Η μετάνοια και η κρυφή πίστη των κρυπτοχριστιανών

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Your Eminence, reverend priests, faithful people of God, I ask one thing of you today. Please, all of you, listen to me: this time I do not want applause.

At other times, you may applaud to wake those who are about to fall asleep.

But not this time. I will tell you why, and I ask you to keep to what I have said until the end.

By the grace and mercy of God, I have now been a bishop for twenty-one years. I am a bishop at the edge of our homeland, in heroic Florina, only ten kilometers from the border. Florina borders Albania and Yugoslavia, where faithful Christians fight hard to keep Florina in the embrace of our homeland.

So I serve in Florina, and I bear great and historic responsibilities.

And historic responsibilities. But this year, on September 1, I left Florina and came here to the capital of Greece, because I was called to serve on the Synod and carry out its duties. In our time, those duties are weighty: the problems are very great, and people are asking for solutions. Our country has reached an impasse in politics, the economy, education, and matters of the Church. As the parish priest says, people are asking for answers. They turn to us bishops and plead with us to resolve Greece’s many problems. There is a key that will unlock them all and throw the doors wide open, but we will speak of it another time. For now, I will only say that I, an elderly bishop, bear great responsibilities.

I am responsible for my people, and also for the whole Church of Greece. How heavy this burden is, how great the responsibility! You will answer for yourselves and your families. I, together with the other bishops, will answer for our flock, our people, our homeland, and its future.

Pray, brothers and sisters, that God will enlighten us bishops in these difficult days.

I have come here from Florina, to the capital of Greece. Athens was once a small town of ten thousand people. Now four million live in its basin, half of Greece has gathered here.

If I ask this city, “What is your name?” worldly people, who boast of its ancestral glory, will answer: “You are in the renowned city, the glorious capital where learning, science, wisdom, and rhetoric once flourished.”

“The celebrated city”, that is how the world speaks. But we ask, as Christ did, “What is your name?” Its name is no longer “the celebrated city.” It is no longer the beautiful city of Pericles, cooled by the breezes and gentle winds of the Saronic Gulf. The air was so clean. Athens was one of the healthiest cities on the Mediterranean, an exceptionally healthy city. Now, with the fumes from the new industrial plants, it is terrible.

But the terrible smog over Athens has become a shroud that will cover the city’s dead body. What is your name? A legion of demons. All the demons have gathered here in Greece.

What is your name, Athens? Babylon, Babylon, because ideas are in confusion. You cannot find two people who agree; they only quarrel and differ bitterly. What is your name? Sodom and Gomorrah.

The earthquakes are a warning of the punishment we too may suffer, like Sodom and Gomorrah, terrible, fearful earthquakes. The Lord foretold that there would be earthquakes in various places.

Think of the earthquake in Armenia, where our beloved Armenian brothers and sisters were buried beneath the ruins, one hundred thousand people in a single day and night. Among them were a thousand Greeks from Pontus and Asia Minor who lived in that city.

An earthquake is a warning to us today. Those people were no more sinful than we are, and we are no better than they were. Remember what Christ said in His own day, when a tower fell.

Eighteen people were crushed when it collapsed. Christ said: “Do you think those eighteen who died beneath the tower were the only ones who owed a debt for their sins, and that they paid it with their blood?” No, He said, they were not.

Their deaths stand as a warning: unless you repent, you too will perish in the same way. Unless you repent, you will meet the same end as those who were crushed beneath the tower.

That is what Christ says. And if we Greeks do not repent, we too will perish. I say this as a sinner. I am not worthy to kiss the feet of you bishops and priests, or of our people.

I carry my sins and feel my guilt. I am an ordinary sinner. Even Paul said, “Christ came into the world to save sinners, of whom I am the foremost.” Yet I too can see through the lens of Holy Scripture that something terrible is coming to Greece.

A great calamity is coming to Greece. If we do not repent, prime ministers, presidents, members of parliament, all of us, we will likewise perish. Not even the Parthenon will remain standing. And we will have helped bury this historic nation.

God forbid.

I am serving on the Holy Synod, and I have been in Athens since September 1. From time to time I go up to Florina to meet with my people, but I spend most of my time here in Athens carrying out these weighty duties.

God granted me the grace to give five sermons in this hall, this hall so dear to me. They were all connected. At their heart was our people's strong protest against the screening of that deeply irreverent film, The Last Temptation of Christ. Our people deserve praise for protesting.

That protest raised many questions, and I spoke about them. If you remember, my first talk here was called “The Crowned Beast of the Apocalypse.” I said that sin is now being crowned. It is no longer condemned; it is crowned.

My second talk was about how to conduct this struggle: we must fight wisely, lawfully, and in accordance with the Canons of the Church. The third concerned both welcome and troubling events. Another was about Zionism. And the talk before this one, you will always remember it, was my answer to those who called us mad for opposing the film. They called not only me but you as well ignorant, mad, unbalanced, and disturbed.

So we gave our answers. Now let us turn to something new. This introduction is long, very long. You may criticize me too, as people criticized John Chrysostom for his long introductions. I give long introductions because I preach so many sermons. I have to step beyond the rules of rhetoric and speak about various subjects along the way, while keeping the main thread of my sermon in view. Now I will come to the subject. Those of you who follow me will have noticed that I draw my subjects from three books. One of them stands above every other book. There is no greater book under the stars. It is pure, unalloyed gold, the king of books. That book is Holy Scripture, the Old Testament and the New Testament. That is the Bible. Should I try to sing its praises? Its praises have been sung already. Should I praise Holy Scripture? Others have done so, again and again: young and old, and people of every nation. They proclaim that no other book is greater. A day may pass without food, but it must not pass without Scripture. We must become a people of the Bible.

And we have the great honor of knowing that the Scriptures and the New Testament, which bears the Gospel of the Lord, were written neither in Russian, Slavonic, Bulgarian, nor English, but in the beautiful Greek language, a language that has expressed the loftiest truths.

Please, let a day pass without bread if need be, but never let a day pass without Holy Scripture.

The praises of the Bible. If you like, I’ll give you a rule of prayer today from the Psalter. The Psalter has many psalms. But which is the longest? Let me ask you: which psalm is it? Which one? No, that’s wrong. It’s Psalm 118. Someone down there started calling out the answer. He called it out: “A hundred, a hundred!”

Psalm 118 in the Greek numbering is the longest psalm. We hear it at funerals, and they will hear it at ours. It is a hymn of praise to the law of God. It has 178 verses, and I am not going to explain them all.

But I ask you to read it when you get home. The psalm begins with the word “Blessed”, happy, truly blessed. Who is blessed? The one who studies the law of God.

He does not simply study the law of God. The psalm uses a very important word: “Blessed are those who search out His testimonies; with their whole heart they will seek Him.” Blessed are those who dig deep, it says. That word, “search out,” is powerful. Gold does not lie on the surface. People dig deep into the earth and break through rock to find the treasure hidden below. Study, study.

Study it, study it, and discover the wonderful meanings deep within it. Search His testimonies, the law of the Lord. Study it deeply, not superficially. The psalm speaks of His words, His law, and His commandments, more precious than gold and silver. It speaks of meditating on them day and night, and of rising at midnight to read the Gospel.

Who does that now? At midnight, when the demons are at work, people turn on their radios and televisions, and they broadcast pornography, the vilest pornography. And then there is the end of the psalm, its final verse.

Give me plenty of time today, will you? I am going to tire you out. Just do not fall asleep! That is why applause can be useful, and why I sometimes permit it: to wake those who are drifting off. But not today.

Now, here is the final verse. We shall hear it at our funerals.

“I have gone astray like a lost sheep; seek Your servant, for I have not forgotten Your commandments.” Forgive me, O God. I have not forgotten Your law, Your commandments, Your Gospel, or Holy Scripture. That is how this psalm goes.

Today's subject calls for tears. We ought to have the tears of a saint whose feast we celebrate today. Tears, not applause, the tears of Saint Daniel. The Stylite climbed high upon a pillar and wept continually, day and night, asking for God’s mercy. Christians, today I ask for your tears, not your applause. Your tears! Something terrible will happen in our land.

I am not a prophet. I rely on the Scriptures, on the Apocalypse, the Book of Revelation, and on events of our own time, such as the earthquakes in Armenia. And disaster is coming as punishment for rulers and those they govern, clergy and people, everyone without exception.

Now, as those listening to me will have gathered, we draw our topics from three sources, three books. The first, as we have said, is Holy Scripture. That is where we begin.

The second book is also God's book: nature, the world around us. Read the first chapter of the Epistle to the Romans, and you will see that God reveals Himself there.

Where does He reveal Himself? In creation. His boundless power, His wisdom, and His goodness are revealed in the things He has made: a ray of sunlight, an atom, a little stone, a tiny blossom, a flower that blooms and withers in a single day, a sparrow in flight, a tree, a grain of wheat. All of them teach us that God exists.

All this concerns the book of nature, which we should open and study often. There is a third book, written by human beings, who are like little gods on earth. It is called history, the history of nations. We write it through our deeds: some to avoid, others to imitate. A person can reach for the stars of heaven and fall to the depths of Hades. It is a drama.

A mixture of darkness and light. History teaches us a great deal. But among all histories, one stands out for me: the history of our small, martyred, and glorious nation. There are two histories especially worth studying.

One is the history of Israel, God's chosen people. The other is the history of the Greek nation, whose life spans three thousand years.

Read it. People used to study this book, and it inspired heroes. It is Constantine Paparrigopoulos’s History of the Greek Nation, in five or six volumes. I recommend that you study it.

Another writer drew the finest lessons from that great work, like a bee gathering nectar, and wrote a book on the most instructive lessons in the history of the Greek nation. That is where we draw this history from.

So at times I draw from Holy Scripture, at times from nature, and at times from books of history, both world history and especially the history of Greece. Tonight, let me take my subject from the history of the Greek nation.

We have written beautiful, shining pages in that history. But we have written dark pages too. Our people have dark pages, and one of them belongs to the years of Ottoman rule.

And I will tell you my subject now: the crypto-Christians.

We cross the beautiful Aegean Sea and come to Smyrna, to Asia Minor, to Pontus, to those beautiful homelands. People call them the forgotten homelands. We call them the unforgettable homelands! We shall never forget them.

We will not forget. By the rivers of Babylon, there we sat down and wept when we remembered Zion. We will not forget Asia Minor and Pontus, those blessed lands that had been Greek since ancient times. They had been so even in the time of Homer. Think of all their glorious cities, especially in the age of Alexander the Great. By then, the Greek language and culture prevailed there. Wherever we went, we found traces of Greek civilization. Which city could I name first, and which second?

Remember those lands. There the sun rose, the dark clouds of error and sin scattered, and a golden eagle came to Asia Minor. I call him a golden eagle, like one I have seen soaring high over the Pindus mountains, tracing bright circles in the sky. That golden eagle was the Apostle Paul.

He came to Asia Minor and preached the Gospel. He traveled from one end of the land to the other, founded its first churches, and left enduring monuments that will testify forever and ever that Asia Minor was a Greek land.

Read the Epistle to the Ephesians, the Epistle to the Colossians, and the Epistles to the Galatians. Ancyra, the capital of Galatia, is today's Ankara. There were Christians even in Ancyra. Then John the Evangelist and Andrew the Apostle came and preached; great martyrs and confessors followed.

What city there has no martyrs? Take Nicaea. Two Ecumenical Councils were held there, the first and the last. The first set forth the Creed, the ‘I Believe’; the last honored the holy icons. Nicaea, then, remember Nicaea.

In Caesarea there was Basil the Great; in Nyssa, Saint Gregory of Nyssa. They were everywhere. In Smyrna there was Polycarp, its first bishop and martyr, and its last martyred bishop, Chrysostomos of Smyrna, whose blood stained the city's cobblestones.

Martyrs, and true prophecies that the last bishop would suffer martyrdom, as he did. Over in Sebaste were the Forty Martyrs, stripped naked and made to lie on the frozen lake.

They said, ‘The winter is bitter, but Paradise is sweet.’ Wherever we go and dig into that soil, we will find the bones of heroes and martyrs scattered from end to end.

Forgotten homelands? No, unforgettable homelands! And I am sure many of you come from those blessed places. A fifth, perhaps a quarter, of Greece, two million people, trace their roots to those blessed lands. Your grandfather or grandmother came from there. It was a garden, a beautiful garden. It was Christ’s garden. Mount Athos was not the only garden of our Christ.

Forgotten homelands? No, unforgettable homelands! If only the monks of the Holy Mountain lived as the Christians of Pontus and Asia Minor lived. They led a strict life, kept the fasts and all the sacred customs, and built three renowned monasteries, now in ruins.

Monasteries such as Soumela and Peristereota stood there. In those monasteries, Greek life and Christianity flourished.

A beautiful garden, a lovely orchard. Now that garden is gone; we have lost that beautiful garden. It was full of sweet fragrance, with fragrant flowers, flowers of Paradise. What happened? Once, while traveling, I passed by and saw a gardener weeping. Why was he weeping?

He had a beautiful garden. Then one morning he woke to find it withered. The sirocco, that scorching wind from Africa, had burned and shriveled every flower. The gardener wept. And so do we.

For that beautiful garden, the pride of Hellenism, withered beneath a scorching wind. A terrible wind blew through it. And that wind has a name: Muhammad.

This Antichrist came there in the seventh century. He came with violence as his watchword, with axe and fire, not freedom. He swept through like a scorching wind, and in the face of that danger the Christians fell into three groups.

First were those who remained faithful. May their memory be eternal. They said, ‘I will not change my faith.’ They did not deny Christ, but remained faithful and devoted to the faith of their fathers. Among them were new martyrs, whose story has yet to be gathered into a book.

If someone were to gather their stories, we would see how many new martyrs there were in Asia Minor and Pontus: a great cloud of them, new stars shining in the heavens of our homeland. May the memory of these martyrs be eternal. They remained faithful.

Then there were many others who denied Christ and converted to Islam. Fear, torture, and the sword drove them to deny Him. This conversion to Islam was a great evil, a terrible calamity.

There was the taking of children, the Janissaries, and so much else. A traveler who passed through those regions tells of visiting a large village at Christmas. It had four thousand inhabitants.

But at Christmas he found only a handful of men and women there. ‘What happened? Where is everyone else?’ The priest wept, and so did the traveler. ‘Yesterday,’ the priest said, ‘the whole village converted to Islam.’ Only a few women and fifteen men remained faithful to Jesus Christ. Albania, too, had once been Christian: it was part of the Illyricum where the Apostle Paul says he preached. But the scorching wind from Arabia swept through it, and so much of that Christian life withered. Some three hundred thousand Greeks remained.

They remained Christians through the preaching of a new missionary and hieromartyr, Saint Kosmas of Aetolia. Those who remained were the grandchildren and great-grandchildren of Kosmas of Aetolia, who had sown the Word (Logos) of God.

So there were, first, those who remained faithful; second, those who converted to Islam in great numbers; and third, a group who seemed to live between light and darkness. These were the crypto-Christians.

Who were the crypto-Christians? They loved Christ deeply. But faced with danger, they said, ‘What can we do?’ They pretended to be Muslims. They accepted circumcision, wore the turban, went to the mosque, and professed the faith of Muhammad. They did all this outwardly. Inwardly, in the depths of their hearts, they were Christians. At night they would go down into the cellar of their homes.

…of their house, and they would take the icons of the Most Holy Theotokos, the Forerunner, and the Saints out of their chests and hiding places. They would weep and sigh and pray to God.

These were the crypto-Christians. Did they do the right thing? I ask you: did they? But you will come to regret the answer you have just given. I hear you all calling out, ‘Yes.’ I understand you, but you will come to regret saying it.

We will come to that, so do not rush. Give me a little time and we will examine it. This may be the last sermon I preach here in your city. I will not say why, but many demons do not want the Word (Logos) of God preached, even here in this hall.

Please, do not protest. Today we have spoken of tears and the signs of the times. One may say that the crypto-Christians did wrong. Christ Himself gave us the marks of a Christian, and the first is to confess the faith openly.

If you believe, you must confess your faith, even in difficult circumstances. The Lord said that when hard times come, ‘Whoever acknowledges Me before others, I too will acknowledge before My Father in heaven.’

And whoever denies me, I will deny him on the day of judgment before the angels. There is no doubt about that. But you will see how deeply this question concerned the Fathers: there were five hundred thousand crypto-Christians at the time, half a million. It was a huge problem within the Church, one that teachers and Fathers of the Church examined. Now, the Mysteries of God, do not be scandalized by what I am about to say, the Mysteries... Today, Saint Daniel the Stylite, who lived atop a pillar, said, “Do not judge. Do not set yourselves up as judges.”

One alone will judge us: God. He will decide who is a saint and who is a sinner. Only He knows. If we look at the outward act, it must certainly be condemned. But we must also look at the intention, for an act is judged chiefly by why it was done.

Why did they do it? What drove them to it? These are grave questions. So let us leave the judgment of those crypto-Christians to God on the day of judgment. But are there crypto-Christians today? After two world wars, in the twentieth century, the United Nations put into writing that every human being is free to express his faith and worship God. One might think crypto-Christians could no longer exist. Yet they do exist, even in our own century.

Let me give you two or three examples. About ten or fifteen years ago, a man came to my bishopric with his wife. They came in and sat down, and I saw tears in his eyes.

“I live in hiding.” I asked him, as a priest, “What is it? Why are you crying?” He said, “I’m from Pontus.” “You’re from Pontus? But the Pontic Greeks all left. Look, here in Florina, a third of the people are Pontic Greeks. How did you stay behind?” “I live in Pontus,” he said. “I live in Trebizond.” “You live there, in Turkey, among fiercely hostile Turks? How have you survived all this time?” I asked. “Yes, Father. I’m a Christian in secret. My parents left; everyone left. But I loved Pontus.”

He said, ‘I loved Pontus. I loved its flowers, mountains, birds, harbors, and sea. I did not want to leave. So I converted to Islam. I went to the mosque and registered under a Muslim name. People know me there, and I work in a factory. But inside me a coal still burns.’

‘At night,’ he said, ‘my wife and I go downstairs and pray to God. Will God forgive us, Father?’ He wept as he spoke. Look at his tears and his intentions! You who call yourself a Christian without hiding it do not weep, but he does. Then he told me why they had come: ‘Father, we want you to crown us in Holy Matrimony.’

I struggled with what to do. The whole suffering of these Christians came before me. I remembered reading Saint Gregory of Nyssa, who says that God will judge our intentions. I saw the man’s tears and was moved. So I crowned them at night. Did I do the right thing?

Please, stay a little longer.

Do not be troubled; I have your testimony today. They came in tears and returned to Pontus to live there in Christ. “Are there others?” I asked. “There are many,” he said. “How many?” “More than a thousand,” he said. “And we are waiting for spring.” That struck me. “You are waiting for spring?” “Yes, spring. When spring comes, Greece will see it again.” Just listen to what they said! Would you like another example? This one is recent. A few weeks ago, while I was here, a priest called me. I am afraid.

Someone from a village in my diocese came to me and said, “Father, I have a problem.” What was it? A relative of ours had come from Albania. They still have relatives there. There may be six or seven thousand of them.

“Our relatives have come from deep inside Albania, from Tirana,” he said.

“One of them wants to receive Holy Communion. She has gone years and years without it, more than thirty years, she says, and she longs to receive. But she is afraid someone in the village might see her and report her to Tirana.”

“Then my husband and children will suffer for it,” said this woman who longed for God.

What were we to do? It was a difficult question. I thought about it, prayed, and told him: “Let her say she is ill and stay at home. Go to her one night and give her Holy Communion.” Was that right? Yes, but remember what you said earlier.

So the priest gave her Holy Communion. I asked him about it afterward. “She wept,” he told me. “She wept as she received.” Yet some of us receive Holy Communion without shedding a tear. Whoever has no tears should not receive Holy Communion..

We believe this truly is the Mystery of Mysteries. That is my second example. In Albania there are crypto-Christians, all of them. At night they turn on their radios to hear Christian broadcasts from Greece.

At Christmas, they will hear the Christmas services over the radio. And, with God’s help, I intend to set up a radio station in my poor diocese. I am doing it so the crypto-Christians in Albania can hear.

Another man, devoted to the traditions of our fathers, intends to do the same. I would applaud him warmly, but I made a promise and mean to keep it this time. You may applaud another time. When you applaud, I weep.

His name is Nezeritis. He is a remarkable man, originally from Messolonghi. He plans to spend many millions on a powerful radio station, so that the voice of the preacher Augustinos can be heard far and wide.

And other preachers will be heard too. He is here among us, but I will not point him out. I want to keep my promise: please, no applause until I have finished.

There are many crypto-Christians in Russia. For decades believers there have been persecuted. Many have suffered martyrdom; thousands have been held behind barbed wire, some branded insane. Others have borne witness without the world ever learning their names.

Some denied the faith, and even monks were forbidden. Yet there are monks in Russia greater than the monks of the Holy Mountain. They wear ordinary clothes and work in factories.

They say nothing about their faith, but their deeds speak. The communists who work beside them notice. “There is something different about that man,” they say. We monks may seem different because of our cassocks and beards.

Our kalimavkia and cassocks set us apart too. But that man, even when he’s working at the machine, is different from us, they say. He never says a bad word or uses foul language. He doesn’t judge anyone. He works hard and even wins awards for his work.

“That man is a Christian,” they say. They can tell by his deeds. These are crypto-Christians. Now, with perestroika and glasnost, they have a little more freedom.

Well, I have some freedom. We shall see how long that freedom lasts. A Christian who had to keep her faith hidden, that is the woman I mean. I told you to read Tatiana. They shut her away in a psychiatric hospital. She was a wise woman, and she suffered terribly. She wrote a book called “It Is Madness to Be a Christian.” I also recommend another of her books. You will learn a great deal from it. It is called “It Is Dangerous to Speak of God.” Read it; it will bring you to tears. Now, we were talking about Christians who kept their faith hidden.

Now let us return to what you said: that those people were wrong to become crypto-Christians. I tell you that here in Greece, under the sun of democracy, where no one threatens to cut off our heads, there are crypto-Christians too. Some of you are crypto-Christians, not all of you.

I will give you examples.

One, two, three, and then I will finish. There was a sacred custom I remember from my blessed Cycladic village of Lefkes. People had no cars; they had donkeys. When they mounted a donkey, they made the sign of the Cross, for people could fall even from a donkey and be killed. When they boarded a ship, a fishing boat, or a small boat, they made the sign of the Cross then too.

Now tell me: have you seen anyone make the sign of the Cross before getting into a car, a bus, a plane, or a train? No one! Secret Christians. They are ashamed to make the sign of the Cross. Ashamed! Cowardly men, cowardly men.

And then, at midday, the Lord sets a table before you. He satisfies every living thing. As we said this morning, God, our heavenly Father, sets two tables for us: a table of material food and a spiritual table. Everything on the table, the bread, the water, the wine, the fish, the fruit, everything, belongs to God. I spoke about this earlier, so I will not repeat it all. It all belongs to God. Look at Turkey now, lamenting over the crops they sowed there. Swarms of locusts ate them. They came like a thick cloud, so dense that the sky over Ankara turned dark. They stripped the crops bare and left them.

Nothing has happened to them yet. But the time will come, and I have said this before, when we will long for a piece of bread and a drop of water. How ungrateful we are! Do people make the sign of the Cross? No. They just sit there.

As I said this morning, even when they put food in their mouths, they forget Christ, who made them. And punishment will come, because ingratitude is a grave sin. They do not even make the sign of the Cross, except very rarely.

You say of someone, “Is he a secret Christian too? Isn’t he?” Yes, he is. And she is a secret Christian too. She is a Christian, but she hides it. In some places, people’s lives really are at stake. Here, your life is not at stake. Someone might mock you, and you cannot bear even a little mockery. I read a saying of Holtzern in Paul: for a Christian who believes, the judgments and comments of the world are worth as much as a filthy undershirt. This morning I saw a garbage truck on the road. I watched the man at the back pick up a filthy undershirt. He looked at it and threw it into the truck. That is what the world’s judgment is worth. We pay it no mind. Let the world say what it likes. What does God say? That is the judgment that matters. You won’t make the sign of the Cross? Are you a secret Christian? You won’t make the sign of the Cross?

If you will not make the sign of the Cross there, you too are a secret Christian, and of the worst kind. Here is another example. You go into a sitting room, where people are gathered and talking. And how they talk! Their tongues are like serpents, like cobras, as I have said.

They speak against the priest, against the bishop, against everyone. They do it out of ill will. Honest criticism is permitted, but this is malice. And you sit there without saying a word. You do not defend the Church. You do not defend the Church.

And you let the atheists triumph. You’re a crypto-Christian, aren’t you? So there you have one kind of Christian. But if I may bring a little humor into my sorrow, after this gathering today with crypto-Christians of old and of our own time, let me tell you something lighthearted.

Well, perhaps not exactly lighter, but something that struck me. It happened in the north. They have fine luxury restaurants there, where ministers, officials, scholars, and generals dine. A man from up near the border, around Florina, went into one of these restaurants without realizing how grand it was.

So he thought, “I’ll go in and see. They say the food is different there, served on different plates.” He went in, sat down at a table, and they brought him his food. Then this uneducated shepherd from the countryside stood up and made the sign of the Cross with deep reverence. Behind him, people began laughing. The laughter spread from table to table, until everyone was laughing.

When people mocked him, he grew angry. Bang! He kicked at one table after another, five of them, and caused an uproar. They called the police: ‘There is a madman in here! He has turned the place upside down!’ The police surrounded the restaurant and caught him. ‘What happened to you?’ they asked.

‘I made the sign of the Cross, and they laughed at me,’ he said. ‘I will not put up with that.’ The police officer was a decent man. ‘Come along, my boy,’ he said. ‘You are in a city of unbelievers here, not in your village where you can make the sign of the Cross.’

I want to finish with a vision. Holy Scripture speaks of visions. Just as there are genuine coins and counterfeit ones, there are genuine visions and false ones. The visions claimed by these women are false. I believe in visions, but in true visions. And the visions of Holy Scripture are wholly true, especially those in the Apocalypse, the Book of Revelation, seen on the island of Patmos.

What vision was it? He suddenly saw something that terrified him: a lake, a great lake like Lake Prespa. But it was a strange lake. There was no water in it, no fish or anything living there. Instead of water, it was filled with flames, terrible, sevenfold-burning fire.

Then he saw people being thrown into that furnace, into the flames, into the burning lake. This is in chapter twenty-one. He saw sinners falling into it, one after another: sinners who had not repented.

The sexually immoral, men who have sex with men, adulterers, blasphemers, the ungrateful, those who disobey their parents, the whole procession of sin fell into it. And who fell in first? This is striking: the cowardly. Cowardice is a terrible thing. Be courageous, because without courage you will deny Christ. Even now, under a democracy, there are times when we deny Him because we fear the mockery and remarks of unbelievers. Imagine what will happen when those days come.

Shall I say more? Let us leave it there.

It’s curiosity, just curiosity. And that kind of curiosity is no good, no good. Let’s leave it.

If what they call ‘actually existing socialism’ is established in Greece, and that is where we are heading, I do not mean a liberal socialism like that of Sweden or Norway.

I mean ‘actually existing socialism,’ imposed by force. Someone whose name I will not give supports it. He says, ‘We failed because we did not put actually existing socialism into effect.’

His model is the socialism of Albania. If that takes hold here, and that is where we are heading, you will see: overnight an order will be issued saying that anyone who goes to this church will be imprisoned for a week.

They will close churches. They will close churches.

So prepare yourselves to confess the faith and to face martyrdom. The sin here is cowardice. We must be courageous. Those who, in the different circumstances of life, lack the courage to confess our faith commit the sin of betrayal and cowardice. For this, they deserve to be cast into the furnace of fire, which burns without consuming and is never extinguished. That is the sin they commit.

So prepare yourselves to confess Christ and to face martyrdom.

Peter’s sin, his cowardice, lasted only a moment. It was what lawyers call an offense committed in the heat of the moment. You do it on impulse; it is not a lasting condition. A momentary offense, just a moment. May God protect every one of us. Even the holiest person can do such a thing in a moment, what they call an involuntary act. They speak of voluntary and involuntary acts. Peter had said, “I will not deny You. Even if everyone else does, I will confess You.” But Christ told him, “Do not make such bold claims. You will deny Me.”

Before the rooster crowed, Christ was seized and bound. They took Him into the praetorium, into the courtyard of Annas and Caiaphas, at night beneath the stars. Servant girls came up to Peter. “Your accent gives you away,” one said. “You were with the Nazarene.” “No, I wasn’t,” he replied. A second came, then a third. The rooster crowed. “I do not know the man,” Peter said. Then he went out and wept.

He wept bitterly over the sin he had committed. And will we, too, say, “I do not know the man, Jesus of Nazareth”? Days are coming when fearful, terrible things will happen.

Kneel tonight and pray. Saint Daniel, whose feast we celebrate today, grant us tears like the many tears you shed upon your pillar.

From the pillar where you stood so high, look upon sinful humanity. Weep for us too, your sinful and slothful servants. But now let me finish.

The Ascension, the Annunciation... And you, our faithful people, have borne witness. You are new confessors of your faith. I pray that you will continue the struggle: confessors, again and again, even unto death.

I wanted to see all of you here. You are here. You struggled, you prevailed, and you deserve praise.

Well, the matter is confessing the faith. This is essential: we must be Christians openly, not Christians in secret. And even if, as I said before, and I repeat it as I come to a close, no one in your home believes, neither your husband nor your children nor anyone else, and you are the only believer in that house, keep believing in God.

Even if everyone around you, in your city or village, and all of Athens, falls down and bows before the devil, stay there in Athens and do not deny Christ. And if all Greece, God forbid, kneels before the devil and denies Christ, stay in Greece and do not deny Christ.

And if everyone on our planet denies Christ, and only one person remains, do not deny Christ. The Greek will prevail, the Greek will prevail. Jesus Christ is praised and exalted unto all ages. Amen.

And now let us all sing together, all together, “Christ is born.” Come, everyone! With one soul and our hearts turned to God, let our voices rise to the stars, beyond the stars, into the world beyond, where the Ionians are. All together.

Until we meet again.

Παναγία Δέσποινα Θεοτόκη, Άγιοι Άγγελοι και Αρχάγγελοι, Τίμαιε Πρόδρομε, Αποστρόλη Δωδεκάς, Πατέρες και Ιδάσπιες Εκκλησίας, Όσοι και Μάρτερες, οι καλώς αθλήσαντε στις τεχνοθέντες, πείζετε πρεσβεία μπρος τον Κύριον, του ελευθείνεται ψυχά συμμών. Αμήν.

Σεβασμιότατε Πάτερ, ευλαβείς ιερείς, πιστέ λαέ του Θεού. Θα ομίγησουν Πόσοι οραθέται; Αυτή τη φορά θα σας παρακαλέσω το εξής. Θα σας παρακαλέσω το εξής, και να με ακούσετε όλοι. Αυτή τη φορά δεν θέλω χειροκροτήματα.

Άλλοτε ας χειροκροτείτε για να ξυπνούμε αυτούς που κοντεύουν να κοιμηθούν.

Αυτή τη φορά όμως όχι, και θα σας πω το λόγο γιατί όχι. Θα το τηρήσετε μέχρι τέλους αυτό το πράγμα που σας είπα σήμερα.

Είμαι χάρη τη Θεού, ελέη Θεού Είμαι τώρα 21 χρόνια επίσκοπος. Επίσκοπος στα άκρα της πατρίδος. Επίσκοπος στη Φλώρινα, την ηρωική Φλώρινα. Που απέχει μόλις 10 χιλιόμετρα από τα σύνορα. Τη Φλόρινα που συνορεύει με δυο χώρες, την Αλβανία και τη Σερβία, την Ουσλαβία Χώρα όπου οι πιστοί χριστιανοί δίνουν σκληράς μάχες για να μείνει η Φλώρινα στην αγκάλη της πατρίδος μας.

Στη Φλώρινα λοιπόν είμαι και έχω ευθύνες μεγάλας και ιστορικάς.

και ιστορικάς, αλλά τώρα, το έτος αυτό, το χρόνο αυτό, 1η Σεπτεμβρίου άφηκα τη Φλώρινα και βρίσκομαι εδώ μέσα στην πρωτεύουσα της Ελλάδος, διότι εκλήθην συνοδικός να εκτελέσω τα συνοδικά καθήκοντα. Τα δε συνοδικά καθήκοντα, στον αιώνα μας που τα προβλήματα είναι πολύ μεγάλα και ζητούν λύση... Ζητεί λύση ο λαός. Σε αδιέξοδο έφτασε η πατρίς μας, πολιτικά, οικονομικά, ποικίλα θέματα, εκπαιδευτικά, εκκλησιαστικά, ζητεί λύση, όπως λέγει ο δηλωτής εφημέριος, ζητεί λύση και απευθύνεται προς εμάς τους επισκόπους και παρακαλούν και μας δέονται να δώσουμε λύση στα ποικίλα προβλήματα της Ελλάδος. Οι λύσεις είναι ένα κλειδί, αλλά ποιο είναι το κλειδί το οποίο θα λύσει όλα τα προβλήματα και θα ανοίξει διάπλατα τις πόρτες, θα το πούμε άλλοτε. Τώρα μόνο λέγω ότι βαρύνομαι εγώ, γέρων επίσκοπος, μεγάλας ευθύνας.

Ευθύνας για το λαό μου, αλλά και ευθύνας για όλη την Εκκλησία της Ελλάδος. Πόσο είναι το βάρος, πόσο μεγάλη είναι η ευθύνη. Εσείς θα δώσετε ευθύνη για τον άτομό σας, για την οικογένειά σας. Εγώ θα δώσω, και οι επίσκοποι, λόγον για το ποίμνιό μας, για τον λαό μας, για την πατρίδα, για το μέλλον της πατρίδος.

Προσευχηθείτε, αδελφοί, για τους επισκόπους να μας φωτίσει ο Θεός. Στις δύσκολες αυτές τις ημέρες που ζούμε.

Έρχομαι λοιπόν από τη Φλώρινα. Και σε αυτή την εποχή. Στην πρόληνα, στην ερχόμεθα εδώ στην πρωτεύουσα της Ελλάδος Που μια μικρά πόλη που ήτο. Δέκα χιλιάδες ήτανε, τόσο ήτανε. Τώρα είναι μισή Ελλάδα έφτασε εκεί Τέσσερα εκατομμύρια είναι λόγω των λεκανοπεδίων της πατρίδος μας.

Εδώ ή στην πατρίδα. Και θα το νομίζω κι εγώ να ρωτήσω Ποιο το όνομά σου; Οι κοσμικοί, οι άνθρωποι οι οποίοι καυχώνται για πατραγαθία, θα απαντήσουν: ευρίσκεσαι στο κλεινόν άστυ, ευρίσκεσαι στο πτολίεθρο, ευρίσκεσαι στην ένδοξον πρωτεύουσα της ανθρωπότητας, όπου ήκμασαν τα γράμματα και η επιστήμη και η σοφία και η ρητορία, ευρίσκεσαι εδώ στο κλεινόν άστυ.

Κλεινόν άστυ, η γλώσσα του κόσμου, αλλά η γλώσσα του Θεού. Εμείς ρωτούμε όμως και λέγουμε: «Ποιο είναι το όνομά σου;» όπως ρώτησε ο Χριστός. Και το όνομα δεν είναι πλέον το κλεινόν άστυ, δεν είναι πλέον η ωραία πόλη του Περικλέους, που εδρόσιζαν οι αύρες και οι ζέφυροι του Σαρωνικού κόλπου. Καθαρότατος ήταν. Μια από τις πιο υγιεινές πόλεις της Μεσογείου η Αθήνα, υγιεινοτάτη πόλη. Τώρα, με τα αέρια που δημιουργούν τα νέα φύτα, φοβερό.

Το φοβερό νέφος, έγινε το νέφος εδώ της Αθήνας σάβανο που θα σκεπάσει το νεκρό σώμα της Αθήνας. Τι το όνομά σου; Λεγεών δαιμονίων. Όλα τα δαιμόνια μαζευτήκαν εδώ στην Ελλάδα, από την οποία και εκπορεύονται οι Σόριοι στην Ελλάδα, σε όλο τον Ιησμό.

Τι το όνομά σου, Αθήνα; Βαβυλών, Βαβυλών, λόγω συγχύσεως ιδεών. Δεν μπορείς να συναντήσεις δύο ανθρώπους να συμφωνούν. Μόνο συμπλέκονται και διαφωνούν ριζικώς μεταξύ των. Τίον το όνομά σου Σόδαμα και Γόμορα

Προειδοποίησις δε της τιμωρίας την οποία θα υποστούμε κι εμείς ως Σόδομα και Γόμορρα Είναι η σεισμή, τρομερή σεισμή, φοβερή σεισμή Περιτροποιών προεφήτευσε ο Κύριος Όταν γίνουν σεισμοί κατά πόλεις, κατά μέρη, σεισμοί φοβεροί.

Όπως ο σεισμός που συνέβη στην Αρμενία. Στους αγαπητούς μας Αρμένιους αδελφούς, όπου εκατό χιλιάδες ετάφησαν μέσα σε μια μέρα, μια νύχτα, κάτω από τα ερείπια. Και μεταξύ αυτών και χίλιοι Πόντιοι Μικρασιάτες που βρίσκονται εκεί μέσα στην πόλη.

Σεισμός, προειδοποίηση σήμερα. Δεν είναι αυτοί αμαρτωλότεροι από εμάς, δεν είμαστε εμείς καλύτεροι από αυτούς. Όχι, σας υπενθυμίζω αυτό που είπε ο Χριστός στην εποχή του. Ήταν ένας πύργος και έπεσε ο πύργος στην εποχή του Χριστού.

Και επλακώθησαν 18 άνθρωποι, έπεσε ο πύργος. Και είπε ο Χριστός: νομίζετε ότι αυτοί οι 18 άνθρωποι που σκοτωθήκαν κάτω από τα ερείπια του πύργου Ήσαν η μόνη οφηλέτη, η μόνη αμαρτωλή που με το αίμα τους ξόφισαν τις αμαρτίες των Όχι, τους λέει, όχι δεν είναι αυτοί.

Αλλά η τιμωρία αυτή είναι παραδειγματική. Ότι αν δεν μετανοείστε, ομοίως απολύστε Εάν δεν μετανοήσετε, το ίδιο τέλος θα έχετε εσείς όπως είχαν εκείνοι οι οποίοι επλακώθησαν κάτω από τα ερείπια του πύργου.

Εκεί που λέγει ο Χριστός. Και όλοι εμείς οι Έλληνες, εάν δεν μετανοήσουμε, Ομοίως απολύμαθα κάτι Δεν το λέγω, είμαι αμαρτωλός. Δεν το λέγω έτσι βαθύτατα. Δεν είμαι άξιος να φιλήσω τα πόδια σας και των αρχιερέων και των ιερέων και του λαού μας.

Φέρω, αισθάνομαι τα αμαρτήματά μου, την ενοχή μου. Σαν κοινός αμαρτωλός, όταν ένας Παύλος έλεγε ότι ο Χριστός ήλθε στον κόσμο αμαρτωλούς σώσαι, ων πρώτος είμαι εγώ. Αλλά βλέπω και εγώ με τας διόπτρας της Γραφής: κάτι κακό θα έρθει στην Ελλάδα.

Μεγάλο κακό θα έρθει στην Ελλάδα. Εάν μη, Πρωθυπουργοί, Πρόεδροι Δημοκρατίας, Βουλευτές, δεν μετανοήσαμε, ομοίως απολούμεθα. Δεν θα μείνει όρθιος ούτε ο Παρθενών. Και θα είμαστε εμείς συννεκροθάπτες του ιστορικού αυτού έθνους.

Μη γένοιτο. Παναγία Δέσποινα, Άγιοι Άγγελοι και Αρχάγγελοι, Όσιοι και Μάρτυρες, πρεσβεύσατε υπέρ του αμαρτωλού τούτου έθνους.

Εξαιτίας, είμαι ο Συνοδικός και βρίσκομαι στις Αθήνες από 1η Σεπτεμβρίου. Και κατά διαστήματα αναβαίνω στη Φλώρινα για να επικοινωνήσω με τον λαό. Και περισσότερο χρόνο βρίσκομαι εδώ στην Αθήνα για να εκτελέσω τα βαρύτατα καθήκοντα.

Και με αξίωσε ο Θεός να κάνω πέντε κηρύγματα, πέντε κηρύγματα στην αίθουσα αυτή, την προσφιλή αυτήν την αίθουσα, και τα θέματα αυτά δεν ήταν άσχετα. Όλα είχαν ως κεντρικόν άξονα την έντονη διαμαρτυρία του λαού μας εναντίον της ασεβεστάτης ταινίας, της προβολής της ασεβεστάτης ταινίας «Ο τελευταίος πειρασμός». Και είναι άξιος ο λαός που διαμαρτυρήθη.

Εξαιτίας αυτού δημιουργήθηκαν πολλά θέματα και τα ανέπτυξα τα θέματα αυτά. Εάν θυμάστε, η πρώτη ομιλία που έκανα εδώ είναι «Το εστεμμένο θηρίον της Αποκαλύψεως». Είπα δηλαδή ότι η αμαρτία στεφανώνεται πλέον, δεν καταδικάζεται, στεφανώνεται.

Το δεύτερο, η δεύτερη ομιλία ήταν η τακτική του αγώνος, ότι πρέπει να πολεμούμε έξυπνα, νομίμως και κανονικώς. Το τρίτο θέμα ήταν ευχάριστα και δυσάρεστα γεγονότα. Και το άλλο θέμα ήταν ο σιωνισμός και το προτελευταίο θέμα, το προηγούμενο θέμα ήτανε, αυτό θα το θυμάστε πάντοτε, ήτανε απάντηση στους κατηγόρους μας ότι είμεθα τρελοί εξαιτίας ότι πολεμήσαμε την ταινία. Όχι μόνο εγώ αλλά κι εσείς ονομαστήκατε άξεστοι, άξεστοι, τρελοί, ανισόρροπα πνεύματα, ανώμαλα πνεύματα.

Εδώσαμε λοιπόν απαντήσεις, απαντήσεις. Τώρα θα δώσουμε το νέο. Μακρό το προήμιο είναι, μακρό, και θα με κατηγορήσει και εμένα, όπως κατηγόρησαν οι ακροατές τον ιερό Χρυσόστομον: είχε μακρά προήμια. Και εγώ κάνω μακρά προήμια, διότι εφόσον πολλά δε κηρύγματα κάνω, είμαι αναγκασμένος να παραβώ τους όρους, τους νόμους της ρητορικής και να είπω και με παρεκβάσεις ποικίλα θέματα, χωρίς να λησμονώ τον άξονα του κηρυγματός μου. Θα μπω στο θέμα. Όσοι με παρακολουθείτε, έτσι, πολλά θα έχετε αντιληφθεί, ότι τα θέματα τα παίρνω από τρία βιβλία. Το ένα βιβλίο είναι το ανώτερο από όλα τα βιβλία. Δεν υπάρχει κάτω από τα άστρα άλλο βιβλίο ανώτερο από αυτό. Είναι χρυσός άπευθος, καθαρός χρυσός. Είναι ο βασιλεύς των βιβλίων. Αυτό το βιβλίον. Και το βιβλίον αυτό λέγεται η Αγία Γραφή, Παλαιά και Καινή Διαθήκη. Αυτή είναι η Γραφή. Μάλιστα, να ψάχνω να είπω το εγκώμιόν του; Δεν λέγαμε το εγκώμιόν του. Εγώ να πω το εγκώμιον της Αγίας Γραφής; Το είπαν, το είπαν, το είπαν. Το είπαν μικροί και μεγάλοι. Και τα έθνη. Και αρμισιοποίησαν και ρίχνουν και κράξονται ότι δεν υπάρχει άλλο βιβλίον ανώτερον από το βιβλίον. Να περάσει η μέρα νηστική, να περάσει. Αλλά χωρίς Γραφή, όχι. Πρέπει να γίνουμε λαός της Βίβλου εμείς.

Εμείς που έχουμε τη μεγάλη τιμή ότι η Γραφή και η Διαθήκη του Ευαγγελίου του Κυρίου δεν εγράφηκε στα Ρώσικα, ούτε στα Σλαβικά, ούτε στα Βουλγάρικα, ούτε στα Αγγλικά, ούτε τίποτα. Αλλά γράφηκε στην ωραία ελληνική γλώσσα, με την οποία εξεφράστησαν τα υψηλότερα νοήματα.

Παρακαλώ, μην περνάει η μέρα, να περνάει η μέρα χωρίς ψωμί, αλλά χωρίς Γραφή όχι.

Τα εγκώμια της Βίβλου. Αν θέλετε, θα σας δώσω έναν κανόνα σήμερα. Για τον τρίστον κανόνα. Είναι το Ψαλτήριο. Έχει πολλούς ψαλμούς το Ψαλτήριο. Αθωδέμι ψαλμών. Αλλά ο μεγαλύτερος ψαλμός, ο μεγαλύτερος ψαλμός, για να σας κάνω και εγώ ένα προπό, να ρωτήσω: ποιος είναι ο μεγαλύτερος ψαλμός; Είναι ποιος; Ποιος; Όχι, λάθος κάνατε. Λάθος, όχι, ο εκατοστός δέκατος όγδος. Εκατόν δεν άρχισε να το φωνάξει από κάτω. Αυτός το φώναξε. Εκατόν, εκατόν.

Εκατόν δέκα όγδοος είναι ο ψαλμός, ο μεγαλύτερος ψαλμός, που θα τον ακούσουμε, τον ακούνε στην κηδεία μας. Άμεν εδώ, Αλληλούια, Πρεβόμιον Όμο Κυρίου, λοιπόν αυτός είναι ο ψαλμός που είναι εγκόμιον του Νόμου του Θεού Και λέγει εκεί, έχει 178 στίχους, δεν πρόκειται να τον ερμηνεύσω.

Αλλά προς σας λέω, όταν πάτε στο σπίτι σας, θα τον διαβάσετε. Και λέγει εκεί ο ψαλμός αυτός, ο ψαλμός, ότι αρχίζει με τη λέξη: Μακάριος, ευτυχής, ευδαίμων. Ποιος είναι; Είναι αυτός που μελετά το νόμο του Θεού.

Του Θεού όχι απλώς μελετά, αλλά χρησιμοποιεί μια λέξη πολύ σημαντική: «Μακάριοι οι εξερευνώντες τα μαρτύρια αυτού, εν όλη η καρδία εκζητήσουσιν αυτόν». Μακάριοι αυτοί, λέει, που σκάβουν. Το ένδο σκάφτε είναι ρήμα μεγάλο. Σκάβει, όπως ο χρυσός δεν είναι πάνω πάνω, αλλά σκάβουν βαθιά και ανοίγουν τα σπλάχνα της γης και βρίσκουν βράχους, και μέσα βαθιά είναι κρυμμένος ο θησαυρός. Μελέτα, μελέτα.

Μελέτα, μελέτα, να βρεις μέσα βαθιά τα υπέροχα νοήματα. Οι εξερευνώντες τα μαρτύριά σου, το νόμο του Κυρίου. Όχι επιπόλαια μελέτη, βαθιά μελέτη. Εκεί, η γάψα λέει, ως δικαία των λαριγκίμων τα ρηματιά σου Η γάψα, τον όμο σου, τα σεντολά σου, τον λόγο σου Τα σεντολά σου, υπερχρησίων και αργύριων Και ημερατής σου ημέρα και νυχτός Και παλαιότερο, την ομεσάη φτασηκώναντο Και διάβαζαν το Ευαγγέλιο.

Ποιος τώρα, ποιος το κάνει αυτό; Τα μεσάνυχτα, η ώρα του δαιμονίου. Ανοίγουν τα ραδιόφωνα. Οι τηλεοράσεις και μεταδίδουν Πορνός, σκυλό πορνό Και το τέλος του, το τέλος του ψαλμού, ο τελευταίος ψαλμός.

Μου δώσετε αρκετή ώρα σήμερα, έτσι; Θα σας κουράσω. Καλά Μην νυστάξετε. Να, γι' αυτό χρειάζονται τα χειροκροτήματα. Μόνο και τα επιτρέπω, αλλά όχι τώρα σήμερα. Μόνο τα επιτρέπω. Τα επιτρέπω μόνο, επιτρέπω ενίοτε, αλλά αυτό για να ξυπνούμε εκείνους που ρέπουν προς τον ύπνο.

Τώρα, εδώ τώρα, εδώ, το τελευταίο είναι, θα τα ακούσουμε στην κηδεία μας.

Ἐπλανήθην ὡς πρόβατον ἀπολωλός· ζήτησον τὸν δοῦλόν σου, ὅτι τὰς ἐντολάς σου οὐκ ἐπελαθόμην. Συγχώρεσέ με, Θεέ, δεν ξέχασα τον νόμο σου, τις εντολές σου, το Ευαγγέλιό σου, την Αγία Γραφή. Αυτός λοιπόν ο ψαλμός, ο ψαλμός έτσι είναι.

Το θέμα αυτό σήμερα θέλει δάκρυα. Και έπρεπε να έχουμε τα δάκρυα ενός Αγίου που εορτάζουμε σήμερα. Όχι χειροκροτήματα, αλλά δάκρυα. Τα δάκρυα που έχει ένας Άγιος. Και ο Άγιος αυτός είναι ο Άγιος Δανιήλ. Ο Στυλίτης που επάνω σε ένα στύλο ψηλά ανέβηκε. Και έκλαιγε συνεχώς ημέρας και νυχτός. Και ζητεί το έλεος του Θεού. Τα δάκρυά σας σήμερα ζητώ, Χριστιανοί, όχι τα χειροκροτήματά σας. Τα δάκρυά σας, και όχι γιατί κάτι κακό θα συμβεί στον τόπο μας. που έκανε ένας Άγιος και ο Άγιος αυτός είναι ο Άγιος Δανίλ ο στυρίτης που επάνω σε ένα στήρο ψηλά ανέβηκε και έκλαιγε συνεχώς ημέρας και νυχτός και ζήτω έλεος του Θεού τα δάκρυά σας σήμερα ζητώ Χριστιανή όχι τα χειροκροτήματά σας τα δάκρυά σας και όχι γιατί κάτι κακό θα συμβεί στον τόπο μας δεν είναι προφήτης αλλά στυρίζουμε επάνω στις γραφές και στην Αποκάλυψη

Δεν είμαι προφήτης, αλλά στηρίζομαι επάνω στις Γραφές και στην Αποκάλυψη, και στα γεγονότα τα σύγχρονα, όπως είναι οι σεισμοί της Αρμενίας. Και έρχεται το κακό προς τιμωρία αρχόντων και αρχομένων, κλήρου και λαού και όλων ανεξαιρέτως.

Τώρα τα θέματα, όπως αντελήφθησαν εκείνοι που με ακούνε, τα αντλούμε από τρεις πηγές, από τρία βιβλία. Το ένα βιβλίο, όπως είπαμε, είναι η Αγία Γραφή, από εκεί αντλούμε.

Το δεύτερο βιβλίο είναι και αυτό το βιβλίο του Θεού, είναι και το δεύτερο βιβλίο. Είναι η φύσις, ο κόσμος της φύσεως. Διαβάσετε το πρώτο κεφάλαιο της προς Ρωμαίους επιστολής, να δείτε ότι ο Θεός φανερώνεται.

Πού φανερώνεται; Φανερώνεται μέσα εις την κτίση. Η απέραντος δύναμίς του, η σοφία του, η αγαθότης του, φανερώνεται στα χτίσματά του, ένα μόριον ήλιος, ένα άτομο, ένα πετραδάκι, ένα ανθάκι, ένα λουλούδι που ανθίζει και ξηραίνεται αυθημερόν, ένα στρουθίο που πετάει, ένα δέντρο, ένα σπόρο σίτου, όλα διδάσκουν ότι υπάρχει Θεός.

Ευαγγελισμός, όλα αυτά για το βιβλίο της φύσεως που πρέπει συχνά να ανοίγουμε και μελετώμε και ένα τρίτο βιβλίο, το οποίο δεν το γράφουν, το γράφουν πλέον, το γράφει ο άνθρωπος που είναι μικρός Θεός επί της γης, το γράφει ο άνθρωπος και λέγεται ιστορία, ιστορία των εθνών, φοβάμαι λίγο και αυτό με τας πράξεις μας, εκ των οποίων άλλαι πράξεις είναι προς αποφυγή, άλλαι είναι προς μίμηση και ο άνθρωπος φθάνει μέχρι τα άστρα του ουρανού και πίπτει μέχρι τον Άδην και είναι δράμα.

Μάμα, Μίγμα, Σκότος και Βωτός Και η ιστορία είναι διδακτικοτάτη. Είναι διδακτική. Αλλά από όλες τις ιστορίες ξεχωρίζω μια ιστορία. Η ιστορία του μικρού αλλά μαρτυρικού Και εδόξου έθνους της πατρίδων Δύο ιστορίες είναι αξιόλογες.

Μια ιστορία του Ισραήλ, του περιουσίου λαού. Και η κατόπιν ιστορία έρχεται, ιστορία του ελληνικού έθνους, που αριθμεί ζωή τριών χιλιάδων ετών.

Να διαβάσετε, το μελετούσαν άλλοτε και εγεννούσε ήρωας το βιβλίον αυτό, είναι ιστορία που έγραψε ο Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος, Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, 5 to 6 τόμοι, σας συνιστώ να μελετήσετε το βιβλίον αυτό.

Ένας δεσίχρονος συγγραφεύς διάλεξε ως μέλισσα από το βιβλίον αυτό το μεγάλο τα ωραιότερα διδάγματα και έγραψε βιβλίον, τα διδακτικότερα διδάγματα της ιστορίας του έθνους, του ελληνικού έθνους. Από εκεί λοιπόν αντλούμε αυτή την ιστορία.

Τώρα λοιπόν άλλοτε εγώ παίρνω από τη Γραφή, άλλοτε παίρνω από τη Φύση, άλλοτε παίρνω από τα βιβλία, την ιστορία, την Παγκόσμια και ιδιαίτερα από την Ελλάδα. Απόψε θα με επιτρέψετε να πάρω το θέμα από την ιστορία του ελληνικού έθνους.

Είναι με μαύρες σελίδες, γράψαμε και λευκές σελίδες εμείς, ωραίες σελίδες γράψαμε, αφάντες σελίδες, αλλά γράψαμε και μαύρες σελίδες, έχει το γένος μας μαύρες σελίδες και μια μαύρη σελίδα είναι αυτή η οποία γράφει η Τουρκοκρατία.

και το λέω από τώρα το θέμα είναι ή κρόπτη ή κρυπτοχριστιανή

Περάσαμε το Αιγαίο Πέλαγος, το ωραίο Αιγαίο Πέλαγος και φτάσαμε στη Σμύρνη, φτάσαμε στη Μικρά Ασία, φτάσαμε στον Πόντο, στα ωραία αυτά αλησμόνητα, ξεχασμένες πατρίδες τις λέει ο κόσμος. Εμείς δεν τις λέμε ξεχασμένες πατρίδες, αλησμόνητες πατρίδες! Δεν θα ξεχάσουμε.

Δεν θα ξεχάσουμε. Στον ποταμό Βαβυλώνος εκεί καθίσαμε και κλάψαμε, εν τω μνησθήναι ημάς της Σιών. Δεν θα ξεχάσουμε. Μικρά Ασία και Πόντο και ευλογημένες χώρες ανέκαθεν ελληνικές. Από της εποχής του Ομήρου ήταν ακόμα. Όλες οι πόλεις οι ένδοξες. Ιδίως επί Μεγάλου Αλεξάνδρου. Εκεί κυριαρχούσε πλέον η ελληνική γλώσσα και ο πολιτισμός. Και ήταν όπου να πηγαίναμε, συναντήσαμε τα στοιχεία, τα δείγματα του ελληνικού πολιτισμού. Ποια πρώτη και ποια δεύτερη πόλη να έρθει.

Απόγει να ενθυμηθώμε, εκεί λοιπόν και όταν πλέον ήρθε ανέτελο ήλιος και όταν πλέον διελύθησαν τα μαύρα σύννεφα της πλάνης και αμαρτίας και όταν ήρθε στη Μικρά Ασία ο Χρυσαετός, Χρυσαετόν τον ονομάζω ο χρυσαετός ήταν, χρυσαετόν εγώ στην Πίνδο να πετάει ψηλά ψηλά, να διαγράφει φωτεινούς κύκλους, Χρυσαετόν ονομάζω τον Απόστολο Παύλο.

Ήρθε στη Μικρά Ασία και εκήρυξε το Ευαγγέλιο και περιόδευσε από άκρο εις άκρο και ίδρυσε τις πρώτες εκκλησίες και αφήκε μνημεία αθάνατα που θα μαρτυρούν εις αιώνας αιώνων ότι η Μικρά Ασία ήταν χώρα ελληνική.

Διαβάσατε την προς Εφεσίους επιστολή, διαβάσατε την προς Κολοσσαείς επιστολή, διαβάσατε τις επιστολές προς Γαλάτας. Η Δεγκαλάτα πρωτεύουσα της Γαλατίας είναι η Άγκυρα, μες στην Άγκυρα ήταν χριστιανοί, γράφουν προς τα ευθύ Έπειτα ήρθαν, κήρυξε ο Ιωάννης ο Ευαγγελιστής, ο Ανδρέας ο Απόστολος, ήρθαν, κήρυξαν μεγάλοι μάρτυρες, ομολογητές.

Ποια πόλη δεν έχει μάρτυρες; Εκεί η Νίκαια, τώρα συνοπίρωσε πριν χίλια χρόνια και ο Άγιος Νικέας ο Γρηγός, ο Γεώργιος ξέρει και ωραίο βιβλίο. Η Νίκαια, η παλιά Νίκαια, και στην Νίκαια εκεί είναι δύο σύνοδοι, πρώτη και τελευταία σύνοδος. Η μεν πρώτη συνέταξε το σύμβολο της πίστεως, το Πιστεύω, η δε τελευταία σύνοδος τίμησε τας Αγίας Εικόνας. Νίκαια λοιπόν, εκεί η Νίκαια.

Στην Καισάρεια ο Μέγας Βασίλειος, στη Νύσσα εκεί ο Άγιος Γρηγόριος, ο Γρηγόριος ο Νύσσης, παντού. Στη Σμύρνη ο Πολύκαρπος, ο πρώτος επίσκοπος μάρτυρας στη Σμύρνη. Και ο τελευταίος επίσκοπος μάρτυρας, ο Χρυσόστομος Σμύρνης, που με το αίμα του έβαψε τα καλντερίμια της Σμύρνης.

Μάρτυρες, προφητείες, αληθινές προφητείες, ότι ο τελευταίος θα μαρτυρήσει και εμαρτύρησε. Εκεί πέρα στη Σεβάστεια οι σαράντα μάρτυρες, που τους γυμνούς τους ξάπλωσαν επάνω στη λίμνη, την παγωμένη λίμνη.

Και είπαν, δρομήσου χειμάνου γλυκής ο Παράδεισος, μέσα όπου να πάμε και να σκαλίσουμε τα εδάβη της Όπου να πάμε θα συναντήσουμε κόκκαλα ηρώων και μαρτύρων, εγκατεσπαρμένα από άκρου εις άκρον.

Ξεχασμένες πατρίδες, όχι αλησμόνητες πατρίδες. Και είμαι βέβαιος ότι πολλοί από εσάς είστε από τα ευλογημένα... Το 1/5, το 1/4 της Ελλάδος, 2 εκατομμύρια, έρχεται, έλκει την καταγωγή από τα ευλογημένα μέρη. Ο παππούς σας, η γιαγιά σας, αυτό από εκεί πέρα. Κήπος ήτανε, ωραίος κήπος. Περιβόλι του Χριστού ήτανε. Δεν ήταν μόνο το Άγιον Όρος περιβόλι του Χριστού μας.

Ξεχασμένες πατρίδες, όχι αλληλμάντες πατρίδες Καλαιολεκίζει, μακάρι να ζούσανε οι καλόγεροι του Αγίου Όρους όπως ζούνε οι καλόγεροι, οι χριστιανοί του Πόντου και Μικράς Ασίας και λοιπά. Ζούσαν βίον αυστηρόν, τηρούσαν τας νηστείας, όλα τα ιερά και τα θέσμια και είχαν χτίσει τρία περίφημα μοναστήρια, ερείπια πλέον.

...πλέον όπως το Σουμελά, το Περιστερεώτα και αυτά τα πράγματα που είναι εκεί μέσα, τα μοναστήρια αυτά εκοιμάτιζε ελληνικής η μέσα ο ελληνισμός και ο χριστιανισμός.

Κήπος ωραίος, περιβόλι ωραίο. Τώρα πάει ο κήπος, τον χάσαμε τον ωραίο κήπο αυτό. Έπνευσε τα ευώδια, ευώδια, άνθη εύοσμα, άνθη του παραδείσου ήταν. Τι γίνεται; Έχω δει κάποτε σε κάποια περιοδεία, περνώ, βλέπω έναν κηπουρό να κλαίει. Γιατί κλαίει;

Είχε ένα ωραίο περιβόλι. Και μετά λοιπόν το πρωί ξύπνησε. Κατ' ουράδι το περιβόλι ήταν ξηραμένο. Λίβας Κάτω από την Αφρική, καυτικός λίβας. Έκαιγε, τα μάρανε τα λουλούδια όλα. Κι έκλειε ο Κυπρός Και εμείς έτσι κλαίμε.

Διότι ο κήπος αυτός, ωραίος, Ο τοέκλεκτον αυτομέρος Βρετανής Αυτοκρατορίας Το κάχημα του ελληνισμού Εξηρώθη κάτω από το λιβόρι Λίβας τρομερός έπνευσε. Και ο λίβας, ο τρομερός, είναι ένα όνομα, ο Μωάμεθ.

Αυτός ο Αντίχριστος, αυτός κατά τον 7ο αιώνα ήρθε εκεί και ήρθε ως σύνθημα όχι την ελευθερία, την βία, τσεκούρι και φωτιά, και ήρθε μέσα ως λίβας και τότε οι χριστιανοί απέναντι του κινδύνου αυτού Διαιρέθησαν σε τρεις κατηγορίες.

Έμειναν πρώτα οι πιστοί, ας είναι αιωνία τους η μνήμη, δεν αλλάζω πίστη. Δεν αρνήθησαν τον Χριστό, αλλά έμειναν πιστοί και αφοσιωμένοι στη θρησκεία των πατέρων τους. Και έχουμε νεομάρτυρας που, αν καθίσει, καθίσει, δεν βγήκε αυτό το βιβλίο ακόμα.

Εάν καθίσει κανείς και συλλέξει, θα έχουμε τους νεομάρτυρας της Μικράς Ασίας, του Πόντου. Πλήθος, νέφος, αστέρια καινούργια που σε λαγίζουν στους ουρανούς της πατρίδας μας. Ο αστερισμός των μαρτύρων, αιωνία αυτών η μνήμη, πιστοί έμειναν.

Αλλά οι άλλοι, πολλοί, είναι και οι άλλοι που αρνήθησαν τον Χριστό, εξισλαμίστησαν. Κάτω από τον φόβο, κάτω από τα μαρτύρια, κάτω από το γιαταγάνι. Άρχισαν να αρνούνται τον Χριστό. Είναι ο εξισλαμισμός, μεγάλο κακό, συμφορά μεγάλη.

Όπως το παιδομάζωμα, όπως η γεννήτσαρη, όπως όπως Λέγει ένας περιηγητής, περιόδευσε, λέει, τα μέρη αυτά. Και πήγε σε ένα χωριό τα Χριστούγεννα. Και ήταν μεγάλο το χωριό και είχε τέσσερις χιλιάδες κατοίκους.

Και πάει τα Χριστούγεννα και βλέπει μέσα καμιά δεκαριά μόνο άντρες και καμία πινταριά γυναίκες. Τι έγινε; Οι άλλοι πού είναι; Έκλαψε ο παπάς, έκλαψε και ο περιηγητής ότι χθες, λέει, χθες, χθες, όλο το χωριό ετούρκεψε, ετούρκεψε, ετούρκεψε όλο το χωριό και έμειναν μόνο κάτι γυναίκες, Μυροχώρα γυναίκες και δεκαπέντε μόνο άνδρες του Ιησού Χριστού Θεού, τέτοιο, και Αλβανία ήταν όλη η Αλβανία, ήταν όλοι οι χριστιανοί, όλοι οι χριστιανοί ήταν, το Ιλλυρικό που λέγει ο Απόστολος Παύλος ότι κήρυξε, αλλά δεν κήρυξε συμφορά ο Λίβας, ο εξ Αραβίας Λίβας ο Μωάμεθ και αισθάρωσε των ωραίων τύπων της βορείου του Ιλλυρικού, του Ιλλυρικού και μαράνθησαν και αν έμειναν τριακόσιες χιλιάδες Έλληνες, έμειναν.

Έμειναν χριστιανοί, έμειναν χάρη στο κήρυγμα ενός νέου ιεραποστόλου και ιερομάρτυρος, του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού, αυτοί που μείνανε εγγόνια και δισέγγονα του Κοσμά του Αιτωλού που έσπειρε τον Λόγο του Θεού.

Ο εξισλαμισμός, απέραντοι λοιπόν, πρώτα είναι οι πιστοί, έπειτα ο εξισλαμισμός που έλαβε μεγάλη έκταση και τρίτον τώρα ένα είδος μιγάδων, ένα είδος μεικτών, φωτός και σκότους, ούτε φως ούτε σκότος, είναι οι κρυπτοχριστιανοί.

Κρυπτοχριστιανοί, τι ήσαν οι κρυπτοχριστιανοί; Αυτοί αγαπούσαν τον Χριστό, τον αγαπούσαν με σφοδράν αγάπη, και τι έκαναν; Αναγκαστήκανε, σου λέει τι να κάνουμε τώρα, προσποιήθηκαν, υπεκρίθησαν επ' αγαθώ, υπεκρίθησαν ότι είναι, εδέχθησαν, εδέχθησαν να υποστούν περιτομή, εδέχθησαν να φορέσουν σαρίκι, εδέχθησαν να πάνε στο τζαμί, εδέχθησαν να κάνουν ομολογία, εδέχθησαν να ομολογήσουν τον Μωάμεθ, εδέχθησαν όλα αυτά εξωτερικώς, εσωτερικώς ήτανε χριστιανοί μες στα βάθη της καρδιάς χριστιανοί και τη νύχτα κατεβαίνανε κάτω, τη νύχτα, στο υπόγειο του σπιτιού τους.

...του σπιτιού τους και έβγαζαν από τα σεντούκια και μέσα από τις κρυψώνες την εικόνα της Παναγίας, την εικόνα του Προδρόμου, την εικόνα των Αγίων και έκλαιγαν και αναστέναζαν και προσεύχονταν στον Θεό.

Αυτοί ήταν οι κρυπτοχριστιανοί. Έκαναν καλά; Έκαναν καλά, ερωτώ; Αλλά θα δείτε όμως, θα μετανοήσετε γι' αυτό που είπατε τώρα, θα μετανοήσετε ύστερα, τώρα το σημειώνω, φωνάξετε όλοι καλά. Δεν σας καταλαβαίνω; Καταλαβαίνω, αλλά θα μετανοήσετε γιατί είπατε καλά.

Αν έρθετε, θα το πούμε, μην βιάζεστε. Αφού μου δώσετε δυο-τρεις ώρες, θα περιμένω και εγώ λίγο, θα τα εξετάσουμε. Τελευταίο κήρυγμα είναι που κάνω. Ζήτημα να ξανακηρύξω εδώ στην πόλη σας. Δεν λέω το μυστικό, δεν λέω γιατί πολλά δαιμόνια δεν θέλουν να κηρύσσεται ο Λόγος του Θεού ούτε εδώ στην αίθουσα.

Λοιπόν, εμένα μην διαμαρτυρήσετε, παρακαλώ, είπαμε τώρα σήμερα δάκρυα, σημεία των καιρών. Λέγεται ότι δεν έκαναν σωστά, δεν έκαναν καλά. Γνώρισμα Χριστιανού είναι ένα, δύο, τρία, τα είπε ο Χριστός. Γνώρισμα πρώτο του Χριστιανού είναι η ομολογία της πίστεως.

Πιστεύεις, θα ομολογήσεις. Υποδείκας συνθήκας, το είπε ο Κύριος. Όταν θα φτάνουν δύσκολοι χρόνοι, λέει, πας ουν οστις ομολογησει εν εμοι εμπροσθεν των ανθρωπων, ομολογησω καγω εν αυτω εμπροσθεν του πατρος μου του εν ουρανοις.

Και όποιος με αρνηθεί θα τον αρνηθώ, εν ημέρα κρίσεως ενώπιον των αγγέλων. Δεν χωρεί καμία αμφιβολία, αλλά θα δείτε το πνεύμα των πατέρων που απασχόλησε πολύ, γιατί 500 χιλιάδες ήταν, χιλιάδες, μισό εκατομμύριο ήταν οι κρυπτοχριστιανοί στην εποχή εκείνη. Ήταν μεγάλο πρόβλημα, τεράστιο πρόβλημα μέσα στην Εκκλησία, το οποίο εξέτασαν διδάσκαλοι και πατέρες Εκκλησίας. Τώρα τα μυστήρια του Θεού, να μην σκανδαλιστείτε αυτό που θα πω, τα μυστήρια... Σήμερα ο Άγιος Δανιήλ, ο στυλίτης που ανέβαινε πάνω, έλεγε: «Μη κρίνετε, μη γίνεστε κριτές».

Ένας θα μας κρίνει, ο Θεός, και αυτός θα αποδώσει και αυτός θα πει ποιος είναι ο Άγιος και ποιος είναι ο αμαρτωλός. Μόνο αυτός ξέρει. Εάν κοιτάξουμε όλη την πράξη, ασφαλώς είναι καταδικαστέα. Αν κοιτάξουμε την πρόθεση, μια πράξη κρίνεται κυρίως από την πρόθεση.

Γιατί το κάνεις; Γιατί γίνεται αυτό; Υπόθεσης εκτιμάται είναι μεγάλο και συνεπώς αφήσουμε στην κρίση του Θεού να εκφέρει εν ημέρα κρίσεως την ημέρα εκείνη κρυπτοχριστιανοί ήσαν αυτοί. Τι ήταν; Ερώτημα: υπάρχουν σήμερα κρυπτοχριστιανοί; Καλά, βέβαια στον αιώνα τον 20ό, που έγιναν δύο παγκόσμιοι πόλεμοι για να γράψουν στα χαρτιά ως άρθρο του ΟΗΕ ότι ο πας άνθρωπος, είτε μαύρος είτε άσπρος είτε κόκκινος είτε κίτρινος είτε υπέρυθρος, ότι είναι ελεύθερος ή έχει, είναι ελεύθερος να εκφράζει, να λατρεύει τον Θεό του, θα περίμενε κανείς να υπάρχουν; Ενώ υπάρχουν κρυπτοχριστιανοί, και όμως υπάρχουν κρυπτοχριστιανοί στον αιώνα μας.

Θα σας φέρω δύο-τρία παραδείγματα, θα σας αναφέρω. Πάνε τώρα καμιά δεκαριά χρόνια, δεκαπέντε χρόνια, πάλι στη Μητρόπολή μου, να, και έρχεται ένας με τη γυναίκα του, μπαίνει μέσα, κάθεται, τον βλέπω δακρυσμένο.

Είμαι κρυμμένος. Υπηρετικό πράγμα το λέω, τι έχεις, γιατί δακρύζεις; Λέει, εγώ είμαι από τον Πόντο, λέει. Στον Πόντο είσαι; Καλά, οι Πόντιοι φύγανε όλοι. Φύγανε όλοι οι Πόντιοι. Να εδώ, η Φλώρινα, το έντριτο είναι Πόντιοι, η μικρά σε άφερε. Πώς εσύ έμεινες; Στον Πόντο, λέει, μένω. Στην Τραπεζούντα μένω. Εκεί μένεις εκεί, μέσα στην Τουρκιά, μέσα στους φανατικούς Τούρκους, και πόσοι σε κλαδέψανε, λέω, ακόμα; Α, ναι, πάτερ, είμαι κρυπτοχριστιανός. Φύγανε, έφυγαν οι γονείς μου, φύγανε όλοι. Εγώ αγαπούσα τον Πόντο.

Αγαπούσα τον Πόντο, αγαπούσα τα λουλούδια, τα βουνά, τα πουλιά, τα άνθη, όλα αγαπούσα, λέει, τα λιμάνια, τις θάλασσες, δεν ήθελα να φύγω. Και είπα ας κάνω το χώρο, ετούρκεψα και πήγα στο τζαμί και δήλωσα το όνομα και είναι γνωστός και εργάζομαι σε ένα εργοστάσιο, αλλά έχω κάρβουνο αναμμένο με κερί, με κερί.

Τη νύχτα, λέει, κατεβαίνω με τη γυναίκα μου, να και η γυναίκα μου, και κάνω προσευχή και παρακαλώ τον Θεό. Θα μας συγχωρήσει ο Θεός, Πάτερ μου; Να δάκρυ, να δάκρυ, να υπρόθεσες, να υπρόθεσες, εσύ ο κρυπτοχριστιανός δεν δακρύζεις, αυτός κλαίει, λέει. Και είδαμε εδώ, τι θέλει τώρα εδώ; Θέλαμε να μας στεφανώσεις, Πάτερ μου.

Εγώ σκέφτηκα τότε, πάλεψα κι εγώ, παρουσιάστηκε όλο το δράμα των Χριστιανών και τέλος είπα, σκέφτηκα, διάβαζα τον Άγιο Γρηγόριο Νύσσης που λέει ο Θεός θα κρίνει την πρόθεση. Είδα τα δάκρυά του, συγκινήθηκα και τους εστεφάνωσα τη νύχτα σε μια επίσηη. Έκανα καλά;

Σας παρακαλώ μην φύγετε κοντά.

Μη σε γεγοντάτε, έχω τη συμμαρτυρία σας σήμερα, και έφεραν και οι δακρυσμένοι και επέστρεψαν στον Πόντο για να κάνουν να ζήσουν εκεί ως Χριστός. Είναι, λέω, άλλη ρώτησα, είναι, λέει, πολλοί, λέει, είναι. Πόσοι; Πάνω από θηλίμα, θα λέει. Και περιμένουμε την άνοιξη. Μου έκανε εντύπωση: «Την άνοιξη περιμένετε;» «Ναι, την άνοιξη. Θα δει η άνοιξη, θα δει και πάλι η Ελλάδα». Άκουε εκεί πέρα τι λόγια είπαν. Θέτε άλλο; Αυτό είναι στερενό. Προμία σε εβδομάδες ήμουν εδώ. Με πήρε ένας παπάς, γιατί φοβάμαι.

Από ένα χωριό της επαρχίας μου. Μου λέει: «Πάτερ μου, έχω ένα πρόβλημα». Ποιο πρόβλημα; Ήρθε από την Αλβανία μια συγγενής μας, γιατί έχουν συγγενείς αυτοί. Μπορεί πρώτα. 6 to 7 χιλιάδες έχω, μπορεί πρώτα.

Ήρθαν συγγενείς μου μέσα. Τα Τίρανα μέσα βαθιά. Και Λέει

θέλει να κοινωνήσει. Χρόνια, χρόνια και χρόνια. Έχει, λέει, πάνω από τριάντα χρόνια να κοινωνήσει και θέλει να κοινωνήσει, να κοινωνήσει, λέει, ο Θεός. Ναι, λέει, φοβάται, λέει, μήπως κανένα μάτι στο χωριό τη δει και μαρτυρήσει στα Τίρανα και γράφτηκα.

Και θα απολύσω τον άντρα μου και τα παιδιά μου λέει ο Θεοποθούς

Λέω, τι θα κάνουμε; Μου λέει, πρόβλημα. Εγώ το σκέφτηκα, έκανα την προσευχή μου και το είπα. Να προσποιηθεί ότι είναι ασθενής, να μείνει στο σπίτι της και να πας μια νύχτα να την κοινωνήσεις. Έκανε καλά, ναι, αλλά αυτό έχει τα τίτσα μου και όπως είπατε.

Λοιπόν, την κοινώνησε και κοινώνησε, μου λέει ο παπάς, τον ερώτησα, και έκλαιγε, έκλαιγε όσο κοινωνούσε. Που κανείς μωμάς θα κοινωνήσει και δεν θα κλάψει Και όποιος είναι χωρίς δάκρυα δεν πρέπει να κοινωνάει.

Αλλά πιστεύουμε ότι είναι όντως μυστήριο των μυστηρίων. Λοιπόν, αυτό είναι το δεύτερο. Και αυτό είναι μέσα στην Αλβανία, εκεί είναι κρυπτοχριστιανοί, όλοι κρυπτοχριστιανοί είναι. Και τη νύχτα ανοίγουν τα ραδιόφωνα να ακούσουν, κάνει ένα ραδιόφωνο της Ελλάδος για να ακούσουν τα χριστιανικά.

Και τώρα τα Χριστούγεννα δεν θα ακούσουν τα Χριστουγεννιά, θα τα ακούσουν από τους ραδιοφωνικούς σταθμούς. Και εγώ με τη βοήθεια του Θεού θα εγκαταστήσω ραδιοφωνικό σταθμό στο πτωχό μου. Και αυτό το κάνω μόνο και μόνο για να ακούει η Αλβανία, οι κρυπτοχριστιανοί.

Θα κάνω, αλλά και εγώ από αυτό θα κάνω, θα κάνει κι ένας άλλος ζηλωτής των πατρώων παραδόσεων. Θα τον χειροκροτούσα θερμώς, αλλά δεν θέλω, θα τηρήσω τον όρο αυτή τη φορά. Άλλοτε χειροκροτάτε, δεν πειράζει, εγώ τα χειροκροτάτε, εγώ κλαίω.

Λοιπόν, αλλά το θέμα είναι ότι είναι ένας Νεζερίτης λέγεται, σπουδαίος, Μεσολογγίτης το γένος. Ο οποίος θα διαθέσει πολλά εκατομμύρια και θα κάνει ένα σπουδαίο ραδιοφωνικό σταθμό για να ακούεται η φωνή του ιεροκήρυκος Αυγουστίνου σε όλες τις λακαροπαίδιες.

Και όχι μόνο του ιεροκήρυκος, αλλά και άλλων. Εδώ μέσα είναι. Αλλά δεν τον παρουσιάζω γιατί θέλω να τελειώσω τον όρο μου. Ό,τι έχει, όχι χειροκροτήματα παρακαλώ, μέχρι τέλος να τελειώσετε τον όρο μου.

Λοιπόν, κρυπτοχριστιανοί, πλήθος κρυπτοχριστιανών υπάρχουν στη Ρωσία που επειδή το 18 to 70 έτη προμερώνε, απέλησαν, απέλησαν, απέλησαν, απέλησαν. Και πολλοί μένουν μαρτύρησαν και 11.000 στα συρματοπλέγματα ως παράφρονες και λοιπά που δεν μαρτύθηκαν ως ολδονίκια.

Και άλλοι αρνούντανε, αλλά και μέσα και καλόγερο δεν επιτρέπανε. Και όμως υπάρχουν στη Ρωσία καλόγεροι ανώτεροι από τους καλογέρους του Αγίου Όρους. Διότι φορούν πολιτικά και δουλεύουν στα εργοστάσια μέσα.

Και δεν μιλάνε καθόλου, αλλά μιλάνε με τα έργα τους. Και τους βλέπουν οι άλλοι, οι κομμουνιστές. Λέει, μωρέ εκεί, όντως, τι πέρα, λέει, μωρέ, διαφέρει από μας. Εμείς διαφέρουμε από το ράσο μόνο, από τα γένια μας.

Διαφέρουμε και από τα καλυμμαύχια μας και τα ράσα μας. Λοιπόν, αυτός, λέει, και μέσα που είναι εκεί που δουλεύει στη μηχανή, περίεργος άνθρωπος, λέει, είναι, διαφέρει από εμάς, λέει, κακό λόγο δεν λέει, αισχρολογία δεν λέει, δεν κατακρίνει, εργάζεται, εργατικός, παίρνει βραβεία εργασίας, βραβεία γι' αυτό.

Μωρέ, είναι χριστιανός, λέει, αυτός, λέει, από τα έργα του. Κρυπτοχριστιανοί. Τώρα έχουν μια άνεση, με την Περεστρόικα και την Γκλάσνοστ και λοιπά, ανέβατος.

Λοιπόν, έχω κάποια άνεση, θα δούμε πόσα δικαιώματα θα διαρκήσει η άνεση. Κρυπτοχριστιανή. Αυτή λοιπόν είναι η χριστιανή. Θέτε να διαβάσετε, σας είπα και να διαβάσετε την Τατιάνα. Την κλείσανε γιατί στο φρενοκομείο την κλείσανε. Σοφή η γυναίκα, μαρτύριο. Έγραψε, σας είπα να διαβάσετε, «Η τρέλα είναι να είναι κανείς χριστιανός». Έγραψε και ένα άλλο βιβλίο, το συνιστώ να το διαβάσετε, θα δείτε πολλά πράγματα. Λέγεται, λέγεται, «Είναι επικίνδυνο να μιλάς για τον Θεό». Διαβάστε το, να κλάψετε. Καλά, είπαμε για τους κρυπτοχριστιανούς.

Τώρα θα δούμε, τώρα θα πληρώσει τα κρυβά. Αυτό που είπατε ότι δεν έκαναν καλά. Δεν έκαναν καλά να γίνουν κρυπτοχριστιανοί. Εγώ λοιπόν σας λέγω ότι κάτω από τον ήλιον της Δημοκρατίας, κάτω από την πατρίδα μας που δεν μας κόψαν τα κεφάλια, Υπάρχουν στην Ελλάδα κρυπτόχριστοι αλλοί Και εσείς κρυπτοχριστιανοί, όχι όλοι σας.

Θα σας φέρω περιπτώσεις.

Μία, δύο, τρεις και τελειώνω το λόγο. Λοιπόν, σας παρακαλώ, συνήθεια ιερά, ιερά συνήθεια που την πρόλαβα στο χωριό μου, το ευλογημένο χωριό, το κυκλαδίτικο χωριό στις Λεύκες, έβλεπα τους ανθρώπους που δεν είχαν αυτοκίνητα, γαϊδουράκια είχαν και όταν έμπαιναν στο γαϊδουράκι επάνω κάνανε το σταυρό τους, γιατί πόσοι ανέβηκαν στο γαϊδουράκι και σκοτωθήκανε. Μπαίνανε στο βαπόρι, που ταξιδεύουν στα καΐκια, στις βάρκες, το σταυρό τους κάνανε.

Τώρα πέστε με αν είδατε σε αυτοκίνητο, μέσα λεωφορείο, αεροπλάνο και σιδηρόδρομο να κάνει το σταυρό του να μπει. Κανένας! Κρυπτοχριστιανοί. Ντρέπονται να κάνουν το σταυρό τους. Ντρέπονται, κρυπτοχριστιανοί. Δειλικιάν ανδροί. Δειλικιάν ανδροί.

Δε τέλος της περίπτωσης, το μεσημέρι, κάτω στο τραπέζι, σου στρώνει ο Κύριος τράπεζα, εμπιπλάς παν ζώον, όπως είπαμε το πρωί, ότι ο Θεός, ο Ουράνιος Πατέρας μας, στρώνει δύο τραπέζα, το υλικό τραπέζι και το πνευματικό τραπέζι. Το υλικό τραπέζι, ό,τι είναι στο τραπέζι επάνω, το είπα το βράδυ, να το πρωί, να μην τα επαναλαμβάνω, το ψωμί, το νερό, το κρασί, τα ψάρια, τα φρούτα, τα πάντα, του Θεού. Του Θεού είναι, όλα του Θεού είναι, λοιπόν του Θεού είναι αυτά. Βλέπε τώρα που κλαίει η Τουρκιά, δεν κλαίει γιατί η Τουρκιά, τα σπαρτά που σπείρανε εκεί, τα φάγε, πίεσ' τα, σμήνος, σμήνος, σύννεφο πυκνό, εμαύρισε ο ουρανός στην Άγκυρα από ακρίδες, θερίσανε, τα θερίσανε, τα άφησαν.

Δεν έφτιαξαν τίποτα ενώσαν. Θα έρθει η ώρα που, το είπα και το επαναλαμβάνω, θα πούμε το ψωμί ψωμάκι και το νερό νεράκι. Αχάριστος άνθρωπος, αγνώμων άνθρωπος, κάνουν τον σταυρό τους; Τίποτα, τώρα κάθονται έτσι.

Και όπως είπα το πρωί και το επαναλαμβάνω, την μπουκιά στο στόμα και το χριστόπλαστη μάλλον. Και με θάξη τιμωρίας, γιατί η αχαριστία είναι το μεγαλύτερο. Ούτε σταυρό κάνουν, σπανίως, δεν κάνουν σταυρό.

Λέτε άλλοι, κρυπτοχριστιανός κι αυτός; Δεν είναι κρυπτοχριστιανός; Όχι, είναι κρυπτοχριστιανός. Κρυπτοχριστιανή είναι αυτή, είναι κρυπτοχριστιανή, είναι, είναι, χριστιανή είναι, και ότι είναι κρυπτοχριστιανή, γιατί εκεί είναι άλλοι, εκεί δίνει μόνο να παίζει το κεφάλι τους, ενώ δεν παίζει το κεφάλι τους. Είναι ειρωνικό, θα σε ειρωνευτεί, μια ειρωνία δεν υποφέρομαι. Και λέγει ο Χόλτζερν στον Παύλο, το διάβασα τον Παύλο, ότι για το χριστιανό που πιστεύει οι κρίσεις του κόσμου, τα σχόλια του κόσμου έχουν αξία όσο ένα βρωμερό υποκάμισο. Όσο αξία είναι βρωμερό υποκάμισο. Να, κοίταζε το πρωί που πήρα στον δρόμο, ήταν τα αυτοκίνητα που μαζεύουν τα σκουπίδια, και κοίταζε ένα και από πίσω, και έτσι κοίταζα τον οδηγό του αυτοκινήτου, και βρήκε ένα, ένα βρωμερό υποκάμισο. Και νόμιζα το κοίταξε καλά καλά και το πέταξε μέσα. Όσο αξίζει ένα βρωμερό υποκάμισο, αξίζει η κρίση του κόσμου. Δεν την υπολογίζουμε. Ας πει ο κόσμος. Τι λέει ο Θεός; Κρίση αυτό είναι το κόσμο. Σταυρό δεν κάνεις; Για είναι κρυπτοχριστιανός; Σταυρό δεν κάνεις;

Εσύ δεν κάνεις μέσα εις αυτό, δεν είσαι κρυπτοχριστιανός, του χειρίστου είδους είναι. Και δείξε ακόμη την περιοχή, λέτε πάσε ένα σαλόνι και κάθονται μέσα και συζητούν. Και συζητούν συνήθως, γλώσσες όφεων, κόμπρες όπως έλεγα.

Και σχολιάζουν τον παπά, σχολιάζουν τον επίσκοπο, σχολιάζουν τα πάντα, όχι από καλή διάθεση. Να κάνεις κριτική, αυτή επιτρέπεται, αλλά σχολιάζουν από κακή διάθεση. Και εσύ κάθεσαι και δεν μιλάς καθόλου. Δεν υποστηρίζεις την εκκλησία. Δεν υποστηρίζεις την εκκλησία.

Και αφήνεις τους αθέους να θριαμβεύουν. Κρυπτοχριστιανός είσαι, δεν είσαι κρυπτοχριστιανός; Να λοιπόν οι τύποι του χριστιανού. Αλλά για να δώσω και ένα χιούμορ, αν επιτρέπεται, μες στη θλίψη μου, να, αυτή η συγκέντρωση που κάναμε σήμερα με τους κρυπτοχριστιανούς παλαιούς και νεωτέρους, θα σας πω και ένα ευχάριστο.

Ευχαριστώ, όχι ευχαριστώ, ένα έτσι που μου κάνει εντύπωση. Στο Βορρά συμβαίνει, στη χώρα του Βορρά, ότι εκεί ήτανε ένα, έχουν σπουδαία αυτά ρεστοράν πολυτελείας, που τρώνε μέσα υπουργοί, τρώνε νομάρχοι, τρώνε επιστήμονες, στρατηγοί. Ήταν λοιπόν ρεστοράν και ένας ο Πάνος, που έτσι από τα σύνορα, από τη Φλώρινα είναι απάνω, δεν έκανε διάξιο ότι αυτό είναι ρεστοράν πολυτελείας.

Ας σου λέω, μπω μέσα, α πάω θα πίνω εσύ κι αυτός, α πάω θα πάω με τη ξενοχεία, σου λέει, διαφέρει το φαγητό με τα πιάτα που άλλο. Μπήκε λοιπόν μέσα, κάτσε ο βλάχος, εκεί πέρα σε ένα τραπέζι και πάνε και το φαγητό, και ήταν εκεί, και σηκώθηκε πάνω αυτός ο βλάχος, ο αγράμματος ο τσοπάνος, όρθιος, και έκανε το σταυρό του με όλη την ευλάβεια. Από πίσω, χαχαχαχαχα, κάτσε την κορδέμονη, όλα τα τραπέζια, όλα τα τραπέζια, εγώ είμαι όσο.

Οργίστηκε και ο δήμος ήτανε. Μαρθάκιου ήταν αυτή. Τι κάνει; Εσείς τα κοροϊδεύετε; Κλαπ, κλωτσιές, κλαπ, κλουπ, κλαπ, πέντε τραπέζια. Κυριάρχησε, έκανε καλά. Έχει την αστυνομία, τη φωνούν, λέει, πάει, ήδη είναι τρελός εδώ μέσα. Τρελός. Και μας διέλυσε, λέει, και έχει αστυνομία, περικυκλώνει το ρεστοράν, τον πιάνουν, λέει, τι έπαθες, λέει, πέφερα, λέει, μα είναι χριστιανή αυτή, είναι Τουρκίνη μου, άθη είναι τι;

Να κάνω το σταυρό μου και με κοροϊδεύουν, λέει. Δεν το ανέχομαι, λέει, πηγαίνετε πάρτε μέσα. Ήταν καλός ο αστυνόμος. Άντε, λέει, παιδάκια μου, λέει. Εδώ στην πόλη των απίστων είστε, δεν είναι χωριό να κάνεις το σταυρό σου.

Θέλω να τελειώσω με ένα όραμα. Τα οράματα τα οποία έχει η Αγία Γραφή, υπάρχουν γνήσια νομίσματα και ψεύτικα νομίσματα. Αυτές οι οραματίστριες, είναι ψεύτικα όλα τα οράματά των. Εγώ πιστεύω στα οράματα, αλλά στα αληθινά οράματα. Υπάρχουν μέσα στα εκατό οράματα και αληθινά, και αληθινά 100% είναι τα οράματα της Αγίας Γραφής και ιδίως τα οράματα της Αγίας Αποκαλύψεως, που την είδανε εκεί πέρα μέσα στην Πάτμο τη νήσο, που αυτό λοιπόν εκεί στην Έφεσο που ήτανε.

Ποιο όραμα; Είδα, λέει, ξαφνικά και τρόμαξε, είδε ένα όραμα. Τι όραμα; Είδε μια λίμνη, μεγάλη λίμνη, σαν τη λίμνη των Πρεσπών, μεγάλη λίμνη. Αλλά περίεργο πράγμα, η λίμνη αυτή δεν είχε νερό, δεν είχε νερό, ούτε ψάρι είχε μέσα, ούτε αλατινά μέσα να ζουν μέσα, ξηρά ήτανε, αλλά αντί νερό είχε φλόγες, φωτιά, εφταπλασίως καιόμενη, φοβερά, φλόγες τρας.

Και ξαφνικά βλέπει ποιοι ρίπτονται μέσα στην κάμινο, μέσα στη φλόγα, μέσα στη λίμνη την καιομένη. 21ο κεφάλαιο είναι αυτό. Βλέπει λοιπόν και πέφτουν μέσα, πέφτουν, πέφτουν οι αμαρτωλοί, οι αμετανόητοι αμαρτωλοί, πέφτουν μέσα.

Πόρνοι, κίναιδοι, αρσενοκοίται, μοιχοί, βλάσφημοι, αχάριστοι, απειθείς στους γονείς των, όλο το κομπολόγιο της αμαρτίας πέφτανε, πέφτανε μέσα, πέφτανε. Οι πρώτοι που πέσανε μέσα, είναι χαρακτηριστικό, ποιοι είναι οι πρώτοι που πέσανε μέσα; Οι δειλοί. Από δειλία, φοβερό πράγμα η δειλία. Να είσαι ανδρείος, ανδρείος, διότι αν δεν είσαι ανδρείος θα αρνηθείς τον Χριστό, θα τον αρνηθείς τον Χριστό, αφού τώρα υπό δημοκρατικό πολίτευμα αρνούμεθα σε μερικές περιπτώσεις και φοβούμεθα τις ειρωνείες και τα σχόλια των ανθρώπων των απίστων. Φανταστείτε τι θα γίνει όταν έρθουν πλέον οι μέρες.

Να πω κάτι; Ας τα αφήσουμε, γεια.

Περιέργεια είναι, περιέργεια. Άρα, περιέργεια δεν κάνει, δεν κάνει. Ας το αφήσουμε.

Εάν εγκατασταθεί στην Ελλάδα, και εκεί πηγαίνουμε, υπαρκτός σοσιαλισμός. Συννοούμε ότι δεν θα πει υπαρκτός σοσιαλισμός. Έχω ισουλιασμό τώρα Δεν είναι κατηγορία. Αλλά σοσιαλισμός φιλελεύθερος, όπως έχει η Σουηδία και η Νορβηγία κλπ.

Υπάρχει υπαρκτός σοσιαλισμός. Μαχαίρι, διά της βίας. Και κάποιος, δεν λέω το όνομά του, γι' αυτό σας είπαμε, αναγκάσατε. Είναι οπαδός του υπαρκτού σοσιαλισμού. Και λέει: «Αποτύχαμε διότι δεν εφαρμόσαμε τον υπαρκτό σοσιαλισμό».

Και μοντέλο του είναι ο υπαρκτός σοσιαλισμός της Αλβανίας. Εάν γίνει πως υπαρκτός, και εκεί πηγαίνουμε, τότε θα δείτε, σε μια νύχτα θα βγει διαταγή: όποιος πάει σ' αυτή την εκκλησία θα φυλακίζεται μια εβδομάδα.

Θα διάσωμε κλισές, θα διάσωμε κλισές.

Λοιπόν, ετοιμαστείτε για ομολογία και μαρτύριο. Αυτό το αμάρτημα, η δειλία λοιπόν. Ανδρείος άτιμος γι' αυτό. Αυτοί που διαπράττουν τη δειλία, που σε διάφορες περιπτώσεις της ζωής δεν είναι θαρραλέοι και ομολογητές της πίστεώς μας, αυτοί διαπράττουν το αμάρτημα αυτό της προδοσίας, της δειλίας, για την οποία αξίζει να ριφθούν μες στην κάμινον του πυρός, τη μη καιομένη και μη σβεννυμένη. Αυτή η διαπράξευση.

Λοιπόν, ετοιμαστείτε για ομολογία και μαρτύριο.

Το αμάρτημα του Πέτρου, η δειλία του Πέτρου ήταν στιγμιαία, στιγμιαίον έγκλημα, όπως λέγονται οι νομικοί. Υπάρχει έγκλημα στιγμιαίον, το κάνεις εξ αρπαγής, δεν είναι μόνιμη κατάσταση. Στιγμιαίον έγκλημα, στιγμιαίον. Ο Θεός να φυλάει τον άνθρωπο, τον άνθρωπο να φυλάει. Και ο πιο άγιος μπορεί να κάνει στιγμιαίον έγκλημα, το ακούσιον που λένε, τα εκούσια και ακούσια. Ο Πέτρος, ο οποίος είπε «Εγώ δεν σ' αρνέμαι», λέει, «και αν όλοι σ' α... ομολογήσω». «Μη λες μεγάλο λόγο», του λέει. «Θα με αρνηθείς», λέει.

Πριν αλέκτωρ φωνήσει, και όταν πιάστηκε ο Χριστός και τον δέσανε, τον πήγανε μέσα στα πραιτόρια, μέσα στην αυλή του Άννα και του Καϊάφα τη νύχτα, κάτω από τα άστρα, τον πλησιάσανε τρεις κάτι υπηρέτρες, υπηρέτρες. «Μα», λέει, «από την προφορά σου φαίνεσαι ότι είσαι με τον Ναζωραίο». «Όχι», λέει, «εγώ δεν είμαι». Πλησιάζει δεύτερος, πλησιάζει τρίτος, αλέκτωρ φώνησε, «ουκ οίδα τον άνθρωπον», και εξήλθε ο Πέτρος και έκλαψε.

Και πικρώς, το στιγμένο έγκλημά του. Λοιπόν, ουχίδα τον άνθρωπο, Αυτό θα πούμε και εμείς, ουχίδα τον άνθρωπο των Ιησούντων Αζωραίων. Θάνει οι μέρες που θα συμβούν φοβερά πράγματα, τρομερά πράγματα θα συμβούν, απαίσια πράγματα.

Γονατίστε απόψε, προσευχηθείτε. Δώσ' μου, Άγιε Δανήλ, στη λύτα που εορτάζεις σήμερα, διάβασε τους δύο στον που έχεις τόσα δάκρυα επάνω στην κολώνα.

Στην κολόνα που ήσουν ψηλά, διάβλεγε την αμαρτωλή ανθρωπότητα. Κλάψε και για εμάς, τους αμαρτωλούς και ράθυμους δούλους σου. Αλλά τώρα να τελειώσω.

Ανάληψη, Ευαγγελισμός, Ευαγγελ Και εσείς, ο πιστός λαός μας, εσείς δώσατε μαρτυρία και είστε οι νέοι ομολογητές της πίστεώς σας. Και εύχομαι να συνεχίζετε τον αγώνα, ομολογητές και πάλι ομολογητές, και πάλι ομολογητές μέχρι θανάτου.

Το είπατε, Παναβάνο, ήθελα να σας δω όλους εσάς, είναι εδώ, είστε εδώ, είστε, λοκ, λοκ, αγωνιστήκατε και νικήσατε και είστε άξιοι επαίνου.

Λοιπόν, το θέμα είναι ομολογία πίστεως. Είναι όρος απαραίτητος: όχι κρυπτοχριστιανοί, αλλά φανεροί χριστιανοί. Κι αν ακόμα, όπως είπα, επαναλαμβάνω, έναν κύριο που έκανε παλαιότερο και του είπατε, επαναλαμβάνω και τελειώνω μετά αυτή την επωδό, κι αν μες στο σπίτι σου δεν πιστεύει κανένας, ούτε ο άντρας σου, ούτε τα παιδιά σου, ούτε κανείς, και μείνεις ένας μόνος μες στο σπίτι, σπίτι, σπίτι, σπίτι, εξακολούθα να πιστεύεις στον Θεό.

Και αν μέσα στην κοινωνία, στην πόλη, στο χωριό και μέσα στην Αθήνα όλοι πέσουν και προσκυνήσουν τον διάβολο, έλα να μείνεις μες στην Αθήνα εσύ, να μην αρνηθείς τον Χριστό. Και αν όλη η Ελλάδα, μη γένοιτο, γονατίσει στον διάβολο και αρνηθεί τον Χριστό, έλα να μείνεις στην Ελλάδα, μην αρνηθείς τον Χριστό.

Και αν όλος ο πλανήτης μας αρνηθεί τον Χριστό και ένας μείνει στον πλανήτη μας, μην αρνηθείς τον Χριστό. Ο Έλληνας θα νικήσει, ο Έλληνας θα νικήσει, ο Έλληνας είναι Ιησούς Χριστός, ο πέντες Ελλήνων, υμνείται και υπερυψούται εις πάντας τους αιώνας. Αμήν.

Και τώρα όλοι μαζί να ψάλλουμε, όλοι μαζί, όλοι μαζί, «Χριστός γεννάται», εμπρός, όλοι. Μια ψυχή, καρδιά στο Θεό, η φωνή μας μέχρι τα άστρα, πέρα από τα άστρα, στο υπερπέραν, όπου είναι οι Ιωνιώτες, όλοι μαζί.

Διευχών, καλή αντάγωση