Ο λόγος του Θεού και η μαρτυρία της Εκκλησίας

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Once again, devout listeners, we are here in Athens, here in this hall, gathered together. What does “synaxis” mean? In the language of the Church, it means a gathering. But one gathering can be very different from another. There are worldly gatherings.

There are many worldly gatherings in our age. Thousands run through the streets under the burning sun or in falling snow, in summer or winter, whether the temperature is forty degrees above zero or forty below. They make their way to stadiums to watch football matches.

Other thousands crowd into theaters and cinemas to enjoy shameful spectacles. Some hurry to hear a concert. Others carry their banners into squares and streets to welcome the leaders of their political parties.

This gathering is different. It has a divine character. It is a sacred gathering in the name of Him who said, “Where two or three are gathered in My name, there am I among them.” So said the Lord.

This blessed gathering of the faithful is different. You have come from many parts of the capital, from the outskirts of Athens and Attica, and even from the Peloponnese and other cities, to hear the Word of God.

To hear the Gospel. What are we to say to our age? O world, deceitful world, the words spoken to Martha fit you: “You are anxious and troubled about many things, but one thing is needful.” What is that one thing, the most necessary of all, which people despise? Martha overlooked it: the Word of God, the preaching of the Gospel. That is the one thing we need above all else.

The Word of God, the preaching of the Gospel, is bread. Just as no day passes without bread, no day in a Christian’s life should pass without the Word of God. It is bread. “Give us our daily bread”; give us the bread of heaven. And that heavenly bread, the bread of angels, is the Word of God.

As preachers of the Gospel, we have a duty to address matters that are neither small nor trivial. Others occupy themselves with the problems they consider important. Here, from the pulpit, we address the highest questions, questions that have occupied the greatest philosophers for centuries.

What is the highest question of all, so lofty that it makes you dizzy? It is God. And we speak of more than belief in God, for others believe in God too. What distinguishes our faith from other religions is the Holy Trinity.

The Father, the Son, and the Holy Spirit. Holy Trinity, have mercy on the world and save us sinners. God is our subject: the heavenly Father, the incarnate Son, and the Holy Spirit. These are great and lofty subjects.

The angels and archangels are also a subject for us: the second lights. The first light is God, the Godhead. The second lights are the angels and archangels, who shine like stars in the spiritual heavens.

Satan is another subject: the fallen one, who fell like lightning from heaven. And here is another immense subject. A scholar wrote a book called “Man, the Unknown.” People study and study, yet cannot fully answer the question, “What is man?” God answers it for us in Holy Scripture. Man is an immense subject: a little god, made in the image and likeness of his Creator.

The twelve articles of our faith are a subject. So are the Ten Commandments, the seven Mysteries of our holy Church, the prophecies, and the miracles: the countless miracles Christ performed and continues to perform through the ages, through the prophets, the apostles, and the Saints.

Miracles! His teaching is a miracle, and His Sermon on the Mount is the greatest miracle. The blessings found in Holy Scripture are miracles too. Go home tonight and count them, as some people count their gold coins every evening. One man told me, “I have 2,555 gold pounds. I count them. That is exactly how many I have, no more. I shall make them grow.” If you make them grow...

One night you may find a robber waiting to strip you of everything. Yes, all that gold and silver! Instead, count the chapters and verses of Holy Scripture, the Old Testament and the New Testament. There are some sixty to seventy thousand verses.

Every verse is a star. Holy Scripture is a heaven, says the great John Chrysostom. Just as the heavens above hold stars great and small, and whole galaxies, so Holy Scripture is filled with stars. Every verse is a star that lights our path, “a lamp shining in a dark place.”

That is what its verses are like. Every verse can become a homily. John Chrysostom would take one verse and preach one, two, three, five, even ten homilies on it. Think of it: a boundless sea! So where are those who say, “What am I to do? What is there for me to learn?” What is there to learn? We are ignorant of Holy Scripture. Ignorance of the Scriptures and of these great subjects is a terrible misfortune, a precipice, an abyss of ruin. My dear friends, our ignorance is so great that preaching ought to take place every day. Not once a week: every day.

The Gospel should be preached every day. In the old, glorious days, in the golden age of our Church, when great spiritual teachers stood in the pulpits, preaching was not limited to once a week.

Basil the Great preached every day, or rather twice a day, morning and evening. He preached the Word of God to great crowds, as we see in his homilies on the six days of creation.

Yes, indeed. Now, which of these subjects should we take up? Even if I preached every day for a year, or for ten years, or twenty years...

Holy Scripture is boundless: a heaven, an unfailing spring, heavenly bread. Whatever we say is too little to convey the worth of the subjects our holy faith opens before us. Beside these, other subjects are small and insignificant.

O world, you are anxious and troubled about many things, yet one thing is needed: the Word of God. Of all these subjects, if my spiritual instinct serves me rightly, the one that moves you this time is the Church.

You are not among those who take no interest in her, nor among the sworn enemies of the Church who want to tear our holy Church down to her foundations. You are faithful children of the Church.

The question of the Church is urgent. It burns in your hearts.

Holy Scripture.

Estia calls everyone to account. Yet Estia is fading away, while other papers sell two hundred thousand copies. Filth, stench, uncleanness. This too is a sign of the times. I urge you, then, to read Estia. It stands above the political parties, speaks the truth to the Greek people, and has something to teach us.

Estia has published an article about the Church. It says that some Greeks regard the affairs of the Church as personal, just as they regard the concerns of their own family as personal. When your child is taking exams, you worry about whether the child has studied and how things have gone. When your daughter is to be married, that too is personal. I do not fault anyone for such concerns; they are human concerns.

And so, I rejoice to see you here. My heart soars, because you take the affairs of the Church personally. You feel her pain, you worry for her, and you want to know what is happening to our suffering Church.

These are lofty matters. One such matter is our homeland, which stirs the hearts of us Greeks. Plato the philosopher says that when Greece is insulted, no one can remain an unmoved spectator or listener.

When Greece is insulted, if you have any love for your homeland within you, you will protest. You will not let someone belittle its name.

Yet above our homeland stands another homeland, the homeland of all homelands: our Church.

And if we still have a Greek homeland, the stones and the graves, the sea and its waters, will bear witness to this: without the Church, we could not have endured under Turkish rule.

The Church is our benefactress, the homeland of all homelands. She feeds us, teaches us, and is our mother, our dear mother. As the poet Krystallis said, ‘O Church, our dear mother, you pour a thousand golden hopes into our hearts.’

What is our Church? You are among those deeply moved by what she is going through. I have spoken to you about the Church many times. Today I will speak briefly about one particular aspect of her life: the holy, unconquerable weapons the Church possesses.

One of the Church’s holy weapons is the Word of God. It cannot be defeated; it flashes like lightning and thunders. As Miniatis says, a hare does not fear thunder as much as Satan fears the thunderbolts of the Word of God.

That is why the Word of God is persecuted, and especially the preaching of the Gospel. Preaching the Word of God is a weapon. We shall speak about this weapon. Our beloved brother in Christ, Father Christophoros Kallivas, one of our homeland’s most ardent preachers, has written about the weapons of the Church.

And one of the foremost of those weapons is the Word of God.

I have never ceased preaching the Word of God; it is the Word I serve. To recall the Apostle Paul, my calling is not to baptize, but to preach Jesus Christ crucified, the power of God and the wisdom of God.

That is my calling in this small corner of the world. I am a weak, small, insignificant follower of the preaching of the Apostle Paul, that great teacher of our Church. Paul says that he baptized very few people. He did not say this because he looked down on Baptism, far from it, but because he saw preaching as the chief work of his calling.

Paul says, “I baptized Crispus and Gaius, and the household of Stephanas.” And I can tell you that in my fifty-two years of life, I have baptized no one. Wait, I must not say something untrue. I did baptize someone: a young Romani child. Where? In Florina, in the Jordan River.

There, in the river, some twenty years ago, God granted me the grace to baptize that child in its waters. I call that river the Jordan of Florina, because some people travel all the way to the Jordan to baptize their children.

Do not go! The water of the baptismal font is a Jordan, greater even than the Jordan River. You could cross the Jordan a thousand times and gain nothing from it. But pass through the waters of Baptism once, in the name of the Father and of the Son and of the Holy Spirit.

Now you may ask, “What are the results?” Even in our own generation, preaching bears fruit. Rather than speak vaguely, let me give you a few examples from my experience as a preacher. We will come back to the matter of the Church at the end; I have not forgotten it.

I am nothing; please do not think otherwise. I feel that deeply. The greatest anxiety of my life comes when I celebrate the Divine Liturgy, and greater still when I preach the Word of God. Dizziness comes over me; I feel myself reeling.

Who are we to preach the Word of God? If you visit me at the office of my Metropolis in Florina, you will see a most unusual picture there, a holy icon.

A wonderful iconographer painted it for me. When he paints, he weeps, and his tears mingle with the colors of the icon. Father Gervasios, an iconographer from Patras, painted it. I thought he might be here among us somewhere. Is he here? No? Very well.

So what did he paint for me? A most unusual preacher. I look at him often. Who is he? Basil the Great? John Chrysostom? One of the Fathers of the Church, one of those immortal spirits? Do not laugh: this unusual preacher is a little donkey.

The little donkey preached! My God, a donkey preached! It did more than bray, though even braying is a voice, a language understood by other donkeys.

But this donkey spoke. Open Holy Scripture to the book of Numbers, and you will find something remarkable: the donkey opened its mouth and spoke. It rebuked the prophet Balaam, who was going against God. “Where are you going?” it asked him. “Where are you going? A sword is before you.”

The donkey spoke with a human voice. And Ephraim the Russian says, “Lord, I too am a donkey. Just as You enlightened Balaam’s donkey and it spoke, enlighten my tongue so that I may say what is fitting to the people.” That is how I see myself. I do not consider myself worthy to speak the words of Christ. But here I stand before you, like Balaam’s donkey. I will tell you something of my life as a preacher, so that you may be firmly convinced we must not listen to the discouragement that comes from the devil: “What good does it do? Why hold catechism classes and schools? Why preach?”

“Nothing comes of it.” No!

Would you like examples? One, two, three, four, five, and then I will finish this part and come to the matter that concerns us. These are from my life as a preacher. Forty-five years ago, I was in Grevena, that stronghold of our nation, that historic outpost.

Those were terrible years.

We were in the midst of a red flood. There, the thought came to me that I should stop speaking. The late Bishop Theoklitos, at the Church where I preached, told me, “Under these tragic conditions, stop preaching.”

Bullets were striking the bell towers and the dome of the Church while we preached. What came of it? One day I went up to preach with a heavy heart. Around twenty people had been slaughtered that day, like sheep.

I went up grieving and tried to speak of another side of life, its beautiful side. A life of hatred is a life of Hell; a life of love is a life of Paradise. So I spoke about love, as today’s Gospel does.

I said everything I wanted to say. Above all, I preached that murder is a terrible crime, for a human life belongs to God alone. Gather all of us together, and we could not make even a single ant.

Ask a mother what she endures to bring one human being into the world, from the tiniest beginning. If women governed humanity, we would have no wars, because a woman knows what war means.

War brings loss and ruin. “Do not kill,” I kept saying. When I came down, I was still grieving. The next day, a young man of about thirty came to the hut where I was staying. He knelt and kissed my hand. “What is this?” I asked. “I wanted to thank you,” he said. “Why?” “Yesterday I had decided to kill a man, and I had taken my gun. Then, amid the bullets striking the bell towers, I heard the bell ringing and learned there was a sermon. I thought, ‘Let me go and listen.’ I went in and listened. When the sermon ended, I said, ‘I will not kill.’” And he did not. This is one of the unseen fruits of preaching the Gospel, worked within people’s hearts: a murder was averted.

A crime was prevented. Would you like another example? Once, while traveling through another district, I was walking deep in the mountains, along paths where only goats go. I saw a young man coming toward me. At first I was afraid. He came closer, a young man of about twenty-five with little schooling.

He looked at me and said, “Are you the preacher?” “I am.” He asked my name, and I told him. “Father, thank you,” he said. “What are you thanking me for?” He took a crumpled piece of a magazine I published at the time from inside his coat. More remarkable still, he recited the article to me from memory. “From that day on,” he said, “I changed. I became a new man. I owe it to you.” “To the preaching of the Gospel,” I told him. There are many stories like that.

He had found that crumpled page, smoothed it out, and read it. He still has it framed in his home. One page from a magazine. What a mystery.

So I have told you of a murder that never happened. And I have told you of a young man who read an article on a scrap of paper from a magazine, repented, and turned back to God.

Would you like another example from my time as a military preacher? I went up to a formidable position called Hill 1020. A whole company of soldiers, those eagles of Greece, stood guard there.

They had gone without sleep day and night. They carried nails and pricked themselves to stay awake. Terrible things! Ah, how Greece was saved!

They had to guard against a surprise attack. I said to them, “Please guard yourselves against two things: keep your tongues from blasphemy and your bodies from fornication. The man who fornicates or blasphemes is pursued by the bullet.”

They heard me there. What happened? Afterward, I stayed another day or two in Florina. Then a soldier came to the camp where I was staying.

He came looking for me. “Where is Father?” he asked. When he found me, he said, “Father, your words shook me. I had become involved with a woman. I am a married man with four children, yet I lied and said I was single.”

“I had become engaged to a young woman in Florina. I felt the weight of what I had done. The next day I went to her family’s home in tears. They were all waiting for me. I bowed before them and begged their forgiveness: ‘Forgive me. I deceived you. I am married; I have a family.’” And he broke off the engagement.

I am gathering just a few telling examples. I could go on without end, but I want to show you how deeply the Word of God can affect people.

Another time, while I was walking in Thessaloniki, a man ran up to me. He asked whether I was the priest who had visited his village. “I was the worst blasphemer in the village,” he told me. “Ever since I heard you preach, I have stopped blaspheming. I do not blaspheme at all anymore.” There is another example.

It was 1942, 1943, 1944: the years of famine. What a famine! A terrible famine. The younger generation has not seen anything like it and has forgotten those hard years. They have no idea how dreadful that hunger was.

The prophecy of Saint Kosmas of Aetolia came true: a handful of gold for a handful of flour. People gave up their wedding rings, their icons, everything they had. The famine was terrible. How many died of hunger? Half a million, five hundred thousand people. May their memory be eternal, martyrs of our people.

At that time I was in Kozani. The situation there was desperate, and an idea came to me. Such moments are part of a preacher’s life. I was speaking about the Gospel when I suddenly changed my subject.

I had seen the suffering in Kozani. Fifteen thousand people had poured in. They were sheltering under awnings, in courtyards, anywhere they could, amid hunger and misery. I asked myself, “What can I do?” Then I remembered the words of Christ, words we have forgotten. How much we need those forgotten words of Christ!

I remembered John the Baptist. Crowds of men, women, and children had gone to him in the wilderness beyond the Jordan and asked, “What should we do?” He told them what they needed to do to be saved: whoever has two shirts should give one away; whoever has two loaves should give one away; and whoever has one loaf should share half of it.

I remembered those words of John the Baptist, those words from the Gospel. So at the end of my sermon, there in the church of Saint Nicholas, I said before the Lord: “Do not think that I am the one speaking to you now. Saint Nicholas, who showed such mercy and love for mankind, is speaking to you. Please go straight home, every one of you. In the name of Jesus of Nazareth, our crucified God, I implore you: search your homes. Whatever you find, chickpeas, lentils, anything at all, set aside half to share.”

That is what I said: give half. The next day, as I sat on the edge of town, an unforgettable coworker of mine, George Pafilis, may his memory be eternal, came running toward me. “Father, Father, a miracle!” he cried. “What miracle?” I asked. “Saint Nicholas has worked a miracle. Come and see!” I hurried to the place where we had agreed people could bring food. What did I see?

A long line of people, five hundred, six hundred, seven hundred of them, each holding a little bag. They kept coming from morning until late evening, and we filled a whole storeroom. The next day we began serving meals. We started with sixty people, and the little stream became the Aliakmon River.

Can you imagine it? A little stream became the Aliakmonas River. Sixty people became eight thousand.

Who accomplished that? The Word of God, the Word of God, the preaching of the Gospel. And do not think I am speaking only about myself. At that time there were other preachers of the Gospel too, gifted preachers who have now departed this life, my fellow workers and fellow strugglers in the Lord.

There was Father Leonidas, for example, and the ever-memorable Athanasios Frangopoulos.

The Word of God. So you see what the Word of God can accomplish. And now, to bring this to a close, though I could go on forever, let me tell you about one man. I returned to a city many years after my first visit. A stranger came up to me with a beautiful little boy with blond hair.

He showed me the little boy and said, “This child is yours.” I was startled. “My God,” I thought, “what if this man is making things up and tries to smear me with some false accusation?”

With God’s help, I have never been with a woman. So I was frightened; I shuddered. “My dear man, I have no children,” I said. “He is yours,” he insisted. What a mystery! What had happened? When I had visited that city, this man had not wanted children, and he and his wife had been quarreling over it.

But he heard my sermon about murder, that terrible murder of our age. He took those words to heart, and they had a child. That was the sense in which he told me the child was mine.

And that child became the top student in his high school. There is another story. At a celebration in our camp marking my fifty years, a man from Gennisa came forward. I had met him forty years earlier, when I traveled on foot. I had the finest vehicle of all: my own two feet.

I was walking through the fields when I met a farmer. We struck up a conversation and talked at length. I spoke to him about having children, family responsibilities, and many other things.

Now I saw him again at that celebration. He stood up before thousands of people, who will remember this, and said to me, “I have twelve children. They are all yours.” Well, what a mysterious thing!

His name is Kiousis, so you will not think I am telling a fairy tale. Kiousis is his name. “I had not intended to have children,” he said. “I am poor, very poor. But I bless God that I heard your words, and now I have twelve children. One is an engineer, another a doctor, another a lawyer, and so on.”

I bless God: twelve children! So, in that sense, I too can tell you that I am the father of more children than anyone here.

Let that be a small answer to those who say, “You are useless people. You bear no fruit; you have no children.” Children are not only children of the flesh. Unmarried clergy contribute in another way. A priest who has no wife or children to care for can devote himself to strengthening families and helping Christian life take root. Indeed.

Yes, that is how things stand. Now I come to the last part of my story as a preacher: Athens. How did I come to Athens? I did not want to come. I loved the provinces; I loved them very much. I had no good impression of Athens, and I had my own reasons for not wanting to go there.

I went from village to village as a preacher, and I was happy. But what happened? The bishops of that time treated me like a football. They kicked me this way and that until, somehow, the ball landed in the basket, as they say in basketball. A mysterious thing, a mystery. May his memory be eternal.

If we are speaking here today, if we are doing anything at all, we owe it to the late Spyridon Vlachos, that wonderful Archbishop. “Augustine, no one will take you in,” he said. “I will take you in.” And he did. He received me in Athens, and I went there.

I came to Athens under very painful circumstances, for I longed for the provinces. Once there, I began preaching sermons that called people to account. That is the heart of such preaching: “Reprove, rebuke, do the work of an evangelist.” A sermon that never calls people to account is no sermon. So I began to preach. People there found it strange, and word spread that a mad preacher had come to Athens. Someone said, “Among all the sensible people, one madman can be useful.”

I went to one church, and they said, “We will not have you preach here a second time. You upset the congregation.” I went to a second church and heard the same thing. At a third, it was the same again. Then I went to some associations to preach, and they said, “You may preach, but on certain conditions.”

“I do not accept conditions,” I told them.

Eventually, a man who has since departed received me into a hall. But I had nowhere of my own to go. Then an idea came to me, just as an idea had come to me while I was preaching in Kozani. The Lord gives ideas like that, ideas that were never in the sermon plan.

Then an idea came to me: build a hall. I told some friends, “I’m going to build a hall.” “Now they’ll call you mad,” they said. “You haven’t a penny to your name. How will you do it? It will cost millions.”

“Even a large brotherhood has struggled for years to build a hall like this. How will yours be built?” “The people will build it.” “Who will build it?” “The people. The people I see here will make sacrifices.” And indeed, in the name of the Father and of the Son and of the Holy Spirit, when we laid the foundations of this hall, we had only about five thousand. People told the engineer, “Take the five thousand and leave. These people are mad; they have nothing.” But little by little, our people gave and gave, and this beautiful hall where you are sitting today was built.

Yes indeed.

It was built neither by Onassis nor by Niarchos nor by the wealthy. It was built by our generous, humble people, who build churches and great institutions.

Let those in Kastri hear that. Yes, let Kastri hear it.

They threaten to cut off our salaries. Cut them off! We shall live without salaries. But here in Athens we also raised another call, one I have held to for fifty years.

I began in Missolonghi, but here in Athens I made it known. There are good women from Missolonghi here today, good women indeed. Yes, Missolonghi! It was there, at the Church of Saint Paraskevi, that I first raised the banner and said that one thing would save our Church and our nation.

I raised the call: “We seek a free and living Church.”

No one accepted it except the ever-memorable Athanasios Frangopoulos, my faithful friend and fellow student. No one else accepted that call. “It cannot be done,” they said. “The Church needs the police officer. The Church needs the state’s protection. The Church needs money. How else will we live?”

Only a very few accepted it. But I did not give in to Satan’s temptation and abandon it as impossible. I do not know where Tritsis found what he later presented on…

Ah, he had not read it. What was written there was beyond his understanding. It was like Chinese to him. Well, he presented it on television. That was where the call first took shape. And now, after forty-five years, was it a dream? My God, my God!

My God, my God! Was it a dream?

A dream! I looked, but it was no dream, though I thought I must be dreaming. I went to Syntagma Square and saw bishops, the Archbishop, church lanterns, and banners. And there was one enormous banner, carried by people who were not my own followers.

Others were carrying it, people I did not know. An enormous banner: “We seek a free and living Church.” I ask you: is that a miracle? A dream come true.

A new day is dawning among our people. Yes, Father, you may say that I have finally come to the heart of the matter: your concern, which I left until last, the matter of the Church.

Nearly six months have passed since that accursed Law 1700 was enacted. Members of parliament may have signed it, but beneath their signatures, as I see it, the devil, Lucifer himself, put his great sweeping signature. It bears his seal. The seal of the state has become the seal of the devil. We have a satanic state, a rule of Satan.

Only the sign of the Cross remained. I lived through those six months after this matter arose. And you are not among the Church’s indifferent children. You care. As I said at the beginning of my sermon, you regard the Church’s cause as your own personal concern. And that is how you should regard it.

They say that one’s homeland is dearer and greater than mother, father, and all one’s ancestors. We say that the homeland above all homelands, dearer and greater still, is the Church of our Christ. So you have come here with a reverent and praiseworthy desire to know what has happened and where matters stand. You have heard many things.

I will speak to you with complete honesty, and I ask you to listen carefully. Your eagerness is like that of the people of Constantinople shortly before the city fell. Some years before that great calamity, a delegation had left the Phanar. And today we have someone from the Phanar here among us: a bishop.

That delegation went to Florence and Ferrara for talks with the Pope, seeking reconciliation and union between the two Churches. They yielded. One man did not yield: Mark of Ephesus.

So when the ships returned, there was no radio then to send the news ahead. When the ship carrying those delegates arrived, they were sorrowful and ashamed. As soon as they stepped ashore at Galata, the Christians asked with great concern, “What news? How have things gone for us? Did we prevail?” And they answered, “Sadly, we did not.” You are asking the same thing now: “How are things going for us? What is happening with this matter?” I will answer you. You are right to want to know.

Without you, nothing would have happened. You joined the struggle. You came to Syntagma Square, to Thessaloniki, to Patras, and to gatherings everywhere. You gave your time and money, and you strained your voices shouting, “Hands off the Church!” So you have the right to demand an answer from us. You are not sheep without understanding; you are a flock that can think.

The Church does not consist only of the Archbishop or the bishop. The people are part of the Church too, and thank God they are.

So you have the right to ask us, “How are things going for us? What is happening?” Things had been simmering along. Then, suddenly, a trumpet sounded at Kastri: a ceasefire. Those of us who have been to war know what it means when the signal for a ceasefire sounds.

Sometimes a ceasefire comes amid terrible fighting. Think of the Albanian front, when Italy asked for a ceasefire. Is there anyone here old enough to remember, someone of seventy or eighty? On one dreadful height, the fighting was fierce, terribly fierce. Bodies lay everywhere.

The Greeks fought like raging lions high in the mountains of Albania. Their opponents saw what had happened and asked for a four-hour ceasefire to bury their dead.

Such was the scale of the slaughter. A four-hour ceasefire was agreed so the dead could be buried. So now we hear the call: “Ceasefire! Lay down your weapons! Ceasefire!”

But what does this ceasefire mean now? What will happen during it? The stumbling block is Law 1700, the law that, I say, Satan signed through the hands of all the members of parliament. As I have said before, this law has two parts.

One part concerns the Marxists; the other concerns us Christians. The first deals with property: mountains, valleys, plots of land, and the rest. As I have told you before, we do not insist on keeping these things.

But if the land handed over to the Church is to be distributed, let it be given on fair terms: to large families, to people without land, and to those who are truly poor, not to members of parliament.

Some members of parliament want to take those plots and build villas. That is what all the commotion is about. As for the other material possessions, what we have called mere gravel, take them, but on fair terms.

Let them take the fields, the houses, and the rest. But the time is coming when you will feel this yourselves. You did not seem as moved as you should have been a moment ago. Imagine the state confiscating property without regard for deeds or titles. Imagine hearing an announcement on the radio tomorrow: “Attention: from now on, no one owns private property; all property belongs to the state.” Remember my words: I believe we are moving toward a Marxist system. I have my own views on that, but people would suffer heart attacks at such an announcement. You are concerned for your own land,

your home, your vineyards, and your factories. We are concerned for something greater: the Church of Christ.

That is the material side of the matter.

Our concern is the spiritual side: the freedom and self-government of our Church. That is what they cannot understand.

We need Christ, and we need our souls. Even if the whole world rose against us, it could not take these from us unless we surrendered them ourselves. And we will not surrender them.

This is a question of freedom. “Stand fast in the freedom with which Christ has made us free, and do not be held again under a yoke of slavery.” This is where we stand. We will not give way at all. Why? Because the issue is no longer simply about property. It is a matter of doctrine.

It is a matter of doctrine, and that is what must finally be settled. What do I mean? One article of our faith says, “I believe in one, holy, catholic Church.” Yes. And when we say this, we mean the Church whose head is not Tritsis, not Papandreou and his associates, not this person or that. Her one head is our Lord Jesus Christ.

That is the issue. No one can say, “I will govern the Church.” And Kaklamanis even said, “The priests had better behave themselves.” He is asking for trouble. “We will teach them,” they say. “We will teach them!”

Those fine gentlemen at the Eugenides Foundation!

Let them come and do as they please. When our delegation and those accompanying us went to Constantinople, Father Theoklitos and some of the others went to a modest restaurant. Strangely enough, the Turks welcomed them with great joy.

They offered them a good meal and asked, “Are you from the delegation?” They had heard about us every day. No, they do not love us; they hate us. But listen to what these Turks said. They are very perceptive.

The Turks said, “What a strange thing! We read in the newspapers that your own people are persecuting the Church. We Turks have reason to hate you priests, and we do hate you, because you stirred up this people and helped them become free.”

And yet our own people have so little sense that they persecute their Church. That is what the Turks said. We believe in one holy catholic Church. One holy catholic Church, whose head is our Lord Jesus Christ, God crucified.

He is our teacher. He is our lawgiver. He is our judge. He is our king. Our God reigns, not the man in Kastri, not Papandreou, not Tritsis, and not anyone else. He is our God.

As for Papandreou, I hate no one. I belong to no party. Every party has persecuted me. That is a long story. I belong to no party. I belong to Greece, and above all, I belong to Christ.

I say this about Papandreou openly, and let them hear it: I hate no one. I love and respect them all. I am like a mother hen. She loves all her chicks, whether they are black, red, green, or blue. So I love all these children, whatever their party loyalties or prejudices.

We love them all. But if he wants to take a knife to the Church, to cut off her head and crucify her, so that Christ no longer governs her and a party governs her instead, then we say to him: Stop claiming that you will govern the Church.

Man, tear down your own house. Your hands are far too small to destroy the Church of Christ, the house of the living God. So we met together. I cannot tell you more now, for the time has gone, despite all your enthusiasm. But I tell you this firsthand: I am involved in the leadership, and I will keep you informed. I hide nothing from the people. I am one of those who...

The point is that I am at the heart of the committee. On Thursday and Friday we discussed this burning issue. I can tell you this much: the Church may accept terms concerning material property, with conditions, but she will remain firm concerning spiritual matters, her governance, her independence, and her right to govern herself.

She says no. I tell you, the bishops say no. Earlier, I was the only bishop who said, “Do not go to Kastri.” I stood alone because I believed the words of a renowned spiritual father, Saint Porphyrios the Kafsokalyvite.

He had said that the day they went to Kastri would be a day of disaster for the nation and the Church. So I opposed the visit. And now I am supposed to believe all the affectionate words they exchanged there?

For all his intelligence, the Archbishop had not grasped the full depth and extent of the deception. Politics today is like the harlot of the Apocalypse. Can you trust a harlot to tell you the truth? She may sometimes speak truthfully, but this politics, this great harlot of the Apocalypse, never does.

He was more bitter than I had ever seen him, though he said nothing. At one point I said to him, “You are more bitter than ever.” He had been betrayed. They said one thing and did another. And to tell the truth, Tritsis came out of this struggle with Kastri and the Church stronger than ever.

The Prime Minister had been inclined to appoint Solomon, a devout and faithful man, so that the differences might be settled. Yet Tritsis gathered a group of ten members of parliament and pressed him to back down. So the Archbishop was plainly bitter. But he said no. All the bishops said no, without exception, and we stood firm.

They issued a statement, though it was not published in full. And I tell you that the committee leading this struggle continues its work. It has not been dissolved. Events are still unfolding.

What does he want now? What is he asking for? I can tell you that the struggle you and everyone else carried on has succeeded. The government, at least for this year, is not putting the law into effect. It gives technical reasons for this.

It is not putting it into effect. It is not putting it into effect. It is not putting it into effect.

So the pressing issue today is not EKAM. The pressing issue today is the Church of Christ. We will also take up the question of EKAM from a purely religious point of view.

Now, please do not interrupt me. What was I saying? We are in a period of truce. But if they persist in wanting to govern the Church of Christ, we will not surrender our sacred weapons.

I will not surrender.

I have made a saying of Gregory the Theologian the motto of my life. He was Patriarch of Constantinople, a great man who led its patriarchate. He was peaceable and gentle, without the fiery temperament of John Chrysostom. Each had his own gifts.

Yet the moment came when he spoke these wise words: “Better war than a peace that separates us from God.” We want peace, but peace with God, not with the devil.

There you have it!

From this public platform, I tell you this as the oldest bishop of the Church of Greece, with eighty years on my shoulders and many wars behind me. I have been through fire and the sword. I say this without pride: even if, God forbid, Most Holy Theotokos, our Lady, holy Angels and Archangels, Saints Dionysios and Hierotheos, bishops of this city, may such a calamity never come, even if, God forbid, others were to desert and I were left alone, I…

I know a campaign against Augustinos has begun. Threats have come. I do not fear for my body; I am an old man. May I be counted worthy to end my life as a martyr and say before the whole world: “Christ, you shed your blood. Grant me the grace to shed mine for you.”

I do not fear death. I fear another kind of killing: the attempt some newspapers have lately made to throw mud at the reputation of Bishop Augustinos, who has served for fifty years.

Please, I ask you. This is not the time to reveal everything. Those involved know me, and I know them. I will speak of these matters, but now is not the time.

Let me make a public confession before you all: I have worked for the Gospel for fifty years. I am no saint. I have my faults, and when I die, there is no danger that anyone will declare me a saint, for I know my faults.

But I confess one thing before you: with God’s help, I have never had relations with a woman or with boys, and I have never loved money.

And now the mudslinging has begun again. They threw the same mud at me twenty-five years ago, when we were fighting an honorable struggle for the Church of Christ. Sadly, some bishops even dragged my departed parents into it and smeared their names.

I am a chief target of the slanderers. Yet with God’s help I stand firm and unshaken at my post in this sacred struggle for our people. And before you, the living and free Church, I give my solemn promise. You are the living and free Church, and you will not surrender.

In Asia Minor, one regiment did not surrender. With God’s help it withdrew undefeated, fighting fierce battles all the way back to Greece. That was Plastiras’s regiment. We too will stand like Plastiras’s regiment.

We will carry the fight from peak to peak, mountain to mountain, and city to city. I tell you sincerely: with God’s help, as long as I can think, as long as my tongue can speak and my hand can write, as long as I breathe, to my last breath I will go on fighting with the laws of God as my weapon.

That is our motto. It is what sets this hall apart. A street sweeper who has since passed away suggested it to me when we were building the hall. What noble souls our people have! What noble souls!

He was sweeping the road when he said, “Father, may I give you a saying to write in the hall?” He gave me these words: “Fight for the truth, and the Lord will be with you.” We will fight for the truth, and with God’s help we will prevail. Together, together! We will live by that motto and hold fast to it.

Perhaps our generation will not be counted worthy to see the vision of a free and living Church. But a generation of heroes and martyrs will see our Church free and living unto the ages of ages. Our motto is: “Hands off the Church!”

We ask for a free and living Church. Now let us all sing “To you, the Champion Leader.” Chanters and priests, lead us with a strong voice. I expect twice or three times as many of you next Sunday. Let us fill the streets and squares. Come, all of you, stand together. Make the sign of the Cross properly, and let your voices rise to heaven. All together.

Σεμνή Θεοτόκε, Άγιοι Άγγελοι και Αρχάγγελοι, Τίμιε Πρόδρομε, Αποστόλων Δωδεκάς, Διδάσκαλοι και Πατέρες Εκκλησίας, Μάρτυρες και Ομολογητές, οι καλώς αθλήσαντες και στεφανοθέντες, πείζετε πρεσβεία προς τον Κύριον, το ελεηθήνε και σωθήνετας ψυχάς ημών. Αμήν.

Και πάλιν, ευσεβές ακροατήριον, και πάλιν εδώ εις τας Αθήνας, και πάλιν εδώ εις την αίθουσα, και πάλιν σύναξις. Τι θα πει Σύναξης, εις την γλώσσα της Εκκλησίας σημαίνει Σύναξη συγκέντρωσης Αλλά συγκέντρωση από συγκέντρωση διαφέρει πολύ. Συγκέντρωση κοσμική.

Υπάρχουν πολλές κοσμικές συγκεντρώσεις στον αιώνα μας. Άλλοι κατά χιλιάδες τρέχουν κάτω από τον καυστικόν ήλιον ή κάτω από την πτώση της χιόνος, είτε καλοκαίρι είτε χειμώνας, είτε το θερμόμετρο έχει 40 είτε έχει κάτω από 40, κάτω από το 0. Αυτοί τρέχουν στους δρόμους και φθάνουν, τρέχουν στα γήπεδα όπου εκεί δίνονται ποδοσφαιρικές συναντήσεις για το φούτμπολ.

Άλλοι χιλιάδες και αυτοί συνωστίζονται στα θέατρα, κινηματογράφους, για να απολαύσουν τα αισχρά θεάματα. Και άλλοι τρέχουν για να ακούσουν συναυλία. Και άλλοι σπεύδουν με τα λάβαρά τους σε πλατείες και συγκεντρώσεις, εις πλατείας και δρόμους για να υποδεχθούν τον αρχηγόν των κομμάτων τους.

Εδώ η συγκέντρωση διαφέρει. Δεν έχει κοσμικό χαρακτήρα, έχει θεϊκό χαρακτήρα. Είναι συγκέντρωση ιερά. Εις το όνομα εκείνου, οὗ γὰρ εἰσὶν δύο ἢ τρεῖς συνηγμένοι εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὐτῶν, είπε ο Κύριος.

Διαφέρει η συγκέντρωση, η συγκέντρωση αυτή, η ευλογημένη των πιστών, που από τα διάφορα μέρη της Πρωτευούσης, αλλά και εκτός της Πρωτευούσης, από τα περίχωρα εδώ, της Αττικής και της Πελοποννήσου ακόμα και των άλλων πόλεων, ευρίσκεστε εδώ για να ακούσετε λόγον Θεού.

Ευαγγελίου. Τι έχουμε να είπαμε στον αιώνα μας; Κόσμε, κόσμε, ντουνιά, ντουνιά ψεύτη, αρμόζει στον κόσμο αυτό να πούμε ότι μεριμνάς και τυρβάζεις περί πολλά, ενός δε εστί χρεία. Εκείνο το οποίο είναι το αναγκαιότερο από όλα, το οποίο αυτοί περιφρονούν, το αναγκαιότερο από όλα ποιο είναι; Η Μάρθα περιφρονεί το ένα των σπουδαίων, γιατί το ένα των σπουδαίων ή το ένα ήταν ο Λόγος του Θεού, το κήρυγμα του Ευαγγελίου. Αυτό είναι το ένα των αναγκαιότερων εξ όλων.

Ο Λόγος του Θεού, το κήρυγμα του Ευαγγελίου, είναι άρτος, ψωμί. Όπως δεν περνάει ημέρα χωρίς ψωμί, δεν πρέπει να περνάει στην ζωή του Χριστιανού ημέρα χωρίς το Λόγο του Θεού. Είναι άρτος, ψωμί. Δώσ' μας τον επιούσιον άρτον, δώσ' μας τον ουράνιον άρτον. Ουράνιος δε άρτος, άρτος αγγέλων, τον οποίον ζημιώνουν χέρια αγγέλων, είναι ο Λόγος του Θεού.

Πρέπει καθηκόντως ως κήρυκες του Ευαγγελίου να διαπραγματευθούμε θέματα όχι μικρά και ασήμαντα. Άλλοι ασχολούνται με τα διάφορα προβλήματά τους, τα οποία θεωρούν σπουδαία. Εμείς εδώ από του άμβωνος και από αυτόν ασχολούμεθα με τα ύψιστα θέματα, τα οποία έχουν λευκάνει τους κροτάφους των μεγαλύτερων φιλοσόφων των αιώνων ολοκλήρων.

Το ύψιστον θέμα, το υπέρπαν θέμα, ο ίλιγγος σε καταλαμβάνει στο ύψος, ποιο είναι; Είναι ο Θεός ένα θέμα. Όχι απλώς ο Θεός, διότι θεόν πιστεύουν και άλλοι, αλλά εμείς έχουμε το διακριτικό γνώρισμα, το οποίο μας διακρίνει από τις άλλες θρησκείες, και το διακριτικό γνώρισμα είναι η Αγία Τριάς.

Πατήρ, Υιός και Άγιο Πνεύμα. Αγία Τριάς, ελέησε τον κόσμο και σώσον ημάς τους αμαρτωλούς. Θέμα ο Θεός, θέμα ο Πατήρ ο Ουράνιος, θέμα ο Υιός ο Ενανθρωπήσας, θέμα το Πνεύμα το Άγιο, θέματα μεγάλα και υψηλά θέματα.

Θέμα επίσης είναι οι άγγελοι και οι αρχάγγελοι, τα δεύτερα φώτα. Το πρώτο φως είναι ο Θεός, η Θεότης. Τα δεύτερα φώτα είναι οι άγγελοι και οι αρχάγγελοι, οι οποίοι ως άστρα φωτίζουν τον πνευματικό ουρανό του κόσμου της Θεότητος.

Θέμα είναι ακόμα και ο Σατανάς, ο εκπεπτωκώς, που έπεσε ως αστραπή εκ του ουρανού. Θέμα ακόμα πελώριο: ένας σοφός έγραψε με τον τίτλο «Ο άνθρωπος αυτός ο άγνωστος». Το μελετούν, το μελετούν, δεν θα πούνε απάντα τι έστι άνθρωπος. Και εμείς γι' αυτό, ο Θεός απαντά, η Γραφή. Θέμα πελώριον ο άνθρωπος, μικρός Θεός κατ' εικόνα και ομοίωση του πλάσαντος.

Θέμα είναι τα δώδεκα άρθρα της πίστεώς μας, θέμα είναι οι δέκα εντολές, θέμα είναι τα εφτά μυστήρια της Αγίας μας Εκκλησίας, θέματα είναι οι προφητείες, θέματα είναι τα θαύματα, τα άπειρα θαύματα που έκανε ο Χριστός και κάνει και εξακολουθεί να κάνει διαμέσου των αιώνων, διαμέσου των προφητών, αποστόλων και των Αγίων.

Θαύματα. Θαύμα είναι η διδασκαλία του, το μεγαλύτερο θαύμα, η επί του όρους ομιλία του. Θαύματα ακόμα είναι τα ευλογία της Αγίας Γραφής. Θαύματα είναι. Πάρτε, μετρήστε, πηγαίνετε απόψε στο σπίτι, πάρτε κιμωλία και μετράστε με το μολύβι, όπως άλλοι μετρούν κάθε βράδυ τα χρυσά νομίσματα και έχουν, λέγουν έχουμε. Έχω 2.555 λίρες, μου λέει κάποιος. Τόσες, λέει, τις μετρώ, λέει, τόσες είναι, ακριβώς τόσες είναι, δεν παραπάνω, λέει. Θα τις κάνω περισσότερες. Αν τις κάνεις περισσότερες...

Καμιά νύχτα να περιμένεις κανένα τρομοκράτη να σε αφήσει γυμνό. Ναι, λοιπόν, γι' χρυσά, χρυσό, υπεχρυσίο και αργύριο Λοιπόν, μετρήστε να δείτε πόσα κεφάλαια, πόσοι στίχοι είναι η Αγία Γραφή. Παλαιά και Καινή Διαθήκη, ρητά, είναι περίπου 60 to 70 χιλιάδες ρητά.

Κάθε ρητόν άστρο. Η Αγία Γραφή είναι ουρανός, λέγει ο μέγας Χρυσόστομος. Και όπως επάνω στους ουρανούς υπάρχουν άστρα μικρά και μεγάλα και συστήματα γαλαξιών και λοιπά, εκεί στην Αγία Γραφή είναι άστρον, άστρον, και κάθε ρητόν άστρον που μας φωτίζει στην πορεία, λύχνος φαίνων εν αυχμηρώ τόπω.

Τέτοια είναι τα ρητά, κάθε ρητόν και κάθε ρητόν γίνεται ομιλία. Ο Ιερός Χρυσόστομος έπαιρνε ένα ρητό και έκανε μία, δύο, τρεις, πέντε, δέκα ομιλίες. Βόλυμον Πνεύμα, εκατό ομιλίες. Φανταστείτε λοιπόν, πέλαγος, πέλαγος. Πού είναι τώρα εκείνοι που λένε: «Αμ τι να κάνω; Τι να μάθω;» Τι να μάθεις; Άγνοια. Έχουμε άγνοια Γραφής. Η άγνοια της Γραφής, η άγνοια των θεμάτων αυτών, είναι μεγάλη συμφορά, κρημνός, πάθη και βάραθρον καταστροφής. Άγνοια τεραστία, που θα έπρεπε, αγαπητοί μου, κάθε ημέρα να γίνεται κήρυγμα, όχι μια φορά την εβδομάδα, όχι μια φορά, κάθε ημέρα, κάθε ημέρα.

Να γίνεται κήρυγμα, το κήρυγμα του Ευαγγελίου. Στα παλιά τα χρόνια, τα ένδοξα χρόνια της χρυσής περιόδου της Εκκλησίας μας, Ότε βρίσκονται στους άμμονας Οι μεγάλα αιτήτου πνεύματος το κήρυγμα δεν ήταν κάθε εβδομάδα.

Ασθενικός, φυσικός. Ο Μέγας Βασίλειος εκείρηται Κάθε ημέρα εκείρηται ή μάλλον δυο φορές την ημέρα, το πρωί και το βράδυ. Θυσικός ο, κύριε το Λόγο του Θεού, μέσα εις πλήθος και ξεφώνησε τα σπεριφήμουν στις εξαήμερων ομιλίες του.

Μάλιστα, έτσι είναι. Τώρα, εμείς, ποιο από τα θέματα να πάρουμε; Και ένας χρόνος κάθε μέρα αν είμαι, και δέκα χρόνια και είκοσι χρόνια κηρύττω,

Δεξαντροπέλαβος, απέραντον είναι η Αγία Γραφή, ουρανός, στείρευτος πηγή, άρτος ουράνιος. Ό,τι κι αν είπομεν είναι μικρόν για να αποδώσουμε την αξία των θεμάτων που ανοίγει η αγία μας θρησκεία. Μάλιστα, τα άλλα θέματα είναι μικρά και ασήμαντα.

Κόσμο, κόσμο, μεριμνάς και τυρβάζεις περιπολά ενώ δες τη χρεια το ΔΕΕΝ είναι ο Λόγος του Θεού. Από τα θέματα αυτά, εάν αντιλαμβάνομαι, αν κατά κάτι ως φαίνομαι κι εγώ με την πνευματική μου όσφρηση, αντιλαμβάνομαι, εάν σφάλλομαι, το θέμα το οποίο σας συγκινεί αυτή τη φορά είναι το θέμα της Εκκλησίας μας.

Σεις, σεις δεν είστε από τα διάφορα παιδιά, από τους διαφόρους που δεν ενδιαφέρονται, ούτε από τους ισόδις εχθρούς της Εκκλησίας, οι οποίοι θέλουν την εκθεμελίωση της Αγίας μας Εκκλησίας. Σεις είστε πιστά τέκνα της Εκκλησίας.

Το θέμα της Εκκλησίας είναι καυτό, φλέγει την καρδία σας.

Αγία Γραφή.

Από όλους τους ελέγχει. Είναι η Εστία. Σβήνει η Εστία. Άλλες τάσκανε 200.000. Βρώμα, δυσωδία, ακαθαρσία. Έτσι είναι σημείον των καιρών και αυτό. Συνιστά λοιπόν την Εστία να αντιδιαβάζεται, η οποία είναι υπεράνω κομμάτων και λέγει την αλήθεια ενός των ελληνικών λαών και είναι διδακτική.

Γράφει λοιπόν σε ένα άρθρο η Εστία για την Εκκλησία. Γράφει ότι υπάρχουν Έλληνες που θεωρούν το θέμα της Εκκλησίας προσωπικό, όπως θεωρείς το θέμα της γυναίκος του, το θέμα είδες αγωνιός, το παιδί σου δίνει, δεν τα κατηγορώ, είναι ανθρώπινα, δίνει το παιδί σου εξετάσεις, προσωπικό, να διαβάσει, να ακούσεις το παιδί σου προσωπικά, η παντριά του κοριτσιού σου προσωπικό, προσωπικά θέματα.

Έτσι λοιπόν και εσείς που είστε εδώ, χαίρομαι και αγάλλομαι και πετώ στους ουρανούς, διότι το θέμα της Εκκλησίας δεν το θέλετε προνοιχίδα, αλλά το θέλετε προσωπικό και αποπονείτε και αγωνιάζετε και θέλετε να μάθετε για την ταλαιπωρή Εκκλησία.

Είναι θέματα υψηλά. Ένα υψηλό θέμα είναι η πατρίς που συγκλονίζει τον κόσμο, την πατρίδα μας, τους Έλληνες. Λέγει ο Πλάτων ο φιλόσοφος ότι της πατρίδος, λέει, της Ελλάδος υβριζομένης, ουδείς απαθής θεατής ή ακροατής.

Όταν υβρίζεται η Ελλάδα, εάν έχεις μέσα σου ένστικτο πατρίδος, θα διαμαρτυρηθείς, δεν επιτρέπει στον άλλο να μειώσει το όνομα της πατρίδος.

Κι αλλά υπεράνω της πατρίδος είναι κάτι άλλο, πατρίς πατρίδων, πατρίς πατρίδων είναι η Εκκλησία μας.

Και αν υπάρχει πατρίς ελληνική, δεν το λέγω εμείς, και αν εμείς οι οπλισσομένοι και οι πέτρες και οι τάφοι και η θάλασσα και τα πελάγια θα μαρτυρήσουν ότι χωρίς την Εκκλησία θα μπορούσαμε ακόμα θέση. Τουρκικοπές δεν μπορούσαμε.

Η Εκκλησία είναι η ευγητέρα, είναι η πατρίς των πατρίδων, είναι η Εκκλησία μας, είναι η τροφός μας, είναι η δασκάλα μας, είναι η μητέρα μας, η μάνα μας, η γλυκιά μας μάνα. Έτσι έλεγε ένας ποιητής, ο Κρυστάλλης έλεγε, ποιητής έλεγε: Ω Εκκλησία, γλυκιά μας μάνα, συγχύνεις μες στην καρδιά μας χίλιες χρυσές ελπίδες.

Τι είναι η Εκκλησία μας; Και συνεπώς, σεις ανήκετε εις τον κύκλο εκείνων οι οποίοι συγκλονίζονται από το δράμα της Εκκλησίας. Να ομιλήσω περί Εκκλησίας, πολλά σας έχουμε μιλήσει. Ας συστήσω σε εσάς λοιπόν εν επιτομή ότι θα μιλήσω περί Εκκλησίας, όχι περί όλης της Εκκλησίας, περί όλων των θεμάτων που εγκλείει η λέξις Εκκλησία, αλλά θα μιλήσω ειδικότερον δι' ένα ορισμένο θέμα της Εκκλησίας. Θα ομιλήσω διά τα όπλα τα ιερά, τα ιερά όπλα που έχει η Εκκλησία, τα ακαταμάχητα.

Και ένα από τα ιερά όπλα της Εκκλησίας είναι ο Λόγος του Θεού, ακατανίκητος, αστράπτει, βροντά. Δε φοβείται, λέγει ο Μηνιάτης, ο λαγός την βροντή όσο φοβείται ο Σατανάς τα αστροπελέκια του Θεού Λόγου.

Δι' αυτό βλέπεις διώκεται ο Λόγος του Θεού, μάλιστα είναι το κήρυγμα του Ευαγγελίου, το κήρυγμα, ο Λόγος του Θεού, αυτός είναι το όπλο. Θα μιλήσουμε λοιπόν τρίτου όπλου αυτού, του όπλου, ο αγαπητός εν Χριστώ Αδελφός Πατήρ Χριστοφόρος Καλλίβας, ένας από τους φλογεωτάρους ηρωκύρικας της πατρίδος μας, ασθενής έειδον, στο τέρας της ανθρωπίνης ζωής ευρήκεται, έγραψε να θαυμάσουν εμείς τα όπλα της Εκκλησίας.

Και ένα από τα πρώτα όπλα είναι ο Λόγος του Θεού.

Δεν έπαυσα τον Λόγον του Θεού. Μάλιστα, είναι ο Λόγος του Θεού, τον οποίον διακονούμε. Η αποστολή μου δεν είναι το βαπτίζειν, για να θυμηθώ τον Απόστολον Παύλον, αλλά είναι η αποστολή μου το κηρύσσειν Ιησούν Χριστόν εσταυρωμένον, Θεού δύναμιν και Θεού σοφίαν.

Αυτή είναι η αποστολή μου μέσα εις τον μικρόν αυτόν κόσμον, ασθενής και μικρός και ασήμαντος μιμητής του κηρύγματος του Αποστόλου Παύλου, του μεγάλου διδασκάλου της Εκκλησίας μας. Και όπως λέει ο Παύλος, δεν εβάπτισε, λέει, ένα μόνο εβάπτισε, όχι πως περιφρονούσε το βάπτισμα, κάθε άλλο, αλλά θεωρούσε αποστολή του ανωτέραν, σκοπιμωτέραν, το κήρυγμα.

Δεν ευάπτυξα, λέγει, οι μικρύσποι και γάιοι Και πήκονο, στεφανά, λέει, αυτούς ευάπτυξα Δίνε με κι εγώ να πω ότι στα 52 χρόνια της ζωής μου δεν εβάπτισα κανένα. Μη λάθος, δεν πω ψέματα, ευάπτυξα Τι ευάπτυξα, ένα γιφτόπουλο Πού; Στη Φλώρινα, στον Ιορδάνη ποταμό.

Εκεί στο ποταμό, προήκοση ετών, με εξίρουσε ο Θεός Μες στα ρείθρα του Ιορδάνου ποταμού. Και το ονομάζω το ποτάμι εκείνο Ιορδάνη της Φλωρίνης, διότι μερικοί πάνε στον Ιορδάνη να βαπτίσουν τα παιδιά τους.

Μην πηγαίνετε! Το νερό της κολυμβήθρας είναι Ιορδάνης, κι ανώτερος του Ιορδάνου. Χίλιες φορές να περάσεις τον Ιορδάνη δεν ωφελεί σε τίποτα. Αλλά μια φορά εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος να περάσεις.

Λοιπόν, και θα πεις, τα αποτελέσματα; Εν τούτοις και στην γενεά μας αυτή υπάρχουν αποτελέσματα του κηρύγματος. Και για να μην αεροβατώ και να μιλώ γενικώς και αορίστως, από την πείρα μου ως ιεροκήρυκος, θα επιτρέψετε, το εκκλησιαστικό στο τέλος, μην νομίζετε ότι το λησμονώ και θέλω να μιλήσω, αλλά θα σας φέρω μερικά παραδείγματα από τη ζωή μου ως ιεροκήρυκος.

Δεν είμαι τίποτε, μην νομίζετε, το αισθάνομαι αυτό πολύ. Η μεγαλύτερη αγωνία στη ζωή μου είναι όταν λειτουργώ και ακόμα μεγαλύτερη όταν λειτουργώ ή κηρύττω τον Λόγο του Θεού. Ηλίγκος με καταλαμβάνει, γυζαρίζομαι, ηλίγκος είναι.

Ποιοι είμαστε εμείς που κηρύττουμε τον Λόγο του Θεού; Μάλιστα, θα σας φέρω τώρα τελευταίως στο γραφείο της Μητροπόλεώς μου, να με επισκεφτείτε πάνω στη Φλώρινα. και θα χαρώ να εμπιστευτείτε γιατί διάρθρωπα τα τελευταία έτη της διακονίας μου ή για το τελευταίο έτος της διακονίας μου ευφλωρήνει Εκεί θα δείτε ότι έχω μια περίεργη φωτογραφία, μια εικονογραφία, μια εικόνα, μια ιερά εικόνα.

Μου τη ζωγράφησε ένας θαυμάσιος αγιογράφος, ο οποίος όταν ζωγραφίζει κλαίει και αναμειγνύει τα δάκρυά του με τα χρώματα της εικόνας. μου το γράφησε ο Πάτερ Γεροβάσιος, ο Αγιογράφος εκ πατρών. Θα μην πω πως είναι και εδώ πέρα, κάπου θα είναι. Είναι εδώ, βρίσκεται εδώ, είναι πορθανά, εδώ πέρα, πορθανά, καλά, δεν είναι βρίσκεται, καλά.

Λοιπόν, τι μας γράφησε, μας γράφησε ένα περίεργο ιεροκήρικα, τον βλέπω ταυτικά, ένα περίεργο ιεροκήρικα. Ποιος είναι; Ο Βασίλειος, ο Χρυσόστομος, οι Πατέρες της Εκκλησίας, ένα από τα αθάνατα πνεύματα; Ο περίεργος ιεροκήρυκας, μη γελάσετε, είναι ένας γαϊδουράκος.

Εκήρυξε ο γαϊδουράκος, Θεέ μου, Θεέ μου, εκήρυξε ο γαϊδουράκος. Μάλιστα εκήρυξε, δεν κάνει μόνο τα γκαρίσματα, τα οποία κι αυτά είναι μια φωνή, μια διάλεκτος, την οποία εννοούν τα ομοειδή ζώα με τον όνον, έχει και τη γλώσσα προς τα ζώα.

Αλλά ο γαϊδουράκος ομίλησε. Ανοίξτε την Αγία Γραφή, ανοίξτε εκεί και εκεί θα δείτε στους Αριθμούς ένα περίεργο φαινόμενο. Ότι ήλιξε το στόμα του ο ένας Γαϊδωράκος και ομίλησε και ήλεξε τον προφήτη Μβαλάν που πήνε κόντρα με το Θεό Πού πας, πού πας, του λέει, πού πας; Μπροστά σου είναι σπαθιά.

Ήλεξε μέσα η κούστη διαφωνής Και ο Ρώσσο Εφραίμ λέει, η Κύρια λέει, είμαι κι εγώ ένας όνος είναι και όπως εφώτισες τον όνον του Βαλαάμ και ελάλησε, φώτισε και εμένα τη γλώσσα μου για να μιλήσω τα πρέποντα εις τον λαόν». Έτσι θεωρώ τον εαυτό μου, δεν θεωρώ τον εαυτό μου άξιον να αναφέρω τα λόγια του Χριστού. Αλλά ως όνον του Βαλαάμ, παρήστε με κι εγώ ενώπιόν σας και θα σας μιλήσω επί του θέματος αυτού, θα σας παρουσιάσω πτυχάς τινας της ζωής μου ως ιεροκήρυκος, για να πεισθείτε ακραδάντως ότι δεν πρέπει να υπακούσωμεν στην απογοήτευση του διαβόλου που λέει: Και τι γίνεται, τι κάνεις κατηχητικά, σχολείς, αξιωμολογείς

Δεν γίνεται τίποτα, όχι

Θέλετε παραδείγματα; Ένα, δύο, τρία, τέσσερα, πέντε και τελείωσα τον λόγο για να φτάσω στο θέμα που μας ενδιαφέρει. Από τη ζωή μου ως ιεροκήρυκος. Ήμουν προ 45 χρόνων στα Γρεβενά, την ακρόπολη αυτή του έθνους, το μετερίζι το ιστορικό.

Χρόνια, τρομερά χρόνια.

Αναγός Κοκκινής Πλημμυρίδος, μέσα εκεί. Εκεί μούρε και ο λογισμός να πάψει ο νομιλό. Στην εκκλησία που πήγαινε ο αείμνηστος δεσπότης Θεόκλητος, μου λέει: «Πάψε υπό αυτά στραγικά συνθήκες να ομιλείς δεσπότη».

«Α, στελεύεις τι γίνεται». Οι σφαίρες έρχονταν και χτυπούσαν τα καμπαναριά και τον τρούλο της εκκλησίας. Ήταν ώρα που κηρύτταμε. Το αποτέλεσμα; Κήρυξα μια φορά. Ανέβηκα πικραμένος, λυπημένος. Είχαν εκείνη την ημέρα σφάξει καμιά εικοσαριά, σαν πρόβατα ήταν, έκαναν να σφάξουν.

Ανέβηκα πικραμένος, προσπάθησα να μιλήσω, να πάρω την αντίθετη όψη της ζωής, την ωραία όψη της ζωής. Η ωραία όψη της ζωής. Ζωή κολάσεως είναι η ζωή του μίσους, ενώ η ζωή παραδείσου είναι αγάπη. Πήρα την ωραία όψη και είπα περί αγάπης, που μιλεί το σημερινό Ευαγγέλιο.

Είπα, είπα, είπα όσα ήθελα. Κήρυξα, είπα ιδίως για τον φόνο ότι αποτελεί ένα έγκλημα τεράστιο. Διότι του ανθρώπου η ζωή μόνο του Θεού είναι. Όλοι να μαζευτούμε, εναμερμήκη δεν φτιανόμαι. Εναμερμήκη δεν φτιανόμαι.

Έναν άνθρωπο, ρωτήστε τη μάνα τι υποφέρει η μάνα, που μέσα από μια ουσία, ένα ελάχιστο πράγμα, από μια μίξη, κάνει άνθρωπο. Εάν οι γυναίκες κυβερνούσαν την ανθρωπότητα, πόλεμο δεν θα είχαμε, διότι μόνο η γυναίκα αισθάνεται τι θα πει ο πόλεμος.

Απώλεια, είναι καταστροφή. Μη φονεύετε, λοιπόν, έλεγα. Είπα, είπα, είπα, κατέβηκα λυπημένος. Την άλλη μέρα έρχεται και με βρίσκει εκεί στην καλύβη μου που καθόμουν ένας άνθρωπος νέος, σχετικώς 30 ετών. Γονάτισε, φίλησε το χέρι μου. Λέω, «Τι σημαίνει;» «Ήθελα να σε ευχαριστήσω», λέει. «Γιατί με ευχαριστείς;» «Χθες είχα απόφαση να σκοτώσω, να σκοτώσω άνθρωπο, και είχα πάρει το όπλο μου. Αλλά άκουσα την καμπάνα να χτυπάει μέσα στις σφαίρες που πέφτανε στα καμπαναριά και μου είπε ότι κάνει κήρυγμα. Λέει, ας πάω να ακούσω κήρυγμα. Μπήκα στο κήρυγμα, άκουσα, και όταν πλέον τελείωσε το κήρυγμα είπα: δεν θα σκοτώσω». Και δεν σκότωσε. Ένα από τα αόρατα αποτελέσματα τα οποία συντελούνται μες στις καρδιές των ανθρώπων με το κήρυγμα του Ευαγγελίου: απετράπη

Πετράπη, Έγκλημα. Θέλετε άλλο παράδειγμα; Σε κάποια περιοδεία μιας άλλης επαρχίας, εκεί που βάδιζα στα τρισβάθα, που μόνο γίδες περπατούν πέρα, εκεί βλέπω ένα νέο και έρχεται. Εγώ καταρχάς φοβήθηκα. Πλησίασε, νεαρός, 25 ετών, ολίγων γραμμάτων.

Τον βλέπω, είσαι ο Ροκύρηκας, λέει, εγώ είμαι. Πώς σου ονομάζεις, είπα το όνομά μου. Πάτερ μου λέει εσύ ευχαριστώ, τι με ευχαριστείς, και βγαίνει από τον κόλφο του ένα κομμάτι με ενός περιοδικού που έβγαζα τότε, έβγαζα στη Φιγουράζα Κοκοζάνη, και το έχει μέσα εδώ ξελακωμένο και το σπουδαιότερο το είπε απ' έξω, μου το είπε απ' έξω, όχι λέει Θεέ μου λέω, απ' έξω μου το είπε, μάλιστα, από τότε λέει άλλαξα, έγινα νέος άνθρωπος, το οφείλω σε σένα, στο κήρυμα του Ευαγγελίου του λέω εγώ, κάτι τέτοιο, είναι πολλά τέτοια

Όταν το διάβασε αυτό τσαλακωμένο, το είδε τσαλακωμένο, το καθάρισε, το έλεγε, το διάβασε, το έχει ακόμα κορνίζα, το έχει στο σπίτι του. Ένα φύλλο από ένα φύλλο από ένα μυστήριο.

Λοιπόν, σας ανέφερα ένα παράδειγμα ότι ένας φόνος δεν έγινε. Σας ανέφερα άλλο παράδειγμα που ένας νεαρός διάβασε με ένα κομμάτι, ένα άρθρο, ένα τεμάχιο, ένα χαρτί, ένα περιοδικό και μετανόησε και επεστράφησε στον Θεό.

Λοιπόν, θέλετε άλλο από τη στρατιωτική μου ζωή ως ιεροκήρυκας; Είχα να δει, εγάντουσα μάλλον μέσα πάνω σε ένα ύψωμα, χίλια είκοσι λέγεται, φοβερό ύψωμα, προμερών. Φύλαγαν οι αετοί της Ελλάδος, ένας λόχος ολόκληρος.

Μέρα νύχτα είχαν να κοιμηθούν. Καρφιά είχανε, φοβερά πράγματα. Αχ, αυτή η Ελλάδα πώς εσώθηκε! Με καρφιά κινούσαν το κορμί τους για να μην κοιμηθούν.

Φνιδιασμός Γάρα Λοιπόν, σας παρακαλώ, φυλαχτείτε από δύο πράγματα. Τη γλώσσα σας από βλασφημία και το κορμί σας από πορνεία. Αυτά τα δυο, όποιος πορνεύεται, όποιος βλαστημά, το βόλι τον κυνηγάει.

Μ' άκουσαν, ή ακούσαν εκεί πέρα. Τι έγινε; Πάλι, μετά το τέλος, την επόμενη μέρα που κάθισα μια-δυο ημέρες στη Φλώρινα, να, και έρχεται πάλι εκεί στον καταυλισμό που ήμουν κι εγώ, ο σκηνός, ο οπλίτης.

Έρχεται και μου λέει, «Πάτερ μου, πού είναι ο πάτερ μου;» Ψάχνει, έχει βρει. Αχ, λέει, Πάτερ μου, το Κύριο μας σου με συνεκλώνεις Είχα μπλέξει σε έρωτα. Έγγαμος εγώ με τέσσερα παιδιά, παρακαλώ. Έμπλεξα κάτω και είπα ψέματα ότι είμαι άγαμος.

Και αραβωνίστηκα μια κοπέλα κάτω στη φλόρη να λέει Πόσο το αισθάνομαι. Και αισθάνθηκα την επόμενη μέρα. Επήγα και με κλάματα πήγα στο σπίτι, με περιμένανε όλοι. Κάνω μια μετάνοια, ζητώ συγγνώμη πλέον, ζητήστε συγχωρήσατε εμένα. Συγχωρήσατε εμένα. Συγχωρηθώ, συγγνώμη. Σας απάτησα, είμαι έγγαμος, έχω οικογένεια. Και πέταξε την ημέρα τους.

Στοιχειοθετώ, σταχυολογώ μερικά παραδείγματα χαρακτηριστικά, διότι ο λόγος θα ήταν απέραντος και ατέρμων για να σας δείξω πόση επίδραση έχει ο λόγος του Θεού.

Κάποτε άλλοτε, περπατώντας, συναντώ, τρέχει ένας, Θεσσαλονίκη, μέσα, πω αυτός, σύστημα ο πάτερ λέει είναι εγώ, λέει τι, είχα περάσει από ένα χωριό, το χωριό, μην πέρασε, ναι, πέρασε από το χωριό, λέει, χαίρεσαι, ξέρεις την κοντινή μου, είμαι ο χειρότερος βλάστημος του χωριού, λέει. Από τον καιρό που άκουσα, λέει, έπαψα το βλάστημα, δεν βλαστημώ καθόλου, διότι όχι μόνο δεν βλαστημώ, αλλά και ποτέ πάλι δεν βλαστημούνε. Άλλο παράδειγμα.

Ήμουν το 1942, 1943, 1944. Ήταν η περίοδος της πείνας. Ποια πείνα; Φοβερά πείνα. Δεν έχουμε δει καμία τώρα, η νέα γενιά λησμόνησε τα σκληρά, δεν έχει ιδέα από αυτή την πείνα που ανάστυψε, τρομερός, τρομερά πείνα.

Βγήκε η προφητεία του Κοσμά του Αιτωλού: μια φούχτα χρυσάφι, μια φούχτα αλεύρι, τις βέρες των πολλούς αναγκαίων αρχαιών, τις εικόνες των, τα πάντα. Τρομερά πείνα. Πόσοι πέθαναν από την πείνα, πόσοι; Μισό εκατομμύριο, πεντακόσιες χιλιάδες πέθαναν εκ πείνης μόνο. Αιωνία των η μνήμη, μάρτυρες της φυλής.

Σε αυτή την εποχή βρέθηκα και εγώ στην Κοζάνη. Εκεί, που εκεί ήταν κρίσιμο φαινόμενο, μου έρχεται μια ιδέα. Κρίσιμο φαινόμενο είναι η ζωή του ιεροκήρυκος. Εκεί άλλαξα ξαφνικά θέμα. Ενώ μιλούσα πάνω στο Ευαγγέλιο, μου έρχεται ένα θέμα.

Είδα το δράμα αυτό της Κοζάνης, που είχαν συρρεύσει δεκαπέντε χιλιάδες άνθρωποι, πέλη, τεσσελαινοί, στα υπόστεγα, στα προαύλια, στα σαντήρια μέσα, πείνα, δυστυχία. Λέω τώρα, τι να κάνω; Θυμήθηκα και εγώ τα λόγια, τα λησμονημένα λόγια του Χριστού, τα λησμονημένα. Τι δίναμε να έχουμε τα λησμονημένα λόγια του Χριστού.

Λέω, θυμήθηκα τον Ιωάννη τον Πρόδρομο, που πήγαν εκεί, πέραν του Ιορδάνου ποταμού, στην έρημον, λαός πολύς, όχλος πολύς, άντρες, γυναίκες, παιδιά. Και τον ρωτήσανε: «Τι να κάνουμε;» «Τι να κάνετε;» λέει. Τους είπε σε αυτούς τους όχλους, λέει, για να σωθείτε χρειάζεται ένα, τους λέει: Ο οποίος έχει δύο πουκάμισα να δίνει το ένα και ο οποίος έχει δύο ψωμιά το ένα και ο οποίος έχει ένα ψωμί το μισό.

Αυτά θυμήθηκα, τα λόγια του Ιωάννου του Προδρόμου, τα ευαγγελικά λόγια. Είπα λοιπόν στο τέλος, μέσα στο ναό του Αγίου Νικολάου, ενώπιον Κυρίου, λέω: Αυτή την ώρα μην θεωρήσετε ότι ομιλώ εγώ, ομιλώ Άγιος Νικόλαος, ο κύριος εξελέμος ή φιλανθρωπίας. Σας παρακαλώ πολύ, διαλυθείτε, διαλύει ο προόρος το κήρυγμα, με ταχύτητα στα σπίτια σας όλοι σας. Σας ορκίζω εν ονόματι του Ιησού του Ναζωραίου, του Εσταυρωμένου Θεού, θα πάτε στα σπίτια σας, θα ψάξετε το σπίτι σας όλοι και τα μισά που ό,τι βρείτε, ρεβίθια, φακές, οιονδήποτε πράγματα, τα μισά θα τα χωρίσετε.

Εγώ αυτό το λόγο είπα, το λόγο αυτόν είπα, να δώσουν τα μισά. Την επόμενη μέρα που καθόμουν στο άκρο της πόλεως, ένας συνεργάτης μου αλησμόνητος, Γιώργιος Παφίλης, ας είναι αιωνία του η μνήμη, έρχεται τρεχάτος εκεί που καθόμουν στο άκρο της πόλεως, μου λέει: «Πάτερ, πάτερ, θαύμα!» Θάμα, τι θάμα του λέω, έγινε ένα θάμα ο Άγιος Νικόλαος, μου λέει θάμα μου, μεγαλύτερο θάμα, για να δεις Τρέχω λοιπόν και πάω εκεί σε ένα μέρος που είχαμε αποφασίσει να φέρουν τα τρόφιμα. Τι να δω, τι να δω, τι να δω;

Ουρά, ουρά, όπως αλλού σηκώνεται η ώρα να πάρουν κραβέλια και τσιγάρα, έτσι σηκώνεται μια ώρα απέραντος 500, 600, 700, να κρατάνε σακουλάκια, σακουλάκια Από το πρωί μέχρι τα μεσαβράδια, πέρναμε, γεμίσαμε μια αποθήκη, μια αποθήκη Και την άλλη μέρα αρχίσαμε συσσίτιο. Αρχίσαμε με εξήντα και φτάσαμε, το ρυάκιον έγινε Αλιάκμονας, το ρυάκιον έγινε Αλιάκμονας.

Είναι δυνατό; Ρυάκιον έγινε Αλιάκμονας. Από εξήντα έγιναν οκτώ χιλιάδες πια.

Ποιος το κατόρθωσε; Ο Λόγος του Θεού, ο Λόγος του Θεού, το κήρυγμα του Ευαγγελίου. Και να μην νομίζετε ότι μιλώ μόνο για τον εαυτό μου. Την περίοδο αυτή και άλλοι κήρυκες του Ευαγγελίου. Εκλεκτοί κήρυκες, οι οποίοι τώρα δεν υπάρχουν στη ζωή, συναγωνισταί και συναθληταί εις τον Κύριον.

Όπως ο πάτερ Λεωνίδας, ο προαπαλισμόητος Φραγκόπουλος ο Αθανάσιος.

Ο Λόγος του Θεού. Να δείτε λοιπόν τι αποτελέσματα έχει ο Λόγος του Θεού. Ναι, και τώρα, για να τελειώνω, γιατί είναι ατελείωτος ο λόγος, ένα άνθρωπο. Μια μέρα, σε μια πόλη που πήγα, την επισκέφθηκα δεύτερη φορά ύστερα από πολλά χρόνια, ένας λοιπόν άνθρωπος έρχεται, άγνωστος, και μου φέρνει μπροστά ένα παιδί ξανθόμαλλο, ωραιότατο παιδάκι.

Λέει, τι γίνεται, λέει; Το βλέπει λοιπόν το παιδάκι και μου λέει, αυτό το παιδί είναι δικό σου, λέει. Εγώ τρόμαξα, τρόμαξα, λέω Θεέ μου λέω, μήπως είναι κανένας μυθομανής λέω και μου κολλήσει καμιά φοβά με τη σιγοφαντία.

Με τη βοήθεια του Θεού δεν έσμιξα με γυναίκες. Μου λέει τρόμαξα, ανητρέχιασα, λέω παιδί μου δεν έχω παιδιά λέει, δικό σου είναι λέει. Ένα μυστήριο, δικό σου είναι. Τι συνέβη; Ότι όταν είχα μεταβεί στο χωριό, στην πόλη εκείνη, αυτός δεν είχε σκοπό να κάνει παιδιά, τσακωνόταν με τη γυναίκα του.

Αλλά όταν άκουσε το κήρυγμα ότι η δολοφονία, η φοβερά δολοφονία των αιώνων, άκουσε αυτά τα λόγια, τα τύπωσε μέσα, τα έβαλε μέσα και γέννησε παιδί. Γι' αυτό μου το έλεγε, υπό αυτόν τον τύπο μου έλεγε ότι είναι παιδί μου, υπό αυτόν τον τύπο.

Και το παιδί αυτό, πρώτος μαθητής γυμνασίου. Μάλιστα, δεν είναι άλλο. Στην εορτή που κάναμε εμείς στην κατασκήνωση στα 50 μου χρόνια, παρουσιάστηκε ένας από τα Γεννησά, γιατί αυτόν τον είχα συναντήσει προ 40 χρόνων με τα πόδια, είχα το υπ' αριθμόν ένα αυτοκίνητο, το τελειότερο αυτοκίνητο, τα πόδια.

Λοιπόν, περπατούσα στα χωράφια και εκεί λοιπόν με συνάντησε ένας γεωργός. Πιάσαμε κουβέντα, συζητούσαμε, συζητούσαμε, συζητούσαμε. Εκεί λοιπόν του μιλούσαμε πολλά πράγματα, περί τεκνογονίας, περί υποχρεώσεων, οικογενείας κλπ.

Τώρα λοιπόν τον ξαναβλέπω εκεί στην εορτή και μου λέει, σηκώνεται επάνω, όπου οι χιλιάδες λαού θα το θυμούνται αυτό εδώ πέρα, και μου λέει, έχω δώδεκα παιδιά, δικά σου είναι όλα. Ωραία, μυστήριο πράγμα, λέμε.

Κιούσης λέγεται, να μην νομίσετε ότι λέμε παραμύθι, Κιούσης λέγεται. Δεν είχα σκοπό να κάνω παιδιά, πτωχός, πάμπτωχος είμαι. Ευλογώ τον Θεό που άκουσα το λόγο σου και έχω δώδεκα παιδιά. Ο ένας είναι μηχανικός, ο άλλος είναι γιατρός, ο άλλος είναι δικηγόρος, ο άλλος είναι τούτο.

Ευλογώ, δώδεκα παιδιά. Και συνεπώς δύναμαι και εγώ υπό την έννοια αυτή να σας πω ότι είμαι ο πλέον πολύτεκνος πατέρας από όλους εσάς που είστε εδώ.

Ας είναι αυτό μια ελαχίστη απάντηση σε εκείνους που λένε, εσείς άχρηστοι άνθρωποι, δεν ... καρπόν, δεν κάνετε παιδιά. Δεν κάνει κανείς παιδιά μόνον υλικά παιδιά, σαρκικά παιδιά. Συντελούν και κατά άλλον τρόπον οι άγαμοι κληρικοί και ο άγαμος κληρικός που δεν είναι αφιερωμένος σε γυναίκες και παιδιά και δημιουργεί στην βελτίωση της οικογένειας και στη δημιουργία χριστιανικού βίου, μάλιστα.

Ναι, λοιπόν, έτσι τα πράγματα έχουν. Τώρα έρχομαι πλέον ως ιεροκήρυκας, τελειώνω στο ζήτημα των Αθηνών. Που ήρθα στην Αθήνα, πώς ήρθα; Δεν ήθελα να έρθω στην Αθήνα, μ' άρεσε η επαρχία, μ' άρεσε πολύ η επαρχία, δεν είχα καλές εντυπώσεις για την Αθήνα, είχα και λόγους, δικούς μου λόγους που δεν ήθελα στην Αθήνα.

Γέννηση, Αθήνα, Ποροκύρκες, πήγαινα στα χωριά και ήμουν ευτυχής. Αλλά τι έπαθα; Έγινα ποδόσφαιρο των αρχιερέων της εποχής. Κλώτσησα από εδώ, κλώτσησα από εκεί, κλώτσησα από εκεί, κλώτσησα από εκεί, κάπου έπεσε το ποδόσφαιρο μέσα στο καλάθι, πώς το λένε αυτό, στο μπάσκετ, στο καλάθι, έπεσε στο καλάθι. Μυστήριο πράγμα, μυστήριο. Μπήκαν που να είναι, κανείς δεν σπόζει με δεβόντα, κανείς. Ας είναι αιωνία του η μνήμη.

Εάν την ώρα αυτή μιλούμε εδώ, εάν κάτι κάνουμε, το οφείλουμε στον Ανίμη, στον Σπυρίδο να βλάχω, τον υπάροχο αρχιεπίσκοπο Ανίου Ανίνου Ρε Αυγουστίνε, δεν σε δέχεται κανένας ρε, θα σε δεχτώ εγώ. Και με δέχτηκε, και με δέχτηκε στην Αθήνα. Πήγα στην Αθήνα.

Εδώ λοιπόν στην Αθήνα που ήρθα, ήρθα υπό συνθήκας πολύ τραγικάς, γιατί νοσταλγούσα την επαρχία. Ήρθα στην Αθήνα και άρχισα το κήρυγμα των ελεγκτικών, διότι ο παλμός του ελεγκτικού κηρύγματος, έλεγξον, επιτίμησον, έργον ποίησον Ευαγγελιστού, κήρυγμα χωρίς έλεγχο δεν είναι κήρυγμα. Λοιπόν άρχισε το κήρυγμα, παραξενεύονταν εδώ, διάφοροι εδώ και λοιπά. Φτάσαμε στο σημείο να πουν ότι ήρθε στην Αθήνα ένας τρελός εδώ κήρυκας. Είπε κάποιος: κοντά στους φρονίμους και ένας τρελός χρήσιμος είναι.

Λοιπόν, πάω σε ναούς, λέει δεν σε δέχομαι, θα λέγει για δεύτερη φορά, αναστατώνεις το εκκλησίασμα. Πάω σε δεύτερο ναό, τα ίδια. Πάω σε τρίτο ναό, τα ίδια. Πάω σε κάτι συλλόγους να κηρύξω, λέει θα κηρύξεις υπό όρους.

Εγώ όρους δεν δέχομαι, του λέω.

Λοιπόν, κάπως με δέχτηκε αυτός ο μακαρίτης ο βολικοποιώθησης στην αίθουσα. Δεν έχω μέρος που να πάω. Μου ήρθε μια ιδέα, όπως στην Κοζάνη που εκήρυττα, μου ήρθε μια ιδέα. Όπως πάντοτε που οι κύριοι έχουν ιδέες, οι οποίες δεν είναι μέσα στο πρόγραμμα του κηρύγματος.

Λοιπόν έτσι μια ιδέα, δε χτίζει μια αίθουσα Λέω λοιπόν σε κάτι φίλους μου, θα χτίσω μια αίθουσα. Μα τώρα θα σε πω τρελό λέει Εσύ δεν είσαι έναν άσο, είσαι κάτι άλλο να φοράς. Πώς το κάνεις τότε; Τα δε είναι εκατομμύρια.

Εδώ τεράστια αδελφότητα στη ζωή και δυσκολεύεσαι από τόσα χρόνια αυτή η αίθουσα. Πώς θα χτιστεί έτσι; Θα τη χτίσει ο λαός. Ποιος θα τη χτίσει; Θα τη χτίσει ο λαός, ο λαός αυτός που βλέπω, λέω, θα κάνει θυσία. Και πράγματι λοιπόν, στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, όταν βάλαμε θεμέλια στην αίθουσα αυτή, είχαμε μόνο καμιά πενταριά χιλιάδες και έλεγαν στον μηχανικό, πάρτε τις πέντε χιλιάδες και φύγετε, τρελοί αυτοί εδώ πέρα, δεν έχουν τίποτα αυτοί εδώ πέρα. Και από εκεί σιγά σιγά ο λαός μας έδωσε, έδωσε, έδωσε, έδωσε, έδ και χτίστηκε αυτή η ωραία αίθουσα στην οποία σήμερα βρίσκεστε εσείς.

Μάλιστα.

Δεν την έκτισε ούτε ο Ωνάσης, ούτε ο Νιάρχος, ούτε η Ζάπλουτη, ούτε η Μεγάλη του Ναού, ο φτωχός ευγενικός μας λαός που χτίζει εκκλησίες και ιδρύματα μεγάλα και ευαγγεί.

Ας τα ακούσει το Καστρί, ναι, το Καστρί να τα ακούσει.

Ότι μας απειλούν, μας κόψουν το μισθό, κόψε το μισθό και χωρίς μισθό θα ζήσουμε. Αλλά ρίξαμε κι άλλο σύνθημα εδώ στην Αθήνα μέσα και το θρούσανε, ένα σύνθημα το οποίο κρατώ τώρα συνεχώς, επειδή 50 χρόνια το κρατώ.

Άρχισα από την πρώτη, το Μεσολόγγι άρχισα, αλλά εδώ στην Αθήνα το έστησα. Είναι καλές Μεσολογγίτισσες εδώ πέρα, καλές Μεσολογγίτισσες είναι. Μεσολόγγι, Μεσολόγγι, Μεσολόγγι, αυτός είναι. Α, εκεί, λοιπόν, από εκεί, από το ναό της Αγίας Παρασκευής Ύψωσα πρώτη φορά το λάβαρο και είπα ότι ένα θα σώσει την Εκκλησία, το έθνος μας.

Έριξα το σύνθημα: ζητούμε ελευθέραν και ζώσαν Εκκλησία.

Κανείς δεν το παραδέχεται, εκ των πλήν του αειρισμονίτου Αθανασίου Φραγκοπούλου, πιστούφιλου και συμματιτού μου Κανείς άλλος δεν παραδέχεται το σύνθημα αυτό, κανείς άλλος, τίποτα απολύτως. Είναι απραγματοποίητα. Η Εκκλησία θέλει τον χωροφύλακα, η Εκκλησία θέλει την προστασία του κράτους, η Εκκλησία θέλει λεφτά, η Εκκλησία τούτο, πώς θα ζήσουμε και λοιπά.

Μόνον ελάχιστοι, πολύ μικρός αριθμός. Εγώ όμως δεν υποχώρησα στον πειρασμό του σατανά, που μόνο για τον απραγματοποιητόν, ευρακιαϊβίων, το οποίο είναι ανέβρε, είναι δυσεύρετον, και το οποίο δεν ξέρω πού το βρήκε ο Τρίτσης και το παρουσίασε πάνω στην...

Α, δεν το διάβασε. Ήταν ακαταλαβίστικα αυτά που έγραφε μέσα. Δεν κατάλαβε. Ήταν κινέζικα αυτά που έγραφε μέσα. Λοιπόν, στην τηλεόραση. Λοιπόν, εκεί λοιπόν έμπνευσε το σύνθημα αυτό. Και τώρα, ύστερα από 45 χρόνια, όνειρον ήταν αυτό, Θεέ μου, Θεέ μου.

Θεέ μου, Θεέ μου. Όνειρον είναι αυτό.

Όνειρον. Βλέπω. Μα δεν ήταν όνειρον. Εγώ νομίζω ότι βλέπω όνειρο. Πάω στην πλατεία του Συντάγματος, βλέπω, βλέπω. Δεσποτάδες, Αρχιεπίσκοπο, φανάρια, συνθήματα. Και ένα πελώριο σύνθημα που δεν κρατούσαν τα δικά μου παιδιά.

Τα κρατούσαν άλλα παιδιά, ξένα παιδιά. Ένα πελώριο σύνθημα: Ζητούμε ελευθερία και ζώσα Εκκλησία. Σας ρωτώ: Αυτό είναι θαύμα; Το όνειρο.

Βαδίζομαι, ροδίζει. Ρόδισε ο λαός αυτός. Ναι, Πάτερ μου, θα μου πείτε τώρα, και έφτασα εδώ στο ψητό, έφτασα στο πρόβλημα το δικό σας, το οποίο άφησα τελευταίο, στο εκκλησιαστικό. Στο εκκλησιαστικό. Στο εκκλησιαστικό.

Ότι από τότε, κοντεύουν να περάσουν έξι μήνες, έξι μήνες επαρχίζεται αυτό, από την ώρα που βγήκε αυτός ο κατηραμένος νόμος του 1700, τον οποίον δεν υπέγραψαν βουλευτές ή μάλλον υπέγραψε από κάτω με μεγάλη πλατιά υπογραφή ο Διάβολος, Ο Εωσφόρος, αυτός έγινε με τη σφραγίδα του. Έγινε η σφραγίδα του κράτους, σφραγίδα του διαβόλου έγινε. Σατανικό κράτος, σατανοκρατία έχουμε.

Έμενε μόνο το σήμα του Σταυρού. Πέρασα εγώ τότε που δημιουργήθηκε το θέμα αυτό έξι μήνες. Έξι μήνες. Και εσείς δεν είστε από τα παιδιά τα αδιάφορα της Εκκλησίας. Είστε από τα παιδιά που ενδιαφέρονται, είστε από εκείνους που, όπως είπα στην αρχή του κηρύγματος, Θεωρείται το κλησιαστικό θέμα προσωπικών Και έτσι πρέπει να το θέλετε, προσωπικόν.

Μητρός και πατρός και απάντων προγόνων τιμιότερον και ανώτερον είναι η πατρίς. Και εμείς λέγαμε: τιμιότερον και ανώτερον είναι η πατρίς των πατρίδων, είναι η Εκκλησία του Χριστού μας. Συς λοιπόν τώρα έρχεται μια Και ήρθατε εδώ με την περιέργεια, με την ευλαβή, με την αξιέπαινο περιέργεια, με το ενδιαφέρον αυτό, να μάθετε κι εσείς το αποτέλεσμα, τι γίνεται. Πολλά ακούγονται.

Θα σας ομιλήσω εν πάση ειλικρινία και παρακαλώ να προσέξετε. Είναι η περιέργειά σας σαν την ευγενή περιέργεια των κατοίκων της Κωνσταντινουπόλεως το 2005 χρόνια πρώτης αλλώσεως Κωνσταντινούπολος. Προ της μεγάλης συμφοράς, έξι χρόνια είχε φύγει μια αντιπροσωπεία από το Φανάρι και εδώ έχουμε το Φανάρι, έχουμε σήμερα. Έχουμε δεσπότη από το Φανάρι εδώ μέσα.

Λοιπόν, εκεί οι χριστιανοί, είχε φύγει μια αντιπροσωπεία και πήγανε στη Φλωρεντία, στη Φεράρα και έρχονταν στις διαπραγματεύσεις με τον Πάπα να ζητούν να συμφιλιωθούν, να ενωθούν οι δυο Εκκλησίες. Υπέκυψαν. Ένας δεν υπέκυψε, ο Μάρκος Ευγενικός.

Όταν λοιπόν επέστρεφαν τα καράβια, δεν ήταν τότε ασύρματοι να μεταδώσουν τα νέα, και όταν έρχονται τα καράβια, όταν ήρθε το καράβι και τους μετέφερε αυτούς τους αντιπροσώπους, ήταν λυπημένοι, καταισχυμμένοι, και ρωτούσανε μόλις βγήκανε στην προκυμαία, μόλις στο Γαλατά βγήκανε εκεί, ρωτούσανε οι χριστιανοί με μεγάλο ενδιαφέρον: «Τι νέα; Πώς πάνε τα ημέτερα; Πώς πάνε τα ημέτερα; Ενικήσαμε; Ενικήσαμε;» Και λέγανε: «Δυστυχώς δεν ενικήσαμε». Έτσι και εσείς τώρα ρωτάτε: «Πώς τα ημέτερα; Πώς πάει αυτή η υπόθεση; Τι γίνεται;» Τι γίνεται; Λοιπόν, σας απαντώ στην περιέργεια αυτή και σας λέω: έχετε δίκιο να έχετε αυτή την περιέργεια,

διότι υπήρξατε, χωρίς εσάς δεν γινόταν τίποτα. Σεις συναγωνιστήκατε, σεις ήρθατε στην πλατεία του Συντάγματος, σεις ήρθατε στη Θεσσαλονίκη επάνω, Σείς ήρθατε στη Μάτρα, σείς παντού και χρόνων και χρήματα λαμπαγίζατε Και το λαρίκι σας κουράστηκε να φωνάζει τεράσσιοι ντύματα κάτω τα χέρια από την Εκκλησία Εσείς λοιπόν έχετε δικαίωμα να αξιώσετε από εμάς. Δεν είστε άλογα πρόβατα, είστε λογικά πρόβατα.

Και ο λαός δεν είναι ο λαός, η Εκκλησία δεν είναι μόνο εις τον Αρχιεπίσκοπο, δεν είναι μόνο εις τον Επίσκοπο, είναι και λαός και ευτυχώς που είναι λαός.

Λοιπόν, εσείς λοιπόν έχετε δικαίωμα να μας ρωτήσετε πώς πάνε τα ημέτερα, τι γίνεται. Εν πάση περιπτώσει, έχω να σας πω ότι ενώ ήταν μια κουφόβραση, έτσι πήγαιναν τα πράγματα και λοιπά. Ξαφνικά λοιπόν στο Καστρί εσάλπισε σάλπιγγα: ανακωχή. Όσοι κάναμε στον πόλεμο, σαλπίζουν στιγμές ανακωχή.

Άλλοτε ανακωχή είναι φοβερά ανακωχή αυτή. Όπως στο Αλβανικό μέτωπο η Ιταλία ζήτησε ανακωχή. Όσοι ήταν κανείς, είναι κανείς εδώ πέρα παλιός, κανένας γέροντας 80 ετών, 70 ετών; Σε ένα φοβερό ύψωμα, σκληρός πόλεμος, σκληρότατος, κορμιά, κορμιά, κορμιά.

Οι Έλληνες, οι μαινόμενοι λέοντες, επάνω στα υψηλά βουνά της Αλβανίας, τα οποία δυστυχώς δεν είναι σημαντικά, αλλά βρίσκονται κάτω από την τυραννία των τυράννων. Εκεί λοιπόν, είδανε πλέον αυτοί και ζήτησαν ανακωχή τέσσερις ώρες να θάψουν τους νεκρούς.

Τέτοια ήταν η πανωλεθρία, και δεύτερη και εκεί ήταν. Ανακωχή τεσσάρων ωρών, να ταφούν οι νεκροί, και έγινε η ανακωχή τεσσάρων ωρών. Ανακωχή λοιπόν, φωνάζουμε ανακωχή, σάλπισε ανακωχή, ανακωχή, κάτω τα όπλα, ανακωχή.

Τι είναι ανακωχή τώρα; Τι θα γίνει την ανακωχή; Η ανακωχή είναι πέτρα σκανδάλου, είναι ο νόμος, 1700 νόμος. Τον οποίον υπέγραψε ο σατανάς διά χειρός όλων των βουλευτών. Και ο νόμος αυτός, όπως είπα κι άλλοτε, έχει δύο σκέλη.

Το ένα ενδιαφέρει τους μαρξιστές, το άλλο ενδιαφέρει εμάς τους χριστιανούς. Το ένα, να πει, είναι τα κτήματα, είναι τα βουνά, είναι τα λαγκάδια, είναι τα οικόπεδα, είναι τα αυτά. Σε αυτό εμείς δεν επιμένουμε, όπως σας είπα κι άλλοτε, δεν επιμένουμε.

Αλλά θέλουμε οι διανομές της γης που μας παρέδωσαν γενναία για νεό. Για νέο, για νέο, να μην δοθεί, να δοθεί υπό όρους, να δοθεί στους πολυτέκνους, στους ακτήμονες, στους πραγματικούς φτωχούς και όχι στους βουλευτάς.

Βουλευτάς οι οποίοι θέλουν να καταλάβουν τα οικόπεδα της Βουλής, να χτίσουν βίλες. Γι' αυτό γίνεται η φασαρία. Λοιπόν, στα υπόλοιπα υλικά, τα οποία είπαμε ότι είναι χαλίκια, τα είπαμε, πάρτε τα, αλλά υπό όρους.

Ας τα πάρουν, ας πάρουν τα χωράφια, ας πάρουν το ένα, ας πάρουν τα σπίτια, ας πάρουν το ένα, ας πάρουν, και έρχεται η ώρα αυτή. Δεν συγκινήσαστε όπως έπρεπε πριν ολίγον, όταν όμως αυτό που κάνει το κράτος, να κάνει δήμευση, δήμευση, να κάνει δήμευση, χωρίς να βάλει υπόψη τίτλους και λοιπά, να κάνει τη δήμευση της περιουσίας, όταν αυτό έρχεται στην περιουσία σας και πει ότι αύριο, προσοχή, προσοχή, ακούσατε από το ραδιόφωνο, θα ακουστεί η φωνή, θυμηθείτε, προφητεύω, πάμε σε μαρξιστικό σύστημα, δεν κατηγορώ, έχω κι εγώ τις αντιλήψεις μου, πάμε σε μαρξιστικό σύστημα, από αύριο δεν υπάρχει πλέον περιουσία καθενός, η περιουσία ανήκει στο κράτος, ως εμφράγματα θα πάθουν, εμφράγματα θα πάθουν, εμφράγματα θα πάθουν, συγκοπή καρδίας. Ε, λοιπόν, ας ενδιαφέρεσαι μόνο για τα κτήματα τα ειδικά σου, για τα

στο σπίτι σου, για τα αμπέλια σου, για τα εργοστάσιά σου, εμείς ενδιαφερόμεθα για κάτι ανώτερο, για την Εκκλησία του Χριστού.

Λοιπόν, ναι, εκεί είναι στα υλικά.

Εμείς είμαστε η πνευματική πλευρά και η πνευματική πλευρά είναι η ελευθερία, η αυτονομία και η ελευθερία της Εκκλησίας μας, που δεν μπορούν να το καταλάβουν. Είναι ο Κύριος που λέει ο κόσμος μας, δώστε τα τελικά πράγματα.

Χριστός και ψυχή μας χρειάζεται. Όλος ο κόσμος να πέσει επάνω μας, δεν μπορεί να τα πάρει, μόνο αν τα δώσουμε με το χέρι μας. Μα δεν τα δίνουμε με το χέρι μας, δεν τα δίδουμε.

Είναι ζήτημα ελευθερίας. Τη ελευθερια ουν, η χριστος ημας ηλευθερωσεν, στηκετε, και μη παλιν ζυγω δουλειας ενεχεσθε. Σε αυτό ήμεθα, ήμεθα, δεν υποχωρούμε καθόλου. Γιατί; Διότι δεν είναι απλώς πλέον κτηματικό το θέμα, είναι δογματικό.

Είναι δογματικό το θέμα, εν εσχάτη αυτό να λύσει. Τι θα πει είναι δογματικόν; Τι λέμε; Ένα από τα άρθρα της πίστεώς μας είναι: πιστεύουμε εις μία Αγία Καθολική Εκκλησία. Μάλιστα. Και όταν λέμε πιστεύουμε εις μία Αγία Καθολική Εκκλησία, εννοούμε την Εκκλησία της οποίας κεφαλή δεν είναι ο Τρίτσης, κεφαλή δεν είναι ο Παπανδρέου με τα έσχη του, κεφαλή δεν είναι ο Α και ο Β, κεφαλή είναι ένας, ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός.

Ο Φέρας Ελλήνων, ημίτερη και βρισκοντής πάντα της ώρας.

Έτσι είναι το θέμα. Όχι εγώ θα κυβερνώ. Και μάλιστα ένας ανεδάστατος, ο Κακλαμάνης, είπε ακόμα: «Ας καθίσουν φρόνιμα οι παπάδες», γιατί λαγός τη φτέρα έτριβε κακούτη κεφαλίστου. Θα τους διδάξουμε εμείς! Θα τους διδάξουμε εμείς!

Οι ταπικοί κύριοι στο Αυγενείο!

Ήμαθα και ας έρθουν να κάνουν ό,τι θέλουν. Στην πόλη που πήγαμε και έγινε δεκτή η αντιπροσωπεία μας και οι συνοδοί μας, σε ένα εστιατόριο λαϊκής φύσεως που πήγανε πέρα τα παιδιά, ο πατήρ Θεόκλητος και άλλοι, περίεργο πράγμα, τους υποδέχθηκαν με μεγάλη χαρά οι Τούρκοι.

Ολάστι, σου προσφέρουν και εδώ ωραίο φαγητό. Ελάς, είστε από εκεί, η αντιπροσωπεία; Εδώ ποτέ δεν μας προσέχασαν την όραση. Στην Άγγελα κάθε μέρα στην όραση. Αντιπροσωπεία της Άγγελας. Όχι, δεν μας αγαπούν, μας μισούν. Λένε λοιπόν αυτοί οι Τούρκοι, ευφυέστατοι είναι.

Λέει οι Τούρκοι: «Βρε, περίεργο πράγμα, διαβάζουμε από τις εφημερίδες ότι σας διώκει την Εκκλησία». «Εμείς», λέει, «οι Τούρκοι, να σας μισούμε εσάς τους παπάδες», λέει, «και σας μισούμε», λέει, «γιατί εσείς», λέει, «ξεσηκώσατε όλο αυτό και είναι ελεύθερο σήμερα ο λαός αυτός».

Και αυτοί λοιπόν κουκούτσι μυαλό δεν έχουν να διώκουν την Εκκλησία τους, οι Τούρκοι. Εμείς πιστεύουμε εις μίαν Αγία Καθολική Εκκλησία. Εις μίαν Αγία Καθολική Εκκλησία. Και συνεπώς εις μίαν Εκκλησία, της οποίας κεφαλή είναι ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, ο Εσταυρωμένος Θεός.

Αυτός είναι ο διδάσκαλός μας. Αυτός είναι ο νομοθέτης μας. Αυτός είναι ο κριτής μας. Αυτός είναι ο βασιλεύς μας. Ποιο ωραίο βασιλεύει τον Ιωδέον Συς ο Θεός μας Και όχι του Καστρί. Και όχι ο Παπανδρέου, και όχι ο Τρίτσης, και όχι κανείς άλλος. Αυτός είναι ο Θεός μας.

Ο Παπανδρέου, δεν μισώ κανένα, δεν ανήκω σε κόμματα, εδιώχθηκα από όλα τα κόμματα, από όλα. Είναι μια μεγάλη ιστορία, μεγάλη ιστορία. Δεν ανήκω σε κανένα κόμμα, ανήκω μόνο στην Ελλάδα και παραπάνω από την Ελλάδα, ανήκω στον Χριστό.

Ο Παπανδρέου, το λέω κι ας τ' ακούσουν, δεν μισώ κανένα, τους αγαπώ όλους, τους εκτιμώ όλους, κλώσσα είμαι και όπως η κλώσσα αγαπάει τα παιδιά της, είτε μαύρα, είτε κόκκινα, είτε πράσινα, είτε γαλάζια είναι, έτσι κι εγώ σαν κλώσσα αγαπώ όλα τα παιδιά, ανεξαρτήτως κομματικών διαθέσεων και προκαταλήψεων.

Όλους αγαπούμε. Αλλά τώρα αφού σαν ο Ιππονούτος ούτως θέλει να ακρωτηριάσει, να κόψει διά της μαχαίρας του, την κεφαλή της Εκκλησίας, από κεφαλής την Εκκλησία, να σταυρώσει την Εκκλησία και η Εκκλησία πλέον να παύσει να έχει κυβερνήτη τον Χριστό και να αυτή κυβερνείται το κόμμα και το κόμμα δεν κυβερνείται, τότε του λέγομε, αντί να ασχολείσαι με την Εκκλησία, λέγοντας ότι εγώ θα διοικήσω την Εκκλησία,

άνθρωπε, διάλυσε το σπίτι σου. Τα χέρια σου είναι πολύ μικρά να διαλύσεις την Εκκλησία του Χριστού που είναι οίκος Θεού του ζώντος. Συνεπώς, συνεδριάσαμε, δεν μπορώ να σας πω περισσότερο, διότι πέρασε η ώρα, παρόλο τον ενθουσιασμό, παρόλα αυτά, λοιπόν, λοιπόν, λοιπόν, σε παρακαλώ, σας πληροφορώ, αυθεντικός, είμαι μέσα εις την αρχή και θα σας μεταδώσω, δεν κρύβω τίποτα από το λαό. Εγώ ανήκω στην κατηγορία των ανθρώπων

Λοιπόν, το θέμα είναι ότι είμαι μέσα στο κέντρο της Επιτροπής και παρακολουθούμε τώρα δύο ημέρες, Πέμπτη και Παρασκευή συζητούσαμε το φλέγον θέμα. Σας λέγω μόνο ότι η Εκκλησία ως προς τα υλικά μπορεί να δεχθεί υπό όρους, όχι απολύτως, αλλά ως προς τα πνευματικά, ως προς την διοίκηση, ως προς την ανεξαρτησία, ως προς το αυτοδιοίκητο, αυτό θα μείνει ανένδοτο.

Λέγει όχι, το όχι αυτό, το λέγω, το λέγει όχι ο Επίσκοπος. Εγώ ήμουν πρώτην άλλη φορά ο μόνος ιεράρχης Ο οποίος είπα μην πάρεις το καστρί, είμαι ο μόνος Διότι επίστευα στα λόγια ενός διάσημου πνευματικού πατρός, του Πορφυρίου.

Ο οποίος του είπε: η μέρα που θα πάει στο Καστρί θα είναι η μέρα συμφοράς για το έθνος και την Εκκλησία. Λοιπόν, ήμουν κατά της μεταβάσεως. Και τώρα πρέπει να πιστέψω ότι αυτά που λέγανε στο αυτοί ο ένας τον άλλο τα ματσμούτς, λοιπόν, όλα αυτά ήτανε αυτά.

Ο Αρχιεπίσκοπος, παρ' όλη την ευφυΐα του, δεν είχε αντιληφθεί το βάθος και την έκταση της όλης πονηρίας, διότι η πολιτική σήμερα είναι η πόρνη της Αποκαλύψεως. Μια πόρνη, να έχεις εμπιστοσύνη; Θα σου πει το λόγο; Έρχεται στιγμές που η πόρνη λέει αλήθεια, αλλά αυτή η πολιτική, μεγάλη πόρνη της Αποκαλύψεως, ποτέ δεν λέει αλήθεια.

Ήταν πικραμένος όσον ουδέποτε άλλοτε. Αλλά δεν μιλούσε. Σε μια στιγμή του λέω: Είσαι πικραμένος όσον ποτέ άλλοτε. Σε πρόδωσα Σε πρόδωσα Προδόθηκε. Διότι άλλα είπαν και άλλα κάνουν και άλλα. Διότι ο Τρίτσης, να λέμε την αλήθεια, βγήκε από αυτή την πάλη με το Καστρί, με την Εκκλησία, βγήκε πανίσχυρος.

Είχε καλή διάθεση ο Πρωθυπουργός να διορίσει τον Σολωμών. Ανδροευλαβέστα των εκπατρών, πιστών ανθρώπων, οπότε θελίονται οι διαφορές, και όμως συνέφηξε ομάδα δέκα βουλευτών ο Τρίτσης και του λέει: κάψε καλά σε ρύπτο, σε ρύπτο, μάλιστα, σε ρύπτο, και υπό την υποίηση, λοιπόν, αυτή το γεγονότο να έκανε πίσω και συνεπώς πικραμένος είναι και ο Κτοκαστρή, πικραμένος προφανώς είναι ο Αρχιεπίσκοπος, χροδαμένος, αλλά είπε όμως το όχι, για το όχι το είπαν όλοι οι ιεράρχες εξαιρέτως και μέναμε ανένδοτοι.

και εξάδωκε, εξάδωκαν αν καινοθέν, το οποίον δεν δημοσιεύθη ολόκληρον. Και σας πληροφορώ ότι η Επιτροπή του Αγώνος συνεχίζει τον αγώνα της, δεν καταργήθηκε, δεν καταργήθηκε. Τώρα βρισκόμεθα εν εξελίξει. Λοιπόν, θα εξελίξει.

Τι θέλει τώρα, τι ζητάει αυτός; Το έκανα λοιπόν από λέτε συντηθεί σύνοδο, σας πληροφορώ όμως ότι ο αγώνας τον οποίο διεξήγατε εσείς και όλοι ήταν επιτυχής. Μετανοήν κυβέρνησης τουλάχιστον του χρόνου δεν το εφαρμόζει. Έχει τεχνικούς λόγους και δεν το εφαρμόζει.

Δεν το εφαρμόζει, δεν το εφαρμόζει, δεν το εφαρμόζει.

Λοιπόν, σήμερα το επίκαιρο θέμα δεν είναι το ΕΚΑΜ, σήμερα το επίκαιρο θέμα είναι η Εκκλησία του Χριστού. Και εντός όμως η συγχύσιμο θα συντηθεί το θέμα το ΕΚΑΜ από καθαρός θρησκευτικής πλευράς στην Ελλάδα στην αρχαία.

Τώρα λοιπόν, να μην με διακόψετε, τι ήταν να είπα τώρα εδώ πέρα; Ότι τώρα βρισκόμαστε σε μια περίοδο ανακωχής. Έχουμε ανακοχήση. Και εάν αυτοί επιμένουν και θέλουν αυτοί να κυβερνήσουν την Εκκλησία του Χριστού, εμείς τα όπλα τα ιερά δεν τα παραδίδουμε.

Δεν παραδίδομαι.

Έχω σύνθημα της ζωής μου ένα ρητόν του Γρηγορίου του Θεολόγου, Πατριάρχος της Κωνσταντινουπόλεως, μεγάλο άνθρωπος που κυβέρνησε το πατριαρχείο της Κωνσταντινουπόλεως. Ειρηνικός άνθρωπος, πράος άνθρωπος, δεν ήταν ορμητικός και θεωρότης όπως ο Χρυσόστομος, έκαστος είχε τα ταλέντα του.

Αυτός όμως ήρθε στη στιγμή που είπε ένα σοφό λόγο: προτιμότερος πόλεμος ή ειρήνη χωρίζουσα από Θεό. Θέλαμε ειρήνη, αλλά με τον Θεό και όχι με τον διάβολο.

Να τα λάβαλα!

Εγώ σας δηλώ από το επίσημο τούτο βήμα, ο γηραιότερος των επισκόπων της Εκκλησίας Ελλάδος, Ελλάδος, ο οποίος φέρω στην πλάτη μου 80 χρόνια και ο οποίος διήλθα διά πυρός και μαχαίρας και πολέμων πολλών, εγώ σας δηλώ, δεν το λέω αυτό με υπερηφάνεια, και αν ακόμα, μη γένοιτο, μη γένοιτο, Παναγία Δέσποινα, Άγιοι Άγγελοι και Αρχάγγελοι, Άγιοι Διονύσιε και Ιερόθεε, επίσκοποι της πόλεως αυτής, μη γένοιτο να συμβεί αυτή η συμφορά, και αν, μη γένοιτο, που δεν το ελπίζω, εάν προσχεστεί μία και αυτή λιποταξία και μείνω μόνος, εγώ

Ήρθε ο πόλεμος εναντίον, το ξέρω, ο πόλεμος εναντίον του Αυγουστίνου ήρθε, ήρθε πόλεμος καιρός με απειλάς και εμένα το σώμα μου δεν το φοβούμαι, γέρος άνθρωπος είμαι, μα κάνουμε πριν αβόλοι να τελειώσω τον βίο μου μαρτυρικώς και να λέγω και δάσαν τον κόσμο: Χριστέ, εσύ έδωσες το αίμα σου, όπως είσαι στο αίμα σου, αξίωσέ με και μένα να χύσω το αίμα μου για σένα.

Δεν το φοβούμαι τον θάνατον, τον άλλο θάνατον, τον άλλο, φοβούμαι τον άλλο φόνο. Ότι προσπαθούν τώρα τελευταίως εφημερίδες να ρίψουν βόρβορον. Εάν δίνουν τη στιγμή και υπολήψεως του Επισκόπου Αυγουστίνου, που 50 χρόνια τίμησε η παιδεία.

Λοιπόν, σας παρακαλώ, δεν είναι ένα υποκαλύψιο, ο Θάρρος με ξέρει, δεν είμαι πολύ επιδυνάμεθα. Θα αναφέρομαι και λοιπά, τους βρίσκα, τους ξέρω, δεν είναι γιονός, δεν σε αποκαλύπτω. Δεν είναι τώρα η ώρα το έρωα αυτή.

Λοιπόν, τους συνειδητοποιώ όμως ότι με τη βοήθεια κάνω μια δημοσία εξομολόγηση ενώπιον πάντων: 50 χρόνια δουλεύω στο Ευαγγέλιο. Άγιος δεν είμαι, έχω και τα ελαττώματά μου και όταν πεθάνω μια μέρα δεν θα διατρέξω τον κίνδυνο να με κηρύξουν Άγιον, διότι έχω τα ελαττώματά μου.

Ένα μόνο εξομολογούμαι ενώπιόν σας: ότι με τη βοήθεια του Θεού με γυναίκα δεν έσμιξα. Με αγόρια δεν έσμιξα, λεφτά δεν ηγάπησα.

Συνεπώς άρχισε ο βόρβορος, διότι ούτως ο βόρβορος ερίφθη εναντίον πάλι προτεάντα χρόνια, προετοικός 25 χρόνια που αγωνιζόμεθα ένα τίμιον αγώνα για την Εκκλησία του Χριστού. Μερική αρχιερεύση δυστυχώς άνοιξε τον τάχο των γονέων μου, τον αοιμνήσει των γονέων μου και ρεψαν λάσπη στο πρόσωπο των γονέων μου.

Είμαι ο πλέον στο στόχαστρο των συκοφαντών, προτιμότερο να το χειρίδιο της δρομονίας είναι μεγάλο, μένω σταθερός και ακλόνητος με τη βοήθεια του Θεού επί των ιερών επάλξεων του γένους. Και σας δίνω την ιερή υπόσχεση ενώπιον της Εκκλησίας, της ζώσης και ελευθέρας, διότι εσείς αποτελείτε τη ζώσαν και ελευθέραν Εκκλησία, η οποία δεν παραδίδεται.

Και όπως στη Μικρά Ασία ένα σύνταγμα δεν παραδόθηκε, αλλά με τη βοήθεια του Θεού έφυγε ανίκητο και έδωσε μάχας σκληράς μέχρι την Ελλάδα, και το σύνταγμα αυτό ήταν το σύνταγμα του Πλαστήρα, έτσι και εμείς θα μείνουμε σύνταγμα Πλαστήρα.

Και θα δώσουμε από κορυφή σε κορυφή και από βουνό σε βουνό και από πόλη σε πόλη. Εφόσον, σας λέγω λοιπόν ειλικρινώς, με τη βοήθεια του Θεού, εφόσον η διάνοιά μου σκέπτεται, το μυαλό μου σκέπτεται, εφόσον η γλώσσα μου λαλεί, εφόσον το χέρι γράφει, εφόσον αναπνέω μέχρι τελευταίας αναπνοής, θα εξακολουθήσω να μάχομαι με όπλο των νόμων του Θεού.

Αυτό είναι το σύνθημα, αυτή έτσι διαφέρει από τις άλλες αίθουσες. Κατά τούτο, ότι έχει τούτο, έχει τούτο. Και αυτό μου το υπέδειξε ένας αείμνηστος, όταν χτίζαμε την αίθουσα, ένας οδοκαθαριστής. Τι ευγενείς ψυχές έχει ο λαός μας, τι ευγενείς ψυχές έχει ο λαός μας!

Ένας οδοκαθαριστής με τη σκούπα που καθάριζε τον δρόμο, λέει: «Πάτερ μου, να σου δώσω ένα ρητό, λέει, να το γράψεις στην αίθουσα». Και αυτό αν το έχεις όσο θέλω από τεινόν. και μου έδωσε το λίτρο αυτόν, αγώνιση Περσαλυτίας και ο Κύριος θα είναι μετά ζωμί βοβού και θα αγωνιστούμε Περσαλυτίας και θα νικήσουμε με τη Βουλή του Θεού, μαζί, μαζί Και θα ζήσουμε και θα έχουμε το σύνθημά μας, το σύνθημά μας θα εξακολουθήσει να είναι επαρκές.

Και ίσως η γενιά μας να μην είναι αξία να ίδη το όραμα: ελευθέρα και ζώσα Εκκλησία. Αλλά μια γενιά ηρώων και μαρτύρων θα ίδη την Εκκλησία μας ελευθέραν και ζώσαν εις αιώνας αιώνων. Το σύνθημά μας είναι: «Κάτω τα χέρια από την Εκκλησία».

Και ζητούμε ελευθέραν και ζώσαν Εκκλησία. Τώρα μαζί μας να ψάλλουμε την υπερμάχω στρατηγότα Ιγκυτήρια Όλοι μαζί, ψάρτησης ιερείς, η καλή φωνή Σας περιμένω την άλλη Κυριακή διπλάσιοι ή τριπλάσιοι. Να πλημμυρίσουμε τους δρόμους, τις πλατείες, τα πάντα, να βγούμε στην πεζοδρομή, να πάμε παντού, εδώ όλοι μαζί να είστε, τώρα όλοι μαζί, μια, το σταυρό σας κανονικώς, η φωνή σας μέχρι των ουρανών, φανώς, όλοι μαζί, δι' ευχών.