλετε, ο πιστός λαός, σας παρακαλώ, θέλω να έχω και εγώ το μερίδιο στην προσευχή σας. Κοντά στα άλλα ονόματα θα μου μνημονεύσετε, κοντά στα παιδιά σας, τους δασκάλους μνημονεύσετε και το όνομα του αμαρτωλού επισκόπου Αυγουστίνου, να με ελεήσει ο Θεός.

Έχω ανάγκη της προσευχής, τώρα πλησιάζω να εξέλθω, να αναχωρήσω με το εξπρές στον άλλον κόσμο, τώρα που ευρίσκομαι πλέον στο τέλος της ζωής μου και αντιμετωπίζω θλίψεις ανεπροηγουμένως, προηγουμένως, πανταχόθεν, τώρα που ευρίσκομαι στο μεταίχμιον της νέας ζωής. Σας παρακαλώ πολύ, προσευχή για τον επισκοπόν σας.

Ο Παύλος ο Απόστολος ζητούσε τις προσευχές του Χριστιανού. Ο Παύλος, που μας έλεγε ένας Άγιος Πρεσβύτερος, μας έλεγε ο Παύλος ότι όλοι οι παπάδες να μαζευτούμε, το νυχάκι του Παύλου δεν κάνουμε. Όλοι οι παπάδες και οι δεσποτάδες να μαζευτούμε, δεν φτιάχνουμε το νυχάκι του Παύλου.

Και όμως ο Παύλος, που ανήλθε μέχρι τον τρίτο ουρανό και είδε πράγματα ουκ εξόν ανθρώπω λαλήσαι, ο Παύλος παρακαλούσε συνεχώς: «Προσεύχεσθε για μένα». Εάν λοιπόν ο Παύλος, γίγας του πνεύματος, προσεύχετο, πολύ περισσότερο πρέπει να προσεύχεστε εσείς για τον επίσκοπό σας.

Και το να σας πω μια, εάν εγώ ζω, εάν έφτασα από τον Αντρίο Θεό, εάν δεν μπορούσαν να με εκθρονίσουν, ξέρετε πολύ καλά, πέντε φορές προσπαθήσανε στη Φλωρίνη να με εκθρονίσουν, πέντε φορές, πέντε φορές, εις τρόπον ώστε ο Πατακός τότε έγραψε ότι εμείς κυβερνούμε όλη την Ελλάδα πλην της Φλωρίνης, όπου εκεί πνευματικώς κυβερνά ο Επίσκοπος.

Προσπαθήσανε να με εκθρονίσουν. Δεν έπεσα, όχι εξ αγιότητός μου, όχι εκ θαυμάτου, αλλά διότι πίσω από εμένα υπάρχουν και άνδρες και γυναίκες και πιστός λαός ο οποίος προσεύχεται υπέρ μου. Και όταν ο φίλος λοιπόν, αισθάνομαι, όταν εσείς προσεύχεστε, εγώ είμαι δυνατός. Όταν εσείς προσεύχεστε, εγώ είμαι δυνατός. Όταν εσείς προσεύχεστε, είμαι δυνατός.

Και έχετε καθήκον να προσεύχεστε γιατί εμείς οι επίσκοποι βρισκόμαστε στο μετερίζι αυτό που λέγεται Ελλάς. Χαίρομαι σήμερα, είναι η πρώτη φορά που απουσίασα από την δοξολογία μου. Διότι ήμουν υποχρεωμένος να πάω κάτω στην Πτολεμαΐδα όπου είναι μια τριπλάσια πόλις και ήμουν υποχρεωμένος να πάω εκεί για τελευταία φορά να τους λειτουργήσω και να τους ομιλήσω.

Χαίρομαι για την παρουσία σας. Τέλος, συνιστώ ότι σήμερα, ποιος μας το πει αυτό, εορτάζει, τετάρτη Κυριακή των Νηστειών, ποιος εορτάζει; Ο Ιωάννης της Κλίμακος. Δεν υπάρχει ψυχολογικότερο βιβλίο από τον Ιωάννη της Κλίμακος, συνιστώ να το βρείτε. Είναι βαθύτατα ψυχολόγος, ομιλούν τώρα περί ψυχολογία του βάθους οι ανόητοι. Διαβάστε μια ωραία ομιλία περί προσευχής.

Πώς την ονομάζει την προσευχή ο Ιωάννης της Κλίμακος; Μητέρα αρετών, μάνα, μάνα, γλυκιά μας μάνα, από σένα γεννάς όλα τα παιδιά τα εκλεκτά, είναι μήτηρ πασών, πασών των αρετών κατά τον Ιωάννη της Κλίμακος.

Αυτά που σας λέω να τα λέτε, γλώσσα έχετε, μιλάτε για τον Χριστό.

Εκτός πλέον, αν είναι κατάρα, εμείς τα στόματά μας να είναι κλειστά και να μιλούν οι μασόνοι, να μιλούν οι χιλιαστές, να μιλούν όλα τα τέκνα του διαβόλου και εμείς να έχουμε όρεξη να αναφέρουμε το όνομα, το υπεράνω όνομα, το όνομα του Ιησού Χριστού, παίδες Ελλήνων, υμνείτε και υπερυψούτε πάντας τους αιώνας. Αμήν.