Η επιμονή στο κήρυγμα και στον πνευματικό αγώνα

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Faithful people of God, Glory to God for all things. Amen.

Those five words, dear friends, were the last words spoken by one of the greatest holy Fathers and universal teachers, John Chrysostom, whose sacred memory we celebrated last Sunday.

That is how he ended his life: “Glory to God for all things.” With those words of the holy Father, I too begin my new sermon here today. I am an elderly bishop, bent beneath the weight of many years.

Others my age have fallen silent, or have become too ill to speak. Take my friend, my beloved brother in Christ, Father Christophoros Kallivas. I have known him since my youth. He was a gifted preacher, a torrent of words, the most eloquent of preachers, with a wonderful sense of humor and great ability.

He is ill now. He suffered a stroke, and today that torrent of words can manage only four or five words, and even those with difficulty.

That is why I say I must thank God. God has shown me mercy, and I trust He will continue to show me mercy through your prayers. Since my operation, I have noticed something remarkable in myself: a renewal of strength, both in body and in soul.

And so I too can say with the Psalmist: “Your youth is renewed like the eagle’s.”

How time passes! I remember venerable elders. About sixty years ago, I was an eighteen-year-old student here in Athens, living in the blessed student residence of the Brotherhood of Zoe. On Sundays, a blessed elder would go to the old Church of the Dormition in Kolokynthou and preach in very simple words, like Saint Cosmas of Aetolia. I preferred listening to him, even though distinguished preachers such as Father Seraphim Papakostas shone like bright stars in Athens at that time.

Who was that venerable elder? Father Eusebius Matthopoulos. He wrote a most important book, which I especially recommend to you. It is a landmark work, as valuable as The Unseen Warfare, called The Destiny of Man.

God willing, I intend to bring this venerable elder before the Synod. To me he is a saint of our own times, worthy to stand alongside Saint Nektarios of Aegina. I knew him personally, and I believe he was a saint: gentle, humble, full of katanyxis, of compunction, a venerable man of great worth.

I am thinking of proposing that our Church proclaim him a saint.

I remember another remarkable man as well. Such men are becoming scarce. A great shortage of them will come upon the Church. And I foresee this, if I may say so, though I am neither a prophet nor the son of a prophet: the time will come when there will be a famine for hearing the word of God. Alongside hunger for food, there will be spiritual hunger. In those days there was another remarkable man, a layman and a fine writer. During the Occupation, though he was eighty-six or eighty-seven years old, he would set out from the edge of the city and walk for miles.

He would come to the Church of Saint George in Karytsi and preach the word of God. He died in the pulpit. He served for sixty years and wrote an important book, the lives of the saints in modern language. What was his name? Do you know? Michael Galanos.

What a remarkable man he was! Those were remarkable men. Their example stirs me. They preached the word of God until their last breath, and I too am trying, God knows how hard, to keep preaching until my last breath, proclaiming the whole word of God.

May the Lord count me worthy and show me mercy. May death find me neither idle nor neglectful in my old age. I do not want the words “Fool, this night your soul is required of you” to be said of me. I want death to find me in the midst of the struggle, the spiritual struggle. I want it to find me while I am preaching.

That would be the most beautiful end: to fall at the pulpit. Yes, I will go on preaching until my last breath.

That is my introduction about the old age that has overtaken me. Please be understanding, dear listeners. Do not expect the energy, the fervor, or the strong voice you heard from me here thirty or forty years ago.

Forgive my mistakes, forgive my weakness, forgive me for everything. And please give your attention to the preaching of the Word (Logos) of God. Now, let me turn to our subject. There are two kinds of sermons.

Preaching is sometimes corrective, and at other times comforting and edifying. The corrective kind is commanded by God: “Reprove, rebuke, exhort,” as the Evangelist says.

The Evangelist. The second kind is an edifying, comforting sermon. “Comfort, comfort my people,” says the voice of the prophet, the voice of God. A sermon can reprove and prophesy; it can reprove and build us up. If I asked you what kind of sermon you would prefer tonight, one that reproves or one that builds you up, what would you say? Another time I will explain why most of you seek the reproving kind. But I also hear voices saying, “The edifying kind too!” So we will combine the two and satisfy both sides, the government and the opposition. Beloved congregation, we are members of our Holy Church, which, as Krystallis says, pours a thousand golden hopes into our hearts. We belong to the Church, but there is also the Church Triumphant. Thank you.

One Church is in heaven, and the other is here on earth. The Church on earth bears the telling name of the Church Militant. Why is it called that? Because it must wage war, rise up, and struggle, a tremendous struggle.

It is the greatest struggle of all, against three powerful enemies, three beasts. Whoever overcomes them will be a saint. Like hungry lions, they seek to devour us. The first is our own self.

What a beast our own self can be! The second beast, which seeks to seize us in its embrace, is the world: the terrible world of the twentieth century, an age opposed to Christ, with all its enticements and threats.

And our third enemy is Lucifer, Satan. We have three enemies, and a great, fierce war to wage against them. The Church and her children must struggle against these three enemies of human life.

Yes, it is a hard struggle. As I said, we must wage it by every proper means shown to us by the Gospel of our Christ and the tradition of our Church. We spoke about those means in the previous sermon.

The struggle goes on, and as the days pass it will grow fiercer, even to the shedding of blood, even to sacrifice.

We will be called to give not just small, insignificant things, but even our very lives. We must fight for our Holy Church to the point of shedding blood, and the struggle continues. I too, though an old man, am on the front line alongside the people, the faithful people of God. Just as dispatches come from the front during a war, tonight I have news to share with you.

I have news from this struggle, which we faithful Christians are waging: some painful news, and some welcome news. Human life is woven from both. Just as the weft and the warp are woven together to make the fabric of the elect, so our life is made up of pleasant and painful things.

Both kinds of experience, and perhaps especially the painful ones, help cultivate the spiritual life. As the Apostle Paul said, ‘All things work together for good for those who love God.’

By “all things,” he means not only the pleasant things but even the unpleasant ones. They too serve a good purpose. Everything works toward that purpose. Strange, isn’t it? In a way, this is God’s alchemy. It is God’s science.

It is God’s science, not worldly science. Yet look what worldly science can accomplish. Ragpickers collect old rags, but what is a rag? A filthy scrap you throw away. The ragpicker picks it up and takes it to a factory. And what does it become? Fine paper. Fine paper, mind you, the kind you write your wedding invitations on. Fine paper for writing on.

Think of a five-thousand-drachma banknote: fine paper can be made from rags. A rag can become parchment on which a diploma is written. That is a kind of worldly alchemy. Would you like another example? I say these things to encourage those who love an uplifting sermon.

Now that I am old, I too prefer an uplifting sermon. Rebuke is a heavy and dangerous task. It is like surgery, and surgery may succeed or fail.

So here is another example. There is a fearsome snake over in Asia.

In Asia there is a fearsome snake called the cobra. Its venom is deadly, and scientists are now experimenting with it, trying to make a medicine to treat cancer. What mysteries! Medicines, too, are poisons; in very small doses, poisons can become medicines. So scientists are trying to make a medicine from cobra venom.

From it, a powerful healing medicine can be made against a dreadful disease. So it is with God's wisdom, a wisdom higher than ours: from the cobra, from the poison, from the bitterness we are made to drink, God can bring healing.

And we drink a great deal of that bitterness. This last time, many cobras bit me. They bit me badly, very badly.

So I say to you, and be sure of this, when it is all over, what should we thank God for: the pleasant things or the painful ones? Let us take a vote. If you say only the pleasant things, you are mistaken. We should thank Him for the painful things too. I will not go into that now. But whoever has never wept and soaked his pillow with tears at night does not know what human life means. The Cross is blessed, and yes, that includes the painful things.

And when we go to the life to come, my dear brothers and sisters, we will thank God for some of the bitter things we had to endure. You will see that those painful things were what brought us close to God.

So, for those who love God, all things work together for good. What painful things do I mean? I have painful news from the north.

I serve in the north, at the edge of our Greece, in a place constantly shaken by fierce propaganda from Skopje. I have no time to tell you about it now; perhaps I will give a sermon devoted to it. By every means, they are trying to tear our Florina from the embrace of our homeland and make it another bone of contention. Some Albanians claim it; others in Skopje claim it, and not only our Florina, but all of our Macedonia. ‘They divided your garments among them, O Greece, and cast lots for your clothing.’ We shall live through terrible days, beloved Christians. In Macedonia, we are entering another period of struggle, yet no Pavlos Melas has appeared there. Now, in Florina, God had mercy on me in His great mercy. Despite all my failings and sinfulness, I became a bishop twenty, twenty-one years ago. This is not the time to tell you what I have done; in fact, I have written about it in my reports. Let me tell you just one thing about the work of the Holy Metropolis there. I found God’s people in rags. That is what I found: the most despised people of all, the Roma. Their life was dreadful, living in tents through winter and summer. Their food was roasted peppers, while those with means had suckling pig. Poor, barefoot, wretched people, living in utter misery in those tents. They were not even allowed to bury their dead in the cemeteries with other Christians. Their dead were buried outside, where dogs dug up the graves, took the bodies and carried them through the streets of Florina. It was a horrifying sight. I went to them because it was my duty. I met them and asked them about their lives.

In Florina, I asked some Roma people, ‘Has anyone ever told you about Christ? Has anyone spoken to you about Him? Have you ever heard His name?’ One very quick-witted man said to me, ‘Father, I hear Christ's name every day in Florina.’ ‘You do?’ I said. ‘How strange.’ You would weep to hear his answer.

‘I hear His name when the Christians blaspheme Him.’ That was the only time he heard the name of Christ.

I wept. The name of Christ, that sweetest and holiest of names, had come to his ears only as blasphemy. I called the families together and asked them, ‘Do you want to become Christians?’ ‘We do,’ they said. It was like the first centuries of Christianity.

They said, “We want to.” So we called them together and catechized them for four or five months. We taught them the articles of the faith and explained the Creed and the Mysteries. They all listened very attentively. Then we asked, “Do you still want to be baptized?” “We do.” That was when the difficulties began. Demons rose up against us.

The dictatorship at the time forbade us to baptize them. It wanted to drive them far from the border, claiming they were dangerous. We had set a day for the Baptism, and whole busloads of people from across Greece were ready to come and celebrate the great event of the Roma's baptism. Yet the authorities barely allowed a single bus to travel up to Florina.

They did allow the godparents to come, including quite a few from Athens, and the Roma were baptized. Is anyone here among those who served as their godparents? Anyone? Is anyone here?

Stand up, stand up! There is one here. Another? Where is the other one? Well, yes, we baptized the Roma in a little river that runs right through the town. There, in what someone called our Jordan, they were all baptized, from the little children to the elders.

It was a blessed day, a day that recalled the River Jordan. A foreign journalist said, “Today Florina has acquired its own River Jordan.” They were baptized there. But they had no homes. With God’s help and contributions from Christians in Greece and abroad, especially abroad, we found the money and built them little houses. But then something unexpected happened.

The little houses could no longer hold them all. We had built thirty. Father Hierotheos worked tirelessly, and students came from Athens and Thessaloniki. They worked day and night to build those houses.

The Roma continued to grow in the Christian faith. Their children were baptized. What have they shown us over these twenty years? I am not saying they are saints.

But the amount of crime among them has fallen. Where they once did a hundred wrong things, now it is ninety, eighty, seventy, sixty, fifty. And they have one great thing to their credit: they hold a record. I say, a record. Of all the ten thousand villages in our Greece, not one comes close to them. What have they achieved in these twenty years? A record birth rate.

To appreciate that record, consider how few children are being born in Greece. Our birth rate is very low compared with the rest of the Balkans; it has fallen below one. And when it falls below one, nations die. Nations die.

That is how nations die. Greece will disappear; we have already brought it to that point. There are hardly any young people left. It has become one vast nursing home. Across Greece, in villages and cities alike, our birth rate is falling and our historic people are dying out. We will be the ones who bury this historic nation. Yet the Gypsies who were baptized have seen the opposite: their birth rate reached a record six percent.

Their annual growth reached six percent. In twenty years, their number grew from 100 to 250. If Greece had grown at that rate, 10,000 would have become 25,000 by today. And Greece, which now has 10 million people, would have 25 million.

They had been abandoned. People remember them only when elections come around.

At the previous elections, please, do not misunderstand me. I do not belong to any party. Perhaps you think I do, but that is not so. I belong to my Greece, and above Greece, to Christ. Nothing else. Well, during those elections, a man came, but he did not stop by the Metropolis to greet the bishop. He said, “I am an enemy, and I have nothing to say to bishops.” So please, do not misunderstand me.

Well, it grieves me. One politician went to their settlement looking for votes. They have votes, you see, and in a small place like Florina they make up a significant number. He went there, saw them, and they applauded him. It was George Papandreou.

Yes, all right, please, please. He looked at their little houses and said, “What kind of houses are these? These are huts. I will build you palaces.” That is how our politicians speak, all of them.

That is how all the politicians speak: those on the right and those on the left, whatever their colors.

They promise the moon. But the Roma remembered that promise. Do not promise a sweet to a little child and then fail to give it. And do not promise the Roma something you will not deliver; they will not let you forget it.

As for votes, I told them, “I am not standing for any party. Vote for whomever you want.” Those votes mattered there. How could they forget the promise? In the end, the authorities were forced to act.

Faced with the reality of their situation, the state was finally compelled to allocate one hundred million drachmas to build them a new settlement.

And from that moment, a new ordeal began. They tried to find a site for the new settlement. Well, I will not prolong the story.

They found fifty stremmas of land that had been burned in a fire. The state decided to build a fine new settlement on that burned land, with churches and other facilities.

Many of us would have helped. A day was set for the ceremony to lay the foundation stone. Generals and officers came, and it was to be a splendid day.

The Roma were overjoyed. They were getting violins ready to dance and preparing bouquets of flowers. Then the storm broke. It showed how hardhearted we are, how little compassion we have. It was like that night in Bethlehem, when a poor young woman, about to give birth, knocked at every door. No one opened to her, and she had to give birth in a stable.

I have already heard about it. When people in the neighboring village learned that Roma families were going to be settled there, as though they were not human beings, they immediately rose up in protest. They rose up, shouting, “We don’t want Gypsies! We don’t want Gypsies!” They kicked over the table that held the basin for the blessing of water. A fierce brawl followed. Ten people were injured, and the ground was soaked with blood.

Blood was shed on that burned ground, and someone was in danger of dying. In the end, all my enemies blamed me, the bishop, for the injury. And I heard their accusations. I received my medals, yes, more medals.

No one valued the fact that the bishop was carrying on the sacred tradition of our people by caring for strangers, for the poor, and for children. No one gave it a thought. These false Christians all rose against the bishop. They blamed neither the minister nor the prefect nor anyone else. Like cobras, they seized a fresh chance to attack the bishop.

I cannot describe what was said and written about me. I received more than fifty medals, new medals to wear on my chest.

On my chest. But what grieved me most of all brought me to tears. I am used to the world’s medals, but this made me weep. God counted me worthy of having devout parents, deeply devout parents. If I am anything, I owe it to my devout mother and father. Some people even used vile words about them and insulted them. It is a serious matter.

But I will stop there, holding back my sorrow. At my previous sermon I distributed a statement describing those painful events. And, God willing, I will return to give a whole sermon on racism.

Savage racism, as the newspaper called it. They wanted to drive these Roma away. If we had a state with a conscience, the President of the Republic would come and build them palaces to live in. These are the people who have reached a record birth rate in Greece, while the rest of the country is dying out.

But no, none of that happened. Remember this well: the scene of this present life will pass away. The day of Judgment will come. Then, as the Apostle Paul says, these Roma will judge all those who have taken life. They will judge the parents, the fathers and mothers, who have no children.

These poor people have no land, no property, nothing at all, no wages, no pensions. Yet they have children, while others, with every material advantage and millions to their names, have only one child, as Onassis had one daughter.

So they will judge all those who, despite their material means, limited their families to one or two children and no more. Those are the painful tidings from the north, where the cobras have bitten me again. But I thank God and say, with John Chrysostom, ‘Glory to God for all things.’

Now, now, someone is calling out for good news! Very well, let us turn to the good news. I have told you the painful things. The good news concerns the wider struggle being waged against Scorsese’s dreadful film by the faithful people, not by the Archbishop, but by the faithful people. Here is the welcome news I have for you.

I am reminded of something. I keep opening the book of my memories.

Elders live with their memories; children and young people live with the future and its hopes. I open the book of my memories, and it is a very bitter book. I went through many storms and hardships, and my life as a preacher took me far and wide. I open it and remember the customs of my childhood. It was 1912, the most glorious year for our people.

After 1921, when I was a small child, our parents, fathers, relatives, and friends left, and our village emptied. Two hundred soldiers went from our little village. Only half returned. The others left their bones scattered across historic lands, as so many before them had done.

As children, we were anxious, and our mother would send us to the telephone office. There was no radio then. The teacher had a telephone there, and we would sit and listen. He was a deeply devout man. When we saw him listening and making the sign of the Cross, we knew the news was good. ‘What is it, teacher? Have we won? Are we winning?’ Then we would run shouting, ‘We’ve won! We’re winning, we’re winning! We’ve taken Thessaloniki, we’ve taken...’ What excitement there was! What heroes those men were, who carried Greece beyond its old borders, toward Sofia and Ankara.

That fervent patriotic feeling is gone now, though it is inseparably bound up with all this. And now, news, news. Just as we children once proclaimed our parents’ victories on the battlefields of Macedonia, so today the trumpet, an angel of the Lord, carries messages of victory and triumph across Greece.

Victory from Thessaloniki, victory from Athens, our two great cities. First, the victory in Thessaloniki. When was it, Father Athanasios? When? November sixth. Yes, on Sunday, November sixth, at the urging of the enthusiastic Metropolitan of Thessaloniki, a gathering was held there against Scorsese’s dreadful film.

It was bitter winter weather. In Florina the temperature was five degrees below zero, with a fierce snowstorm. Yet, at the Church’s invitation, crowds gathered from across Macedonia and Thessaloniki.

The elderly, who were feeling the cold, went inside the church of Saint Demetrios, which holds twenty thousand people. Outside, along the paths and in the courtyard, the crowds stood beneath umbrellas. I admired them. They endured the biting cold under those umbrellas and stood firm in the struggle.

What moved me even more was the sight of two hundred monks from the Holy Mountain. They carried crucifixes and sang hymns. It was as though they had flown from their nests and come to Thessaloniki, following the example of the great Anthony, who left the desert and came to Alexandria to struggle for the Orthodox faith.

It was deeply moving. I spoke too, but I will not repeat what I said. I will tell you just one point. When we went to protest, we were told, ‘The law does not allow it.’ So I put forward a hypothetical case.

They say the law does not allow them to ban it. “We have freedom, we have democracy. We cannot stop people from showing things freely. You may disapprove, but we are a free nation. We cannot forbid them.”

Let me offer a hypothetical case. In Russia today there is a man of considerable stature, a glimmer of hope amid the darkness: Gorbachev. For the first time in seventy years, he received the Patriarch and the members of the Synod at the Kremlin.

He deserves recognition for his efforts to reconcile East and West. Of course, reconciliation that does not rest on Christ is no true reconciliation; it is only a surface appearance. Even so, his effort is praiseworthy. He is thinking of visiting Athens, and if he does, may he be welcomed.

Now suppose a film were made about Gorbachev, portraying him as a thief, a fraud, a lecher, a seducer, a man who blackmails women and corrupts young girls, a scoundrel. Would the state allow that film to be shown?

It would not wait for the courts. It would immediately order the prosecutors to ban the film throughout the country, because the state would not want to damage Greece’s relations with the leader of the Russian people.

As for Gorbachev, time will tell whether he has the face of peace or merely wears a mask of peace. Yet he is treated as someone so great, so very important, while Christ is treated as though He were small, very small indeed.

For Gorbachev, I tell you, they would have no need of a court case. They would act at once; you can be certain of it. The same is true of our Prime Minister. There is censorship on the radio. Let them dare to broadcast words like these about him.

The things I said about Gorbachev as a hypothetical case are the things being said about Christ. Let a radio station dare to say even one such word about the Prime Minister of this country. They would never allow it.

Yet the things no one may say about the country’s Prime Minister are said about the Lord Jesus Christ. So, in a sense, those who allow this are consenting to the film’s screening. They sent the matter to the courts and left the faithful people to suffer through this for so long.

Nevertheless, after that gathering in Thessaloniki, fewer than two days passed before the court, under pressure from the public conscience, issued a ruling against the screening of Scorsese’s film.

Victory upon victory! Yes, we won in Thessaloniki, and the city celebrates its victory over this dreadful, satanic film. No one has insulted Christ so grievously as Kazantzakis and those who brought this film to the screen.

There was a victory in Athens as well. Here it was not the Archbishop, nor the bishops, nor the theologians, but the ordinary faithful and religious associations. They filed a complaint and fought a great battle in the courts. Then, just the day before yesterday, the court issued another ruling: stop the screening of the film!

And this is a fine victory. But a question remains. Did a whole month have to pass? Did blood have to be shed and people injured? Did we have to go to court, bring in lawyers, and put the faithful people through all this?

Did our people have to endure a whole month of hardship before the court made its decision, while the film continued to be shown? Estia was right to write about it. I recommend that you read Estia, though even that newspaper may cease publication.

It would be a shame, a real shame, for such an important newspaper to disappear. It is a credit to our country: it belongs to no party, but speaks the truth. As I told you, it is appalling that other newspapers circulate two hundred thousand copies while this one sells only six or seven thousand. That too shows that our people no longer value the great efforts made for our nation.

As Estia rightly wrote, did our people have to suffer so much? Things might have grown even more violent, because our people cannot bear to hear Christ insulted. Did they have to endure all this because not one Christian prosecutor could be found to act?

Can there not be one Christian prosecutor who will say, “Stop”? But Mr. Gavrinis, the prosecutor, I will name him, went and saw them and said, “They are just displays; they do not offend religious feeling.” So this is a victory. “Yes, we have won!” the people of Thessaloniki cry. “Yes, we have won!” the Athenians cry. But listen to another voice as well: the herald of victory sounds his trumpet in Athens, and news comes from the assembly of our bishops, who had gathered together. What happened? They called elections for bishops. On the agenda they had written: “Any other matter is strictly forbidden.” They listed one election, then another, four elections in all. Very well; we do not criticize them. Bishops are needed too. After that, they added some smaller matters.

There were matters on the agenda: approval for a museum, an orphanage, a home for the elderly, and other institutions. Nothing could break through the barrier of their set program. So, with God’s help, I went up to the podium. “I want to say something about the agenda,” I said, while they shouted. “I will say something about the agenda.”

“Above the matters you have mentioned, above the elections you are going to hold, above everything else, there is one urgent issue troubling the Greek people: this film.”

Thank you.

Voices rose at once in protest. I do not want to name or accuse any of the bishops. They said, “That is outside the agenda.” So I answered, “If you do not put this issue first on your agenda, I will leave and make my protest before the Greek people.”

In the end, under that pressure, and with much help from the Bishop of Kassandreia, Synesios, they agreed to issue a statement. It went further than merely condemning the film, much further.

It went much further, much further. And what did it say? We pronounce anathema on those who made the film.

We also pronounce anathema on the cinema managers who show this accursed film for thirty pieces of silver.

That was the first anathema. And then there is the warning, ‘If anyone does not love Christ, let him be anathema.’ There was a further decision: those who go to see the film and laugh at it are excommunicated.

The world, the world, this deceitful world! How can you bear to look at such a sight? The poet Polemis tells of a man whose blindness Christ healed. Christ opened his eyes and gave him sight.

From then on, he was grateful to Christ. Later, when he learned that they were crucifying Him, he went to Golgotha, so the poet Polemis tells it, with poetic license. And when he saw Christ there, blood streaming from Him, in a pitiful state, while people spat on Him, he said, “Christ, take away my sight.”

‘Make me blind, so I do not have to see You like this.’ Those who go in to watch that accursed film, laughing and staring at it, have been excommunicated. Now that excommunication must be put into effect. The bishops must put on their omophoria.

They must pronounce anathema on the Jew who made this film, which I call a work of Zionism, and excommunicate the cinema managers as well. These are the victories that have been won.

Now we come to something painful. Did we not say we would speak of both the good and the painful? There are two painful things. The first, my dear friends, and I am coming to the end of my talk, is that, at a recent meeting of the Holy Synod...

I spoke up. Once again I went beyond the agenda, which dealt with small and insignificant matters, and said, ‘I have a few words to say about the ordinations you have carried out. I have nothing specific to say about any one of those you ordained.’

I am not one to investigate bishops’ bedrooms or examine this person’s private life or that person’s. I speak only of public scandals. But concerning one of these ordinations, I must tell you that early yesterday morning a journalist, I do not care who; I respect him as a journalist, and may God judge him on the Day of Judgment, posted a complaint and had it served by a court officer. He signed it himself and is asking for an investigation into one of those who had been ordained. I take no position on the allegation. But I ask you, for the sake of the man himself, the Church, the Archbishop, and the honor of the episcopate, to prevent another scandal, one worse than the scandal in Preveza: postpone the ordination until the matter has been clarified.

As soon as I said this, before I could finish, a storm broke out, a storm from every gallery of the Standing Holy Synod. One bishop in particular, I will not name him, and I forgive him from the bottom of my heart...

What did he do? I spoke out of pain and sorrow for my Church. I do not want to hear of scandals in the Church; I want to hear good things said of her. I would be happy if the man were cleared, for a priest’s good name is a great matter.

It is a great matter. We cannot let just anyone spread slander. The bishop of Piraeus deserves praise: when a journalist accused him, he brought a case against him, and the man was tried.

We cannot disregard public opinion, especially when a complaint has been formally and lawfully submitted. I would be happy to see the accused man found innocent and a slanderous journalist held to account, so that people would think twice before accusing bishops and clergy. Our people can be quick to make accusations. But here there is a complaint supported by evidence.

At once a younger bishop stood up. What I had said with pain in my soul, even with tears, an expression of my sorrow, my tears, and my sighs, was treated as a sign of madness. ‘You are mad,’ he said. ‘Mad!’

It reminded me of the dictatorship. They expected political speeches to be delivered in church, praising the revolution and the dictatorship. I accuse no one, but that was what they expected.

I said, ‘I am not a politician. In church you will hear only the Gospel, only the Gospel. If you want me out, then put me out.’ Then the dictatorship sent men against me. You know about this; I have written a book about it.

They surrounded the Metropolitan residence at night with a whole battalion and sent three doctors, university professors, to examine me and have me committed to a psychiatric hospital. For today, anyone who tells the truth is considered mad.

Today, anyone who tells the truth about the Lord is considered mad.

And the Lord. Well, he dug up that same medal, which had been gathering dust in the dictatorship’s storerooms, polished it, and wanted to honor me by giving it to me once again. Of course, this outraged all the hierarchs, who called him to order. Sadly, the matter cannot move forward and remains unresolved, so I am waiting to see what happens within the Church. In the Church of Christ, this is the new medal: cobras, you see.

And cobras have bitten me, both up in Florina and here in Athens. God knows how I am still standing. For the prophet says, ‘Redeem me from the slander of men, and I will keep Your commandments.’

There was a holy archimandrite, a remarkable man of great worth and deep spiritual life, named Andronis. He was the head of a brotherhood, a very good man.

I knew him to say, in simple words: “My God, I am a preacher and a clergyman. I ask You for one favor, just one favor: do not let people slander me. If they do, I will lose the heart even to serve the Divine Liturgy or to preach anymore.”

“Deliver me from the slander of men, and I shall keep Your commandments.” A woman may die of sorrow when people slander her as unfaithful and her husband begins to look at her with suspicion. In the same way, a priest must have an untarnished reputation. When those vipers strike at his honor and good name, he can no longer carry out his work among the people. My dear friends, I have told you both the pleasant and the painful things. Now there is one more painful thing.

But you know, I would put it to a vote whether this really is painful. I think it is joyful. Yes, joyful. It is death. Before Christ, death was terrifying to people.

But after Christ, if we believe in Him; if we do not, we might as well empty this hall, we say, “I look for the resurrection of the dead and the life of the age to come. Amen.”

If we believe the Gospel and the Creed, then death is no longer terrifying. As our beautiful Church sings in the Supplicatory Canon, in the Parakletike, before Christ, death was fearful to human beings. After Christ, after His Resurrection, the human being has become fearful to death. This is what the Gospel teaches us. And so, as Cosmas of Aetolia used to say, when they seized him and led him to the Aoos River...

And when he saw that they were going to hang him, he smiled. “Christ, I thank You. I thank You, I thank You, Christ.” He went as though to a feast, as though to a wedding, to the sacred bridal chamber of Christ, the Bridegroom of the Church.

“I thank You, my God. As You shed Your blood for me, I thank You for counting me worthy to shed my blood too.” What a beautiful day: the day of martyrdom. Many are mortal, but many are martyrs.

Martyrs, indeed, and so on. As Saint Francis of Assisi, that later saint of the Western Church, used to say: “Brother Death, my brother, come close to me. Come, carry me on your wings, so I may go to Christ.” That is how it is. Tell me how you feel about death, and I will tell you how Christian you are. Tell me how you face death, and I will tell you how Christian you are. Fearlessly, fearlessly, we must walk through these days and face death, even a martyr’s death. So, from this point of view, it may be unpleasant in the language of the world, but it is a joy, truly a joy.

For Christians, this too is a joyful occasion, regarded as a birthday. The people of Pontus preserve this custom even today and hold a meal on that day. They call it a makaria, a memorial meal. “Blessed is the way you go today, for a place of rest has been prepared for you.” So it is with the death of an outstanding hierarch of the Church of Greece, Father Ieronymos Kotsonis.

He fell asleep in the Lord last Tuesday and, as he had requested, was buried as a simple monk in Ysternia, his second home. You know very well that I, the one speaking to you, opposed him. We did not agree.

I esteemed him and loved him. But when he became Archbishop, I stood against him, as Paul stood against Peter. I too stood against Ieronymos because, on certain points concerning the sacred Canons and the cleansing of the Church, I believed he was not rightly teaching the word of truth. Those were other matters, which we discussed together.

But I must say this, as I said then: Ieronymos yielded to the government and set aside the Canons in words. He told me himself, “Father, I was compelled to set them aside in words. Me, set aside the Canons? I am a professor of canon law!” He did it in words. Yet those who fought him and appeared to agree with me did it in practice. Ieronymos rejected the Canons in words; they rejected them in practice and struck down twelve honorable bishops under an uncanonical and unchristian law. They used to say, “The Canons, the Canons, the Canons, the Canons, the Canons, the Canons!” Then they took up the sword of the dictatorship and struck down twelve honorable hierarchs. That was their offense. It was hypocrisy to speak of the Canons. If you stand by the Canons, you must do so not only in words but in practice: you must keep the sacred Canons. So much for that, my dear friends. And to his credit, he did something remarkable: he proposed that I become a bishop.

I still wonder whether I ought to have accepted. I do not know. God will show whether I did right or wrong, for I already had a flock in Athens: you devoted Christians of Athens, with whom I had worked through many struggles for sixteen whole years.

Then, four or five years ago, I heard a voice on the telephone. “Avgoustinos,” it said. “Who is this, please?” “It is Ieronymos. Will you receive me in Florina?”

“Of course I will receive you,” I said. “Come up, and I will welcome you.” And so he came to Florina. I received him with great joy and emotion. The bells rang, the people gathered in the cathedral, and there, before everyone, I welcomed him and asked his forgiveness for the pain I had caused him.

Before all the people, he wept, the people wept, and I wept too. It was one of the most beautiful days of my life: we were reconciled inside the Church.

I may speak firmly against a man while he stands, but when he falls, I do not strike him. That would be cowardly. Later he suffered a stroke and grew weak, as Father Kallivas had. Kallivas, Ieronymos, and I had been classmates.

Both of them suffered strokes. After Ieronymos’s stroke, he said to me, “Avgoustinos, what are you doing here?” What I am about to say may sound proud, but forgive me. It is an answer to those who have attacked me.

I mean the cobra who declared that I was mad, that I should be shut away in a psychiatric hospital again, and that I should stop preaching and speaking. Well, here is my answer. He told me, “I want to see you before I die. I’ll come down to see you. But I don’t know if I’ll be able to, so let me tell you something.” I asked, “What is it?” He said, “Whenever anyone asks me what was the best thing I did during the seven years I led the Church of Greece…” I asked, “What was the best thing you did?” “I made you a bishop.” I was moved.

I was deeply moved, and I answered him: “No, Your Beatitude. You ordained others who are far better than I am. Please do not say that. I do not like to hear it.” I had intended to visit him again.

He also wrote a very fine book, Are You a Christian? He was preparing another, a powerful book that would have been the crowning work of his life, but he did not live to write it. I appeal to the hierarchs who cared for him, especially our dear, learned Nikodemos: please find his notes and write the book he had planned.

A prayer. Give me four minutes.

Please bring me the same thing tomorrow, do you hear?

See whether it is sold anywhere, and when it came out. All right, thank you. I want to see you tomorrow too, do you hear, my child?

Come and ask for me, though you may not find me here. Find the people here and leave it with them so they can give it to me. If you want to see me, I’ll see you when I come down. Do you hear? I’ll see you when I come down.

We have forgotten Christ’s teachings. We bishops have forgotten them, archbishops have forgotten them, theologians have forgotten them. Our humble people remember them. I have told you this before, but I’ll give you an example once more and then finish. One day a general came to my bishop’s residence.

He commanded an army corps, his uniform covered in insignia. I’ll tell you his name: Theocharopoulos. He came from Elis, near Pyrgos. As I often do, I asked him, ‘Are you married? Do you have children?’ ‘I have two children.’ ‘Only two? What kind of curse is this?’

In the twenty years I have been a bishop, thirty generals have come through here. Two, with their cars, their salaries, and all the rest.

He was deeply moved, and with tears in his eyes he said to me, ‘I’ll tell you my story. I come from a small village in Elis. My father was desperately poor. He wore peasant shoes,’ the general said.

‘He pruned vineyards, gathered olives, and dug the fields. He also went fishing in the rivers, catching little fish in the Alpheios. How many children did my father have? Don’t laugh: my poor father had fifteen children.’

‘And which child were you?’ I asked. ‘I was the youngest.’ Who could have expected that this poor father’s youngest child would become a general? Children are like lottery tickets, gifts from heaven.

You take ten tickets: nothing, nothing, nothing, nothing, and then the last one is a jewel, worth a million! I have no time to explain why the youngest children are among the finest people in the world. You are killing them, killing them, killing them.

And you are harming yourselves, your families, and your country. I could prove it to you conclusively, through science and Holy Scripture: the youngest children are among the finest people in the world. Yes indeed. Then I asked him:

‘How did your father manage to raise fifteen children when he was so poor?’ Do you know what he told me? He stood up, and his answer shook me: ‘He believed in Almighty God, who feeds the ravens.’ That is the teaching of the Gospel: ‘Look at the birds of the air; look at the birds.’ Bishops, archbishops, and theologians have forgotten it. That poor father remembered it. He believed that God feeds the birds of the air, and he lived by that faith.

These things have been forgotten. I rejoice, and I feel a special joy that this was published, though I troubled him many times. I troubled him many times. An archbishop like him will seldom appear in history. Sadly, he governed the Church under very difficult conditions, under a dictatorship. Yet he had a deep and ardent longing.

These few words I have spoken in his memory. I also said what was fitting at the Holy Synod and spoke there as the occasion required. Now, as I finish, please, let us all chant for the Archbishop of Athens and All Greece: ‘Memory eternal! Memory eternal!’ Sing, everyone. Sing!

If God wills, and I live, and He grants me more time, we shall all be here together again next Sunday at seven o’clock. Make the sign of the Cross. Lift your hearts to God and let your voices reach the stars.

Παναγία Δέσποινα, Θεοτόκε, Άγγελοι και Αρχάγγελοι, Τίμιε Πρόδρομε, Αποστόλων Δωδεκάς, Οι δάσκαλοι και πατέρες Εκκλησίες, Όσιοι και μάρτυρες, Οι καρόσα θλήσαντες και στεφανοθέντες, πείσετε Πρεσβύεν προς το λεηθήνετες ψυχάς ημών.

Πιστέ λαέ του Θεού, δόξα τω Θεώ πάντων ένεκεν. Αμήν.

Αυτές οι πέντε λέξεις είναι, παρακαλώ, τα τελευταία λόγια που είπε ένας από τους μεγαλύτερους Αγίους Πατέρας και Οικουμενικούς Διδασκάλους, ο Ιερός Χρυσόστομος, του οποίου την ιερά μνήμη εορτάσαμε την παρελθούσαν Κυριακή.

Έτσι ετελείωσε τη ζωή του. Δόξα τω Θεώ πάντων ένεκεν. Με αυτό το ρητό, με αυτά τα λόγια του Ιερού Πατρός αρχίζω και εγώ σήμερον εδώ στο βήμα την νέαν ομιλία μου. Εγώ, ο Γέρων Επίσκοπος, που κάμπτομαι κάτω από το βάρος μεγάλης ηλικίας.

Άλλοι στην ηλικία μου έχουν σιωπήσει ή άλλοι έχουν αρρωστήσει και είναι πλέον ανίκανοι να ομιλήσουν. Φέρω ως παράδειγμα τον φίλο μου, τον αγαπητό μου εν Χριστώ αδερφόν, που από τα νεανικά μου χρόνια τον εγνώρισα, εύγλωττο ιεροκήρυκα, καταρράκτης ήτανε, ο ευγλωττότερος ιεροκήρυκας ήτανε, που είχε πολύ χιούμορ και ικανότητα μεγάλη, τον πατέρα Χριστόφορον Καλλίβα.

Είναι ασθενής, έπαθε εγκεφαλικό επεισόδιο και αυτός ο καταρράκτης του λόγου σήμερον τέσσερες πέντε λέξεις λέγει, και αυτές με δυσκολίες.

Συνεπώς τονίζω το γεγονός και πρέπει να ευχαριστήσω τον Θεό, γιατί με ελέησε ο Θεός και πιστεύω να με ελεήσει ο Θεός χάρη στις προσευχές σας. Και ύστερα από την εγχείρηση βλέπω ένα περίεργο φαινόμενο στον εαυτό μου, βλέπω ότι σωματικώς και ψυχικώς μία ανανέωση των δυνάμεών μου.

Και δίναμε και εγώ να πω το ψαλμικό, αναγενισθήσετε όσα αιτού είναι ότι σου.

Πόσο περνάει ο χρόνος, θυμούμαι σεβασμίους γέροντας. Πάνε τώρα περίπου 60 χρόνια που ήμουν εδώ στην Αθήνα 18χρονος φοιτητής και έμενα στο ευλογημένο οικοτροφείο της αδελφότητας της Ζωής και τότε τις Κυριακές ένα γεροντάκι ευλογημένο, γέρων ευλογημένος, επήγαινε στην παλιά εκκλησία της Κολοκυθούς, της Κοιμήσεως της Κολοκυθούς στην Κολοκυθού και κήρυττε απλά λόγια, πολύ απλά λόγια σαν τον Άγιο Κοσμά τον Αιτωλό και εγώ τον προτιμούσα να τον ακούω περισσότερο, μολονότι την εποχή εκείνη έλαμπον ως αστέρες, φωτεινοί αστέρες, διαπρεπείς ιεροκήρυκες εδώ στην Αθήνα, όπως ο πατήρ Σεραφείμ Παπακώστας.

και ο σεβάσμος αυτος γέρος είναι ποιος είναι, ο Πάτρε Φσεύγιος ο Μαθιόπουλος που συνέγραψε το σπουδαιότατο βιβλίο που το συνιστώ ιδιαιτέρως στην αγάπη σας και το βιβλίο αυτό, το ιστορικό, που έχει αξία όπως και ο Αόρατος Πόλεμος, ονομάζεται Προορισμός του Ανθρώπου.

Τώρα θα προσπαθήσω αυτόν τον γέροντα, τον σεβάσμιο γέροντα, τον Άγιο, κατ' εμέ είναι Άγιος, σύγχρονος και εφάμιλλος του Αγίου Νεκταρίου, αν θέλει ο Θεός, στη Σύνοδο, κατά καθήκον, διότι τον εγνώρισα προσωπικώς και πιστεύω ότι ήταν Άγιος, πράος, ταπεινός, κατανυκτικός, όσιος, μεγάλης αξίας.

Αν, σκέπτομαι να τον προτείνω να τον ανακηρύξει η Εκκλησία μας Άγιον.

Επίσης θυμούμαι έναν άλλο, ήταν σπουδαίος άνδρας, λιγοστεύουν, λειψανδρία θα πέσει στην Εκκλησία, μεγάλη λειψανδρία, και προφητεύω, αν επιτρέπεται, όχι διότι είμαι προφήτης ούτε υιός προφήτου, Του, θα έρθει ώρα, θα έρθει λιμός του ακούσαι λόγον Θεού, λόγον Θεού. Θα έρθει πείνα, πνευματική πείνα, κοντά στην υλική πείνα. Τότε, στην εποχή εκείνη, υπήρχε και ένας άλλος σπουδαίος, λαϊκός αυτός, λαϊκός αυτός, συγγραφέας σπουδαίος, ο οποίος στην Κατοχή, 86 to 87 ετών άνθρωπος, ξεκινούσε από τα άκρα της πόλεως και βάδιζε χιλιόμετρα.

Και ερχότανε στον Άγιο Γεώργιο Καρύτση και ομιλούσε τον Λόγο του Θεού και στον άμβωνα επάνω απέθανε. 60 χρόνια υπηρέτησε και έγραψε σπουδαίο βιβλίο, τους βίους των Αγίων με σύγχρονη γλώσσα. Ποιο είναι το όνομά του; Τον ξέρετε; Ο Μιχαήλ Γαλανός.

Τόσο ήταν ο σπουδαίος εκείνος ανήρ, αυτοί ήταν οι άνδρες οι σπουδαίοι. Έτσι λοιπόν και εγώ, ηλεκτριζόμενος από το παράδειγμα αυτών των γερόντων, οι οποίοι μέχρι τελευταίας αναπνοής εκήρυξαν τον Λόγο του Θεού, και εγώ προσπαθώ, καταβάλλω προσπάθεια, ο Θεός γνωρίζει, να μην σταματήσω το κήρυγμα, αλλά μέχρι τελευταίας μου αναπνοής να κηρύττω τον Λόγο του Θεού, απερίτμητον τον Λόγο του Θεού.

Και είθε ο Κύριος να με αξιώσει, να με ελεήσει, να μην με βρει ο θάνατος σε μια κατάσταση ραθυμίας και αμελείας και γερογεροντισμού. Ευχή μου που τότε θα πρέπει να λεφτεί και σε μένα άφρον άφρον ταύτη νυχτή ζητούση από σου οι άγγελοι τα διαιτήμα σας την έρθει αλλά θέλω να με βρει ο θάνατος σε ώρα μάχης, πνευματικής μάχης, να με βρει ο θάνατος εις τρόπο εις θάνατος εις την ώρα του κηρύγματος να με βρει.

Θα είναι η ωραιοτέρα, να πέσω επάνω εις τον άμβωνα να πέσω. Αυτό, θα συνεχίσω το κήρυγμα μέχρι τελευταίας μου αναπνοής.

Τώρα ταύτα ως προοίμιο σχετικώς με το γήρας το οποίον με κατέχει και πρέπει να είστε επιεικείς, ακροατές. Να μην ζητείτε πλέον από εμάς παλμούς και εξάρσεις και τόνους υψηλούς, όπως προ 30 to 40 ετών ευρισκόμενοι εδώ.

Συγχωρήσατέ με τα λάθη, συγχωρήσατέ με την αδυναμία μου, συγχωρήσατέ με τα πάντα και παρακαλώ έχετε την προσοχή σας στο κήρυγμα του Λόγου του Θεού. Τώρα το θέμα μας, μπαίνω στο θέμα. Το θέμα μας, τα θέματα είναι σε δύο κατηγορίες.

Είναι θέμα, το κήρυγμα άλλοτε μεν είναι ελεγκτικό, άλλοτε δε είναι παρηγορητικό, εποικοδομητικό. Το ένα, το ελεγκτικό είναι εντολή του Θεού, «έλεγξον, επιτίμησον, παρακάλεσον», Ευαγγελιστού.

Αγγελίστου. Το δεύτερο είναι πάλι εποικοδομή, κήρυγμα παρηγορητικό. «Παρηγορείτε, παρηγορείτε τον λαόν μου», λέγει η φωνή του προφήτου, η φωνή του Θεού. Ελεγκτικό και προφητικό, ελεγκτικό και εποικοδομητικό. Εάν, λόγου χάρη, σας ερωτήσω ποιο κήρυγμα προτιμάτε απόψε να κάνω, το ελεγκτικό ή το εποικοδομητικό; Τώρα, άλλοτε θα σας πω, θα εξηγήσω γιατί η πλειοψηφία σας είναι να αποζητείτε το ελεγκτικό, αλλά ακούω και φωνές: «Και το εποικοδομητικό». Συνεπώς, θα κάνουμε συγκερασμό, θα το κάνουμε μεικτό, εις τρόπον ώστε να ικανοποιήσουμε αμφοτέρας, την συμπολίτευση και την αντιπολίτευση. Είμεθα, αγαπητή εκκλησία, μέλη της Αγίας μας Εκκλησίας, που, όπως λέει ο Κρυστάλλης, χύνει μέσα στην καρδιά μας χίλιες χρυσές ελπίδες. Είναι Εκκλησία, είμεθα, αλλά Εκκλησία είναι θριαμβεύουσα Εκκλησία. Ευχαριστώ.

Στους ουρανούς επάνω και η άλλη Εκκλησία είναι εδώ στη γη. Και ονομάζεται με το χαρακτηριστικό όνομα στρατευομένη Εκκλησία. Και γιατί ονομάζεται στρατευομένη Εκκλησία; Που σημαίνει ότι πρέπει να διεξάγει πόλεμον, επανάσταση, αγώνα, τρομερόν αγώνα.

Τον ιστορικότερον αγώνα εναντίον τριών μεγάλων εχθρών, θηρίων, Τα οποία όπως κάποιος καταβάλει θα είναι Άγιος Τα τρία θηρία, τα οποία ως λέοντες πεινασμένοι ζητούν να μας καταπιούν, είναι πρώτον, είναι ο εαυτός μας.

Τι θηρίον είναι ο εαυτός μας, τι θηρίο είναι ο εαυτός μας! Δεύτερο θηρίο που ζητεί να μας συλλάβει στις αγκάλες του. Είναι ο κόσμος, ο τρομερός κόσμος του 20ού αιώνα. Του αντιχριστικού αιώνα. Με τα θέλγητρά του και με τα φόβητρά του.

Και ο τρίτος εχθρός μας είναι ο Εωσφόρος, ο Σατανάς. Τρεις εχθρούς έχουμε, πόλεμον ισχυρόν, μεγάλον πόλεμον εναντίον αυτών. Και η Εκκλησία μας πρέπει να στρατεύεται και να διεξάγει με τα παιδιά της αγώνα εναντίον των τριών αυτών εχθρών της ανθρωπίνης υπάρξεως.

Μάλιστα, είναι αγών σκληρός αυτός και ο αγών αυτός πρέπει να διεξάγεται, όπως είπα, με όλα τα μέσα τα οποία υποδεικνύει, τα νόμιμα και κανονικά, το Ευαγγέλιο του Χριστού μας και η παράδοση της Εκκλησίας μας και περί των οποίων ομιλήσαμε εις το προηγούμενο κήρυγμά μας.

Τώρα συνεχίζεται ο αγών, ο αγών συνεχίζεται και σφοδρότερος θα γίνει ο αγών όσο περνούν οι μέρες, μέχρις αίματος, μέχρις θυσίας.

Θα κληθούμε να δώσουμε όχι μικρά και ασήμαντα, και αυτή τη ζωή μας. Μέχρις αίματος πρέπει να πολεμήσουμε υπέρ της Αγίας μας Εκκλησίας, και ο αγώνας συνεχίζεται. Και εγώ, γέρον, ευρίσκομαι στην πρώτη γραμμή του πυρός μαζί με τον λαό, τον πιστό λαό του Θεού, και έχω και, όπως από το μέτωπο έρχονται νέα όταν γίνεται πόλεμος, έρχονται νέα ανακοινωθέντα, και εγώ απόψε έχω να σας πω νέα.

Νέα από τον πόλεμο αυτόν, τον οποίον διεξάγουμε, διεξάγει η χριστιανική παράταξη συμπιστή. Νέα, δυσάρεστα αλλά και ευχάριστα. Συμπλέκεται ο βίος του ανθρώπου. Και όπως το υφάδι συμπλέκεται μαζί με το στημόνι για να δημιουργεί το ύφασμα των εκλεκτών, έτσι και η ζωή μας είναι σύνθεση ευχαρίστων και δυσαρέστων πραγμάτων.

Αμφότερα και τα δύο, τόσο το ένα και το άλλο, και ίσως το δεύτερο, τα δυσάρεστα, συγκίνουν εις την καλλιέργεια της πνευματικής ζωής. Το είπε ο Απόστολος Παύλος ότι της αγαπώ στον Θεό πάντα συνεργείς αγαθών.

Λέγοντας «πάντα», εννοεί όχι μόνο τα ευχάριστα αλλά και τα δυσάρεστα ακόμη· και αυτά υπηρετούν τον αγαθό σκοπό. Όλα συντείνουν προς τον σκοπό αυτόν. Περίεργο πράγμα. Είναι τρόπον τινά η αλχημεία του Θεού. Είναι η επιστήμη του Θεού.

του Θεού, όχι κοσμική επιστήμη. Εάν η κοσμική επιστήμη κατορθώνει μεγάλα επιτεύγματα της επιστήμης, εάν κατορθώνει να παίρνει τα ράκη οι ρακοσυλλέκτες, τι είναι ένα ράκος; Ένα ράκος βρωμερό, το πετάς, το παίρνει ο ρακοσυλλέκτης, το παραδίδει στο εργοστάσιο, και τι γίνεται; Χάρτης πολυτελείας, πολυτελείας παρακαλώ, πολυτελείας χάρτης, επάνω στον οποίο γράφεις τα αγγελτήρια του γάμου σου, χάρτης πολυτελείας επάνω στο οποίο γράφει.

Τα χαρτονομίσματα, πέντε χιλιάδων δραχμών, χάρτης πολυτελείας από τα ράκια, επάνω στο οποίο γράφεται το πτυχίο της επιστήμης, το ράκος γίνεται περγαμηνή, η αλχημεία του κόσμου. Θέλετε άλλο παράδειγμα; Η αλχημεία, τα λέμε αυτά εκαναπρίσω με εκείνους που είναι φίλοι του εποικοδομητικού κηρύγματος.

Εγώ τώρα στα γεράματά μου περισσότερο αγαπώ το εποικοδομητικό κήρυγμα. Αρέσει και μένα περισσότερο. Ο έλεγχος είναι βαρύς και επικίνδυνος είναι, διότι είναι εγχείρησις, εγχείρησις, και η εγχείρησις είτε αποτύχει είτε επιτύχει.

Λοιπόν, λέω άλλο παράδειγμα, ότι υπάρχει ένα φίδι, τρομερό φίδι, πέρα στην Ασία.

Στην Ασία, το φοβερό φίδι κόμπρα λέγεται, που έχει φρικτό δηλητήριο, και τώρα η επιστήμη καταβάλλει προσπάθειες, πειράματα κάνει από το φαρμάκι του φιδιού αυτού να βγάλει φάρμακο εναντίον του καρκίνου. Τι μυστήρια πράγματα! Έτσι και τα δηλητήρια, τα φάρμακα δηλητήρια είναι· σε ελαχίστη δόση των δηλητηρίων είναι φάρμακο. Η επιστήμη λοιπόν, από το δηλητήριο της κόμπρας καταβάλλει προσπάθεια να βγάλει φάρμακο.

Απ' αυτή να βγει σωτήριον μεγάλο φάρμακο εναντίον της απαισίας νόσου της φαρμακής. Έτσι και η επιστήμη του Θεού, η ανωτέρα επιστήμη του Θεού. Από την κόμπρα, από το δηλητήριο, από το φαρμάκι που ποτιζόμεθα.

Πολύ ποτιζόμεθα. Και εγώ αυτή την τελευταία φορά πολλές κόμπρες με δαγκώσανε. Με δαγκώσανε, πολύ με δαγκώσανε, πολύ με δαγκώσανε.

Έτσι λοιπόν λέγω, και να είστε βέβαιοι, όταν τελειώσει. Για ποιον πρέπει να ευχαριστούμε τον Θεό, για τα ευχάριστα ή τα δυσάρεστα; Κάνω ψηφοφορία. Λάθος κάνει, για τα δυσάρεστα. Δεν θέλω να αναφερθώ στο... Λοιπόν, όποιος δεν έκλαψε και δεν εμούσκεψε το προσκέφαλό του με δάκρυα τη νύχτα, δεν γνωρίζει τι θα πει η ανθρώπινη ζωή. Ο Σταυρός είναι ο ευλογημένος Σταυρός, μάλιστα τα δυσάρεστα.

Και στον άλλο κόσμο που θα πάμε, αγαπητοί μου αδελφοί, θα ευχαριστούμε τον Θεό για κάτι δυσάρεστα πράγματα που μας ποτίσανε, και θα δείτε ότι αυτά τα δυσάρεστα πράγματα ήταν εκείνα που μας έφεραν κοντά στον Θεό.

Έτσι λοιπόν, τοις αγαπώσι τον Θεόν πάντα. Ποια είναι τα δυσάρεστα; Δυσάρεστα έχω εκ βορρά.

Εκ βορρά υπηρετώ στην άκρη της Ελλάδας μας, ένα μέρος όπου σείεται διαρκώς από την άγρια προπαγάνδα των Σκοπίων, που σκορπάει. Δεν έχω καιρό να σας πω, ίσως να κάνω κήρυγμα ειδικό. Προσπαθεί με όλα τα μέσα να αρπάσει τη Φλώρινά μας από την αγκάλη της πατρίδος μας και να την κάνει άλλο ένα μήλον έριδος. Άλλοι τη διεκδικούν, οι Αλβανοί, άλλοι τη διεκδικούν, τα Σκόπια, και όχι μόνο τη Φλώρινά μας, αλλά ολόκληρη τη Μακεδονία μας. Διεμερίσαντο τα ιμάτιά σου, Ελλάς, και επί τον ιματισμόν σου έβαλον κλήρον. Τρομερές ημέρες θα ζήσουμε, αγαπητοί χριστιανοί, και επάνω στη Μακεδονία μας εισερχόμεθα εις περίοδο μακεδονικού αγώνος και ένας Παύλος Μελάς δεν παρουσιάζεται εκεί. Λοιπόν, στη Φλώρινα, όταν με ελέησε ο Θεός, κατά το μέγα Του έλεος, παρ' όλη την ατέλεια και αμαρτωλότητά μου, έγινα προ είκοσι ετών, 21 ετών έγινα επίσκοπος. Τι έπραξα δεν είναι καιρός να σας πω. Ή μάλλον το έχω γράψει. Είστε από μία μονέμμα. Είστε στους απολογισμούς. Ένα σημείο μόνο της εκεί δραστηριότητας της Ιεράς Μητροπόλεως να σας πω. Εβρήκα εκεί τα ράκη του Θεού. Τα ράκη του Θεού εβρήκα. Εβρήκα τους πιο περιφρονημένους ανθρώπους, εβρήκα τους τσιγγάνους. Φρικτή ήταν η ζωή των, ούτε στα τσαντίρια, χειμώνα, καλοκαίρι. Η τροφή τους ήταν πιπεριές ψητές, σαν να έχουν γουρουνόπουλο τους οι δυνατών τις πιπεριές. Πτωχοί, ξυπόλυτοι, ελεεινοί, τρισάθλιοι στα τσαντίρια μέσα, και δεν τους επιτρέπανε, και οι νεκροί των δεν θάβονταν μέσα στα νεκροταφεία των άλλων Χριστιανών και θάβονταν απ' έξω, και σκυλιά σκάλιζαν τους τάφους των και έπαιρναν τις σάρκες των και τις περιέφεραν μέσα στους δρόμους της Φλώρινας. Φρικτό θέαμα. Τους επλησίασα ως καθήκον που είχα. Τους είδα, τους ρώτησα. Λένε ζωή.

Εδώ στη Φλόρινα που είστε, σας είπε κανείς, ακούστε ποτέ για το Χριστό, σας ομιλίζει κανέναν για το Χριστό, ακούσατε ποτέ το όνομα του Χριστού, ένας τετραπέρατος γύφτος, ατσίγκανος, τετραπέρατη είναι, μου λέει κ. Παπά, κ. Παπά, λέω τι θες παιδί μου λέω, εγώ άκουσα λέει, ακούω κάθε μέρα το Χριστό στη Φλόρινα, τον ακούω στη Φλόρινα λέω περίεργο πράγμα, Κλάψατε, κλάψατε, τι μου απήντησε.

«Τον ακούω όταν τον βλαστημάνε οι χριστιανοί». Τότε μόνο ακούει τη λέξη Χριστός.

Έκλαψα, διαπιστώνα ότι γλυκτά τη λέξης Ιερωτά τη λέξης, το θάρκητρο των αιώνων να ακούεται πλέον ως βλαστημία Μέσα εις τικέ ο κανείς Τους φώναξα, τους κάλεσα. Θέλετε λέει τους είπα να γίνετε χριστιανοί Θέλομαι Πρώτοι αιώνες, χριστιανικοί αιώνες.

Όχι νεπιοοπτισμός Είπαν το «θέλουμε». Τους φωνάξαμε, τους κατηχήσαμε τέσσερις πέντε μήνες. Τους διδάξαμε τα άρθρα της πίστεως, τους ερμηνεύσαμε το Πιστεύω, Τα μυστήρια όλοι τους ήκουν μεγάλη προσοχή Και μετά πλέον θέλετε να τους βαπτίσουμε, θέλουμε Εδώ δυσκολευτήκαμε, δαίμονες σηκωθήκανε.

Η δικτατορία τότε απαγόρευσε να τους βαπτίσουμε. Ήθελε να τους διώξει μακρά των συνόρων ως επικίνδυνους δήθεν ότι ήσαν. Και ενώ ορίσαμε ημέρα βαπτίσεως και ήσαν έτοιμοι κατ' όλου λεωφορεία να έρθουν επάνω από την Ελλάδα και να εορτάσουν το μεγάλο γεγονός της βαπτίσεως των Ατσιγγάνων, μόλις και μετά βίας επέτρεψαν ένα λεωφορείο να ανεβεί προς τη Φλόρινα.

Επέτρεψαν να έρθουν οι ανάδοχοι που θα τους βαπτίζανε και ήρθαν αρκετοί και από την Αθήνα μέσα, ανάδοχοι, και ευάπτυσαν τους Αθηνγκάνους. Ή πως είναι κανείς, εδώ κανείς, από εκείνους που ευάπτυσαν τους Αθηνγκάνους, Είναι κανείς; Είναι κανείς;

Σήκω επάνω, σήκω επάνω, σήκω επάνω. Να την, εδώ μία. Άλλη, Πού είναι η άλλη; Λοιπόν, ναι, εβαπτίσαμε τους Αθιγγάνους σε ένα ποταμάκι που διαρρέει, είναι μέσα, σχίζει την πόλη, τη διαρρέει. Και εκεί, αυτός ο Ιορδάνιος, όπως είπε ένας, βαπτιστήκαν όλοι, από τα μικρά παιδιά έως τους γέροντας, τους προμάλυτες.

Και ήταν ημέρα ευλογημένη. Και ήταν ημέρα που υπενθύμιζε τον Ιορδάνη ποταμό. Και ένας ξένος δημοσιογράφος είπε ότι σήμερα η Φλώρινα απέκτησε τον Ιορδάνη ποταμό. Έγινε Ιορδάνιος ποταμός, βαπτιστήκαν. Βαπτιστήκανε, σπιτάκια δεν είχανε. Με τη βοήθεια του Θεού, με εισφοράς των χριστιανών, του εσωτερικού και εξωτερικού, προπαντός του εξωτερικού, βρήκαμε τα χρήματα και τους κτίσαμε εκεί πέρα τα σπιτάκια, αλλά περίεργο πράγμα.

Τα σπιτάκια δεν τους χωρούσανε πλέον. Τριάντα σπιτάκια τους χτίσαμε. Ο Πάτερ Ιερόθεος, ακαμάτως εργαζόμενος, και φοιτηταί ακόμα από την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, ήρθανε υπό τον Ασνανίδη των Κοσμάτων, τον Ασνανίδη, τον Απόστολο της Αφρικής, δουλέψανε ημέρα και νύχτα και χτίσαν τα σπιτάκια εκείνα.

Στο συνεχισμό των Αθηγάνων ήταν ο φωτίστων στη γλώσσα τη Χριστιαϊκή γλώσσα. Βαπτιστήκανε τα παιδιά αυτοί. Μέσα τι παρουσίασαν αυτοί μέσα στα 20 χρόνια; Δεν λέγω ότι είναι άγιοι, δεν εύχομαι να γίνει κανείς άγιοι.

Αλλά η εγκληματικότης των ελαττώθη. Από τα 100 κακά που κάνουν, 90, 80, 70, 60, 50. Έχουν ένα μεγάλο καλό, έχουν ρεκόρ. Σημειώνω ρεκόρ. Μέσα στα 10.000 χωριά που έχει η Ελλάδα μας, κανένα χωριό δεν το φτάνει ύψος. Τι σημείωσαν μέσα στα χρόνια αυτά, τα 20 χρόνια; Ρεκόρ γεννητικότητος.

Για να θαυμάστε το ρεκόρ της γεννητικότητας, σας λέγω ότι η Ελλάδα έχει υπογεννητικότητα. Ότι στα Βαλκάνια είναι κάτω πολύ χαμηλά, ότι φτάνει η γεννητικότητα, κατήντησε κάτω από το ένα. Και όταν η γεννητικότητα φτάσει κάτω από το ένα, τα έθνη πεθαίνουν, πεθαίνουν τα έθνη.

Πεθαίνουν έτσι, θα σβήσει η Ελλάδα, εμείς ήδη τη σβήσαμε, δεν υπάρχουν πλέον, γεροκομείο απέραντο έγινε. Ενώ λοιπόν σε όλη την Ελλάδα, χωριά και πολιτείες, ελαττώνεται η γεννητικότητά μας και αποθνήσκει η ιστορική μας φυλή, και θα γίνουμε εμείς οι νεκροθάφτες του ιστορικού αυτού έθνους, αυτοί αντιθέτως οι γύφτοι οι οποίοι βαπτίστηκαν σημείωσαν ρεκόρ: έφτασε η γεννητικότητα στο 6%.

Ετησίως, 6% εφθάσανε, από 100 μέσα στα 20 χρόνια έγιναν 250. Που αν αυξανόταν έτσι η Ελλάς, από 10.000 θα είχε σήμερα 25.000. Και η Ελλάς η οποία σήμερα έχει 10 εκατομμύρια θα είχε 25 εκατομμύρια.

Εγκαταλειμμένοι ήσαν, τους θυμούνται στην εποχή όταν γίνονται εκλογές.

Στις προηγούμενες εκλογές, σε παρακαλώ, μη με παρεξηγήσετε. Δεν ανήκω σε κόμμα. Το νομίζετε, το πιστεύετε αυτό; Δεν είναι έτσι. Ανήκω στην Ελλάδα μου και παραπάνω από την Ελλάδα στον Χριστό, τίποτε άλλο. Να λοιπόν, στις προηγούμενες εκλογές, να, και ήρθε ένας, λοιπόν, από τη Μητρόπολη Μέρας και πολλής. Από τη Μητρόπολη δεν πέρασε να χαιρετήσει τον Επίσκοπο, διότι λέγει: «Είμαι εχθρός και με δεσποτάδες δεν έχω κουβέντες», λέει, «εγώ». Μην παρεξηγήσετε, λοιπόν.

Λοιπόν, λυπούμαι. Και αυτός λοιπόν επήγε στους συνοικισμούς για ψήφους να πάνε, γιατί έχουν ψήφους αυτοί, έχουν καμία δεκατοστή ψήφους. Σημαντικός αριθμός μες στη μικρά τη Φλώρινα. Επήγε λοιπόν εκεί πέρα, τους είδε, τον χειροκροτήσανε. Ήταν ο Γεώργιος ο Παπανδρέου, ο ιόστοχος υπουργού.

Ναι, λοιπόν, καλά, καλά, σας παρακαλώ, παρακαλώ. Και τους λέει, κοίταξε τα σπιτάκια, τι σπιτάκια είναι αυτά; Αυτές είναι καλύβες. Εγώ θα σας χτίσω παλάτια. Αυτή είναι η γλώσσα των πολιτικών μας, όλων των πολιτικών.

Λοιπόν, αυτή είναι η γλώσσα όλων των πολιτικών. Δεξιών, αριστερών, μαύρων και ερυθρών.

Λαγούς και πετραχήλια. Αλλά το δέσανε αυτό ο Αιγύφτη Να μην υποσχεθείς καραμέλα στο μικρό παιδί. Και μην υποσχεθείς στους γύφτους τίποτα, δεν θα σε αφήνουν, δεν θα σε αφήνουν.

Με τους ψήφους τον είδες εμένα, εγώ δεν θα κατέβομαι σε κόμμα, δηλαδή να ψηφίσουμε, ψηφίστε όπου θέτε λέω, ψηφίστε, εγώ θα ψηφίσω μαζί του αν ψηφίσετε. Πήρα λοιπόν 100 ψήφους εκεί πέρα, σημαντικός αριθμός εκεί πέρα, μετά που να το ξεχάσουν, αναγκαστήκαν τώρα τελευταίως.

Αναγκάστηκε το κράτος, κατόπιν πιέσεως της πραγματικότητας, να τους διαθέσει εκατό εκατομμύρια για να χτίσουν έναν καινούργιο συνοικισμό.

Και από την ώρα αυτή αρχίζει το νέο δράμα. Προσπάθησαν να βρουν νέο συνοικισμό. Τέλος πάντων, τέλος πάντων, μην μακριολογώ τον λόγο,

εβρήκανε κάποια καμένη γη, καμένη γη από την πυρκαγιά, πενήντα στρέμματα είναι, καμένη γη. Και επάνω στην καμένη γη απεφάσισαν να κτίσει το κράτος ένα ωραίο συγκισμό με εκκλησίες, με ανονός και λοιπά.

Θα βοηθούσαμε εμείς πολλοί. Και ορίστηκε η μέρα τελετής να έρθει η τελετή καταθέσεως Θεμελίου Λήθου Και ορίστηκε η μέρα αυτή και ήρθανε και στρατηγοί, ήρθανε και αξιωματικοί και θα ήταν η μέρα λαμπρά.

Οι δε γύφτοι πετούσανε στα ουράνια. Και ετοιμάζανε βιολιά και να χορέψουν και ετοιμάζαν ανθοδέσμες, οπότε ήρθε η θύελλα, δείγμα ότι είμεθα άσπλαχνοι, δείγμα ότι δεν έχουμε μέσα σπλάχνα, δείγμα ότι ζει η Βηθλέα μηνύχτα της Βηθλέας που πήγε μια πτωχιά κόρη και χτυπούσε τα σπίτια όλα και ήταν ετοιμογέννητη και κανένα σπίτι δεν άνοιξε και ραγκάστηκε γεννήθη στο Στάου.

Ήδη έμαθα. Όταν μάθανε στο γειτονικό χωριό ότι πάνε να εγκαταστήσουν γύφτους, λες και δεν είναι άνθρωποι, αμέσως επαναστάτησαν. Επαναστάτησαν. «Δεν θέλουμε γύφτους, δεν θέλουμε γύφτους!» Και ανέτρεψαν με κλωτσιές την τράπεζα επάνω στην οποία ήταν η λεκάνη του αγιάσματος. Και επακολούθησε συμπλοκή, συμπλοκή μεγάλη, και είχαμε τραυματίες, δέκα τραυματίες, και εποτίσθη το έδαφος με αίμα.

Υπότιστη το αίμα, η γη εκείνη η καμένη γη με τα αίματα και να σε κινδύνεψε να ποθάνεις Και το τέλος που ήταν να ρίψουν στον Επίσκοπο όλοι οι εχθροί μου ότι εγώ είμαι υπεύθυνος του τραυματισμού αυτού. Και ήκουσα, πήρα παράσημα, πήρα παράσημα.

Κανείς δεν εκτιμούσε ότι ο Επίσκοπος συνεχίζει την ιεράν παράδοση του γένους. Ότι ξένος είμαι και συνεργάζεται, είμαι πτωχός, είμαι και παιδιά. Κανείς σκεφτόμενο, τίποτε απολύτως. Όλοι οι ψευτοχριστιανοί σηκωθήκανε πάνω εναντίον του Επισκόπου και ούτε υπουργό κατηγορήσανε, ούτε νομάρχη κατηγορήσανε, ούτε άλλο κατηγορήσανε, αλλά βρήκαν τη νέα ευκαιρία να επιτεθούν οι κόμπρες εναντίον του Επισκόπου.

Τι είπαμε και τι γράψαμε δεν περιγράφεται. Πήρα πάνω από 50 παράσημα, καινούργια παράσημα, νέα παράσημα στο στήθος μου.

Το στήθος μου, εκείνο δε το οποίο με λύπησε περισσότερο από όλες, έχω συνηθίσει στα παράσυμα του κόσμου, αλλά έχω λυπηθεί μέχρι δακρύων και έκλαυσα. Διότι με αξίωσε ο Θεός να έχω ευσεβείς γονείς, πολύ ευσεβείς γονείς. Ή αν κάτι είμαι, το αφήνω στην ευσεβή μητέρα μου και στον ευσεβή πατέρα μου. Ακόμα είπα, εσχάεσαι, εξακαταλόγησες λέξεις στις νύχτες τη μητέρα μου και τον πατέρα μου. Ύβρισαν κάποιοι λυκός, τα πάντα, σοβαρό πράγμα.

Αλλά σταματώ εδώ, συμπνίγων τα αισθήματα της λύπης μου. Άλλωστε μοίρασα στο προηγούμενο κήρυγμα ένα ανακοινωθέν, όπου τα περιγράφω τα λυπηρά γεγονότα. Και αν θέλει ο Θεός θα επανέλθω να κάνω ολόκληρο κήρυγμα περί ρατσισμού.

Άγριος ρατσισμός, όπως έγραψε η εφημερίδα. Να πετάξουν τους γύφτους αυτούς που, αν υπήρχε κράτος και αν υπήρχε συνείδηση, έπρεπε να έρθει ο Πρόεδρος Δημοκρατίας και να τους χτίσουν παλάτια, να καθίσουν μέσα οι άνθρωποι οι οποίοι έφτασαν το ρεκόρ γεννητικότητος στην Ελλάδα, οι οποίοι απόθνήσκουν.

Ναι, τίποτε από αυτά. Και να θυμάστε, να ξέρετε πολύ καλά, θα σβήσει η σκηνή του παρόντος βίου. Θα έρθει η μέρα της Πεδευθεραιοπαραγωσίας. Και τότε, σύμφωνα με την απόφανση του Αποστόλου Παύλου, αυτοί οι γύφτοι θα δικάσουνε αυτούς όλους τους δολοφόνους, Θα δικάσουν όλους τους γονείς, τους πατέρες και μητέρες που δεν γεννούν παιδιά.

Αυτοί οι πτωχοί, χωρίς έδαφος, χωρίς κτήματα, χωρίς τίποτα, χωρίς μισθούς, χωρίς συντάξεις, αυτοί γεννούν παιδιά, ενώ οι άλλοι με τόσα υλικά μέσα, με εκατομμύρια, όπως ο Ωνάσης, μια κορούλα έκανε.

Λοιπόν, θα δικάσουν αυτοί όλους εκείνους οι οποίοι με τα υλικά μέσα που έχουν περιόρισαν τα παιδιά τους σε ένα, σε δύο παιδιά και τίποτα περισσότερο. Αυτά είναι τα δυσάρεστα εκ του βορρά, όπου εκ νέου κόμπρες με εδάγκωσαν, αλλά εγώ ευχαριστώ τον Θεό και λέγω και εγώ το του Ιερού Χρυσοστόμου: Δόξα τω Θεώ πάντων ένεκεν.

Τώρα, τώρα ένας δεν φωνάζει ευχάριστα, ε λοιπόν τώρα πάμε στα ευχάριστα Τώρα τα δυσάρεστα σας είπαμε, τα ευχάριστα. Τα ευχάριστα είναι από γενικότερας πλευράς, από απόψεως μάχης την οποίαν διεξάγει ο πιστός λαός, όχι ο αρχιεπίσκοπος, αλλά ο πιστός λαός εναντίον της απαισίας ταινίας του Σκορτσέζε. Έχω να σας παρουσιάσω τα εξής νέα ευχάριστα.

Θυμήθηκα, ανοίγω πάντοτε το βιβλίο των αναμνήσεών μου.

Οι γέροντες ζουν με τις αναμνήσεις, τα παιδιά και οι νέοι ζουν με το μέλλον, με τις ελπίδες του μέλλοντος. Εμείς ανοίγουμε το βιβλίο των αναμνήσεών μου, που είναι βιβλίο πολύ πικρόν, διότι πέρασα πολλάς θύελλας και πολλάς καταιγίδας και πολλάς περιπετείας, και πολυπλάγκτος ήταν ο βίος μου, ο ιεροκηρυκικός κλπ. Ανοίγω και θυμούμαι με τις συνήθειες στα παιδικά μου χρόνια. Είναι το 1912 το ενδοξότερο έτος της φυλής μας.

Μετά το 1921, ήμουν μικρό παιδί, γονείς μας, πατεράδες, συγγενείς, φίλοι, το χωριό μας άδειασε. 200 στρατιώτες εδώ στο μικρό μας χωριό, από τους οποίους μόνο οι μισοί επέστρεψαν, και σκόρπισαν τα κόκαλά τους, όπως και όλοι οι παλαιοί, παντού όπου έχουν σκορπίσει τα κόκαλά τους στα ιστορικά χώματα.

Μικροί είχαμε αγωνία και μας έστελνε η μάνα να πηγαίνουμε στο τηλεφωνείο. Δεν υπήρχε ραδιόφωνο τότε. Στο τηλεφωνείο που είχε ο δάσκαλος ένα τηλέφωνο και καθόμασταν να ακούσουμε, και όταν βλέπαμε τον δάσκαλο να ακούει και να κάνει τον σταυρό του, ένας ευσεβής δάσκαλος, πολύ ευσεβής, καταλαβαίναμε ότι είναι ευχάριστο. Τι λέμε, δάσκαλε; Νικήσαμε; Νικούμε; Τρέχαμε λοιπόν, φωνάζαμε: «Νικήσαμε! Νικούμε, νικούμε! Πήραμε τη Σαλονίκη, πήραμε τα Γι...» Τι έξαρσις ήταν εκείνη, τι ήρωες ήταν εκείνοι, τα παιδιά που πήραν την Ελλάδα από τη Μελούνα και την πήγαν μέχρι Σόφια, μέχρι Σαλτάζα, μέχρι Άγκυρα.

Πάει αυτό πλέον το ζωηρό πατριωτικό αίσθημα, το οποίο είναι συνδεδεμένο άρρηκτα με αυτό. Νέα λοιπόν, νέα. Όπως λοιπόν τότε τα παιδιά εμείς διαλαλούσαμε τας νίκας των γονέων μας εις τα μακεδονικά πεδία, ούτω πως και σήμερα η σάλπιγξ, άγγελος Κυρίου, μεταδίδει στην Ελλάδα μηνύματα νίκης και θριάμβου.

Νίκης από Θεσσαλονίκη, νίκης από την Αθήνα. Αι δύο μεγάλαι πόλεις, αλλά νίκη από Θεσσαλονίκη. Είναι τώρα, πότε είναι, Πάτερ Αθανάσιε; Πότε; 6 Νοεμβρίου. Λοιπόν, 6 Νοεμβρίου, Κυριακή, στη Θεσσαλονίκη, τη προτροπή του ενθουσιώδους Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης, έγινε συγκέντρωση εναντίον της απαισίας ταινίας του Σκορτσέζε.

Λοιπόν, και ήταν χειμών βαρύς, στη Φλώρινα το θερμόμετρο πέντε κάτω από το μηδέν, πέντε, χιονιάς φοβερός. Και όμως στην πρόσκληση της Εκκλησίας μαζευτήκαν από τη Μακεδονία μας και τη Σαλονίκη πλήθη λαού.

Μέσα στο ναό του Αγίου Δημητρίου που χωρά 20.000 ήταν οι γέροντες που εκρύωναν, πήγαν μέσα οι γέροντες ηλικιωμένοι. Απέξω, από τους διαδρόμους, από το προαύλιο, οι λαοί κάτω με ομπρέλες. Εθαύμασα τον λαό αυτό, και κάτω από ομπρέλες σταθήκανε και υπέφεραν το κρύο, το τσουχτερό, και ήταν αγωνιστές.

Και ακόμα εκείνο το οποίο με συνεκίνησε ήσαν μοναχοί, 200 μοναχοί από το Άγιον Όρος, οι οποίοι κρατούσανε εσταυρωμένους και έψαλλαν γι' αυτά τα άσματα. Σαν να αιτή επέταξαν από τις φωλιές των και ήθανε στη Σερωνίκη Μιμούμενοι το παράδειγμα του μεγάλου Αντωνίου, ο οποίος άφησε την έρημον και ήρθε στην Αλεξάνδρεια για να αγωνιστεί υπέρ της ορθοδόξου πίστεως.

Ωραία συγκίνηση. Ομίλησα και εγώ, δεν πρόκειται να επαναλάβω αυτά που είπα. Ένα τόσο μόνο σας λέγω ότι είπα: Ότι έκανα μια υπόθεση, γιατί όταν πήγαμε και διαμαρτυρηθήκαμε, λέει, δεν επιτρέπει ο νόμος.

Δεν επιτρέπει ο νόμος να τα επιτρέπει. Έχουμε ελευθερία, έχουμε δημοκρατία, δεν μπορούμε, λέει, τα πράγματα εμείς να επιτρέπουν ελεύθερα. Αν θέτερος μην είσαι τέτοιος, αλλά εμείς είμαστε ελεύθερο έθνος. Δεν μπορούμε να τους επιτρέψουμε.

Υπόθεση, λέγω, ότι τώρα στη Ρωσία ζει ένας άνθρωπος ο οποίος αποτελεί μία αξιόλογο προσωπικότητα, η οποία είναι μία ελπίδα φωτός μέσα στο σκότος. Είναι ο Γκορμπατσόφ, ο οποίος πρώτη φορά εδέχθη στα ανάκτορα του Κρεμλίνου, ύστερα από 70 χρόνια, πατριάρχη και όλους τους συνοδικούς και επιδράσεις.

Και είναι αξιόλογος για την προσπάθεια την οποία κάνει να συμφιλιώσει Ανατολή και Δύση. Αν και η συμφιλίωση η οποία δεν έχει ως βάθρον τον Χριστόν δεν είναι συμφιλίωση, είναι επιπόλωση. Εμπάσχετος η προσπάθειά του είναι ξέπαινος και σκέφτεται να επισκεφθεί την Αθήνα Την Αθήνα να επισκεφθεί και καλώς να έρθει με φέρον των κρατών της Ελέας.

Λοιπόν, λέω λοιπόν είπα αν υποθέσουμε ότι γυρίζεται μια ταινία με θέμα ο Κροπάτσοφ και ό,τι τον προσδιάζει τον Κροπάτσοφ ότι είναι ένας λωποδύτης, ότι είναι ένας απατεώνας, ότι είναι ένας πόρνος, ότι είναι ένας ερωτύλος, ότι είναι εκβιαστής γυναικών, διαφθορέας κορασίδων, ότι είναι αλήτης, θα επιτρέψει το κράτος να γυρίσει αυτή η ταινία;

Δεν θα περιμένει το δικαστήριο, αμέσως θα δώσει διαταγή στους εισαγγελείς να απαγορεύσουν σε όλο το κράτος την ταινία αυτή, διότι δεν θέλει το κράτος να διαταραχθούν οι σχέσεις Ελλάδος με τον ηγέτη του ρωσικού λαού.

Λοιπόν, ο Γκορμπατσόφ, ο οποίος είναι αμφιβόλου, ο χρόνος θα αποδείξει αν έχει πρόσωπον ειρήνης ή προσωπείον ειρήνης, επιτρέπεται. Λοιπόν, ο Γκορμπατσόφ είναι μεγάλος, είναι πολύ μεγάλος, πολύ μεγάλος, πολύ σπουδαίος, και μικρός, πολύ μικρός είναι ο Χριστός.

Εκεί μένουν, για μένα τον Γκορμπατσόφ δεν χρειάζονται δικαστήρια, αμέσως, να είστε 100% βέβαιοι. Αλλά όχι μόνο για αυτόν, αλλά και τον Πρωθυπουργό. Έχουν λογοκρισία στο ραδιόφωνο. Ας τολμήσουν από το ραδιόφωνο να ακουστούν τα λόγια που λέγονται.

Αυτά που είπα για τον Γκορμπατσόφ, αυτά τα λόγια λένε για τον Χριστό. Αυτά που είπα για τον Γκορμπατσόφ, υποθετικώς, αυτά τα λόγια είναι για τον Χριστό. Ας τολμήσει ο ραδιοφωνικός σταθμός να πει ούτε μία λέξη. Δεν λέγεται εναντίον του Πρωθυπουργού της χώρας.

Αλλά ό,τι δεν λέγεται εναντίον του Πρωθυπουργού της χώρας λέγονται όμως εναντίον του Κυρίου Ιησού Χριστού. Συνεπώς, αυτό που κάνουν αυτοί σημαίνει ότι κατά ένα τρόπο συμφωνούν με την προβολή αυτής της ταινίας και παρέπεμψαν την υπόθεση στα δικαστήρια για να βασανίζεται έτσι ο λαός επί τόσο χρόνο.

Εν τούτης, ύστερα από τους αγετήρων αυτού, ο Θεσσαλονίκης, δεν περάσανε δυο μέρες και το Δικαστήριο, κατά την πίεση της συνειδητότητας, εξέδωκε απόβαση κατά τις ταινίες της Κοσχόλης.

Νίκη εναντίον νίκης. Νίκη λοιπόν, ναι, νικήσαμε στη Θεσσαλονίκη και εορτάζει η Θεσσαλονίκη την νίκη αυτή, την οποία επέτυχαν εναντίον της απαισίας αυτής ταινίας, σατανικής ταινίας. Γιατί κανείς άλλος δεν ύβρισε τόσο πολύ τον Χριστό όσο τον ύβρισαν αυτός ο Καζαντζάκης και η ταινία την οποία προέβαλαν.

Νίκη ακόμα και στην Αθήνα, εδώ όχι αρχιεπίσκοπος, εδώ όχι επίσκοποι, εδώ όχι θεολόγοι, αλλά ο μικρός λαός, ο πιστός λαός, το Ισχαιοιαρίς του Υψίστου και θρησκευτικά σωματεία, τα σωματεία αυτά υπέβαλαν αναφορά, μήνυση στα δικαστήρια και έδωσε μεγάλη μάχη, έδωσε μεγάλη μάχη στα δικαστήρια, δικαστήρια εκεί μέσα στα δικαστήρια και εξέδωκαν την περασμένη, πότε ήτανε, την περασμένη αυτό, προχθές εξεδόθη απόφαση πάλι, πάλι, Στοπ! Εναντίον! Εναντίον της προβολής της ταινίας.

Και είναι αυτό μία ωραία νίκη. Τι δείτε, μα, το μόνο που είστε εμείς. Α, γελάτε το ερώτημα. Το ερώτημα. Έπρεπε να περάσει ένας μήνας ολόκληρος, να χυθεί αίμα, να τραυματιστούν άνθρωποι, να τρέξουν τα δικαστήρια, να επιστρατεύσουμε δικηγόρους, να ταλαιπωρηθεί ο κόσμος, ο πιστός λαός.

Έπρεπε να περάσει ένας ολόκληρος μήνας ταλαιπωρίας του λαού μας για να βγάλει απόφαση το δικαστήριο και εν τω μεταξύ να παίζεται, ορθώς έγραψε η Εστία. Θα συνιστώ πέντε την Εστία, μπορείτε να σβήσετε την Εστία, θα σβήσει η Εστία.

Και είναι κρίμα, κρίμα να σβήσει μια τέτοια σπουδαία εφημερίς. Η οποία αποτελεί τίτλον τιμής, μη ανήκουσα εις τα κόμματα, αλλά λέγουσα την αλήθεια. Και είναι φρικτό πράγμα, όπως σας είπα, άλλες εφημερίδες να έχουν 200 χιλιάδες Βακόθηση και αυτή μόλις 6 to 7 χιλιάδες, είναι και αυτό μια απόδειξη ότι ο λαός μας έπαυσε πλέον να εκτιμά τας μεγάλες προσπάθειες του έθνους μας.

Λοιπόν, όπως γράφει πολύ καλά η Εστία, έπρεπε να ταλαιπωρηθεί τόσο πολύ ο λαός μας Και να έχει θέμα και φώνη ακόμα θα γινότανε Φώνη Γιατί δεν ανέχεται ο λαός μας να υβρίζεται ο Χριστός. Έπρεπε λοιπόν τόσο πολύ να ταλαιπωρηθεί ο λαός μας και δεν ευρίσκεται ένας χριστιανός εισαγγελεύς.

Ο εισαγγελεύς, δεν ευρίσκεται ο ένας χριστιανός εισαγγελεύς να πει «στοπ»; Αλλά αυτοί που πήγανε, ο κύριος εισαγγελεύς, ο κύριος Γαβρίνης, το ομάζω το όνομά του, επήγε, τα είδε και είπε: «Ταμπάσια είναι, δεν προσβάλλεται το θρησκευτικό αίσθημα». Λοιπόν, έτσι είναι νίκη. «Ναι, νικήκαμε», φωνάζουν οι Θεσσαλονικείς. «Ναι, νικήκαμε», φωνάζουν οι Αθηναίοι. Αλλά ακούτε και μια ακόμα φωνή ότι «ακούστε με», και ο άγγελος της νίκης σαλπίζει στην Αθήνα και ένα νέο σαλπίζει εκ μέρους εκ του σώματος ιεραρχίας, που συνήλθε η Ιεραρχία μας. Τι συνέβη; Έκαναν εκλογάς, προεκήρυξαν εκλογάς αρχιερέων. Είχαν γράψει αρχιερείς, δε, το πρόγραμμα της ημερησίας: «Απαγορεύεται αυστηρώς παν άλλο θέμα». Έβαλαν εκλογή του ενός, εκλογή του άλλου, εκλογή, τέσσερα εκλογής. Πολύ καλά, δεν τους κατηγορούμε, και οι αρχιερείς αναγκαίοι είναι, και έβαλαν κατόπιν άλλα μικρά θέματα.

Θέματα, έγκρισης μουσείου, έγκρισης ορφανοτροφείου, έγκριση γηροκομείου, έγκρισης ιδρυμάτων κλπ. Και αποκλείεται το παν, δεν επιτρέπεται κανείς να διασπάσει το φράγμα που λέγεται το πρόγραμμά της. Λοιπόν, με τη βοήθεια του Θεού ανέβηκα στο βήμα. Λέω, κάτι να πω με το πρόγραμμα, φωνάζανε. Θα πω κάτι με το πρόγραμμα.

Ότι παραπάνω από τα θέματα που είπατε, παραπάνω από τις εκλογές που θα κάνετε, παραπάνω από όλα, είναι ένα κορυφαίο θέμα που καίει τον ελληνικό λαό, και αυτό είναι η ταινία.

Ευχαριστώ.

Υψώθηκαν φωνές αμέσως, διαμαρτυρίες. Δεν λέγω τους αρχιερείς, δεν πρέπει να κατηγορήσω κανένα. Αρχιερείς, έξω από το πρόγραμμα. Λοιπόν, απήντησα και είπα, εάν δεν το βάλετε το θέμα αυτό πρώτο εδώ στο πρόγραμμά σας, εγώ φεύγω και διαμαρτύρομαι ενώπιον του ελληνικού λαού.

Τέλος κάτω από την πίεση αυτή, ιδίως δεν βοήθησε πολύ ο Κασανδρίας Περιέργος, Ευαγγέλιο Κασανδρίας ο Συνέσσιος Ευοίτησε πολύ και τέλος λοιπόν έρχισε ετάχθει που το ανακοινωθεί έναν περίληψης του Καταδικάζει την ταινία, όχι που καταδικάζει την ταινία, προχώρησε πολύ.

Προχώρησε πολύ, πολύ προχώρησε. Και τι είπε; Αναθεματίζομεν αυτούς που φτιάξανε την ταινία.

Επίσης αναθεματίζουμε αυτούς τους διευθυντάς κινηματογράφων οι οποίοι προβάλλουν διά τριάκοντα αργύρια την κατηραμένη ταινία.

Ακόμα δε, δεύτερος, πρώτος αναθεματισμός. Ανάθεμα, ού φιλί σου Χριστό, ανάθεμα έστω Και ο τρίτος, το δε, ακόμα το άλλο. Ότι αφορίζομεν με αφορισμό. Διάκολλα διαφορισμό Εκείνους οι οποίοι πάνε και βλέπουν την ταινία και γελάνε.

Ο κόσμος, ο κόσμος, ο ντουνιάς, ψεύτη, ψεύτη ντουνιά. Με τι μάτια βλέπεις τέτοια εικόνα; Λέει ο Πολέμης ο ποιητής σε μια περίπτωση, σε μια περίπτωση, σε μια αυτή. Ότι ο Χριστός θεράπευσε έναν τυφλό. Άνοιξε επάνω στα μάτια του και τον έκανε και είδε τα μάτια, άνοιξε τα μάτια του.

Και από τότε τον ευγνωμονούσε τον Χριστό. Και όταν κατόπιν έμαθε ότι τον σταύρωναν, επλησίασε κοντά στον Γολγοθά, λέει ο Πολέμης ποιητική αδεία. Και όταν τον είδε πάνω να τρέχουν τα αίματά του σε ελεεινή κατάσταση, να τον φτύνουν, λέει: «Χριστέ, πάρε μου τα μάτια».

Και κάνε με τυφλό να μην σε βλέπω έτσι. Αφοριστήκαν αυτοί οι οποίοι μπαίνουν μέσα και γελάνε και χαζούνε. Να βλέπουν την κατηραμένη ταινία. Τώρα πρέπει να αξιοποιηθεί αυτός ο αφορισμός. Και πρέπει οι αρχιερείς να φορέσουν τα ωμοφόριά τους.

Και να αναθεματίσουν αυτόν τον Εβραίον ο οποίος κατασκεύασε αυτή την ταινία, έργον σιωνισμού. αλλά να αφορίζουν και αυτούς τους διευθυντάς των κινηματογράφων. Αυτές είναι οι νίκες που επραγματοποιηθήκανε.

Τώρα πάμε σε ένα δυσάρεστο. Δεν είπαμε τι θα πούμε; Πότε το ευχάριστο και πότε το δυσάρεστο. Το δυσάρεστο. Το δυσάρεστο είναι δύο τα δυσάρεστα. Το ένα δυσάρεστο, και τελειώνω τον λόγο. Το ένα δυσάρεστο, αγαπητοί μου, είναι ότι σε μια τελευταία συνεδρία στην Ιερά Σύνοδο

ομίλησα, έσπασα το φράγμα πάλι του προγράμματος, που ήταν μικρά και ασήμαντα, και είπα ότι έχω να είπω ολίγες λέξεις για τις χειροτονίες που κάνατε. Δεν έχω τι εγώ συγκεκριμένο να πω δι' ενός από αυτούς που χειροτονήσατε.

Δεν είμαι ο άνθρωπος εκείνος ο οποίος ερευνώ τους κοιτώνας των αρχιερέων, ούτε εξετάζω των ιδιωτικών βίων του ενός και του άλλου. Παραλέγω μόνο τα δημόσια σκάνδαλα, αλλά στη χειροτονία ενός είμαι αναγκασμένος να σας πω ότι χθες το πρωί πρωί ένας δημοσιογράφος, αδιαφορώ ποιος, ένας δημοσιογράφος, τον τιμώ ως δημοσιογράφο, ο Θεός ας τον κρίνει εν ημέρα κρίσεως, τοιχοκόλλησε, επέδωσε με δικαστικό κλητήρα μία μήνυση υπογεγραμμένη από αυτόν και ζητεί να γίνουν ανακρίσεις εναντίον ενός εκ των χειροτονηθέντων. Δεν λαμβάνω καμία θέση. Εκείνο το οποίο λαμβάνω είναι, και παρακαλώ για να μην ξεσπάσει νέο σκάνδαλον χειρότερο από το σκάνδαλο του Πρεβέζης, για να μην ξεσπάσει νέο σκάνδαλον, το συμφέρον του ιδίου, το συμφέρον της Εκκλησίας, το συμφέρον του Αρχιεπισκόπου, το συμφέρον και η τιμή της Αρχιστίας, προτείνω να γίνει αναβολή της χειροτονίας έως ότου διαλευκανθεί η κατάσταση.

Μόλις είπα τα λόγια αυτά, δεν πρόλαβα να τελειώσω, θύελλα, θύελλα, θύελλα, θύελλα. Εξ όλων των θεωρίων της Ιεράς Διαρκούς Συνόδου. Και ένας δε αρχιερεύς, ας μην τον αναφέρω, τον συγχωρώ εκ βάθους καρδίας.

Τι έκανε; Ότι αυτή την ενέργειά μου, η οποία ήταν έκφραση πόνου και αναστεναγμού για την Εκκλησία μου, που δεν θέλω να ακούω σκάνδαλα μέσα στην Εκκλησία μας Και θέλουν να ακούω πάντα επένος και λοιπά Και θα ήμουν ευτυχής εάν εμείνει αυτός, εμένει, εγώ έχω μείνει σε έναν γκάσκα, γιατί η τιμή του ιερέως είναι μεγάλο πράγμα.

Είναι μεγάλο, δεν μπορούμε να αφήσουμε τον οποιονδήποτε συκοφάντη να διαβάλει. Και είναι άξιος επαίνων ο Πειραιώς, ο οποίος κάποτε, ένας δημοσιογράφος ήταν αυτό, και τον εμήνυσε και δικάστηκε, ο άνθρωπος κατόρθωσε να σχείλει τα κρατικόντά του.

Δεν μπορούμε να περιφρονήσουμε την κοινή γνώμη και μάλιστα να περιφρονήσουμε μήνυση, είναι επισήμως, κανονικώς και νομίμως υποβεβλημένη, δεν είναι απαράδεκτο. Λοιπόν και θα ήμουν ευτυχής να βγει αυτός αθώος και να δικαστήγονται ως ο δημοσιογράφος φυλακή για να μην είναι τόσο εύκολοι οι άνθρωποι στο εξής να κατηγορούν τους αρχιερείς και τους κληρικούς, διότι έχουμε ένα λαό ο οποίος ρέπει προς την ενακατεία, αλλά εδώ είναι μήνυση με στοιχεία, τίποτα.

Λοιπόν, όλοι σηκούστε αυτό, αμέσως σηκώθηκε ένας αρχιερεύς εκ των νεοτέρων και την ενέργεια αυτή, την οποία με πόνο ψυχής και με δάκρυ ακόμα είπα, την ενέργεια αυτή, η οποία ήταν εκδήλωση του πόνου και των δακρύων μου και των αναστεναγμών μου, η ενέργεια αυτή θεωρήθη εκδήλωση τρέλας, ότι είσαι τρελός, τρελός.

Και ανέσαιναν και θα έσαιναν και όπως η δικτατορία που είναι εξατώ την κατάσταση, διότι είχαν την αξίωση, δεν κατηγορώ κανένα, είχαν την αξίωση μέσα στο ναό να εκφωνούνται πολιτικοί λόγοι και να εκθειάζουν την επανάσταση στη δικτατορία.

Είπα, εγώ δεν είμαι πολιτικός, αλλά μέσα στο ναό θα ακούτε μόνο Ευαγγέλιο. Και μόνο Ευαγγέλιο, και αν θέτε να με λέτε έξω, βγείτε έξω. Και τότε η δικτατορία έστειλε πάνω, τα γνωρίζετε αυτά, έχω βγάλει βιβλίο εξαίσθημα.

επολιώρησαν τη Μητρόπολη εν καιρό νυχτό στάγμα ολόκαιρος και έστελναν τρεις ιατρούς, καθηγητάς πανεπιστημίου, να με εξετάσουν και να με κλείσουν στο ψυχιατρείο. Διότι είναι τρελός σήμερα ο άνθρωπος ο οποίος λέει την αλήθεια.

Είναι τρελός σήμερα ο άνθρωπος που λέει την αλήθεια για τον Κύριο.

και το κύριος. Λοιπόν, το ίδιο το παράσημο αυτό που είχε παλιώσει εις αποθήκας της δικτατορίας, το ανέσυρε αυτός, το εστίλβωσε και θέλησε εκ νέου να τιμήσει, να δώσει εις εμέ. Βέβαια, προκάλεσε αυτό αγανάκτηση όλων των ιεραρχών, οι οποίοι τον εκάλεσαν εις την τάξιν. Αλλά το λυπηρό είναι ότι η υπόθεση δεν μπορεί να προαχθεί και παραμένει ούτω πως εκκρεμής, και βρίσκομαι εν αναμονή εξελίξεων μέσα στην Εκκλησία. Η Εκκλησία του Χριστού, αυτό είναι το παράσημο το καινούργιο, βλέπετε κόμπρες.

Και κόμπρες με δαγκώσανε και πάνω στη Φλώρινα και εδώ στην Αθήνα. Και πώς στέκομαι και πώς ευρίσκομαι, ο Θεός γνωρίζει. διότι λέει και ο προφήτης ρίσε με από συγκοφαντίας ανθρώπων και φυλάξω τις εντολές τους φόδρας.

Ένας άγιος αρχιμανδρίτης, σπουδαίος αρχιμανδρίτης, μεγάλης αξίας, πνευματικός άνθρωπος, είναι κανείς από τις καλά μας. Καλά μας, λέγεται Ανδρώνης, πολύ καλός Ανδρώνης, προϊστάμενος αδελφότητος, είτε ο αυτός, αδελφότητος.

Αυτός έλεγε, τον ήξερα να λέει, με απλοϊκή γλώσσα: «Θεέ μου», λέει, «είμαι ιεροκήρυκας, είμαι κληρικός. Ένα ρουσφέτι σου ζητώ, ένα ρουσφέτι σου ζητώ, Θεέ μου: να μην με συκοφαντήσουν, γιατί αν με συκοφαντήσουν δεν έχω όρεξη ούτε να λειτουργήσω, ούτε να κηρύξω πλέον».

«Λύτρωσαί με ἀπὸ συκοφαντίας ἀνθρώπων καὶ φυλάξω τὰς ἐντολάς σου» σφόδρα. Και όπως μια γυναίκα καμιά αποθνήσκει από τον καημό της, Όταν σηκωφάνται είπον ότι είναι άτιμος και πλέον ο άνθρωπός της την βλέπει με βλέμμα δυσπιστίας, έτσι ακριβώς και ένας κληρικός, ο οποίος πρέπει να έχει την ευφημία γυναικός τιμίας, δεν μπορεί πλέον να δράσει μέσα στην κοινωνία, Όταν τη αύτη σκόμπρεες δαγκώνοντας σήμως την τιμή και την υπόληψή του Ταύτα, αγαπητοί μου, σας είπα τα δυσάρεστα και τα ευχάριστα. Ένα τώρα δυσάρεστο.

Αλλά ξέρετε, το δυσάρεστο, εγώ το θέτω υπό ψηφοφορία να είναι δυσάρεστο. Είναι μάλλον ευχάριστο. Εγώ το λέω ευχάριστο, εγώ το λέω ευχάριστο. Είναι ο θάνατος, αλλά ο θάνατος προ Χριστού ήταν φοβερός στους ανθρώπους.

Αλλά μετά τον Χριστό, αν τον πιστεύουμε, αν δεν τον πιστεύουμε, ας αδειάσουμε την αίθουσα. Ας αδειάσουμε την αίθουσα. Προσδοκῶ ἀνάστασιν νεκρῶν καὶ ζωὴν τοῦ μέλλοντος αἰῶνος. Ἀμήν.

Αν πιστεύουμε στο Ευαγγέλιο, στο Σύμβολο της Πίστεως, τότε ο θάνατος δεν είναι πλέον τρομερός. Και όπως ψάλλει η ωραία Εκκλησία μας στον Παρακλητικό Κανόνα, στην Παρακλητική, ο θάνατος, λέει, προ Χριστού ήταν φοβερός στους ανθρώπους. Μετά τον Χριστό, μετά την Ανάστασή Του, ο άνθρωπος είναι φοβερός στον θάνατο. Έτσι μας διδάσκει το Ευαγγέλιο. Συνεπώς, εδώ, και όπως έλεγε και ο Κοσμάς ο Αιτωλός, όταν τον πιάσανε, τον οδηγήσανε στον Αώο ποταμό και

Και είδε όταν τον κρεμάσουνε, χαμογέλασε. Χριστέ, σε ευχαριστώ, σε ευχαριστώ, σε ευχαριστώ, Χριστέ. σαν έκανε σε πανηγύρι να πήγαινε, σαν να πήγαινε σε γάμο Σαν να πήγαινε στην ιεράν παστάδα του νυμφίου της Εκκλησίας.

Σε ευχαριστώ, Θεέ μου, όπως Συ έχυσες το αίμα Σου για μένα. Σε ευχαριστώ που με αξιώνεις να χύσω και εγώ το αίμα. Ωραία ημέρα αυτή, είναι ημέρα του μαρτυρίου. Πολλοί θνητοί, πολλοί δε μάρτυρες.

Μάρτυρες, μάλιστα, και λοιπά. Και όπως έλεγε και ο Άγιος Φραγκίσκος της Ασίζης, ο νεότερος αυτός Άγιος δυτικής εκκλησίας, έλεγε: «Αδελφέ θάνατε, αδελφέ, έλα, λέω, κοντά μου, έλα να με πάρεις στα φτερά σου, να πάω κοντά στον Χριστό». Έτσι είναι. Πες μου πώς διατίθεσαι με τον θάνατο, να σου πω πόσο χριστιανός είσαι. Πες μου πώς διατίθεσαι απέναντι του θανάτου, να σου πω πόσο χριστιανός είσαι. Ατρόμητοι, ατρόμητοι πρέπει να βαδίζομε αυτές τις ημέρες μέσα στον θάνατο και μάλιστα τον θάνατο, τον μαρτυρικό θάνατο. Συνεπώς, υπό την πλευρά αυτή, δυσάρεστο μεν στην γλώσσα του κόσμου, ευχάριστον όμως και ευχάριστον.

Ευχάριστο είναι και αυτό για τους χριστιανούς και θεωρείται ημέρα γεννήσεως. Οι Πόντιοι μέχρι σήμερα διατηρούν την ανάμνηση αυτή και την ημέρα αυτή κάνουν τραπέζι, γιατί νομίζουν, είναι κανείς Πόντιος, μακαρία τη λένε, μακαρία τη λένε. Μακαρία η οδός η πορεύει σήμερον, ότι ητοιμάσθη τόπος αναπαύσεως. Και ούτως είναι ο θάνατος προκειμένου περί ενός εξόχου ιεράρχου της Εκκλησίας Ελλάδος, του πατρός Ιερωνύμου Κοτσώνη.

Ο ομιλών, ο οποίος εκοιμήθη την περασμένη Τρίτη. Και ενταφιάστη κατ' εντολήν του ως απλούς μοναχός. Εις τα Ιστέρνια, την δευτέρα πατρίδα. Ο ομιλών, γνωρίζετε πολύ καλά, ότι διεξήγα πόλεμο, δεν συνεφώνησα.

Υπήρξα, τον εκτιμούσα, τον αγαπούσα. Αλλά όταν έγινε Αρχιεπίσκοπος, αντέστη να μην λύσουμε τη γρόση της Γραφής. Αντέστην τω Ιερωνύμω, όπως ο Παύλος αντέστη τω Πέτρω, αντέστη τω Πέτρω, αντέστην και εγώ τω Ιερωνύμω, διότι σε μερικά σημεία δεν ορθοτομούσε τον λόγο της αληθείας όσον αφορά τους ιερούς κανόνας και όσον αφορά την κάθαρση της Εκκλησίας, όχι βάσει κανόνων, κανόνων, αλλά αυτά ήταν άλλα ζητήματα, μόνο και διαλόγους.

Αλλά πρέπει να ειπώ όπως το είπα, ο μεν Ιερώνυμος υποχωρώ στην κυβέρνηση, λεκτορία, λεκτικός, διέγραψε, μου το είπε ο ίδιος. Εγώ, πάτερ μου, εγκάστηκα λεκτικώς να διώξω, εγώ να διώξω τους κανόνας; Εγώ είμαι καθηγητής της κανονικής. Αυτή λοιπόν λεκτικός, ενώ οι αυτοί που τον πολεμούσαν και φαινόταν συμφωνούνται με ένα, λεκτικός. Πρέπει όχι μόνο θεωρητικός να είσαι, αλλά και πρακτικός να είσαι, και να είσαι τηρητής των ιερών κανόνων. Ταύτα λοιπόν, αγαπητοί μου. Έπειτα είναι δε προς τιμήν του, είναι φαινόμενο μοναδικό, ότι με πρότεινε να γίνω και επίσκοπος. Όχι βάση κανόνων, αλλά αυτά. Αλλά αυτά ήταν άλλα ζητήματα. Μόνο και δύο λόγους. Αλλά πρέπει να είπε όπως το είπα, ο Μέν Ιερώνυμος υποχωρώ στην κυβέρνηση λεκτορία, λεκτικός, διέγραψε μου, το είπε ο ίδιος. Εγώ πάτερ μου εγκάστηκα λεκτικός να διώξω. Εγώ να διώξω τους κανόνες. Είπαμε καθηγητήρες κανόνων. Αυτοί λοιπόν λεκτικός, ενώ οι αυτοί που τον πολεμούσαν και φαινόνταν συμφωνούντοι με εμένα, λεκτικός. Ο μεν ιερόνιμος λεκτικός απέβαλε τους κανόνες, αυτοί δε πρακτικώς έδιωξαν τους κανόνες και σφαγίσαν 12 αρχιερείς τιμίους με βάση αντικανονικού και αντικριστιανικού νόμου. Λέγανε τότε κανόνες, κανόνες, κανόνες, κανόνες, κανόνες, κανόνες και μετά πήραν τη μάχαιρα της δικτατορίας και σφάξανε 12 τιμίους γεράρχας. Το έγκλημα τους λοιπόν, ήταν υποκρισία αυτή, λέγανε κανόνας. Αν είσαι με τους κανόνας, πρέπει όχι μόνο νεκτικός να είσαι, αλλά και πρακτικός να είσαι και να είσαι τριπτής των γερών κανόνων. Τα αυτά λοιπόν αγαπητοί μου. Έπειτα, είναι δε προς τιμήν του, είναι φαινόμενο μοναδικό, ότι με πρότεινε να γίνω και επίσκοπος. Πράγματα που εξακολουθώ να φρονώ, εάν έπρεπε να δεχθώ.

Πράγμα το οποίο εξακολουθώ να φρονώ, εάν έπρεπε να δεχθώ ή όχι, το εξακολουθώ να φρονώ. Δεν ξέρω, ο Θεός θα αποδείξει εάν έπραξα καλώς ή κακώς να δεχθώ, διότι είχα ποίμνιον εγώ στην Αθήνα, εσάς τους εκλεκτούς χριστιανούς των Αθηνών με τους οποίους εργάστηκα 16 ολόκληρα χρόνια σε διαφόρους αγώνας. Έγινα.

Μετά, εκείνος με ενέπεσε. Μετά, είναι τώρα 4 to 5 χρόνια που ακούω από το τηλέφωνο μια φωνή. Αυγουστίνη μου λέει, ποιος είστε παρακαλώ, ο Ιερώνημος είναι, εγωτάζομαι την ίδια μέρα. Λέει, με δέχεσαι πάνω στη Φλόρινα.

Λέω πως σε δέχομαι λέω, σε δέχομαι, να ανεβείτε επάνω, να σας υποδεχθώ. Όντως, λοιπόν, ανέβηκε επάνω στη Φλώρινα και τον υπεδέχθηκα μετά μεγάλης χαράς και συγκινήσεως και χτύψε τις καμπάνες και μαζεύει ο Κόνος Φουρένης κατάυμαστος μέσα με το Πρωτικός Ναός και ενώπιον όλου του Ναού τον προσεφώνησα και ζήτησα συγγνώμη από αυτόν για την πικρία που τον επότισα.

Ενώπιον όλου του λαού. Έκλαιγε αυτός, έκλαιγε ο λαός, έκλαιγα και εγώ. Και αυτή η μέρα ήταν η ωραιότερη ημέρα, μια ωραιότερη ημέρα στη ζωή μου που συμφιλιωθήκαμε μέσα στο ναό, διότι συνηθίζω το καλά με το χτυπώ, ήταν όσιο.

Όταν πέσει, δεν το χτυπώ το καλά, είναι άνανδρο και δεν είναι άξιον αυτοίς. Έπετα πάλι προτεσάρων τεπάνιμενών, μεταξύ έπαθε εγκεφαλικό επεισόδιο, ισθένησε όπως ο Πάτερ Καλλίβας Με τους οποίους είμαστε συμμαθητές, εγώ, ο Καλλίβας και ο Ιερώνυμος είμαστε συμμαθητές.

Οι δύο αυτοί έπαθαν εγκεφαλικό επεισόδιο. Έπεται εγκεφαλικό επεισόδιο, με πένια μέρα, μου λέει Αγουστίνε τι κάνεις εδώ Θα πω κάτι, είναι περήφανο αυτό, αλλά συγχωρέσατέ με, διότι είναι μια απάντηση εις την κόμπρα.

Την κόμπρα που διακήρυξε ότι είμαι τρελός και πρέπει να εγκλειστώ εκ νέου στο ψυχιατρείο, ψυχιατρείο, και να πάψω να κηρύττω και να μιλώ. Λοιπόν, μια απάντηση μου λέει: «Θέλω προτού να πεθάνω να σε δω. Θα κατεβώ να σε δω», λέει, «αλλά επειδή δεν ξέρω», λέει, «θα σου πω κάτι», λέει. «Ποιο λόγο θα μου πεις;» «Όταν με ρωτήσει κανείς ποιο είναι το καλύτερο έργο που έκανα στα 7 χρόνια που διοίκησα την Εκκλησία της Ελλάδος...» Λέω: «Ποιο είναι το καλύτερο ως έργο;» «Ότι σε έκανα επίσκοπο». Συγκινήθηκα.

Συγκινήθηκα πολύ και του απήντησα ως εξής: «Όχι, Μακαριότατε», λέω, «όχι, εχειροτόνησες άλλους οι οποίοι είναι πολύ καλύτεροι από εμένα, μην το λέτε αυτό, δεν μ' αρέσει», λέω, «δεν μ' αρέσει». Και είχα σκοπό να τον συναντήσω και κάτω.

Επίσης δε, ο Σκύκνια ως αυτό έγραψε ένα σπουδαίο βιβλίο, πολύ σπουδαίο, «Είσαι Χριστιανός;» Είναι σπουδαίο βιβλίο αυτό, βάσει το ξωστό μου τη διδασκαλία. Ετοίμαζε ένα άλλο βιβλίο συνταρακτικό, συνταρακτικό βιβλίο, το οποίο θα ήταν το κύκνειο άσμα της ζωής του, αλλά δεν πρόλαβε να το γράψει και απευθύνομαι προς τους συμπαθούντες αυτόν ιεράρχας, ιδιαιτέρως δε προς τον Άγιο Νατικής, έστω ονομάζω τον αγαπητό μας, τον λόγιο, τον μορφωμένον, τον Γαντζαρούλη, τον Νικόδημο, όποιος τον γνωρίζει, τα σέβη μου και να του πείτε να βρείτε σημειώσεις και να γράψετε το βιβλίο αυτό το οποίο θα σπουδάσετε.

Ευχή, Μην είτε διωρία τέσσερα λεπτά.

Σε παρακαλώ, φέρ' μου το ίδιο αύριο, ακούς;

Μη που σπουλείται πουθενά, πότε βγήκε. Καλά, ευχαριστώ, να σε δω και αύριο, ακούς, να σε δω, παιδί μου.

Λοιπόν, έλα να με ζητήσεις, αλλά μπορεί να μη με βρεις εδώ, βρες τα παιδιά εδώ να μου το δώσουν. Αν τώρα σε θέλουν να σε δω όταν κατέβω κάτω, να σε δω. Μόνο σε ένα θα σε δω, ακούς; Να σε δω όταν κατέβω κάτω, να σε δω όταν κατέβω.

Λοιπόν, τα λησμονήσαμε για τον Χριστό, τα λησμονήσαμε αρχιερείς, τα λησμονήσαμε αρχιεπίσκοπος, τα λησμονήσαμε θεολόγοι, τα ενθυμείται ο ταπεινός λαός μας. Ως παράδειγμα, σας το είπα και άλλοτε, το επαναλαμβάνω και τελειώνω το λόγο μου, ότι ήρθε μια μέρα ένας στρατηγός στη Μητρόπολή μου.

Σωματάρχης, πλάκα τα γαλόνια, λέω και το όνομά του, Θεοχαρόπουλος λεγόταν. Κάτω από την Ηλεία, κάτω από τον Πύργο, από εκεί πέρα. Σωματάρχης, λέω, συνηθίζω, έχεις γυναίκα; Έχεις γυναίκα; Παιδιά έχεις; Δυο παιδιά έχω. Μα δυο παιδιά, άλλο τι κατάρα είναι αυτή;

Περάσατε στα είκοσι χρόνια που είμαι επίσκοπος, περάσατε τριάντα στρατηγοί. Δυο, με αυτοκίνητα, με μισθούς κλπ.

Συγκινήθηκε, συγκινήθηκε πολύ και με δάκρυα μου είπε το εξής: Θα σου πω την ιστορία μου, λέει. Εγώ κατάγομαι από ένα μικρό χωριό της Ηλείας. Ο πατέρας μου ήταν πάμπτωχος. Ο πατέρας μου φορούσε τσαρούχια, λέγει ο στρατηγός.

Ότι κλάδευε αμπέλια, μάζευε ελιές, έσκαβε τη γη, τα χωράφια. Και πήγαινε στα ποτάμια και ψάρευε. Και μάζευε ψαράκια στον Αλφειό ποταμό εκεί πέρα και λοιπά. Πόσα παιδιά έκανε ο πατέρας μου; Μην γελάσετε, ο πατέρας ο πτωχός του στρατηγού έκανε 15 παιδιά.

Και ξέρεις τι σειρά, λέω εγώ, λέω, τι σειρά είσαι εσύ, λέω; Λέω, εγώ είμαι ο τελευταίος. Ποιος περίμενε ο πτωχός αυτός ο πατέρας του το τελευταίο παιδί να γίνει στρατηγός; Τα παιδιά είναι λαχεία, από τον ουρανό λαχεία.

Παίρνεις 10 λαχεία, 0, 0, 0, 0, ωπ, το τελευταίο διαμάντι, εκατομμύριο. Δεν έχω καιρό να σας αναπτύξω. Γιατί τα τελευταία παιδιά είναι τα καλύτερα παιδιά της ανθρωπότητος. Δολοφονείτε, δολοφονείτε, δολοφονείτε.

Και τον εαυτό σας και την οικογένειά σας και την πατρίδα. Να σας το αποδείξω τετραγωνικώς, επιστημονικώς και αγιογραφικώς. Ότι τα τελευταία παιδιά είναι τα καλύτερα παιδιά της ανθρωπότητος. Μάλιστα. Και τον ρωτώ κάτω.

Πόσο πατέρα σου λέω Δεν κάνει 15 παιδιά, λέω; Τόσο πτωχός; Ξέρετε τι μου είπε; Σηκώθη όρθιος, με συνεκλόνισε. Επίστευε στον Μεγαλοδύναμο που τρέφει τα κοράκια, δηλαδή το Ευαγγέλιο: «Εμβλέψατε τα πετεινά του ουρανού, εμβλέψατε τα πετεινά». Τον λησμόνησαν δεσποτάδες, αρχιεπίσκοποι, θεολόγοι· τον θυμήθηκε αυτός ο φτωχός πατέρας του, που με την πίστη ότι ο Θεός τρέφει τα κοράκια του ουρανού, για να αφήσει τον πατέρα και τη μάνα, αυτός το εφήρμοσε.

Ελισμονημένα, χαίρω και αγάλλομαι και αισθάνομαι ιδιαίτερη χαρά, διότι το ευγείο είναι αυτό το εξέδωκε, που τον ενόχλησα πολλές φορές. Πολλές φορές τον ενόχλησα. Και είναι το κύκλιο ονάσματος. Δεν σπανίως στην ιστορία θα παρουσιαστεί αρχιεπίσκοπος, αλλά δυστυχώς εδιοίκησε την Εκκλησία υπό δυσμενείς συνθήκας, δυσμενεστάτας συνθήκας, υπό δικτατορικών, και είχε πόθον βαθύ και πόθον μεγάλον.

Ταύτα τα ολίγα, ως μνημόσυνο, είπα και τα δέοντα στην Ιερά Σύνοδο και ομίλησα εκεί καταλλήλως. Και τώρα τελειώνοντας τον λόγο αυτόν, όχι παρακαλώ, να ψάλλομαι όλοι, να είπαν μανώ, αιωνία η αιωνία μου, Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος, αιωνία αυτού η μνήμη, ψάλλετε όλοι, ψάλλετε όλοι, ψάλλετε, ψάλλετε.

Αν θέλει ο Θεός και ζω και μου δώσει ο Θεός παράταση ζωής, την άλλη Κυριακή στις 7 η ώρα εδώ θα είμαστε πάλι, όλοι μαζί. Κάνετε το σταυρό σας, η φωνή σας, η καρδιά σας στο Θεό και η φωνή σας μέχρι τα άστρα. Δι’ ευχών των Αγίων Πατέρων.