Η Υπαπαντή και η χριστιανική εγκράτεια

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

A feast of our Church today, a feast tomorrow, a feast the day after, a feast every day.

But who truly celebrates as the Church wants us to? One kind of celebration differs from another as much as day differs from night. Few indeed are those who celebrate as our Holy Church wishes.

As John Chrysostom says, does a feast mean parties, entertainment, dancing, eating and drinking? What does a feast mean? It means imitating the martyrs, imitating the saints. We too must walk the path the martyrs and confessors of the faith walked, following the example of the Lord Jesus Christ.

Otherwise, the feast becomes a mere occasion, a formality; it becomes, as they say, a matter of food. For in our homeland, Greece, the most sins... Which are the most sinful days of the year? A dreadful thing. It is dreadful, dreadful, if you think about it. On which days does the devil have the most to his account, the biggest tally, a tremendous amount of business, and a large clientele? They are not weekdays. According to police records and the courts, most sins are committed on Sundays, and especially at Pascha. On the great feast days, Satan runs wild.

… I would prefer not to work, for us to have no feasts. That is why the prophet says, “God hates your feasts.” God hates the feasts and the celebrations. The very One who ordained that we celebrate turns His face away from His own people. So it is rare.

A blind person cannot see the beauty of the heavens or any of the beautiful things that fill the world.

He sees none of the beauty of the heavens: neither the sunrise nor the sunset nor the stars. And just as a deaf person cannot hear even the finest chanter singing...

Even if the music of angels and archangels plays, he feels nothing, nothing at all. Likewise, these people are spiritually blind; they are blind and physically deaf, and they hear nothing and feel absolutely nothing. Even if they sometimes come to the Church, they leave just as they entered. I hope that you, this attentive congregation, who follow the true rule of prayer with such feeling, will pay attention.

We have a feast today and another tomorrow. These two feasts are connected. What joins them? Both celebrate the same event.

Who recounts the event we were celebrating? Luke the Evangelist recounts it in the second chapter of his Gospel. Saint Luke also recounts other events in Christ’s life which, it seems, he heard from the lips of the Most Holy Theotokos.

What is this event? How many days have passed? Forty days. How time flies! It seems like only yesterday that we celebrated Christmas, yet forty days have passed.

And now what have we reached? We have reached the fortieth day. What was it then? What feast was it? What custom did the Jews have, and still observe today? What custom? When a mother gave birth to her first son, after forty days she took him in her arms and brought him to the Temple of Solomon.

There she offered a pair of pigeons or a pair of turtledoves as a sacrifice, and the priest blessed the infant. We have this custom in our Church too: at forty days, at forty days, the mother goes to church for the service.

They had this custom, and the Most Holy Theotokos also observed this requirement of the Law. When forty days had passed, she took Christ, the infant, the divine Child, in her arms.

Together with Joseph, who was thought to be her husband but was in truth her righteous guardian, like a protecting angel, she went to the Temple of Solomon.

Who, seeing the Most Holy Theotokos among the other mothers, could have imagined that the child in her arms was the Creator of all things? No one could have imagined it.

Christ was unknown among people who did not know him.

But God revealed this Mystery to two devout souls, a man and a woman. The man was Simeon, a devout resident of Jerusalem. He was over eighty, very advanced in years. He loved the Temple of God. He prayed and fasted, and above all he studied the Scriptures day and night. From them he knew that the blessed day would come, and he waited for it. The years passed without his seeing it, and he grieved. He pleaded with God: ‘My God, please grant me the grace to see the divine Child before I die. Let me see Christ, the Messiah.’

God heard his prayer and made it known to him, whether through an angel or in some other way: ‘Go to the Temple. There you will see Christ.’ So Simeon hurried to the Temple of Solomon. He saw the Most Holy Theotokos holding the Child, took Him into his own arms, and spoke prophetic words.

What did he say? A hymn of thanksgiving that we hear at every Vespers. Every Vespers ends this way: ‘Now You dismiss Your servant, Master, for my eyes have seen Your salvation.’ And this Child is destined for the fall and rising of nations.

Glory for Israel and the nations, and resurrection of the dead; and this Child is set for the fall and rising of many in Israel. That is how the hymn goes. What does this hymn mean in simple words? ‘My God,’ he says, ‘I thank You very much, because You counted me, a sinner, worthy to see Christ with my own eyes.’

‘You counted me worthy, in the terrible darkness that covered the whole world, to see the light. More than a light: the sun. Just as we rejoice when we see the sun rise and spread its light, so I rejoiced when I saw Christ rising over the world like a light, like the sun.’

“He will be the fall and rising of many in Israel.” That is what Simeon said. At the same time, he turned to the Most Holy Theotokos and said, “A sword will pierce your own heart, too.” Those were his two prophecies.

And both these prophecies came true, one and the other. What is the first prophecy? That Christ himself is not to blame; human wickedness is to blame. He became the occasion for the world to divide into two great camps: some believe, and others do not.

Those who do not believe fiercely oppose those who do.

Children, farmers, workers, priests, monks, bishops, and patriarchs suffered in the most terrible ways at the hands of their persecutors. The time has now come for new martyrs. Martyrs did not belong only to that earlier age. Even today, there are souls in the world, few, but devoted, who sacrifice themselves.

The struggle between faith and unbelief takes many forms throughout the world, and the faith of Christ is tested. Simeon says that Christ will be the fall and rising of many: because of him, some will believe and be lost, while others will believe and be saved.

That prophecy has been fulfilled and continues to be fulfilled until the end of the age. A hard struggle goes on between faith and unbelief, and Christ will always be the victor, you do not know, a victor as now.

When some people saw the struggle of the communists and atheists in Russia, they said, “Christianity is finished.” And what did Stalin say? “In five years, you will no longer hear the name of Christ.” What is happening now? They are tearing down his statues, tearing them down, and putting him on trial again for the crimes he committed. How terrible! “In five years,” he says, “it will no longer exist; the name of Christ will no longer be heard.”

That was their hope. Even here in our city, there were people who, when we were putting up the Cross above, said, “Ah, won’t the day come when we can tear it down and put up the hammer and sickle? And the day will come when we close the Church and turn it into a cinema and a theater.”

Such fury and hatred were directed against the bishop who preached the Gospel of Christ.

So Simeon’s prophecy proved true. We should not be shaken when we see people in our own time, men and women, teachers, professors, and others, who do not believe in Christ.

Let us not be shaken; Christ will be the victor. But another prophecy Simeon spoke about the Most Holy Theotokos also came true, did it not? What did he say? “A sword,” he says. What does “sword” mean? A sword is a blade, a sharp blade, a very sharp blade that cuts on both sides. It cuts continually, this double-edged sword. “A blade will pass through your heart,” he told the Most Holy Theotokos. “A blade will pass through.” And just as the heart aches when touched by a blade, so too will your heart ache, your mother’s heart.

And that prophecy came true when Great Friday came and Christ was crucified, and the sorrow of the Most Holy Theotokos was beyond imagining. No mother, no mother in the world has suffered as our Most Holy Theotokos suffered. Other mothers suffer too, but none has suffered as she did when she saw her sweetest Son, the Lord Jesus Christ, upon the Cross, his hands dripping with blood.

Simeon bore witness to Christ, and so did the other witness, Anna. Who was she? She was an elderly woman. She had married very young and lived with her husband for only seven years. She did not think of marrying again. Today, some women are not yet forty before they look for another husband. In this matter, our tradition has been lost. We do not condemn a second or even a third marriage, but marriage, in its essence, is one bond. One, and one alone. And remember the turtledoves they offered after forty days. What do those turtledoves teach us?

The dove teaches purity. Where there is impurity, there is no dove. But the turtledove also teaches us, as Basil the Great says. What does he say there? The turtledove, he says, lives in pairs, in pairs, in the forests, in the forests.

The turtledove, the turtledove. When a hunter kills the male, the female never mates again. Even her voice changes; it becomes mournful, a voice of lament. And when a hunter kills the female, the male does not marry or mate again; he does not go with another. My God, my God! Even animals teach us. Rage, rage! Disgrace! A fleshly, vain world! “I love you. We will be together; we will live together”, and so many more promises. Lies! Before one has even died, while the earth over the grave is still fresh, the other seeks a new bridegroom or a new bride.

That is what this world is like: passing and vain. Yet we rely on this passing world, put our hopes in it, and build our dreams of happiness upon it.

After those seven years, she spent the rest of her life near the Temple, serving there, in a way, as...

Like a sacristan, she would go along, open the Temple, sit there, study, read, fast, and pray. She too was counted worthy to see Christ and the Most Holy Theotokos. She too spoke about Christ and bore witness to Him. This is the account of today's feast: today is the Presentation of Christ, and tomorrow these two are commemorated, because they witnessed the Presentation of Christ. Indeed. What do we learn? We learn many things. I will mention just one. First, what were they? They were elderly: one was old, and the other was old.

And so they teach us that we must not despise old age, honorable old age. Old age, yes, not long ago a sad incident occurred down in Athens. It was a sad situation. A little old man was walking along the street with a small cane when a hooligan took a container of yogurt and smeared it on him.

A policeman ran over and caught the young man. He took both of them to the police station. And what did they discover? In his youth, that elderly man had been a sergeant on the Albanian front.

He had received a medal for bravery there! A medal for bravery! Indeed, the elderly man wept. They see that the younger generation despises venerable old age. Such rotten youngsters, hooligans. These children are not to blame. The system is to blame. The teachers and professors are to blame. The whole structure of society is to blame. Contempt for old age. Great contempt for old age. They speak contemptuously.

“Oh, he’s old,” someone says. “He’s gone senile”, even though his mind may be perfectly clear, clearer than a young person’s. “That priest is old now. Does he know what he’s saying?” This is how people think of the elderly, even when they are teachers, professors, spiritual fathers, or bishops.

My God, my God, what an age you live in, man, what an age we live in! Tell people what they want to hear, and you are good in their eyes. Say something they disagree with, and they turn on you like wild beasts.

Well, today teaches us respect, respect for venerable old age.

Well, this teaches us something else too: these elderly people could have made excuses and said, “We have grown old now; we cannot go to the temple, to church.” And yet they went. They went slowly, slowly; slowly they went, indeed, they went.

There are venerable elderly people even today. I remember an elderly woman who used to come here to church on crutches. I do not see her now; I have not seen her for some time. I think she has died. She was a holy woman.

I saw her one winter in the snow. It was snowing, and very few people were in church. I cannot remember her name now; it has been a long time. May her memory be eternal. I admired her as I watched her standing there.

Elderly people have good reason to stay at home and listen to the Divine Liturgy on the radio. Yet some of them come to church, while others have strong legs but use them to follow the devil.

Yes, amid the anxiety of the gatherings, they have legs, legs for places of entertainment, legs to run here and there, but no legs for God. And they stay away. How can they come to church? They revel all night, all night into the early morning hours. “Freedom,” they say, “we have democracy.” We have anarchy.

And at night, when the bell rings, and during the day, when the bells ring here at church, they are asleep and snoring. That is how it is. So the example of these elderly people teaches us. In what way does it teach us?

But they teach us something still more important. Simeon took Christ into his arms. How many devout souls would love to hold Christ in their arms, to touch Him as the woman touched the hem of His garment!

How they would love to see Christ, to come close to Him, to be with Him! Yet something greater happens here in Christ’s Church: you receive Christ into your heart.

Not in your arms, but in your heart. How do you believe this? Through Holy Communion, as we said. As we have said and emphasized repeatedly, and will not cease to emphasize, there is bread on the Holy Altar. Bread differs from bread.

Do you know what the difference is? There is bread before its consecration and bread after its consecration. Think of two eggs. They look alike; you cannot tell one from the other. But a hen has brooded over one of them and not the other. What a mystery!

And so the bread on the Holy Table differs from the bread on our own tables. As the hen broods, the Fathers say, she broods over the egg and sits on it; within it, life develops, new life. A new bird grows, breaks the shell, and comes out. So too, at the Holy Table, the bread is brooded over, blessed, and sanctified, and it is no longer common bread.

And as I have said and emphasize, every crumb of it is Christ. And every drop in the Holy Chalice is His Blood. Do you believe it? Come to the Church. Do you not believe it? Do not come to the Church.

Simeon rejoiced when he received Christ into his arms. In the same way, God-fearing souls rejoice when, despite their failings and sins, He counts them worthy to receive Christ in Holy Communion. It is a beautiful day, a beautiful moment. Heaven opens, and they feel joy and gladness within them, because Christ is in their hearts.

There is a third lesson. The first concerns the elderly; the second concerns Holy Communion. Today and tomorrow also teach us something else, something worth noting, through Simeon’s final words: “Lord, now let Your servant depart in peace, according to Your word.”

What great words these are! What does “let Your servant depart” mean? There is a meaning here. What meaning? The other day I saw a gendarme, a soldier, passing by here. His face was shining with joy. I asked, “What’s happened to you?” Earlier, when he came to the office, he had been sad; now I saw him full of joy. “What is going on?” I asked. “I’m being discharged,” he said.

A soldier rejoices when the time comes for his discharge. A prisoner rejoices when his imprisonment ends, he comes out free, and he walks freely. So it is with this life: it is a kind of prison, it is a prison. We live in prison, in a prison. Our life has become a prison. It was Paradise, but because of sin it became a prison and a punishment.

And so death is deliverance, redemption; it is ‘Now let Your servant depart, O Master.’ Such is life: a person departs and goes to another world, a most beautiful world, a divine world, an immortal world. It is ‘Now let Your servant depart, O Master.’ And this ‘Now let Your servant depart, O Master,’ which we hear every time at Vespers, must become a guiding phrase in our lives, and we must beseech God.

Today, tomorrow, or the day after, our angel may come for us. Then may we say, ‘Lord, now let Your servant depart in peace,’ and, like the thief, ‘Remember me, Lord, when You come into Your Kingdom.’ Glory to God: at the end of his life, God counted him worthy to see the crucified Christ and the door of Paradise open. So when death draws near, let us believe firmly and close our eyes...

May we, too, say at the end of our earthly lives, “Lord, now let Your servant depart in peace, according to Your word.” That is what I wanted to speak about this evening. You can see for yourselves how many lessons come from these simple events

that we celebrate and that our holy Church celebrates.

I begin the sermon, devout congregation, with a question: What is the work of the bishop? The work of the bishop, the chief work of the bishop, is preaching.

The sacred Canons say that a bishop should teach the Word of God continually: on Sundays and great feasts, and, if possible, every day. He should teach children and adults, the elderly, those who cannot read, and scholars. He should keep teaching.

This is Christ’s command: “Go and preach the Gospel to all creation.” That is what we are trying to do here in our little town on the border. We preach continually. Yesterday we gave a lesson and preached to students in the upper classes of the high school.

The day before, we met with the men of the Scripture study groups, who gather in good numbers at the Metropolitan’s hall. Today we are preaching here again, during the Paraklesis, the supplicatory canon sung with such compunction in this church of Saint Panteleimon.

Our talks cover many subjects. Think of them as a spiritual table. A woman preparing meals does not serve the same food every day; she offers variety to please her husband and children. In the same way, if you have noticed, we offer a variety of teachings here. We always try to say something fresh.

Our subjects vary. During this series, we have drawn chiefly on the lives of the Saints whose feasts we celebrate. Their lives offer wonderful teaching, showing that the teachings of the Gospel, even the most difficult, can be put into practice by people in their own generation.

At other times, we draw lessons from events happening around us. The other day, for example, there was a power cut. That, too, was a great calamity. Surgeons were left holding their instruments over patients already opened for surgery, unable to continue. They were stuck there. Frightening things.

Elderly people died. Others were trapped in elevators; cars collided. And yet these insatiable people, who have some power in their hands, cut off the electricity without caring about the consequences...

They do not care what happens. They do not care if a doctor cannot perform an operation. They do not care if cars collide on the streets of Athens. They do not care; their thoughts are on the money.

That is the situation. Those who fought like lions to get a job with the Public Power Corporation, “If only I could get a job there!”, are privileged. Their children get jobs there too. How come they do not pay for electricity, sir? Privileges. I am not against the employees, or against those people, but not in a situation like this.

And do you know what I was thinking? How much malice people can show, and how good God is. It came to mind, as I have said before: what is the power company’s light beside the light of Christ?

As I have said before, if the sun went out, all the power companies together could not light our planet for even an hour. How good God is! He makes the sun rise on the just and the unjust. Imagine if God had the malice people have. He has authority over the sun and could command it.

Of course, do not give up the struggle.

And darkness came over all the land.

From the sixth hour to the ninth hour, darkness lasted three hours when Christ was crucified.

What a fine levy this is at the Metropolitan’s office! “Your Grace, I cannot pay the electricity bill. Your Grace, they have cut off my power.” Imagine the difference: people have control of solar light and the electricity supplied by the power company, yet now they put such pressure on humanity, on the world.

God is good: He lets His sun shine on the just and the unjust. So our talks sometimes draw on the lives of the Saints, and sometimes on current events, which teach us so much. Above all, they draw on Holy Scripture, an incomparable treasure.

Especially Holy Scripture. Here, in a series of talks I gave, I took, I took, I opened Holy Scripture and took, took a saying from a prophet. What is his name? Let me test you. What is the prophet’s name? Come on, come on, there are 200 women here.

Which of you can tell me which prophet I quoted? Who was it? Haggai. Haggai.

“We have no time,” he says, “to build the house of the Lord.” So it is, then. Tonight I will not speak about current events or the life of a saint, though tomorrow is the feast of Saint Charalambos, a glorious saint, a wonderworking saint, a great saint. Nor will I speak about that or any other subject; I will speak about a saying.

Tomorrow we shall hear another saying. Tomorrow, the Sunday of the Prodigal Son, there will be an Apostle reading. I will take a saying from that reading. If all of us, young and old, put it into action, we shall see great benefit and great progress. There will be a renewal, and even our country’s finances will improve greatly.

This saying comes from a letter the Apostle Paul wrote to the Corinthians. What was Corinth like? Today it is a small city, but then it was one of the largest. It was famous for its trade and its business, but above all it was notorious.

For Aphrodite was worshipped there, the goddess of fornication or adultery and debauchery. They had a magnificent temple there, and the temple’s revenues, what were the temple’s revenues? The temple’s revenues were proceeds from prostitution.

Around the temple it housed, please forgive me, please, how many? A thousand prostitutes. It housed a thousand prostitutes, who did not consider it a sin, just as people do not today. Fornication and adultery are no longer considered sins. That is what our times have come to.

Paul went to that city and preached. There was not a single Christian there. Not one.

They worshipped the wooden idol of Aphrodite and their shameful gods. But through his preaching, the Apostle Paul managed to draw some souls, a few souls, and the first Church was formed. They turned to Christ, repented, were baptized, and became Christians.

The Christians were few, but they were worthy Christians; yet they too did not cease to live in a very sinful environment.

They lived in an environment that influenced them through its ideas and actions, and so they needed to be on guard. And he gives them his saying. What is his saying? He writes, as we shall hear in Church on Sunday, this saying: ‘All things are lawful for me, but not all things are beneficial; but I will not be mastered by anything.’ Let us examine it and finish up; let us interpret it briefly. What does Paul mean? There are things that are absolutely forbidden. The Ten Commandments forbid them, for example: ‘Do not steal, do not commit adultery, do not engage in fornication, do not bear false witness.’ So these do not change. Ask a thousand times, ‘May I steal?’

Ask a thousand times whether you may commit adultery, and the answer is no. Ask a thousand times whether you may engage in fornication, and the word says no. Ask a thousand times whether you may bear false witness: no.

There are commandments that Christians must observe. But there are also certain things we need to watch especially carefully. Moral teachers, theologians, preachers, and the Church call them matters that are neither good nor bad in themselves.

What does that mean? They are neither one thing nor the other. Take food, drink, clothing, sleep, and rest, for example. None of these is sinful in itself, but if we are careless, they can become sins.

Take food first. Eating is no sin. Christ ate, the Forerunner ate, and the prophets ate. Even if you became another Anthony the Great, you would still have to eat. God made the human body to need nourishment. Yes, but take care that food does not gain mastery over you. Eat what you need, which is only a modest amount.

God made human beings and animals. Did he not make the human stomach too? He made it proportionate to our needs. You have one stomach, and it is not like an ox’s stomach.

An ox eats a great quantity, it eats a great quantity of grass to produce milk, to do all that, and so on. Think also of a lion’s stomach: a lion can eat a sheep, a whole sheep. And then there is the stomach of an elephant, an enormous animal.

An animal can eat a sack of rice and still not have enough. But a human stomach is not an ox’s stomach, nor an ox’s, nor a lion’s, nor a whale’s, nor an elephant’s; the human stomach is small. So eat as much as is enough. Eating more than that is one of the gravest sins in the eyes of the Church.

A sin is a sin. Are you going to eat more than you need? More than you need? That too is a sin, though hardly anyone takes account of it. What did Saint Kosmas of Aetolia say? ‘Eat your meal,’ he says. ‘A hundred drams of bread are enough.’ A hundred drams, the oka was used as a measure back then. A hundred drams of bread. ‘If you eat ten drams more, it is a sin. Those ten drams are not yours. They are the food of the widow and the poor.’ What a philosophy Christianity has, and how lofty its teaching is!

So eat, but eat in moderation. And as I have said before, people often come and say, ‘How can I have children? Who will feed them? Who will feed the children? How will they feed the children?’ A study, a large study conducted in Athens, showed, Mr. Nanis, showed that eighty or ninety years ago children ate simply. A child’s little stomach is small; people did not stuff it with food. We ate meat at Christmas and Pascha; back then we ate it at Christmas. We went barefoot, ran through the fields, and our cheeks were as red as poppies from good health. Now the children are a fright, a fright. Families have two children, of course, just two, and feed them to excess, feed them, feed them, feed them. Morning, noon, and night; the children even get up at night and eat from the refrigerator.

They put on flesh, and their health suffers. As I have said before, a hundred pediatricians met in Athens and found that, for the first time, children were developing heart disease. A small child should not have heart disease: the heart is supple, like a new machine. We elderly people have old machines for hearts. Yet children are now developing heart disease. We have sent about ten children with heart conditions to America. We did not see this before.

Children, what is the cause? Isn't their health good? Ask the doctors, the pediatricians, not the priests: too much food. What one child eats today could once have fed five children. Crunch, crunch, crunch, with no regard for Wednesday or Friday or anything else. So what Paul says here applies. It is a scale, a scale that weighs us: ‘All things are lawful for me.’ You may eat. We are not saying food is a sin, but eat only...

...in an amount suited to you. What is right for you. You may ask, ‘What was the man telling me? What knowledge did he have?’

Now take drink, especially wine. Is drinking wine forbidden? Christ does not forbid it.

As proof, God made the vine. If he had meant to forbid wine, he would not have made it. As I have said before, the vine itself is a wonder. What does its root draw from the ground? Water.

And what does that water become? Wine. If you do not explain it, if you do not explain it. And if wine were forbidden, we would have neither the Holy Eucharist nor Holy Communion. This is made from pure wine. And just as it is a wonder for the root to take in water and turn it, turn it, this is a miracle, to turn the water, to turn it into wine, so too it is a miracle for wine to become the Blood of our Christ.

So have a glass on feast days; I do not forbid you. But then you drink one, two, and tons, tons of wine, tons. People drink and drink until they cannot stand on their feet. They stagger, fall to the ground, foam at the mouth, and say foolish things. A man goes home and strikes his wife; when she hears him coming, she trembles.

That is drunkenness, and it is sin. Eat a proper amount and drink a proper amount. Now consider another good thing: clothing. God has given animals their own protection. A bear in the mountains has its coat. But a human being is bare and needs clothing. What sort of clothing? A simple garment. Think of the plain clothes our devout grandmothers made at the loom. Yet people spend vast sums on luxury clothes, costly silk, outfits for dances, entertainment, and evenings out.

While others are naked, walking about without clothes. So, as the saying goes, ‘All things are lawful for me, but not all things are beneficial.’ Think carefully about what you seek. Be a sensible person and make use of material things. Do people observe this today? They do not. Bankruptcy, bankruptcy! I know workers here in this town, and how fond I am of these young people. They earn fifteen or twenty thousand drachmas, buy a little bread, eat perhaps an olive, and make do. There are holy people in our society. Then there is someone else who earns a hundred and fifty thousand and wants more and more. The nation is going bankrupt. There is no frugality. The poor old minister of the country keeps calling out, ‘Restraint, restraint, restraint!’ Yet there is one nation whose people live frugally and work hard. They eat sparingly, do you know how sparingly, how little they eat?

They eat little, and how hard they work! We in Greece have grown idle. Those people work like ants. Which nation is it? The Japanese. They were defeated and devastated, yet now they have become powerful across the world, even surpassing America. They live simply and sparingly. They fast, they are healthy, and they waste nothing. Go into the restaurants and entertainment places each night and see how much food is wasted here. A street sweeper told me, ‘I am ashamed to see bread and other food thrown into the bins.’

A great sin. Where are those holy days when our grandmothers were devout? They were illiterate. They did not go to secondary school to learn that humans descended from orangutans, or to high school to learn songs. They had no televisions or radios through which to hear obscenities and understand such things. Our grandmothers were holy women who prayed and kneaded dark bread, cornbread, mind you, or rather, even barley bread.

The bread came warm, warm from the oven, and grandmother shared it with all her grandchildren and children. What would she tell them? “Make the sign of the cross,” she would say. “Be very careful that no crumb falls to the ground. Whoever steps on a crumb steps on Christ.”

We behave worse than animals. An animal shows restraint in eating and drinking; it takes what it needs and no more. Only ravenous birds of prey, hawks, crows, and other wild birds, may enter a henhouse and devastate it.

They eat, eat, eat; they kill and eat flesh, eat and eat. What is the monstrous thing? Those ravenous birds, birds that can never fill their stomachs, grow heavy and try to fly, but cannot. Then the owner kills them, kills them.

The owner kills them all with one little stick.

We have become like those ravenous birds, like crows, like vultures. That is what I had to say. And all of us here who have heard these things do not merely talk about them; we put them into practice.

We all eat more than we need, and we will go hungry, go hungry, go hungry; the nation will go bankrupt. Bitter days are coming, terrible days. One person controls the water and threatens to cut it off. Another controls the post office and threatens to close it. Then there are the teachers: even during examinations, they threaten to shut the schools. What are all these demands from teachers and professors? Demands, demands, demands.

People are not content with the little they receive, though it is a blessing. They want more: outings, the cinema, videos, wine, drinks, sweets, cigarettes. Think what would happen if they gave up smoking. Scripture does not say in so many words that smoking is forbidden, but it does say, ‘All things are lawful for me, but not all things are beneficial.’ Smoking does you no good; it harms your health and can cause heart disease. If men and women decided to stop, the money saved on cigarettes could feed a hundred thousand children. A hundred thousand children!

Yet we indulge our bodies in every way, without any restraint. That is what I wanted to say. Holy Scripture urges us to self-control, especially now, as we approach the holy season of fasting. Let us always remember the God-inspired words of the Apostle Paul. They matter greatly, even for our finances.

If we lived by those words, Greece would be saved. As things stand, Greece is heading for ruin. Remember when we spoke about Haggai? We said that a purse can be like a bag full of holes. However much money you put into it, the money falls straight through.

That is what happens to our wages today. However much money goes into the purse, it disappears. It is never enough. You heard what Zolotas said: ‘I am tempted to order the mint at Cholargos to print more money.’

‘I will give the order to the mint at Cholargos. Since everyone is asking me for money, I will give the order.’ Cholargos is where the machines print the thousand-drachma notes.

The day after tomorrow, a loaf of bread may cost a million drachmas. I remember when bread cost a million. How could anyone live? Bankruptcy, that is where this leads. But sadly, we have turned away from the Gospel, from God, from the Church of God. We have all turned away. Only a very small number of men and women follow the Gospel. They are cold; they are not alive, not alive, but rotten. Where are you with your husband? Where are you with the radio?

Today people live by television. They do not listen to the preacher, to the bishop, to the Church, or to Christ. They listen to what television and the radio say, but they do not listen to the Church of Christ.

May God wake us from the deep sleep of sin and help us understand. Let us keep in mind the words we heard today: ‘All things are lawful for me, but not all things are beneficial; and I will not be mastered by anything.’

Εορτή της Εκκλησίας μας, εορτή σήμερον, εορτή αύριον, εορτή μεθαύριον, εορτή κάθε ημέρα.

Αλλά άραγε ποιος είναι εκείνος ο οποίος εορτάζει όπως θέλει η Εκκλησία μας; Εορτή από εορτή διαφέρει, διαφέρει όσον διαφέρει η μέρα από τη νύχτα. Ολίγοι είναι, σπάνιοι είναι αυτοί που εορτάζουν όπως θέλει η Αγία μας Εκκλησία.

Η εορτή, όπως λέει ο Ιερός Χρυσόστομος, είναι ίσον γλέντια, διασκεδάσεις, χοροί, το ένα το άλλο αυτά, φαγοπότια; Εορτή ίσον, τι είναι ίσον; Μίμησις μάρτυρος, μίμησις Αγίων. Δηλαδή και εμείς να βαδίσουμε το δρόμο εκείνο που εβάδισαν οι μάρτυρες, οι ομολογητές της πίστεως, να ακολουθήσουμε το παράδειγμα του Κυρίου Ιησού Χριστού.

Άλλωστε η εορτή καταντά ένα απλό γεγονός, γεγονός τυπικό, καταντά ένα, όπως λένε, γαστρονομική, γιατί στην πατρίδα μας, στην Ελλάδα, οι πιο περισσότερες αμαρτίες... Ποιες είναι οι πιο αμαρτωλότερες ημέρες του έτους; Φοβερό πράγμα. Φοβερό είναι, φοβερό, αν το σκεφτείτε. Ποιες είναι δηλαδή οι ημέρες που ο διάβολος έχει τις περισσότερες, έχει απολογισμό, έχει μεγάλη κίνηση του εμπορίου του, τεράστια, μεγάλη κίνηση, πελατεία μεγάλη; Δεν είναι οι καθημερινές. Οι περισσότερες αμαρτίες, όπως μαρτυρούν τα χαρτιά της αστυνομίας και τα δικαστήρια, είναι την Κυριακή, και κυρίως το Πάσχα. Τις μεγάλες οργιάζει ο Σατανάς.

... που προτιμότερο θα ήθελα να μην δουλεύω, να μην είχαμε εορτές. Δι' αυτό λέει ο προφήτης: «Τας εορτάς υμών μισεί ο Θεός». Μισεί ο Θεός τις εορτές και τις πανηγύρεις. Αυτός που όρισε να εορτάζουμε, αυτός ο ίδιος αποστρέφει το πρόσωπό του από το λαό του τον ίδιο. Σπάνιο λοιπόν είναι.

Και αν εκείνος ένας τυφλός δεν βλέπει τα ωραία του ουρανού, τυφλός δεν βλέπει τίποτα από τα ωραία που είναι γεμάτος ο κόσμος.

από τα ωραία του ουρανού, ούτε την Ανατολή, ούτε τη Δύση, ούτε τα άστρα του ουρανού βλέπει. Και όπως ο κωφός, και να ψάλλει ο καλύτερος ψάλτης, εκείνος δεν ακούει...

Ακούει μουσική Αγγέλων και Αρχαγγέλων, τίποτε, με κόβενα, τίποτε δεν αισθάνεται. Έτσι και αυτοί είναι τυφλοί ψυχικώς, είναι τυφλοί, είναι κωφοί σωματικώς, τα ώτα, και δεν ακούνε τίποτε, δεν αισθάνονται τίποτε απολύτως. Κι αν έρχονται καμιά φορά στην Εκκλησία, όπως μπήκαν, βγήκαν από την Εκκλησία. Θέλω να ελπίζω ότι εσείς, που είστε το εκλεκτόν ακροατήριο, το οποίο μετά συγκινήσεως παρακολουθείτε τον πραγματικό κανόνα, θέλω να ελπίζω ότι θα προσέξετε.

Και εορτή που είναι σήμερον, αλλά και εορτή αύριον. Αυτές δε δύο εορτές, τόσο η σημερινή όσο και η αυριανή, συνδέονται. Συνδέονται η μία με την άλλη. Ποιος είναι ο σύνδεσμος; Εορτάζουν ένα γεγονός, κοινό γεγονός, η μία και η άλλη.

Το γεγονός το οποίο εορτάζαμε το εξιστορεί ποιος; Ο Λουκάς ο Ευαγγελιστής το εξιστορεί στο δεύτερο κεφάλαιο, και άλλα γεγονότα της ζωής του Χριστού εκείνος εξιστορεί ο Άγιος Λουκάς, τα οποία φαίνεται ήκουσε από το στόμα της Παναγίας Θεοτόκου.

Ποιο είναι το γεγονός αυτό; Ότι πάνε τώρα πόσες ημέρες; 40 ημέρες. Πώς περνάει ο χρόνος, ποιος είναι ο χρόνος. Σαν ήταν εχθές τα Χριστούγεννα που εορτάσαμε την Αγία Αυτή ημέρα, περάσανε πέρα 40 ημέρες.

Και τώρα τι φτάσαμε; Φτάσαμε στην τεσσαρακοστή ημέρα. Τι ήταν τότε; Ποιο εορτοπίο ήταν; Τι συνήθεια είχαν οι Εβραίοι και την έχουν μέχρι σήμερο; Ποια συνήθεια; Όταν η μάνα γεννήσει το πρώτο αρσενικό της παιδί, ύστερα από σαράντα ημέρες, το παίρνει στην αγκαλιά της και το επήγαινε στο ναό του Σολομώντος.

Και εκεί προσέφερε θυσία ένα ζευγάρι περιστέρια ή ένα ζευγάρι τρυγόνια, και ο ιερέας ευλογούσε το βρέφος. Και αυτή η συνήθεια υπάρχει σε εμάς, στην εκκλησία μας, στα σαράντα, τα σαράντα, αυτό που λειτουργάει, που πηγαίνει στην εκκλησία η μάνα.

Αυτή τη συνήθεια είχανε και αυτήν τη διάταξη του νόμου εφήρμοσε και η Υπεραγία Θεοτόκος. Όταν περάσαν σαράντα ημέρες, πήρε στην αγκαλιά της τον Χριστό, τον νήπιο, το Θεοβρέφος.

Και μαζί με τον Ιωσήφ, τον νομιζόμενο ως άνδρα της, ενώ ήταν ο Προστάτης ο Δίκαιος, ο Προστάτης Άγγελος, πήγανε στο Ναό του Σολομώντος.

Ποιος μπορούσε, βλέποντας εκεί την Παναγία ανάμεσα με άλλες μητέρες, ποιος μπορεί ποτέ να εφαντάζεται ότι το θείον, ότι το βρέφος που κρατούσε στην αγκαλιά της η Παναγία ήταν ο ποιητής των όλων; Κανείς δεν μπορούσε να το φανταστεί.

Άγνωστος ήτο εν μέσω των αγνώστων ο Χριστός.

Τούτο το μυστήριο απεκαλύφθη, εφανερώθη. Πώς εφανερώθη; Το εφανέρωσε ο Θεός. Πώς το φανέρωσε; Σε μια ευσεβή ψυχή. Ποια ήταν αυτή η ευσεβής ψυχή; Σε δύο ευσεβείς ψυχές. Ο ένας ήταν άντρας, ο άλλος ήταν γυναίκα. Ο ένας ήταν ο Συμεών. Τι ήταν ο Συμεών; Ευσεβής που κατοικούσε στα Ιεροσόλυμα. Πόσο ετών ήταν; Περασμένα τα 80 χρόνια ήτανε, γέρος πλέον, ηλικιωμένος πολύ, και αυτός αγαπούσε την εκκλησία, το Ναό του Θεού, προσεύχετο, νήστευε και προπαντός μελετούσε μέρα και νύχτα τας Γραφάς και από τας Γραφάς επληροφορείτο ότι θα έρθει η ευλογημένη ημέρα και περίμενε την ημέρα αυτή και περνούσαν τα χρόνια και δεν έβλεπε την ημέρα αυτή και στενοχωρείτο και παρακαλούσε το Θεό και έλεγε: Σε παρακαλώ, Θεέ μου, αξίωσέ με προτού να πεθάνω να δω το Θείο Βρέφος, να δω τον Χριστό, να δω τον Χριστό, τον Μεσσία, τον Κόσμο.

Και ο Θεός εισήκουσε την προσευχή του και τον ειδοποίησε, δι' αγγέλου ή πως δι' άλλου τρόπου, λέει: Πήγαινε στην εκκλησία, εκεί θα δεις τον Χριστό. Και έτρεξε λοιπόν στην εκκλησία, εις τον ναό του Σολομώντος, και είδε εκεί την Υπεραγία Θεοτόκο να κρατά στην αγκαλιά της και το πήρε στην αγκαλιά του ο ίδιος ο Συμεών και τότε είπε προφητικά λόγια.

Είπε τι είπε; Έναν ύμνο, ένα ευχαριστήριο που τον ακούμε σε κάθε εσπερινό. Έτσι τελειώνει κάθε εσπερινός. Νυν απολύεις τον δούλο σου, Δέσποτα, ότι είδον το σωτήριό σου, όν επέλθονται οι οφθαλμοί μου. Και ούτος είναι εις πτώσιν και ανάστασιν εθνών.

Δόξα Ισραήλ των εθνών κι ανάστασιν νεκρών, κι ούτος κείται εις πτώσιν κι ανάστασιν πολλών εν τω Ισραήλ. Έτσι είναι αυτός ο ύμνος. Τι σημαίνει ο ύμνος αυτός με απλά λόγια; Θεέ μου, λέει, σε ευχαριστώ πολύ γιατί με αξίωσες μένα τον αμαρτωλό να δω με τα μάτια μου τον Χριστό.

Με αξίωσες να δω ότι μέσα στο φοβερό σκοτάδι που εκάλυπτε ολόκληρο τον πλανήτη είδα το φως, όχι απλώς φως, ήλιο. Και όπως χαίρεται κανείς όταν βλέπει την ανατολή του ηλίου να σκορπίζει το φως του και να σκορπίζει, έτσι και εγώ εχάρη, λέει, χάρη που είδα αυτή, είδα τον Χριστό να ανατέλλει στον κόσμο σαν φως, σαν ήλιος.

«Τούτος θα είναι εις πτώσιν κι ανάστασιν πολλών εν τω Ισραήλ». Αυτό είπε. Συγχρόνως δε εστράφη προς την Υπεραγία Θεοτόκο και είπε ότι «Και σου δε αυτής την καρδίαν διελεύσεται ρομφαία». Έτσι αυτές οι δυο προφητείες είπε.

Και οι προφητείες αυτές βγήκανε, και η μία και η άλλη βγήκανε. Τι είναι η προφητεία η μία; Ότι ο Χριστός δεν είναι ο ίδιος υπαίτιος, η κακία των ανθρώπων είναι υπαίτια. Έγινε αφορμή να διαιρεθεί ο κόσμος σε δύο μεγάλα στρατόπεδα: το ένα μέρος, άλλοι πιστεύουν, άλλοι δεν πιστεύουν.

Αυτοί που δεν πιστεύουν πολεμούν πολύ αυτούς που πιστεύουν.

Ευχή, Παιδιά, γεωργοί, εργάτες, ιερείς, μοναχοί, επίσκοποι, πατριάρχες κτηρούσαν με τον φρικτότερο τρόπο από τα πέρσι οργανωτούς. Τώρα διήθει η εποχή να γίνουμε νέοι μάρτυρες, ώστε όχι μόνο τον καιρό εκείνο, και σήμερα υπάρχουν ψυχές στον πλανήτη, ολίγαι μεν, αλλά εκλεκτές ψυχές οι οποίες θυσιάζονται.

Πόλεμος μεταξύ πίστεως και απιστίας γίνεται μέσα εις τον κόσμο κατά ποικίλους τρόπους και αγωνίζεται η πίστη του Χριστού. Λέει λοιπόν ότι θα είναι ούτος η πτώση και ανάσταση πολλών, εξαιτίας του άλλοι θα πιστεύουν και θα χάνονται, άλλοι θα πιστεύουν και θα σώζονται.

Η προφητεία αυτή εκπληρώθηκε και εκπληρώνεται μέχρι συντελείας των αιώνων, και σκληρός αγών διεξάγεται μεταξύ πίστεως και απιστίας, και νικητής θα είναι πάντα ο Χριστός, δεν ξέρεις νικητής όπως τώρα.

Τώρα, μερικοί είπανε, βλέποντας τον αγώνα των κομμουνιστών, των αθέων στη Ρωσία, πως πάει η Χριστιά. Ο δε Στάλιν τι είπε; Σε πέντε χρόνια δεν θα ακούετε το όνομα του Χριστού. Τώρα τι συμβαίνει; Γκρεμίζουν τα αγάλματά του, τα γκρεμίζουν, τον δικάζουν εκ νέου για τα εγκλήματα που έκανε. Τι φοβερός! Σε πέντε χρόνια, λέει, δεν θα υπάρχει, δεν θα ακούγεται το όνομα του Χριστού.

Έτσι ελπίζανε και εδώ μέσα στην πόλη μας υπήρχαν τα ατιατάρατα που, όταν εμείς χτίζαμε το σταυρό επάνω, λέει: «Αχ, λέει, δεν θα έρθει η μέρα να τον ξεριζώσουμε, να στήσουμε το σφυροδρέπανο; Και θα έρθει η μέρα που θα κλείσουμε την εκκλησία, να την κάνουμε κινηματογράφο και θέατρο.»

Και λύσσα και μίσος εναντίον του Επισκόπου ο οποίος δίδαξε το Ευαγγέλιο του Χριστού.

Τιούτομες, όλα τα λόγια λοιπόν, η προφητεία του Σημαίων του Θεοτόκου βήκανε λύθινες. Συνεπώς να μη σκανδαλιζόμεθα όταν βλέπουμε στην εποχή μας ανθρώπους, γυναίκες και ανθρώπους και δασκάλους και καθηγητάς και άλλους να απιστεύουν στον Χριστό.

Μη σκανδαλιζόμεθα, νικητής θα είναι ο Χριστός. Αλλά και άλλη προφητεία που είπε για την Υπεραγία Θεοτόκο βγήκε και αυτή αλήθεια, δεν βγήκε; Τι είπε; Ρομφαία, λέει. Τι θα πει ρομφαία; Ρομφαία είναι μαχαίρα, κοπτερή μαχαίρα, πολύ κοπτερή μαχαίρα, που κόβει και από τις δύο όψεις. Κόβει συνεχώς, αυτή η δίστομος μάχαιρα. Θα περάσει από την καρδιά σου, είπε στην Παναγία, μαχαίρα θα περάσει. Και όπως η καρδιά πονεί όταν την αγγίξω με ένα μαχαίρι, έτσι ακριβώς και θα πονέσει η καρδιά σου, η μητρική σου καρδιά.

Και βγήκε η προφητεία αυτή, γιατί ήρθε η Μεγάλη Παρασκευή και ο Χριστός σταυρώθηκε και η λύπη της Παναγίας ήταν αφάνταστη. Καμιά μάνα, καμιά μάνα στον κόσμο δεν επόνεσε όπως επόνεσε η Παναγία μας. Πονούν και άλλες μητέρες, αλλά όπως επόνεσε η Παναγία μας που είδε τον γλυκύτατον Υιόν της, τον Κύριο Ιησού Χριστό, επάνω στον σταυρόν, τα χέρια του να στάζουν αίμα.

Εμαρτύρησε πριν του Χριστού ο Συμεών, αλλά εμαρτύρησε και η άλλη, εμαρτύρησε η Άννα. Τι ήταν αυτή; Γραία ήτανε, που σε νεαράν ηλικίαν, πολύ νεαράν, παντρεύθηκε και με μόνο 7 χρόνια έζησε με τον άντρα της, δεν σκέφτηκε και άλλο γάμο, όπως μερικές μόλις δεν περνούνε τα 40 και φροντίζουν να βρουν άλλον άντρα. Σε αυτό το ζήτημα έφυγε πλέον η παράδοση. Δεν κατηγορούμε το δεύτερο γάμο, ούτε το τρίτο γάμο, αλλά ένας γάμος υπάρχει. Κατ' ουσίαν ένας γάμος είναι. Ένας και μόνον. Και αυτό, είδατε που είπαμε, προσέφεραν τρυγόνια, λέει. Σαράντα μέρες, λέει, τρυγόνια. Τι σημαίνει το τρυγόνια; Η διδασκαλία.

Το μεν περιστέρι διδάσκει την καθαρότητα. Όπου είναι ακαθαρσία, περιστέρι δεν είναι. Αλλά και το τρυγόνι μας διδάσκει, όπως λέει ο Μέγας Βασίλειος. Τι λέει εκεί πέρα; Το τρυγόνι, λέει, είναι ζευγάρια, ζευγάρια, μέσα στα δάση, μέσα στα δάση.

Το τρυγόνι, το τρυγόνι, το τρυγόνι. Τι όταν έτσι νιώσεις, σκοτώσεις το αρσενικό. Ανάληψη, Ευαγγελισμός, Ευαγγελ Και αρχικός, μάταιος κόσμος, σε αγαπώ, θα μαζί, μαζί θα ζήσομαι και Και δεν προλαμβάνει να πεθάνει και ακόμα το χώμα είναι άγγιχτο, το χώμα πάνω στον τάφο, και ζητεί νέο γαμπρό και ζητεί νέα νύφη. Είναι ζευγάρια, ζευγάρια, μέσα στα δάση, μέσα στα δάση, το τριγώνει, το τριγώνει. Και όταν ο κυνηγός σκοτώσει το αρσενικό, το θηλυκό δεν ζευγαρώνει πλέον. Αλλάζει και φωνή, αλλάζει και φωνή. Κλαθυμερή είναι η φωνή του πλέον το κράμα μου. Και όταν πάλι ο κυνηγός σκοτώσει το θεϊκό, το αρσενικό δεν παντρεύεται, δεν έρθει σε γάλα, δεν πρισμίζει, δεν ζημίζει πλέον, δεν πάει με άλλον. Θεέ μου, Θεέ μου. Και θα ζω μαζί τάσκων. Λύσα, Λύσα. Ξευτιές. Ξάρτικος, μάταιος κόσμος. Σε αγαπώ, θα μαζί, μαζί θα ζήσωμε. Και, και, και, και, και. Ξέματα. Και δεν προλαμβάνει. Να πεθάνει και ακόμα το χώμα είναι άγιο το το χώμα πάνω στον τάφο και ζητεί νέα γαμπρό και ζητεί νέα νύφη. Τέτοιος είναι ο κόσμος, μάταιος κόσμος.

Τέτοιος είναι ο κόσμος, μάταιος κόσμος. Και όμως σε αυτό το μάταιο κόσμο στηριζόμαστε και ελπίζουμε και οικοδομούμε τον πύργο της ευτυχίας μας.

Αυτή 7 χρόνια, λέει, μετά πλέον έμεινε όλα τα χρόνια της κοντά στο ναό, υπηρετούσε τρόπον τινά σαν

Σαν νεωκόρος πήγαινε μαζί, άνοιγε το ναό, καθόταν εκεί πέρα, μελετούσε, διάβαζε, νήστευε, προσεύχεται και αυτή αξιώθηκε να δει τον Χριστό, να δει την Παναγία και είπε και αυτή τα λόγια της για τον Χριστό και μαρτύρησε για τον Χριστό. Αυτό είναι σήμερα το ιστορικό της ημέρας, που σήμερα είναι η Υπαπαντή και αύριο εορτάζονται αυτοί οι δύο, γιατί τα δύο αυτά πρόσωπα υπήρξαν μάρτυρες του γεγονότος της Υπαπαντής του Χριστού, μάλιστα. Τι διδασκόμεθα; Πολλά διδασκόμεθα. Ένα μόνο λέω. Πρώτον, ποιο; Τι ήσαν αυτοί; Γεροντάκια ήτανε, γέρος ήταν ο ένας και γέρος ήταν ο άλλος.

Και συνεπώς μας διδάσκουν ότι δεν πρέπει να περιφρονούμε το γήρας, το τίμιον γήρας. Το γήρας, ναι, δεν είναι πολύς καιρός που κάτω στην Αθήνα έγινε ένα θλιβρό γεγονός. Θλιβερή η κατάσταση. Στον δρόμο περπατούσε γεροντάκος με ένα μπαστουνάκι και ένας χούλιγκαν, ένας από τα τακτήιοι που έγινε σε υγιή, πήρε ένα γιαούρτι και τον έχρισε.

Τρέχει λοιπόν ο αστυνόμος, τον πιάνει, τον πιάνει ο αστυνόμος, τον πιάνει και τον άλλο, τον πάνε στην αστυνομία. Τι απεδείχθη, τι απεδείχθη; Ότι ο γέρος αυτός στη νεότητά του ήταν λοχίας στο Αλβανικό μέτωπο.

Από εκεί είχε αριστείο ανδρείας! Αριστείο ανδρείας είχε! Μάλιστα, και έκλαψε ο γέροντας. Βλέπουν ότι η νέα γενιά περιφρονεί το τίμιον γήρας. Παλιοπαίδα έτσι, αλήτες. Δεν φταίνε τα παιδιά. Φταίει το σύστημα. Φταίνε οι δάσκαλοι και οι καθηγητές. Φταίει το όλο συγκρότημα της κοινωνίας. Περιφρόνησις του γήρατος. Μεγάλη περιφρόνησις του γήρατος. Περιφρονητικώς ομιλούν.

Ε, γέρος είναι αυτός, παλάβωσε πλέον, και ας έχει διαυγέστατο, και ας έχει το μυαλό του διαυγέστατο, περισσότερο από ένα νέο. Ε, παπά, τώρα γέρος ξέρει τι λέει. Έτσι φρονούν πλέον, έτσι έχουν ιδέες και φρονούν τους γέροντας, έστω και αν είναι δάσκαλοι, έστω και αν είναι καθηγητές, έστω και αν είναι πνευματικοί, έστω και αν είναι επίσκοποι.

Θεέ μου, Θεέ μου, σε ποιον αιώνα ζεις, ρε, και υπάρχουμε; Άμα τους λες, όταν του λες αυτά που θέλουν, είσαι καλός. Άμα τους πεις κόντρα, θηρία γίνονται.

Λοιπόν, σέβας μας διδάσκει η σημερινή ημέρα, σέβας εις το τίμιο γήρας.

Λοιπόν, αυτό και μελδάκι ακόμα και κάτι άλλο: ότι αυτά τα γεροντάκια μπορούσαν να προφασιστούν, να πούνε «γεράσαμε πια, δεν μπορούμε να πάμε στο ναό, στην εκκλησία», και όμως πηγαίνανε. Πηγαίνανε σιγά σιγά, σιγά πηγαίνανε, μάλιστα πηγαίνανε.

Και υπάρχουν μέχρι σήμερα σεβάσμιοι γέροντες. Εδώ στην εκκλησία, θυμάμαι, τώρα δεν τη βλέπω, είναι διάστημα που δεν τη βλέπω. Μια γερόντισσα με τα δεκανίκια και ερχόταν εδώ, νομίζω πως πέθανε. Αγία γυναίκα.

Χειμώνα την είδα, την είδα στα χιόνια, χιόνιζε, χιόνιζε και ήταν πολύ λίγοι στην εκκλησία. Αυτοί που βλέπουμε στην εκκλησία, πώς τη λέγανε, ναι πώς, είναι πολύς καιρός, ας είναι αιωνία της η μνήμη, την θαύμαζα, την έβλεπα εκεί πέρα.

Και ενώ οι γέροντες δικαιολογούνται να απουσιάζουν και να μένουν στο σπίτι και να ακούνε το ραδιόφωνο που μεταδίδεται η λειτουργία, αυτοί έρχονται, έρχονται στην εκκλησία, και άλλοι που έχουν πόδια, πόδια, έχουν πόδια για τον διάολο.

Ναι, επάνω στο άγχος των συλλογίων, πόδια, πόδια, τα κέντρα διασκεδάσεως, πόδια, να τρέξουν δεξιά και αριστερά, πόδια για τον Θεό δεν έχουνε. Και απουσιάζουν. Πώς να έρθουν στην εκκλησία; Όλη νύχτα οργιάζουν, όλη νύχτα με τις πρωινές ώρες. Λευτεριά, σου λέει, δημοκρατία έχουμε, αναρχία έχουμε.

Και τη νύχτα που χτυπάει, την ημέρα που χτυπούν οι καμπάνες εδώ στην εκκλησία, αυτοί κοιμούνται, ρόχαλοι, μέσα στο καρδόν. Έτσι είναι. Λοιπόν, μας διδάσκει το πράγμα των γερόντων αυτών. Ποιον τρόπο μας διδάσκει;

Αλλά ακόμα μας διδάσκει και κάτι άλλο σπουδαίο, πιο σπουδαίο δίδαγμα. Ότι, λέγει, επήρε στην αγκαλιά του τον Χριστό. Πόσες ευλαβείς ψυχές θα ήθελαν να πάρουν τον Χριστό στην αγκαλιά τους. Να τον αγγίξουν όπως η αμαρτωλή γυναίκα που τον άγγιξε το άκρον του ενδύματός της.

Πώς θα ήθελαν να δουν τον Χριστό. Πώς θα ήθελαν να έρθουν σε επαφή με τον Χριστό. Να είναι κοντά στον Χριστό. Και όμως κάτι ανώτερο γίνεται εδώ στην Εκκλησία του Χριστού. Όχι στην αγκαλιά σου, όχι πια στην αγκαλιά σου τον Χριστό, μέσα στην καρδιά σου.

Όχι στην αγκαλιά σου, μέσα στην καρδιά σου. Πώς το πιστεύεις; Το είπαμε με τη Θεία Κοινωνία. Όπως είπαμε και τονίζουμε κατ’ επανάληψη, και δεν θα πάψουμε να τονίζουμε, ότι επάνω στην Αγία Τράπεζα είναι ο άρτος. Ο άρτος διαφέρει, άρτος από άρτο.

Ξέρετε πώς διαφέρει; Να σου πω παράδειγμα: είναι άρτος προ του αγιασμού και άρτος μετά τον αγιασμό. Πάρε δύο αυγά, πάρε δύο αυγά, τα αυγά είναι ίδια είναι, δεν μου διαφέρει τον από το άλλο. Το ένα είναι, δεν το εκλώσει η κλώσα, το άλλο το εκλώσει η κλώσα, τι μυστήρια πράγματα.

Τα έλεγα εγώ, τα είχε πει, τα είχε πει μέσα.

Έτσι λοιπόν και πάνω στην Αγία Τράπεζα ψωμί που διαφέρει από το ψωμί που έχουμε επάνω στις τράπεζές μας. Όπως η όρνις επωάζει, λένε οι πατέρες, επωάζει έτσι, επάνω το επωάζει και κάθεται και το πουλί και μέσα από εκεί αναπτύσσεται ζωή, νέα ζωή, αναπτύσσεται νέο πτηνό που θα σπάσει το κέλυφος και θα βγει, έτσι λοιπόν μέσα στην Αγία Τράπεζα επωάζει, ευλογεί, αγιάζει και δεν είναι πλέον κοινό ψωμί.

Και όπως είπα και τονίζω, κάθε ψίχουλό του είναι ο Χριστός. Και κάθε σταλαγματιά που είναι μέσα στο Άγιο Ποτήριο είναι το αίμα του. Το πιστεύεις; Έλα στην εκκλησία. Δεν το πιστεύεις; Μην έλα στην εκκλησία.

Και όπως εχάρη ο Συμεών που εδέχθη στην αγκαλιά του τον Χριστό, τόσο χαίρονται και οι ψυχές, οι θεοφοβείς ψυχές, που τις αξιώνει, παρά την ατέλεια και παρά την αμαρτωλότητά τους, τις αξιώνει να κοινωνήσουν τον Χριστό. Και είναι μια ημέρα ωραία, είναι στιγμή ωραία, που ανοίγουν οι ουρανοί και αισθάνονται μέσα χαρά και αγαλλίαση, διότι μες στην καρδιά τους είναι ο Χριστός.

Και ένα τρίτο ακόμα δίδαγμα. Το ένα είναι για τους γέροντας, το άλλο είναι για τη θεία κοινωνία, και το άλλο, η σημερινή ημέρα και η αυριανή ημέρα, μας διδάσκει κάτι άλλο. Και το άλλο αυτό που μας διδάσκει είναι και αυτό αξιόλογο: τα τελευταία τα λόγια, «Νυν απολύεις τον δούλον σου, Δέσποτα, κατά το ρήμα σου εν ειρήνη».

Τι μεγάλα λόγια είναι αυτά! Τι θα πει «απολύεις»; Δηλαδή εδώ μέσα υπάρχει μια έννοια, ένα νόημα. Ποιο νόημα; Είδα προχθές έναν χωροφύλακα, έναν στρατιώτη, περνάς εδώ πέρα, έλαμπε το πρόσωπό του, χαρά είχε. Λέω, τι είσαι; Άρχισε, άρχισε έρχοντας στο γραφείο, στενόν εκεί ήταν λυπημένος, τώρα τον είδα γεμάτο χαρά. Τι συμβαίνει; Λέει, απολύομαι.

Όπως ο στρατιώτης λοιπόν αισθάνεται χαράν όταν φτάσει η ώρα της απολύσεώς του, και όπως ο φυλακισμένος αισθάνεται χαράν όταν τελειώσει η φυλακή και βγει ελεύθερος και περπατήσει ελεύθερος, έτσι και εδώ, σ' αυτή τη ζωή, είναι είδος φυλακής, είναι φυλακή, μέσα στη φυλακή ζούμε, μέσα σε μια φυλακή. Έγινε η ζωή μας φυλακή. Παράδεισος ήταν, αλλά λόγω της αμαρτίας κατήντησε φυλακή και τιμωρία.

Και συνεπώς ο θάνατος είναι λύτρωσις, λυτρωμός, είναι το «νυν απολύεις τον δούλον σου, Δέσποτα». Έτσι είναι η ζωή, φεύγει πλέον ο άνθρωπος και πάει σε έναν κόσμο, ωραιότατον κόσμον, θείον κόσμον, αθάνατον κόσμον. Είναι το «νυν απολύεις τον δούλον σου, Δέσποτα». Και αυτό το «νυν απολύεις τον δούλον σου, Δέσποτα», που το ακούμε κάθε φορά στον εσπερινό, πρέπει να γίνει σύνθημα στη ζωή μας και να παρακαλούμε τον Θεό.

Σήμερα ή αύριο μεθαύριο έρθει ο άγγελός μας και μας ζητήσει, και όταν και εμείς τότε να πούμε το «νυν απολύεις τον δούλον σου εν ειρήνη», «μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθεις εν τη βασιλεία σου», όπως ο ληστής. Δόξα στον Θεό, διότι έφτασε πλέον το τέλος της ζωής του και τον αξίωσε ο Θεός να δει τον Εσταυρωμένο και να ανοίξει την πόρτα του παραδείσου. Έτσι, όταν πλησιάζει ο θάνατος, να πιστεύεις ακραδάντως και να κλείσεις τους οφθαλμούς μας, να κλείσουμε και

Και εμείς στην επίγειο ζωή μας λέγοντες: «Νῦν ἀπολύεις τὸν δοῦλόν σου, Δέσποτα, κατὰ τὸ ῥῆμά σου ἐν εἰρήνῃ». Αυτά είχαμε να δούμε απόψε. Βλέπετε και μόνοι σας πόσα διδάγματα βγαίνουν από τα απλά γεγονότα.

τα οποία εορτάζομε και εορτάζει η Αγία μας Εκκλησία.

Αρχίζω το κήρυγμα, ευσεβές εκκλησίασμα, με μια ερώτηση: Ποιο είναι το έργο του Επισκόπου; Το έργο του Επισκόπου, το κύριο έργο του Επισκόπου, είναι το κήρυγμα.

Είπαν συνεχώς και αδιαλείπτως οι ιεροί κανόνες ότι ο Επίσκοπος όχι μόνο τας Κυριακάς και τας μεγάλας εορτάς, αλλά ει δυνατόν και κάθε μέρα ακόμα να διδάσκει τον Λόγο του Θεού. Να διδάσκει μικρούς, να διδάσκει μεγάλους, να διδάσκει γέροντας, να διδάσκει αγραμμάτους, να διδάσκει επιστήμονας, να διδάσκει συνεχώς.

Είναι εντολή του Χριστού μας: «Πορευθέντες κηρύξατε το ευαγγέλιον πάση τη κτίσει». Αυτό προσπαθούμε και εμείς να εκτελέσουμε εδώ στη μικρά μας ακριτική πόλη. Συνεχώς κήρυγμα έχουμε. Χθες είχαμε μάθημα, κήρυγμα στα παιδιά των Λυκείων, των ανωτέρων τάξεων του Λυκείου.

Προχθές είχαμε τους άντρες των κύκλων της Γραφής, που μαζεύονται αρκετοί στην αίθουσα της Μητροπόλεως. Σήμερα πάλι έχουμε κήρυγμα εδώ στον Παρακλητικό Κανόνα, ο οποίος τόσο κατανυκτικός ψάλλεται εδώ στο Ναό του Αγίου Παντελείμωνος.

Το θέμα των ομιλιών μας είναι ποικίλο. Είναι τρόπον τινά μια πνευματική τράπεζα και όπως φροντίζει το φαγητό της και δεν έχει το ίδιο φαγητό κάθε μέρα, αλλά έχει μια ποικιλία φαγητών για να ευχαριστήσει τον άντρα, τα παιδιά της, όπως λοιπόν έτσι και εμείς εδώ έχουμε ποικιλία διδασκαλίες αν έχετε προσέξει Προσπαθούμε κάτι καινούργιο να λέμε πάντοτε.

Τα θέματα μας είναι ποικίλα. Κυρίως θέματα στηρίζονται, αλλά είναι αυτή την περίοδο που κάναμε εδώ, είναι οι βίοι των Αγίων, από τους βίους των Αγίων που εορτάζουμε, που είναι μια υπέροχη διδασκαλία, που αποδεικνύει ότι τα διδάγματα του Ευαγγελίου και τα πιο δύσκολα εφαρμόζονται στη γενεά των ανθρώπων.

Αλλά πάλι είναι από σύγχρονα γεγονότα, διάφορα γεγονότα που συμβαίνουν, και αυτά είναι διδακτικά. Λόγου χάρη, προχθές είχαμε διακοπή ρεύματος. Συμφορά μεγάλη κι αυτό. Τα νυστέρια των γιατρών έμειναν στα χέρια, είχαν ανοιχτά τα σώματα και δεν μπορούσαν καν να εγχειρίσουν. Έτσι έμειναν, φοβερά πράγματα.

Άλλοι γέροντες πέθαναν, άλλοι χρηστήκανε μέσα στα νσανσέρ, άλλοι αυτοκίνητα συγκρούσαν, τεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεε συνεχώς και έχουν κάποια εξουσία και διακόψαν το φως αδιαφού Βλέπεις τα σώματα και δεν μπορείς να κάνεις κανένα εγχείρηση. Έτσι έμεινα, πολλά πράγματα. Άλλοι γέροντες πέθαναν, άλλοι χρηστήκαν μέσα στον ασανσέρ, άλλοι αυτοκίνητα συγκρούσαν. Πεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεε Τα αχόρταλα, αχόρταλοι συνεχώς και έχουν κάποια εξουσία και διακόψαν το φως αδιαφορούνται τι θα συμβεί. Αν διαφορούνται σαν ο γιατρός δεν μπορεί να κάνει χείριση. Ήρθαμε μέσα στον σασέρ, άλλοι αυτοκίνητα συγκρούσαν, τεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεεε

Αδιαφορούντες τι θα συμβεί, αδιαφορούντες αν ο γιατρός δεν μπορεί να κάνει εγχείρηση, αδιαφορούντες εάν τα αυτοκίνητα συγκρουστούν στους δρόμους μέσα στην Αθήνα, αδιαφορούντες για τη συλλογία σου τα λεπτά.

Αυτή είναι η κατάσταση. Αυτοί που παλεύαν σαν λιοντάρια να διοριστούν, αχ, να διοριστώ στη ΔΕΗ, προνομιούχοι είναι. Τα παιδιά τους διορίζονται μέσα στη ΔΕΗ. Πώς δεν πληρώνουν αυτοί, κύριε, φως; Προνόμια. Δεν είμαι εναντίον των υπαλλήλων, ούτε εναντίον αυτών, αλλά όχι και σε μια τέτοια περίπτωση.

Και ξέρεις τι σκεφτόμουν; Πόση κακία δείχνει ο άνθρωπος, τι αγαθότητα έχει ο Θεός, πέρασε από τον νου. Το έχω πει κι άλλοτε, τι είναι το φως της ΔΕΗ μπροστά στο φως του Χριστού.

Όπως είπα και άλλοτε, αν σβήσει ο ήλιος, όλες οι ΔΕΗ δεν μπορούν να φωτίσουν μια ώρα τον πλανήτη μας. Πόσο αγαθός είναι ο Θεός, ανατέλλει τον ήλιο επί δικαίους και αδίκους. Να ήτανε, να έχει κακία ο Θεός, όπως έχουν οι άνθρωποι, και εξουσία έχει τον ήλιο, να διατάξει τον ήλιο.

Βεβαίως, να μην αφήνεις αγώνα.

Και σκότος δε εγένετο επί πάσαν την γην.

Από ώρας 6 έως ώρας 9, τρεις ώρες εβάσταξε το σκοτάδι, όταν σταυρώθηκε ο Χριστός.

Όχι, τσιγκούνα, θα σε γρήσει. Πόσο ωραία στη Μητρόπολη είναι αυτό το χαράτσι. Δέσποτα, δεν έχω να πληρώσω τη ΔΕΗ. Δέσποτα, μου σβήσαν το φως. Φαντάσου τι διαφορά μεταξύ ανθρώπων οι οποίοι έχουν στα χέρια τους το φως των ηλιακών, το φως της ΔΕΗ, και τόσο πιέζουν την ανθρωπότητα πλέον, τον κόσμο.

Αγαθός είναι ο Θεός να καίει τον ήλιον Του επί δικαίους και αδίκους. Λοιπόν, οι ομιλίες μας άλλοτε είναι από τους βίους των Αγίων, άλλοτε είναι από τα σύγχρονα γεγονότα, τα οποία είναι τόσο διδακτικά, άλλοτε πάλι είναι κυρίως δε από την Αγία Γραφή, που είναι ανεκτίμητος θησαυρός.

Μάλιστα τη Γραφή. Τα σκάνω αν αυτός. Εδώ σε μια σειρά από παιδιού μου που έκανα, πήρα, πήρα, άνοιξα την Αγία Γραφή και πήρα, πήρα ένα ρητό από έναν προφήτη. Πώς τον λένε, για να το δοκιμάσω; Πώς τον λένε τον προφήτη; Εμπρός, εμπρός, 200 γυναίκες είστε εδώ.

Ποια γυναίκα θα μου πει τον προφήτη που πήρα; Ποιον; Τον Αγγαίο, τον Αγγαίο.

Δεν έχουμε, λέει, καιρό να οικοδομήσουμε τον οίκον Κυρίου. Έτσι είναι λοιπόν. Και εμείς σήμερα, απόψε, δεν θα μιλήσω επί συγχρόνων γεγονότων, ούτε θα μιλήσω επί βίων του Αγίου, περί βίου Αγίου, μόνο ότι αύριο εορτάζει ένας λαμπρός Άγιος, θαυματουργός Άγιος, σπουδαίος Άγιος, ο Άγιος Χαράλαμπος. Ούτε θα μιλήσω γι' αυτό, επάνω εις οιοδήποτε άλλο θέμα, αλλά θα μιλήσω σε ένα ρητό.

Σε ένα ρητό το οποίο θα ακούσουμε αύριο. Αύριο, Κυριακή του Ασώτου, θα διαβαστεί Απόστολος. Και από εκεί, από τον Απόστολο που θα διαβαστεί, θα πάρω ένα ρητό και το ρητό αυτό, εάν το εφαρμόσουμε, εάν το εκτελέσουμε μικροί και μεγάλοι, θα δούμε μεγάλη ωφέλεια, μεγάλο προ-, μεγάλη πρόοδο και θα γίνει ανόρθωση και τα οικονομικά της πατρίδος θα υποστούν ανόρθωση μεγάλη.

Λοιπόν, το ρητό αυτό είναι παρμένο, λέω, από επιστολή, μια επιστολή που έγραψε ο Απόστολος Παύλος, που την έγραψε προς Κορινθίους. Ποια ήταν η Κόρινθος; Τι σημαίνει Κόρινθος; Η Κόρινθος είναι μια μικρή πόλη, πολύ μικρή πόλη, ενώ τότε ήταν μεγάλη πόλη, μία από τις μεγαλύτερες πόλεις. Λοιπόν, πόλη περίφημη για το εμπόριό της, για το κέντρο των επιχειρήσεων, αλλά προπαντός ήταν περιβόητη.

Διότι εκεί ήτανε, ελατρεύεται η Αφροδίτη, θεά της πορνείας ή της μοιχείας και ακολασίας. Ναό μεγαλοπρεπή είχανε και μέσα, και ο ναός αυτός, τα έσοδα του ναού, τι ήταν τα έσοδα του ναού; Τα έσοδα του ναού ήτανε εισπράξεις της πορνείας.

Είχε εκεί, εστέγαζε γύρω γύρω από το ναό των περίφημων, παρακαλώ, συγχωρήσατέ με, παρακαλώ, εστέγαζε πόσους; Χίλιες πόρνες, χίλιες πόρνες εστέγαζε, που θεωρούσαν, δεν θεωρούσαν αμαρτία, όπως και σήμερα. Η πορνεία και η μοιχεία δεν θεωρούνται πλέον αμαρτήματα, σε αυτά τα χρόνια φτάσανε.

Λοιπόν, σε αυτή την πόλη επήγε ο Παύλος και κήρυξε. Κανείς Χριστιανός δεν υπήρχε. Κανένας.

Λατρεύοντας το ξόανον της Αφροδίτης και των αισχρών των θεών. Αλλά με το κήρυγμά του κατόρθωσε ο Απόστολος Παύλος και έτσι έλκυσε μερικές ψυχές, ολίγες ψυχές, και σχηματίστηκε η πρώτη εκκλησία. Επέστρεψαν στον Χριστό, μετανόησαν, εβαπτίσθησαν και είναι Χριστιανοί.

Ολίγοι οι χριστιανοί, αλλά άξιοι είναι οι χριστιανοί, αλλά δεν παύουν και αυτοί να ζουν μέσα σε ένα περιβάλλον πολύ αμαρτωλό.

Ένα περιβάλλον που επηρεάζει με τις ιδέες και τις πράξεις του, και συνεπώς είχαν ανάγκη προφυλάξεως. Και τους λέει το ρητό του. Ποιο είναι το ρητό του; Γράφει, που θα το ακούσαμε την Κυριακή στην Εκκλησία, ότι λέει το ρητό: «Πάντα μοι έξεστιν, αλλά ου πάντα συμφέρει, αλλά εγώ ουκ εξουσιασθήσομαι υπό τινος». Ας το αναλύσουμε και τελειώνουμε, ας το ερμηνεύσουμε λίγο. Τι θέλει να πει ο Παύλος; Ότι υπάρχουν πράγματα που είναι απολύτως απαγορευμένα. Τα απαγορεύει ο Δεκάλογος, λόγου χάρη: «Ου κλέψεις, ου μοιχεύσεις, ου πορνεύσεις, ου ψευδομαρτυρήσεις». Λοιπόν, αυτά δεν αλλάζουν. Χίλιες φορές να πεις να κλέψω

φορές να πεις να μοιχεύσω, θα σου πω όχι. Χίλιες φορές να μου πεις να πορνεύσω, θα σου πει ο λόγος, όχι ο λόγος. Χίλιες φορές να ψευδομαρτυρήσεις, όχι.

Δεν δέχονται καμίαν αυτήν την παράβαση, είναι υποχρεωτικά για τους Χριστιανούς. Υπάρχουν όμως μερικά πράγματα που πρέπει να προσέξουμε ιδιαίτερα. Διότι τα λένε οι ηθικολόγοι, τα λένε οι θεολόγοι, τα λένε οι ιεροκήρυκες, τα λέει η Εκκλησία μας, τα λέει αδιάφορα.

Τι θα πει αδιάφορα; Ούτε το ένα είναι, ούτε το άλλο είναι. Ως παραδείγματοι το φαγητό, ως παραδείγματοι ποτό, ως παραδείγματοι ενδυμασία, ως παραδείγματοι ο ύπνος, η ανάπαυσης κλπ. Όλα αυτά αδιάφορα είναι, αλλά αν δεν προσέξουμε, γίνονται αμαρτίες.

Φέρνω παράδειγμα το πρώτο, το φαγητό. Δεν είναι αμαρτία να φας, δεν λέει πουθενά, και ο Χριστός έφαγε και ο Πρόδρομος έφαγε και οι Προφήτες έφαγαν και ο Μέγας Αντώνιος να γίνεις, θα φας. Έτσι είναι, ο Θεός στο σώμα του ανθρώπου να τρέφεται. Ναι, αλλά πρόσεξε το φαγητό να μην σε κυριεύσει, να τρως το ανάλογο, διότι και το ανάλογο είναι μια μικρά ποσότης.

Έφτιαξε ο Θεός τον άνθρωπο και τα ζώα. Δεν έφτιαξε το στομάχι του ανθρώπου; Είναι σύμμετρο με τις ανάγκες του ανθρώπου. Δεν έχεις ένα στομάχι; Το στομάχι του ανθρώπου δεν μοιάζει με το στομάχι του βουδιού, που είναι κάτι άλλο.

Ποσότητα μεγάλη τρώει, τρώει ποσότητα μεγάλη χορτάρι για να κάνει το γάλα, για να κάνει αυτό και λοιπά. Το στομάχι επίσης του λεονταριού, ένα πρόβατο μπορεί να φάει το λεοντάρι, ένα πρόβατο. Λοιπόν, το στομάχι ιδίως του ελέφαντα, πελώριο ζώο.

Ζώο τρώει ένα σακί ρύζι, δεν φτάνει ένα σακί ρύζι. Αλλά το στομάχι του ανθρώπου δεν είναι στομάχι ούτε βοδιού, ούτε βοδιού, ούτε λέοντος, ούτε φάλαινας, ούτε ελέφαντος· είναι μικρό το στομάχι του ανθρώπου. Λοιπόν, θα φας όσο φτάνει. Το να φας περισσότερο είναι πλέον ένα από τα μεγαλύτερα αμαρτήματα της Εκκλησίας.

Αμαρτία είναι αμαρτία. Θα τρως περισσότερο απ' ό,τι χρειάζεσαι; Χρειάζεσαι. Κι αυτό είναι αμαρτία. Πράγμα που δεν το υπολογίζει κανένας. Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός τι έλεγε; Να φας το φαγητό σου, λέει. Φτάνει 100 δράμια ψωμί. 100 δράμια, η οκά ήταν τότε. 100 δράμια ψωμί. Αν φας 10 δράμια παραπάνω, είναι αμαρτία. Τα 10 εκείνα δράμια δεν είναι δικά σου. Είναι το φαΐ της χήρας, του φτωχού. Γιατί τι φιλοσοφία έχει, τι ύψος διδασκαλίας έχει ο χριστιανισμός!

Λοιπόν, να φας, αλλά να φας με μέτρο. Και όπως είπα και άλλοτε, τελείως που λέμε, πολλές φορές έρχονται και λένε: «Πώς να κάνω εγώ παιδιά; Ποιος θα τα ταΐσει; Ποιος θα ταΐσει τα παιδιά; Πώς θα τα ταΐσει τα παιδιά;» Εκεί απέδειξε μια έρευνα που έγινε, μια μεγάλη έρευνα που έγινε κάτω στην Αθήνα, απέδειξε, κύριε Νάνη, απέδειξε ότι προ ογδόντα χρόνια, ενενήντα, τα παιδιά ήταν λιτά. Το στομαχάκι του παιδιού μικρό είναι, δεν το μπουκώνανε. Κρέας έτρωγε Χριστούγεννα και Πάσχα τρώγαμε, τότε τρώγαμε Χριστούγεννα, ξυπόλυτοι ήμασταν, τρέχαμε στα χωράφια και τα μάγουλά μας παπαρούνες ήτανε από υγεία. Τώρα τα παιδιά φρίκοι, φρίκοι, κάνουν δυο βέβαια, δυο κάνουν, τα ταΐζουν κατά κόρον, τα ταΐζουν, τα ταΐζουν, τα ταΐζουν. Πρωί, μεσημέρι, βράδυ, λοιπόν, το παιδί τη νύχτα ακόμα, στο ψυγείο σηκώνουν τα παιδιά και τρώνε στο ψυγείο.

Μέσα γίνονται σάρκες πλέον και λοιπά. Το αποτέλεσμα, η υγεία τους καταστράφηκε. Όπως είπα και άλλοτε, κάτω στην Αθήνα μαζευτήκανε εκατό παιδίατροι και εξετάσαν και είδαν για πρώτη φορά ότι παρουσιάζουν τα παιδιά, τα παιδιά παρουσιάζουν καρδιοπάθειες. Το μικρό παιδί δεν έπρεπε να έχει καρδιοπάθεια, γιατί η καρδιά του είναι λάστιχο, καουτσούκ είναι, παίζει, μηχανή καινούργια είναι. Ενώ εμείς οι γέροντες έχουμε παλιά μηχανή που είναι για το ρέμα η καρδιά μας. Τίποτα. Τι λένε; Που για πρώτη φορά παρουσιάζει στα παιδιά καρδιοπάθειες. Εμείς κάτω από την Ρωμαϊδά έχουμε στείλει καμιά δεκαριά στην Αμερική καρδιοπαθείς. Δεν ήταν καρδιοπάθειες πρώτα.

Παιδιά, ποια η αιτία; Δεν είναι καλή; Όχι οι παπάδες, οι γιατροί, οι παιδίατροι: από το πολύ φαΐ. Όσο τρώει σήμερα ένα παιδί, πέντε παιδιά έφταναν να τραφούν στην παλιά εποχή. Φρίτσι, φρίτσι, φρίτσι, ούτε Τετάρτη, Παρασκευή, ούτε τίποτα. Λοιπόν, σε αυτή την περίπτωση εφαρμόζεται αυτό που λέγει εδώ ο Παύλος. Ζυγαριά είναι, μια ζυγαριά και μας ζυγίζει αυτή. «Πάντα μοι έξεστι». Επιτρέπεται να φας. Δεν σου λέμε το φαγητό είναι αμαρτία, αλλά θα φας ανάλογα.

Ανάλογο με αυτό που σου αρμόζει. Αυτό που αρμόζει σε εσένα. Θα ρωτήσεις: τι μου έλεγε ο άνθρωπος; Τι γνώση είχε ο άνθρωπος; Βλάβο αρμόζει.

Αυτή είναι η μαγεία του Αντιαφέλη.

Το ποτό, το ποτό. Ποιο είναι το ποτό; Είναι το κρασί. Απαγορεύει να πιεις κρασί; Δεν το απαγορεύει ο Χριστός.

Απόδειξη ότι έχει κάνει το αμπέλι. Εάν ήθελε να απαγορεύσει το κρασί, δεν θα έφτιαχνε ένα αμπέλι, ένα αμπέλι. Το οποίο, όπως σας είπα και άλλοτε, είναι ένα θαύμα, το αμπέλι. Τι ρουφάει; Η ρίζα του ρουφάει νερό.

Και τι γίνεται; Κρασί γίνεται. Αν δεν το εξηγήσεις, αν δεν το εξηγήσεις. Και αν απαγορευόταν το κρασί, δεν θα είχαμε ούτε Θεία Ευχαριστία ούτε Θεία Κοινωνία θα είχαμε. Από κρασί καθαρό γίνεται αυτό. Και όπως είναι θαυμαστό πράγμα η ρίζα να παίρνει νερό, να το κάνει, να το κάνει, θαύμα είναι αυτό, να το κάνει το νερό, να το κάνει κρασί, έτσι θαύμα είναι το κρασί να γίνεται αίμα Χριστού μας.

Λοιπόν, πιες ένα ποτήρι στις γιορτές, έλειπα, δεν σε απαγορεύει, αλλά να πίνεις ένα, δύο και να με κάνεις πλέον ορόκορα αυτά, τόνια, τόνια κρασί, τόνια, να πίνουν, να πίνουν, να γίνονται μπροστά τους στα πόδια, να τρικλίζουν, να πέφτουν κάτω, να αφρίζουν, να λένε ανόητα πράγματα, να πηγαίνουν στο σπίτι, να χτυπούν τη γυναίκα, να ακούει η γυναίκα ότι έρχεται ο άντρας και να τρέμει και δεν σπάει τίποτα από ένα εαυτό, αυτά.

Αυτή είναι η μέθη, είναι η αμαρτία. Φάγε το κανονικό σου. Πιες το κανονικό σου. Δες άλλο αγαθό. Άλλο αγαθό που είναι, είναι η ενδυμασία. Τα ζώα δεν έχουν ενδυμασία, τα έχει οπλίσει ο Θεός. Η αρκούδα λοχάρη μέσα στα βουνά, μέσα στα αυτά, έχει, έχει, ούνινο έχει πάρτο, έχει την εφορία στο Θεό, και τα ζώα έχουν το αυτό τους. Ο άνθρωπος είναι γυμνός, έχει ανάγκη ενδυμασίας. Ποια ενδυμασία; Ένα, ένα απλό ρούχο, ένα απλό ρούχο, τίποτα τώρα, όχι κυράδες των Αθηνών και κυράδες που πηγαίνουν αυτό έχουν ρούχα, υπάρχουν ρούχα απλά, από εκείνα τα απλά ρούχα που μας έφτιαχναν οι γιαγιάδες, οι άγιες γιαγιάδες, στον αργαλειό, όπως η Παναγία που έφερε τον αργαλειό, αλλά ρούχα πολυτελείας, ρούχα όχι μπαμπακερά, αλλά ρούχα μεταξωτά, πανάκριβα ρούχα, ρούχα για χορούς, ρούχα για διασκεδάσεις, ρούχα για εξόδους, ρούχα, ενδυμασίες, τουαλέτες και λοιπά, όλα αυτά, εκατομμύρια των εκατομμυρίων.

Την ώρα που άλλοι είναι γυμνοί, περπατούν γυμνοί. Αυτά λοιπόν, «τα πάντα μοι έξεστιν, αλλ' ου πάντα δεν συμφέρει». Ρώσε καλά να ζητήσεις τα πάντα. Να είσαι άνθρωπος λογικός. Να κάνεις χρήση των υλικών πραγμάτων. Αυτό το τηρούν σήμερα; Δεν το τηρούν. Να έχει χρεοκοπία, να έχει χρεοκοπία. Παίρνει αυτός ο υπάλληλος, ξέρω εδώ μες στην πόλη εγώ, με ογάζω, με ογάζω. Και πόσο συμπαθώ τα παιδάκια αυτά. Συμπαθώ, έρχονται, παίρνουν 20 to 15 χιλιάδες δραχμάς. Πώς παίρνουν ψωμάκι, τρώνε, καμιά ελιά τρώνε, παιδά, αυτό. Έχει μέσα η κοινωνία μας αγίους ανθρώπους. Και έχει το άλλο, σου λέει, παίρνει 150 χιλιάδες και θέλει ακόμα κι άλλες, κι άλλες. Χρεοκοπεί το έθνος πλέον. Δεν υπάρχει λιτότης. Φωνάζει ο καημένος ο γέρος, ο υπουργός της χώρας, «λιτότητα, λιτότητα, λιτότητα», και ένα μόνο έθνος έχει λιτότητα και εργασία. Λιτοδίαιτοι, ξέρει πόσο λιτοδίαιτοι είναι, πόσο λίγο τρώνε.

Λίγο τρών και πόσο εργάζονται. Τεμπελοχανία έγινε η Ελλάδα. Εκεί εργάζονται πολλοί. Σαν μυρμήγκια είναι. Ποιο είναι το έθνος αυτό; Οι Ιάπωνες είναι, οι Ιάπωνες. Νικηθήκανε, κατεστραφήκανε και τώρα οι Ιάπωνες κυριαρχούν. Νικήσανε ακόμα και την Αμερική. Κυριαρχούν σε όλο τον κόσμο. Λιτότητα και απλότητα είχανε. Και νηστεία έχουν και υγεία έχουν. Τίποτα, δεν πετάνε τίποτα, τίποτα. Ας πήγαινε κάθε βράδυ στα εστιατόρια, μέσα στα κέντρα διασκεδάσεως, να δει τι σπατάλη γίνεται. Και πόσο εδώ, μου έλεγε ένας οδοκαθαριστής, ντρέπομαι, λέει, μέσα ψωμιά, μέσα στους ντενεκέδες τρόφιμα.

Αμαρτία μεγάλη. Πού είναι εκείνα τα άγια χρόνια που οι γιαγιάδες μας είχαν ευλάβεια; Αγράμματες ήταν, δεν πήγαν στο γυμνάσιο να μάθουν ότι ο άνθρωπος κατάγεται από τον ουρακοτάγκο, δεν πήγαν στα λύκεια να μάθουν τραγούδια, δεν είχαν τηλεοράσεις και δεν είχαν ραδιόφωνα να ακούνε τα αίσχη και κατανοούν τα πράγματα. Οι γιαγιάδες ήταν άγιες γυναίκες που προσευχόνταν και ζυμώναν μαύρο ψωμί, καλαμπόκι παρακαλώ, ή μάλλον ακόμα γι' αυτό το καλαμπόκι, κριθάρινο ψωμί.

Και βγαίνει ζεστό ζεστό από το φούρνο και το μοίραζε η γιαγιά σε όλα τα εγγόνια της, τα παιδιά της. Και τι έλεγε; «Κάντε το σταυρό σας», λέει, «προσέξτε καλά να μην πέσει ψίχουλο κάτω. Όποιος πατεί ψίχουλο, πατάει τον Χριστό».

Ζώα, χειρότερα από τα ζώα. Είναι εγκρατής στο τρώειν, το ζώο δεν τρώει περισσότερο. Ούτε πίνει περισσότερο, ούτε τρώει περισσότερο. Τρώει όσο, παραπάνω δεν τρώει. Μόνο τα όρνια, τα λαίμαργα όρνια, κάτι αυτά γεράκια, κάτι κοράκια, κάτι αυτά άγρια πουλιά, αυτά αν μπούνε μέσα σε κοτέτσι, το ρημάζουν το κοτέτσι.

Τρώνε, τρώνε, τρώνε, σκοτώνουν και τρώνε σάρκες, τρώνε, τρώνε. Το τέρας το ποιο είναι; Αυτά τα κοροταόρνια, τα όρνια που δεν μπορούν να γεμίσουν το στομάχι τους, βαραίνουν και πάνε να πετάξουν και δεν μπορούν να πετάξουν, θα σκοτώνει ο νοικοκύρης, θα σκοτώνει.

Με ένα ξυλούτσικο τόνιολος.

Τέτοια ελληνικά όρνια, σαν κοράκια, σαν όρνια, μέσα με τα βλύθια. Και οι δύο συνιστά αυτά είχα να είπω, και όλοι μας εδώ που ήμαθα, όχι απλώς τα λέμε, αλλά τα εφαρμόζουμε.

...διότι όλοι μας τρώμε περισσότερο από ό,τι πρέπει και θα πεινάσουμε, θα πεινάσουμε, θα πεινάσουμε, θα χρεοκοπήσει το έθνος, θα έρθουν πολλές πικρές ημέρες, φοβερές ημέρες, φοβερές ημέρες. Άλλωστε έχει το νερό, θα κλείσει το νερό μεθαύριο. Άλλωστε έχει το ταχυδρομείο, θα κλείσει το ταχυδρομείο. Άλλωστε είναι δάσκαλος, τώρα που είναι εξετάσεις θα το κλείσω πάλι. Και αυτή την ελεκτά που αρίνανε δασκάκια καθηγητές τις ρέισανε, όλοι τους αξιώσεις έχουν, αξιώσεις, αξιώσεις αντιφάλιν.

δεν αρκούνται σε εκείνα τα ολίγα τα οποία παίρνουν και τα οποία είναι ευλογημένα, αλλά θέλουν περισσότερο, βέβαια, θέλουν για περίπατο, θέλουν για κινηματογράφο, θέλουν για βίντεο, θέλουν για κρασιά, θέλουν για ποτά, θέλουν για γλυκίσματα, θέλουν, για τσιγάρο. Υπολογίστε ότι, ότι αν κόβανε το τσιγάρο που απαγορεύεται, ούτε έξω στις τιμές αυτό υπάρχει, το έχεις μόνη σου να το πω, πάντα μοι έξεστιν, αλλ' ου πάντα συμφέρει, ένα καπνίσιο, δεν σου λέει ότι απαγορεύει, αλλά το να καπνίζεις δεν είναι συμφέρον σου, δεν είναι κληρικό συμφέρον σου, καρδιακά νοσήματα, λίγος θα μνημώνουν τα πολίτες που μόνο ακόμα αποφασίζανε να κόψουν άντρες ή γυναίκες το κάπνισμα, θα μπορούσαμε τα λεπτά που θα είχαμε από το κάπνισμα, τα λεπτά πόσο υπολογίστηκαν, εκατό χιλιάδες παιδιά θα τρέφανε, εκατό χιλιάδες παιδιά.

Το χέρι μας, το κορμί μας, τα πάντα μας, χωρίς να έχουμε μέτρο, χωρίς να έχουμε τίποτα. Λοιπόν, αυτά τα ολίγα έχω να είπω, και πάντοτε μας συνιστά η Αγία μας Γραφή την εγκράτεια, ιδιαιτέρως όμως την περίοδο αυτή, την Αγία αυτήν περίοδο που θα πούμε σε λίγες μέρες της Αγίας Νηστείας. Ας έχουμε πάντοτε το θεόπνευστον αυτό ρητόν του Αποστόλου Παύλου, το οποίο τόση μεγάλη σημασία έχει και εξ οικονομικής πλευράς.

Αν το εφαρμόζαμε αυτό, η Ελλάς θα εσώζετο, ενώ τώρα πάει, καταστρέφεται η Ελλάς πλέον. Και θυμάστε που ερμηνεύαμε τον Αγγαίο, ότι όσα λεπτάκια είναι το σακούλι, λέει, τι είχαμε, θυμάστε, είπαμε, ότι το πορτοφόλι, λέει, είναι σαν σακούλι τρύπιο, τρύπιο, όσα λεπτάκια να ρίξεις, αν είναι σαν σακούλι μέσα τρύπιο, όσα και να ρίξεις, φεύγουν.

Και το πορτοφόλι σήμερα των υπαλλήλων μας, όσα λεπτά και να ρίξουμε φεύγουν, δεν σταματούν, δεν υπάρχει Χολαργός. Δεν φτάνουν, δεν φτάνουν, έως ότου, είδατε, λέει, είπε μια σοφόλογο, με πειράζει, λέει, με βάνει ο σατανάς, είπε ο Ζολώτας, τι λέει, να διατάξω το Χολαργό.

Διατάξω το Χολαργό και το κάνει. Αφού μου ζητά τα λεπτά, θα διατάξω το Χολαργό. Ο Χολαργός είναι τα μηχανήματα που βγάζουν τα χιλιάδικα.

Μεθαύριο το ψωμί θα έχει ένα εκατομμύριο, έχει ένα ψωμί το, εγώ τα θυμούμαι, ένα εκατομμύριο το ψωμί έχει. Άντε, άντε, άντε να ζεις, χρεοκοπία τέλος. Αλλά δυστυχώς φύγαμε από το Ευαγγέλιο, φύγαμε από το Θεό, φύγαμε από την Εκκλησία του Θεού, όλοι φύγαμε. Και ένα μικρό, ένα μικρό αριθμός ανδρών, γυναικών, ένα πολύ μικρό αριθμός ακολουθεί το Ευαγγέλιο. Διότι αυτοί είναι ψυχροί, δεν είναι ζωντανοί, ζωντανοί δεν είναι, σάπιοι, ετοιμαίς τους, πού είστε με τον άντρα, πού είστε με το ραδιόφωνο.

Τώρα είναι τηλεάνθρωπος, ο άνθρωπος σήμερα είναι τηλεάνθρωπος, δεν ακούει τι λέει ο ιεροκήρυκας, τι λέει ο Δεσπότης, τι λέει η Εκκλησία, τι λέει ο Χριστός, τι λέει η τηλεόραση, τι λέει το ραδιόφωνο, αυτά που λέει το ραδιόφωνο όλα αυτά τα ακούνε, αλλά την Εκκλησία του Χριστού δεν ακούει.

Ήρθε ο Θεός να μας ξυπνήσει από το βαθύ, από τον ύπνο της αμαρτίας και να δώσουμε να καταλάβουμε και να έχουμε ως ρητόν το οποίο είπαμε σήμερα: Πάντα μοι έξεστιν, αλλ' ου πάντα συμφέρει· αλλ' ουκ εγώ εξουσιασθήσομαι υπό τινος.