Η Γραφή, η μετάνοια και η πρόσκληση προς τους άλλους

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

I will teach transgressors Your ways, and sinners will return to You.

Before I begin my new sermon, my dear Christians, allow me to give a brief summary of the sermons from this past week. We were here on Forgiveness Sunday.

We spoke here in the morning. Because of the snowfall, we could not leave the city. Now let me ask you: what did we say? We said we must not judge others, and we explained a passage from the Apostle Paul. That evening, we spoke here again, in the Church of Saint Panteleimon.

We said that if we want God to forgive our sins, we too must forgive the sins of others. Forgive, and you will be forgiven. That is the law of the Gospel. We spoke about it at length.

The next day, Clean Monday, we were here again. We said that human beings are full of weakness and that God alone is our strength. We briefly explained the words, “O Lord of Hosts, be with us.” The following morning we were here once more for the feast of Saint Theokletos and Saint Photini, and I gave a sermon. We had a discussion. Tell me, what did we say? We said, “Show me a family anywhere in the world whose every member is a missionary: father, mother, and children, all of them.”

We cannot point to even one such family. Here and there, a family may have one member with a missionary spirit, or two at most. But we cannot point to a whole family devoted to God.

On Wednesday, we spoke in the small hall of the Metropolis and explained the words, “Let us lift up our hearts.” On Friday evening, we were here again and spoke about the Holy Theotokos. We said that she has a place here in the Church, as she does today...

Today, we say “Rejoice, rejoice, rejoice” 144 times. But when we go outside, our filthy lips, the filthy lips of Christians, utter blasphemies not 114 times, but a million times. That is what we said. And here again this Sunday morning, we spoke about Orthodoxy, presenting a vivid picture of the state of the Church today.

And now, here we are again. You may say to me, “Preaching all the time? Isn’t that too much?” But God commands us, if possible, to teach every single day. Every day, not just two, three, or four times a week, we should teach and explain the Gospel of Christ.

For those of us who lead the people, whether priests or bishops, this is a sacred duty. “Let the word of God dwell in us richly,” says the Apostle Paul. The Holy Fathers and teachers of the Church lived by this teaching. Today we commemorated them when we read the Synodikon of the holy and great Seventh Ecumenical Council.

Saint Basil the Great taught not just once a day but twice, even though his health was poor. What happened in Caesarea? The bond between shepherd and flock was so strong, and the people so devoted, that history tells us the Christians all went to the church where Saint Basil preached before going to work.

In the evening, Saint Basil the Great was waiting for them again. The people were so eager to hear him that they left their farming tools outside the church, went in to listen to his sermon, and only then went home.

O times, O days! When will those days return to our Church, with the preaching of the Gospel?

Preaching the Gospel will be a daily task, one of the chief works of our Church. The sermons of Basil the Great have survived to this day: his famous homilies on the Hexaemeron, the Six Days of Creation. They are remarkable sermons, true masterpieces. If you can find them in a bookshop, I urge you to buy them and read them. Not only Christians but even astronomers have admired his wise interpretation of the first chapter of Genesis.

So preaching is required of us by our calling. I repeat what I have said: the chief work of our Church is to preach the Gospel. Where the Gospel is preached, there is a free and living Church.

Then there are Christians who live their faith consciously, beyond simply observing its outward forms. They know the Gospel and pass on its message. Yes, that is how it is. What does Christ Himself call us in the Gospel? He calls us shepherds.

We are shepherds, like those who care for sheep. How are we alike? A shepherd feeds his sheep every day. Every day! Can you imagine a shepherd leaving his sheep without food for a week? They would all die.

Do you understand me? Do you see why I am speaking in everyday language? If you are a shepherd, a teacher, the parish priest of a village, then feed your people. Feed them, feed them! Feed your Christians with the word of God.

As John Chrysostom says, a shepherd takes his sheep to green pastures. Shepherds set out from far away. In summer you will see them coming up from the winter grazing grounds around Larissa, heading for the high mountains.

They lead their sheep to green pastures where there is plenty of grass, and to clear, flowing water where they can drink. That is what a shepherd does for his sheep. The parish priest and the bishop must do the same for the people entrusted to them: lead them to the pastures. And what are these pastures? John Chrysostom tells us, my dear friends, that they are Holy Scripture. In Holy Scripture there is abundant grass, nourishing food, and clear water that never stops flowing.

Those pastures are the Scriptures, and we must read them. Our Church has ordered all things well. During Great Lent, Holy Scripture is read especially often.

The Church leads us into the green pastures of Holy Scripture. The morning service, the evening service, all the services draw from Holy Scripture. One book in particular is loved and read during Great Lent: the Psalter. Christians knew the Psalter by heart a hundred, two hundred, even three hundred years ago, and this was not limited to holy ascetics. When I visited a monastery on the Holy Mountain, I was moved when they showed me a book written on parchment, not paper. Do you know what parchment is?

Parchment is prepared animal skin. This book had belonged to a Byzantine empress. She read the Psalter, and you could still see the marks of her fingers on its pages. The Psalter, then, is a bouquet of 150 deeply significant hymns and poems composed by David. We use it especially often during Holy and Great Lent, because...

There is one psalm I love more than all the others: Psalm 50. It is a cry of “Lord have mercy.” It is the prayer of repentant Christians through every age.

Last year I explained that psalm in four or five sermons, on the Sunday evenings of Great Lent. Come now, and tell me: how much would it gladden my heart if you could remember what I said?

How happy you would make me! Come, tell me what I said. I gave four sermons. Go on. Nothing? Why, my beloved? Because we do not talk at home about what we hear here in the Church.

John Chrysostom tells us: when you hear the words of God in the Church, repeat them at home. A sheep eats quickly in the pasture, then returns to its stable and chews its food again. In the same way, Christians should return to Christ’s teaching and ponder it again and again.

But sadly, we suffer from a grave spiritual illness. How can I describe it? The Church speaks of it often. Pay attention to the precious words of Holy Scripture, and you will see that it is called forgetfulness.

Does that sound like Chinese to you? We are losing our beautiful Greek language.

This word, Lethe, also has two remarkable meanings. What does Lethe mean? It means forgetfulness. Let me give you a little example so you can understand. The ancient Greeks said that down in Hades, where souls went, there was a dark river. As soon as the souls arrived, Charon offered them a little cup of water. Oh, what a terrible cup that was! Whoever drank from it forgot everything: his wife, his children, everything. He remembered nothing at all. They called it the water of Lethe. That was a story, but the reality is here among us. Our whole society, every one of us, has been made to drink from the cup of forgetfulness.

Forgetfulness. We have lost the remembrance of God; there is no remembrance of God in the world. Solzhenitsyn, that remarkable Russian whose words reached the whole world, said in a lecture in America that we have forgotten God, and that all humanity’s troubles come from this.

I repeat, my beloved: we have forgotten God, and from this come humanity’s troubles, whichever side people belong to. All have drunk from the waters of forgetfulness.

The Fathers urge us to remember God. Yet we are forgetful: we go to the Church and hear the Divine Liturgy a thousand times.

Let me ask you a few questions now. What did you hear? What was said in the Divine Liturgy? What did the Apostle say? What did the Gospel say?

It is as though we had no ears to hear, no understanding, no hearts to feel. We understand no more than the stones in the Church, so deeply have we fallen into forgetfulness.

That is why preaching is necessary. A sermon reminds us. When someone forgets a debt, the bank sends reminders. In the same way, we must keep reminding one another.

Yes, we must continually be reminded of the debt we owe to God. Preaching calls it to mind and wakes us from forgetfulness, that great affliction of humanity.

So, as I said, we gave four talks on the psalm that begins, “Have mercy on me, O God.” Now I will explain just one verse of it.

The verse is this: “I will teach transgressors Your ways, and the ungodly shall turn back to You.” I will not keep you long. What does this verse mean? What was David? A sinner.

Yes, he was a sinner. He committed two terrible sins: murder and adultery. Did he recognize what he had done? No. Forgetfulness had taken hold of him. He felt nothing at all.

He went on enjoying himself as though nothing had happened. Who woke him from that forgetfulness? Who made him remember his sins? A sermon did. And what kind of sermon? One spoken with force, with sharp words, by a prophet named Nathan. Nathan went and stood before the king in his palace.

David wept, soaking his pillow with tears. What is he saying in this verse? “Lord, Your message woke me. Just as Nathan’s preaching woke me, I too will become a humble preacher among my people, in my own community.”

A preacher, yes, a small preacher. But he became a great preacher, a preacher for all ages, because of what he learned there. What does he mean? What is the sign of metanoia, of repentance? People say they have repented. Lies, lies. What is the sign of repentance? That you do not hide what you yourself have found. Have you found a spring? Call out for others to come.

Then others, too, may come and drink from the spring. The elders from my homeland told me how, when they were crossing the parched land of Asia Minor, a whole army suffered for lack of water.

But they endured and kept going with courage and hope. Then a sergeant found water. He drank, but he also shouted, “Come! Come and drink!” If you have drunk that clear water, if you have discovered what Orthodoxy means, what repentance means, who Christ is, call others to it. If you have found a medicine that healed you, tell others about it.

A sign of repentance is the effort a person makes to bring others close to Christ, so that he does not come alone. Christ must not be left alone; others must come to Him too.

Sadly, we do not fulfill this duty. Would you like examples showing that repentance calls us to make an effort to bring others to Christ? I will give you one or two, and then I will finish.

First there is David. He did not keep what he had found to himself. He tried to spread the Gospel and make our Lord known among his people, the army, the officers, the courtiers, and throughout the palace.

And he did more than speak: he wrote it down. We are ashamed even to confess our sins to one person. How hard we have become! What hammer will break this hard heart of ours and give us a new heart?

We are ashamed to tell our sins to a spiritual father. But David wrote his sins down, and people still read about them. They are moved to repentance, and through the Psalter thousands have repented.

“I will teach transgressors Your ways, and the ungodly shall turn back to You.” There is another example in the Gospel for this day. You heard it. Do you remember what it says? Whom does it tell us about?

It tells us about Nathanael. Who was he? A simple man, perhaps a fisherman. He came to know Christ. Christ called him, saying, “Come with Me,” and he stayed close to Him. When he found this treasure, did he hide it? Did he keep it secret? No. He hurried to find his friend Philip. “We have found Him! We have found Him!” he cried.

“Why are you shouting?” his friend asked. “Who have you found?” “The Messiah has come.” “Where is He from?” “Nazareth.” “Can the Messiah really come from Nazareth?” Philip had his doubts that this was truly Christ, the Messiah.

So Nathanael tried to persuade him: “I will not give you a long argument. Come and see. Spend just one hour close to Christ. That will convince you more than millions of books could.”

He tried to bring someone else to Him. “I will teach transgressors Your ways, and the ungodly shall turn back to You.” There was another example on Tuesday, when we celebrated the Divine Liturgy here for the feast of Saint Theoklete and Saint Theokletos.

What did we say then? Photini was a troubled woman, a sinner, a great sinner. She was so ashamed that she would not go to the well in the morning, when others might see her. Instead she went alone at midday, under the burning sun, to draw water.

There she met Christ, the great fisherman who cast His hook and caught her. You know their conversation. When that humble, sinful woman understood that the man before her was no mere orator or philosopher, but the Redeemer and Savior of the world, what did she do? Do not ask me; read what she did. She left her water jar and ran back to her village in Samaria, calling out, “Come and see a man who told me all the secrets of my life!”

“Could this be Christ?” The villagers came, and they believed in Christ. And that was only the beginning. From that day, Photini took up her staff and, as though she had wings on her feet, went everywhere spreading His teaching. She reached Smyrna, where Christians later built the beautiful Church of Saint Photini.

That church was the city’s cathedral. The Turks burned it when they entered the city. A great hierarch of the Church of Christ celebrated the Divine Liturgy there for the last time. Weeping, his tears falling to the ground, he spoke prophetically: “Take courage, Christians. God is chastening us. Better days will dawn for Greece.”

What a great prophecy from that glorious hierarch! Photini, then, brought others to Christ. Do you want another example? Saint Demetrius. What did he do? His heart burned within him. He lived in Thessaloniki, a city where three fifths, perhaps four fifths, of the people were idolaters.

What did he do? He made it his purpose to let no day pass without bringing an idolater to Christ. Do you hear? Were these not living Christians, those Christians of the first centuries? Indeed they were.

“I will teach transgressors Your ways, and the ungodly shall turn back to You.” Now ask yourselves whether we live by what David said. A sign of repentance is the effort we make to bring another soul close to Christ.

My dear friends, we must make that effort. Spreading the Gospel is not the work of bishops and priests alone. It is the sacred duty of every Christian. “Whoever does and teaches these commandments shall be called great in the Kingdom of Heaven.”

What do we see here in Florina? There are people who never come to church at all.

If only I could divide myself into a thousand pieces and go to every home, knock on every door, enter each house, and preach for one hour, two hours, even three, trying to persuade the people there. I cannot do all that myself.

The Church, in its good order, has appointed priests, a hundred of them. I keep calling on them to go from house to house, even with tears, and say, “My fellow Christian, come to the Church of Christ.”

But I must admit, so that I am not too harsh or too pessimistic, that with God’s help something has been accomplished. I know Florina well. I was here forty or forty-two years ago, preaching as a humble traveling preacher in the old church. When I came back one Sunday, I was appalled: perhaps ten men and twenty women were there. Very few attended. Now, after the labor of my coworkers and the priests, I must acknowledge that attendance has increased. Back then, it was about two percent. Still...

As throughout Greece, only two out of every hundred Christians went to church. Now the figure has risen: five percent, ten percent, twenty, even thirty. There’s a village in Lakkia where, whenever I visit, I feel as though I’m flying among the stars. Forty-eight percent attend church. We’ve reached forty-eight percent, but I’m still not satisfied. There are others still.

There are other Christians in this city. Who will bring them here? The priest? Who will bring them? The Christian who is alive in the faith. You come here alone, and yes, you sin by coming alone. Speak to someone in your home, your husband, your children, your neighbor, and bring them with you next time.

Come here together, not alone. It is a sin to come alone. You do not live on the moon or among the stars. Other people are around you; bring someone with you. Who does this? “I will teach transgressors Your ways, and the ungodly will turn back to You.”

If everyone did this, the churches would be full. I believe that with all my heart, because the Word of God and the movement of the Gospel have tremendous power.

“I will teach transgressors Your ways, and the ungodly will turn back to You.” I want to give you an example that moves me deeply. Let me tell you why. Few people attend church, and far, far fewer go to confession. Very few indeed.

The talk given today by my dear spiritual child was excellent. That young professor, Kondouras, an outstanding scientist, examined confession from a scientific standpoint. He argued that Christ is the true healer of the soul, and so is the spiritual father.

As for those psychiatrists who hand out pills, pills, pills, they are deceiving people. They themselves need psychiatric help, those who examine people and deceive so many of them. There is only one true healer of the soul: Christ, who heals the world.

He showed, from a scientific standpoint, that confession answers a deep need of the soul. How many people confess? The Mystery is hardly known. I do not deny that there has been some progress. Each Great Lent we prepare a new effort to bring people to confession. Since my priests will not go to their homes, I sat up at night and wrote a letter with tears. I will send it by post to every family.

There are twenty thousand families in my diocese, and I will send twenty thousand letters, so that I may stand before God without bearing the responsibility for neglecting them. But there are few spiritual fathers. Who will help? You can. Come forward, my dear lady; you can help too.

You who have confessed and know the relief it brings, please try to share that experience and bring others to confession. This touches me deeply. I have never spoken to you about my family. I do not want to speak about myself, but at this moment let us remember my father.

My father had little schooling. He was a small merchant in the village. He went to a spiritual father, Father Philotheos, the abbot of Longovarda, whom I regard as a saint. May his memory be eternal. My father confessed and came home a very different man. And that was not all. Every Great Lent he went to the monastery himself and brought Father Philotheos back. He welcomed him into our home, cared for him personally, then went from house to house and brought almost the whole village to confession.

May his memory be eternal. “I will teach transgressors Your ways, and the ungodly will turn back to You.” Who does that today? There is your example of repentance: do not come alone. If we do not reach out to others, the Jehovah’s Witnesses will.

If we do not do it, the Freemason will. If we do not do it, the Marxist will. Oh, wonderful! Marxism will spread, take over Greece, and we will live under its rule. Bravo, bravo, bravo.

Am I speaking rightly? Is what I am telling you true? I urge you with pain, with tears, and with sighs. Please understand me, my dear Christians.

As I finish this humble talk, I want to give you one last example. You have heard of the catacombs. If any of you has visited the catacombs in Rome, you know what a wonder they are. They were discovered about two hundred years ago when a worker was digging, much as something was discovered here in Thessaloniki.

While digging beneath the foundations of the cathedral of Saint Gregory Palamas, workers found something there.

They found a catacomb where Christians had gathered during the years of Ottoman rule. As they dug into the earth, they uncovered a passage, an underground tunnel that seemed to go on without end. Christians used to gather there.

They gathered there at night, at midnight, and prayed together. They were few, but faithful to Christ. They went into those catacombs knowing they could be burned, arrested, or executed. Above them in Rome, the Romans reveled in their carnivals and pagan rites. Deep beneath the earth, the Christians of the catacombs prayed and prayed, and their tears soaked the ground. When they came out, what was their watchword? “One brings one. One brings one.” What did that mean? Next time, two would come instead of one. Next time, the Christian would... I read about them and weep. I read and sigh, and I think of our indifference. What Christians they were! What Christians! “I will teach transgressors Your ways, and the ungodly shall turn back to You.” I appeal to everyone: whether you believe or not, you are free. Go where you wish. Christianity is a cause.

Christianity must live and move forward. You saw those fifty children here today. Think how hard Mr. Sakkos worked, and how hard Kondouras worked, going here and there to find them. Do you think that was easy?

So come forward, come forward, and put this into action. How? There are three hundred of you in church; become six hundred. Can three hundred not become six hundred? Do not keep coming by yourselves. Put that into action, my fellow Christians.

And I, an old bishop, though I am nearing eighty, will not cease to preach the words of the Lord as long as I have a tongue to speak, a mind to think, and a heart to feel.

And I hope that from this sowing of the word of the Gospel, a new generation of people faithful and devoted to God will grow, who will praise and glorify Him unto ages of ages. That is all!

Διδάξω αν σε δεις επί σε επιστρέψους

Πριν, αγαπητοί μου χριστιανοί, πριν προχωρήσω στην ανάπτυξη, στην νέα ομιλία μου, θα μου επιτρέψετε να κάνω μία σύντομη περίληψη των ομιλιών της εβδομάδας που μας πέρασε. Την Κυριακή της Τυρινής εδώ ήμεθα.

Ομιλήσαμε το πρωί εδώ. Εδώ δεν μπορούσαμε να βγούμε έξω από την πόλη λόγω της χιονοπτώσεως. Τι είπαμε, να σας ρωτήσω; Είπαμε ότι όχι κατάκριση. Ερμηνεύσαμε σχετικό ρητό του Αποστόλου Παύλου. Το βράδυ της ίδιας ημέρας, εδώ στην εκκλησία του Αγίου Παντελεήμονος, πάλι ομιλήσαμε.

Είπαμε ότι εάν θέλουμε ο Θεός να συγχωρήσει τα αμαρτήματά μας, πρέπει και εμείς να συγχωρούμε τα αμαρτήματα των άλλων. Συγχώρα για να συγχωρεθείς. Είναι ο νόμος του Ευαγγελίου. Το αναπτύξαμε διά πολλών.

Την άλλη μέρα, Καθαρά Δευτέρα, πάλι ήμασταν εδώ και είπαμε ότι ο άνθρωπος είναι όλος αδυναμία και ότι δύναμις είναι μόνον ο Θεός και ερμηνεύσαμε συντόμως το «Κύριε των Δυνάμεων, μεθ’ ημών γενού». Την άλλη μέρα το πρωί πάλι εδώ ήμασταν. Ήτανε εορτή και πανήγυρις του Αγίου Θεοκλήτου και της Αγίας Φωτινής και ομιλήσαμε. Για να μου πείτε, κάναμε διάλογο, τι είπαμε; Τι είπαμε; Είπαμε: «Δείξατέ μου στον κόσμο, δείξατέ μου στον κόσμο μια οικογένεια που να είναι όλοι ιεραπόστολοι, πατέρας, μητέρα, παιδιά, όλα ιεραποστολικά».

Δεν έχουμε να παρουσιάσουμε ούτε μίαν οικογένεια. Κάπου, κάπου, κάπου σε μια οικογένεια παρουσιάζεται ένα ή δύο το πολύ μέλη ιεραποστολικά. Αλλά ολόκληρη οικογένεια αφιερωμένη στον Θεό δεν έχουμε.

Την Τετάρτη πάλι, την άλλη μέρα, ομιλήσαμε στην μικρά αίθουσα της Μητροπόλεως και ερμηνεύσαμε το «Άνω σχώμεν τας καρδίας». Την Παρασκευή το βράδυ πάλι εδώ ήμασταν και ομιλήσαμε υπέρ της Αγίας Θεοτόκου και είπαμε ότι εδώ μες στην Εκκλησία υποκριτέχει, όπως σήμερα,

Όπως σήμερα, 144 φορές λέμε το χαίρε, χαίρε, χαίρε, αλλά όταν βγούμε έξω, όχι 114 φορές, εκατομμύριο θα είναι οι βλασφημίες που εκστομίζουν τα βρωμερά χείλη μας, τα βρωμερά χείλη των Χριστιανών. Αυτά είπαμε. Σήμερα πάλι, πάλι εδώ σήμερα η Ματακυριακή το πρωί, και ομιλήσαμε περί Ορθοδοξίας, ιδίως εδώ σαν μια ζωηράν εικόνα της καταστάσεως της συγχρόνου Εκκλησίας.

Ευαγγελίας, και τώρα πάλι εδώ θα μου πείτε: «Συνέχεια λοιπόν κήρυγμα; Δεν είναι πολύ;» Διότι η εντολή του Θεού είναι, λέγω, ει δυνατόν, καθ’ εκάστην ημέρα, κάθε μέρα, όχι μόνο δύο ή τρεις ή τέσσερις φορές τη βδομάδα, αλλά κάθε ημέρα να διδάσκουμε και να ερμηνεύουμε το Ευαγγέλιο του Χριστού.

Εμείς οι προεστώτες, είτε Πρεσβύτεροι είτε Επίσκοποι, είναι ιερόν μας καθήκον. «Ο Λόγος του Θεού ενοικείτω εν ημίν πλουσίως», λέγει ο Απόστολος Παύλος. Και αυτό το εφήρμοσαν οι Άγιοι Πατέρες και οι δάσκαλοι της Εκκλησίας, των οποίων σήμερα τελέσαμε το μνημόσυνο όταν αναγνώσαμε το Συνοδικό της Αγίας και Μεγάλης Εβδόμης Οικουμενικής Συνόδου.

Μάλιστα, όχι μια φορά την ημέρα, αλλά δυο φορές την ημέρα εδίδασκε, αν και ασθενικός, ο Άγιος Βασίλειος. Τι έκανε; Τι λέγονταν στην Καισάρεια, στην πόλη; Ήταν τόσο ο δεσμός μεταξύ ποιμένος και ποιμνίου Και τόσο τα ποιήθητα ήταν αυστηρά ώστε λέγει η ιστορία ότι προτού να πάνε στις δουλειές των οι χριστιανοί, πηγαίναν όλοι στην εκκλησία που ήταν ο Μέγας Βασίλειος, ομιλούσε, και μετά πήγαιναν στην εργασία τους.

Και πάλι το βράδυ τους περίμενε ο Μέγας Βασίλειος και μάλιστα είχαν τέτοια προθυμία οι άνθρωποι, ώστε αφήνανε απ’ έξω από την εκκλησία τα εργαλεία τους, Τα γεωργικά τους εργαλεία. μπαίνουν μέσα, ακούγονται τα κηρύγματα το κήρυγμα του Μεγάλου Βασιλείου, και μετά πήγαιναν στα σπίτια.

Ο χρόνοι ο κερί, ο χρόνοι ο κερί, πότε θα επανέλθουν στην εκκλησία μας, ότι το κήρυγμα του Ευαγγελίου.

Το Ευαγγέλιο θα είναι καθημερινόν έργο των κυριότερων έργων της Εκκλησίας μας. Και τα κηρύγματα εκείνα σώζονται ακόμα του Μεγάλου Βασιλείου, και είναι οι περίφημες ομιλίες την Εξαήμερον. Περίφημες ομιλίες, θαύματα, αριστουργήματα, που συνιστώ, εάν υπάρχουν στο βιβλιοπωλείο, να αγοράσετε, να διαβάσετε, αυτοί που όχι μόνο να πλούει και οι χριστιανοί αλλά και οι αστρονόμοι ακόμα θαύμασαν δια την σοφή ερμηνεία του πρώτου κεφαλαίου της Γενέσεως.

Μάλιστα, κήρυγμα λοιπόν, το επιβάλλει η ιδιότητά μας. Το είπατε, επαναλαμβάνω, το κυριότερο έργο της Εκκλησίας μας είναι το κήρυγμα του Ευαγγελίου. Και όταν το κήρυγμα του Ευαγγελίου υπάρχει, τότε υπάρχει ελευθέρα και ζώσα Εκκλησία.

Τότε υπάρχουν χριστιανοί, όχι τυπικοί, συνειδητοί χριστιανοί. Μόλις την γνώση και επίδοση του Ευαγγελικού Κηρύγματος. Μάλιστα, έτσι είναι. Πώς μας ονομάζει το Ευαγγέλιο; Εμάς μας ονομάζει, ο Χριστός ο ίδιος μας ονομάζει, ότι είμαστε βοσκοί.

Βοσκοί που ομοιάζουμε τους βοσκούς των αλόγων προβάτων. Κατά τι ομοιάζουμε; Όπως ο τσοπάνης ταΐζει κάθε μέρα τα πρόβατά του. Κάθε μέρα. Μπορεί να φανταστείτε τσοπάνη να αφήσει μια βδομάδα τα πρόβατά του νηστικά; Ψόφισαν όλα, όλα ψόφισαν.

Με καταλαβαίνετε, με νιώθετε, που μιλώ με την γλώσσα της κοινής διαλέκτου; Λοιπόν, είσαι ποιμήν, είσαι διδάσκαλος, είσαι εφημέριος ενός χωρίου, τάιζε, τάιζε, τάιζε. Τάιζε τους χριστιανούς σου με τον λόγο του Θεού.

και όπως ο Τσοπάνος παίρνει τα πρόβατα λέγει ο Υιός Χρυσόστομος και τα πηγαίνει στα λιβάδια τα χλωερά, και ξεκινάνε οι τσοπαναραίοι από μακριά. Το καλοκαίρι θα τους δείτε, τώρα είναι στο χειμαδιό, είναι κάτω στη Λάρισα, και από εκεί ξεκινάνε και έρχονται προς τα πάνω, στα ψηλά βουνά.

Τα πηγαίνουν στα χλωερά λιβάδια να βοσκήσουν τα πρόβατά των το άφθονο χορτάρι, και τα οδηγούν ακόμα στα κρυστάλλινα νερά να πιουν νερό. Έτσι κάνει ο τσοπάνης των αλόγων προβάτων. Αυτό πρέπει να κάνει και ο τσοπάνης, ο εφημέριος, ο εφημέριος και ο επίσκοπος των λογικών προβάτων, να οδηγεί τα πρόβατα, τα λογικά πρόβατα, εις τα λιβάδια. Ποια είναι τα λιβάδια; Τα λιβάδια, λέει ο ιερός Χρυσόστομος, ομιλώ με την γλώσσα εν τω Ιεροχριστώ μου, λιβάδια είναι, αγαπητοί μου, η Αγία Γραφή, χόρτο άφθονο, θρεπτική τροφή, κρυστάλλινα ύδατα που ρέουν ακαταπαύστως μέσα στην Αγία Γραφή.

Εκεί λοιπόν τα λιβάδια, η Γραφή, πρέπει να τη διαβάζουμε. Και βλέπεις η Εκκλησία μας, η οποία τα πάντα καλώς διέταξε, τα πάντα καλώς έχει ορίσει, τώρα την Αγία Σαρακοστή γίνεται συχνή χρήση της Αγίας Γραφής.

Μας οδηγεί η Εκκλησία μέσα στα χλωερά λιβάδια των Αγίων Γραφών. Και ακολουθία πρωινή, ακολουθία εσπερινή, ακολουθίες έχουν όλα από την Αγία Γραφή. Ιδιαιτέρως δε ένα βιβλίο το οποίο αγαπάει, το οποίο αναγινώσκεται τώρα την Αγία και Μεγάλη Σαρακοστή, είναι το Ψαλτήριο, το Ψαλτήριον, το Ψαλτήριον που το γνωρίζαν απέξω οι χριστιανοί προ εκατό, διακόσια, τριακόσια χρόνια, και όχι απλώς των Αγίων Οσκών, αλλά το εδιάβαζα όταν πήγα στο Άγιον Όρος σε ένα μοναστήρι. Συγκινήθηκα γιατί μου δείξανε ένα βιβλίο, ένα βιβλίο που φαινότανε που ήταν γραμμένο επάνω σε περγαμηνές, όχι σε χαρτί. Ξέρετε τι ήταν οι περγαμηνές;

Περγαμηνές, προβιές κατεργασμένες των ζώων. Και αυτό το, αυτό το είχε μία βασίλισσα του Βυζαντίου, βασίλισσα του Βυζαντίου, διάβαζε το Ψαλτήριο και φαινόταν τα δάχτυλά της επάνω ότι ήταν πολύ Χριστόν πρέπει να γιάνει ο Θεός Χριστού. Το Ψαλτήριο, λοιπόν, είναι μία ανθοδέσμη 150 σπουδαιοτάτων ύμνων και ποιημάτων, το οποίο έκανε ο Δαβίδ, αλλά ιδιαιτέρως όμως τώρα την Αγία και Μεγάλη Σαρακοστή η ένταση χρήσης, διότι

Ψαλμός, ένας ψαλμός που προτιμάω από όλους τους ψαλμούς. Το αυτό είναι ο πεντηκοστός ψαλμός. Ο πεντηκοστός ψαλμός είναι μάλιστα, ο πεντηκοστός ψαλμός είναι μάλιστα, είναι το «Κύριε ἐλέησον», είναι η προσευχή των μετανοούντων χριστιανών όλων των αιώνων.

Και αυτόν τον ψαλμό πέρσι, σε τέσσερα ή πέντε κηρύγματα, τον ερμήνευσα, σε τέσσερα ή πέντε κηρύγματα εσπερινά. Των Κυριακών της Αγίας και Μεγάλης Σαρακοστής τον ερμήνευσα. Έλα λοιπόν, πόσο θα με αναπαύσετε την καρδιά μου;

Πόσο θα με χαροποιήσετε; Πόσο θα αισθανθώ τη χαρά; Έλα λοιπόν να μου πείτε τι σας είπα. Τέσσερα κηρύγματα έκανα. Μπρος, Τίποτα. Γιατί Γιατί Γιατί, αγαπητοί μου; Αυτά που ακούμε εδώ στην εκκλησία δεν τα λέμε στο σπίτι μας.

Ο θείος Χρυσόστομος μας λέει: ακούς στην εκκλησία τα λόγια του Θεού, πες τα στο σπίτι σου, πες τα, όπως το πρόβατο που τρώει βιαστικά, βιαστικά στο λιβάδι, κατόπιν περνάει, πηγαίνει στο στάβλο του και μασάει εκ νέου με ένα μηχανισμό θαυμάσιο, επαναφέρει την τροφή του από το στομάχι και τρώει συνεχώς και κατά πάθος και μασάει την τροφή. Έτσι και οι χριστιανοί πρέπει να αναμαρυκάζονται, Αναλαμβάνων τη Διασκαλία του Χριστού μας.

Αλλά δυστυχώς εμείς έχουμε πάθει ένα νόσημα πνευματικό, μεγάλο νόσημα. Πώς σας το περιγράψω; Το λέει η Εκκλησία μας πολλές φορές. Αν προσέξετε τα ανεκτίμητα λόγια της Αγίας Γραφής, θα δείτε ότι αυτό ονομάζεται λήθη.

Μπα, τώρα κινέζικο είναι, κινέζικα, όπως τώρα που πάμε να σβήσουμε την ωραία ελληνική γλώσσα.

Από δύο θαυμάσια τα νοήματα πάει και αυτή η λέξη, Λήθη. Τι θα πει λήθη; Θα πει λησμονησιά. Τι θα πει λησμονησιά; Να σας πω ένα μικρό παράδειγμα, το καταλάβετε. Λέγανε οι αρχαίοι Έλληνές μας ότι κάτω στον Άδη, μεταξύ των άλλων, κάτω στον Άδη που πήγαιναν οι ψυχές, υπήρχε ένα ποταμάκι μαύρο. Και μόλις καταβαίνανε οι ψυχές κάτω στον Άδη, έπιναν, τους κερνούσε ο Χάρος ένα ποτηράκι νερό. Ω, τι φοβερό ποτηράκι είναι αυτό! Τι ποτηράκι ήταν αυτό; Όποιος έπινε από το ποτηράκι αυτό λησμονούσε τα πάντα, και τη γυναίκα και τα παιδιά του, τα πάντα λησμονούσε. Τίποτε δεν θυμόνταν, τίποτε, τίποτε, τίποτε, τίποτε. Έπινε το ύδωρ της Λήθης, έτσι το λεγότανε. Κάτι παρόμοιο. Αυτό ήταν φανταστικό, αλλά το πραγματικό είναι εδώ. Έχουμε, μας ποτίσει, μας έχει ποτίσει την κοινωνία μας, όλοι μας, την κοινωνία με το ποτήρι της λήθης.

Της λήθης, της λησμονιάς. Δεν έχουμε πλέον μνήμη Θεού, μνήμη Θεού δεν υπάρχει στον κόσμο. Ένας σπουδαίος Ρώσος, ο οποίος έγινε παγκόσμιο φαινόμενο, και εσύ ολόκληρο την κοινωνία, την Ρωσία ολόκληρο, όχι με πυροβόλα και με πυραύλους, αλλά με τον λόγο του Θεού, με το κήρυγμα, ο Σολζενίτσιν είπε σε μια διάλεξη που έκανε στην Αμερική ότι λησμονήσαμε τον Θεό και από αυτό προέρχονται όλα τα κακά της ανθρωπότητας.

Επαναβάνω, ελισμονήσε με το Θεό και από αυτό προέρχονται όλα τα κακά της ανθρωπότητας, αγαπητοί μου είτε της μιας παρατάξεως ή της άλλης. Διότι κατ' ομάδων ήταν όλοι εν εξαιρέτως κομματικών αυτών έχουν πιει από την πηγή, από το ύδωρ αυτό της λήθης.

τίποτα Και λένε οι πατέρες μη μου ραφταίω Θεού μάλλον για να πρευστείω. Προτιμότερο είναι να θυμίσει το Θεό και νυνθεί αυτή η ιδεολογία μου, εγώ δε εφραθίσουμε επί τον Κύριο. Έτσι λοιπόν έχουμε λήθη και πάμε στην Εκκλησία και τα ακούμε χίλιες φορές τη Λειτουργία.

Ας σας πω μερικά τώρα ερωτήματα, να σας πω τι ακούσατε, τι είπε η Λειτουργία, τι είπε ο Απόστολος, τι είπε το Ευαγγέλιο.

Λες και να μην έχουμε αυτιά να ακούμε, λες και να μην έχουμε μια λόγα να νιώθουμε, λες και να μην έχουμε καρδιά να αισθανόμεθα. Αν καταλαβαίνουν τα λιθάρια τα οποία είναι στην Εκκλησία, αλλά τόσο καταλαβαίνουν σήμερα διότι έχουμε υπερίδαμε εις την άφηνη ελληνική κατάσταση της λήθης.

Να γιατί είναι ανάγκη να γίνεται το κήρυγμα. Και το κήρυγμα είναι η υπενθύμιση. Υπενθυμίζομαι όπως ένας που ξεχνάει το χρέος του. Η τράπεζα του υπενθυμίζει με υπενθυμίσεις, έτσι και εμείς συνεχώς δεν παύουμε να υπενθυμίζομαι.

Ναι, να υπενθυμίζομαι, κύριέ μου, ναι, να υπενθυμίζομαι συνεχώς το χρέος το οποίο έχουμε απέναντι του Θεού, είναι υπενθύμισης, υπόμνησης, να ξυπνά από τη λήθη, τη μεγάλη αυτή συμφορά της ανθρωπότητας.

Μάλιστα, λοιπόν έτσι ερμηνεύσαμε, τέσσερις ομιλίες κάναμε επάνω εις το «Κύριε ελέησον», δεν εις τον Ιστομηντικό στο Ψαλμόν, «Ελέησόν με ο Θεός». Και τώρα θα ερμηνεύσουμε από ένα στίχο, ένα και μόνο στίχο θα σας ερμηνεύσω.

Ο στίχος αυτός, ένας από τους στίχους, είναι: «διδάξω ἀνόμους τὰς ὁδούς σου καὶ ἀσεβεῖς ἐπὶ σὲ ἐπιστρέψουσιν». Δεν θα αργήσω, τελειώνω. Τι σημαίνει ο στίχος αυτός; Σημαίνει το εξής. Τι ήταν ο Δαβίδ; Αμαρτωλός.

Ναι, αμαρτωλός ήταν. Διέπραξε δύο φοβερά αμαρτήματα. Το ένα αμάρτημα μισία. Το άλλο αμάρτημα είναι ο φόνος. Έπραξε δύο μεγάλα, ναι κύριε, ναι κύριε που σκάτσετε το πρώτο στο σπίτι. Ναι, δύο αμαρτήματα διέπραξε, τον φόνο και τη μοιχεία. Το αισθάνθηκε; Όχι. Λήθη, λήθη, τέλος, τίποτα απολύτως.

Γλεντούσε, διασκέδαζε, έκανε το τίποτε από αυτά. Ποιος τον ξύπνησε από αυτή την κατάσταση της λήθης; Ποιος τον έκανε να ενθυμηθεί τα αμαρτήματά του; Απάντηση: το κήρυγμα. Ποιο κήρυγμα; Κήρυγμα όχι νησταλέων, αλλά κήρυγμα ζωηρών, κήρυγμα απότομων. Κήρυγμα το οποίο έκανε ποιος; Ένας διδάσκαλος, ένας προφήτης, ο Νάθαν. Αυτός πήγε και παρουσιάστηκε μπροστά στα ανάκτορα,

Βασιλεία των Ουρανών, Ευαγγελισμός, Ε και σκονόντανε και μουσκευε το προς κεφαλόν του με τα δάκρυα του, ενδάκρυση της τρομή μου βρέψε. Και τι θέλει να πει μετά αυτό; Ότι, Κύριε, με ξύπνησε το κήρυγμά Σου. Όπως λοιπόν εμένα με ξύπνησε το κήρυγμά Σου, ο Νάθαν, έτσι κι εγώ, μέσα στο λαό μου, στην κοινωνία μου, θα γίνω κι εγώ ένας μικρός κήρυκας.

Κήρυκας, ναι, μικρός κήρυκας, και έγινε όχι μικρός κήρυκας, μεγάλος κήρυκας, αιώνων κήρυκας, ο οποίος διδάστηκε κάτι εκεί. Τι θέλει από τούτο; Δείγμα της μετανοίας, δείγμα της μετανοίας ποιο είναι; Λένε ότι μετανοήσαν. Ψέμα, ψέμα. Δείγμα της μετανοίας ποιο είναι; Είναι να μην κρύβεις αυτό που εγνώρισες εσύ. Βρήκες, βρήκες πηγή; Φώναξε να έρθουν.

Έτσι να έρθουν κι άλλοι να πιουν από την πηγή. Μου λέγανε οι πατριώτες μου οι γέροντες που πήγαιναν στη Μικρά Ασία, όταν προχωρούσαν μέσα στην αλμυρά έρημο, γάλα κατά οθόματα, δεν είχαν στα λαγματιά νερό, μια ολόκληρη στρατιά υπέφερε.

Αλλά είχαν τότε υπομονή, είχαν τότε θάρρος και ελπίδα και άρχρον, εφότζε την πορεία της ενδόξου στρατιάς. Όταν, είπε, κάποιος λοχίας ανεκάλυψε εκεί νερό, δεν ήπιε ο ίδιος, ήπιε κι αυτός, αλλά φώναξε: «Τρέξτε, τρέξτε Να πείτε νερό, ήπιες λοιπόν νερό, κρυστάλλιο νερό, η Στάνθης τι θα πει Ορθοδοξία, η Στάνθης θα πει μετάνοια, η Στάνθης θα πει Χριστός, φώναξε κι άλλων Βρήκες, είδες ότι ένα φάρμακο σου κάνει καλό και ότι σε θεράπευσε ένα φάρμακο, να, το φάρμακο αυτό που σε θεράπευσε εσένα, να το συστήσεις σε άλλους.

Δείγμα μετανοίας είναι η προσπάθεια την οποία καταβάλλει ο άνθρωπος να φέρει και άλλους κοντά στον Χριστό, να μην είναι μόνος. Ο Χριστός δεν πρέπει να μείνει μόνος, να έρθουν και άλλοι κοντά στον Χριστό.

αλλά δυστυχώς το κατοίκον αυτό δεν εκτελεί Θέλετε παραδείγματα να σας δώσω ότι δείγμα της μετανοίας είναι η προσπάθεια την οποία πρέπει να καταβάλλει κανείς για να φέρει άλλους στον Χριστό; Θα σας φέρω ένα-δύο παραδείγματα και τελειώνω.

Το ένα είναι πρώτα-πρώτα ο Δαβίδ. Δεν περιόρισε τον εαυτό του, αλλά προσεπάθησε εις το έθνος του, εις το στρατό, εις τους αξιωματικούς, εις τους αυλικούς, εις τα ανάκτορα, να διαδώσει το Ευαγγέλιο, να διαδώσει τον Κύριό μας.

Και όχι μόνο, τα έγραψε κιόλας. Και έγραψε. Εμείς ντρεπόμεθα να πούμε, να εξομολογηθούμε σε έναν άνθρωπο. Ω αχρή που είμαθα, ω σκυρή που είμαθα, ω σκυρή που είμαθα. Ποιο σφυρί θα σπάσει την καρδιά μας αυτή και να μας δώσει μια καρδιά;

Ντρεπότανε, εμείς ντρεπόμεθα να το πούμε σε έναν πνευματικό. Και αυτός τα έγραψε τα αμαρτήματά του και διαβάζονται από τον κόσμο. Και όλοι συγκινούνται και μετανοούν και διαμέσου του Ψαλτηρίου έχουν μετανοήσει χιλιάδες ανθρώπων και λοιπά.

Διδάξω ἀνόμους τὰς ὁδούς σου καὶ ἀσεβεῖς ἐπὶ σὲ ἐπιστρέψουσιν. Τέτοιο άλλο παράδειγμα είναι σήμερα της ημέρας αυτής. Το ακούσατε στο Ευαγγέλιο, θυμίζετε το Ευαγγέλιο. Τι λέει; Μας λέει για κάποιον. Για ποιον μας λέει;

Για κάποιον που λέει τον Αθανάηλ. Τι ήταν ο Αθανάηλ. Ήταν ένας απλοϊκός άνθρωπος, ένας απλοϊκός ψαράς μάλλον ήταν, Ναθαναήλ, έτσι, γνώρισε τον Χριστό, τον κάλεσε ο Χριστός, του είπε ο Χριστός «έλα μαζί μου», πήγε κοντά, έμεινε κοντά. Ό,τι βρήκα, ό,τι βρήκα, θησαυρό, το έκρυψε, το έκρυψε, το έκρυψε το μυστικό; Όχι, αλλά τι; Πήγε, πήγε αμέσως και έτρεξε και βρήκε τον φίλο του Φίλιππο. Ε, βρήκαμε, εὑρήκαμε, εὑρήκαμε, βρήκαμε. Τι, τι έπαθε, τι;

Τι φωνάζεις του λέει, πού είναι αυτός, πού έρχεται, ήρθε με τον Μεσσία, πού ο Μεσσίας, από Ναζαρέτ, είναι εκ δυνατόν εκ Ναζαρέτ Και όταν ο Φίλιππος εξεδήλωσε αμφιβολία, εάν πράγματι είναι ο Χριστός ο Μεσσίας ότι λέει στον κόσμο

Εκείνος προσεπάθησε να τον πείσει και ως πιχύριβα μεγάλο έρχονται και είδε Δεν σου λέω πολλά λόγια. Έλα κοντά και μια ώρα να σταθείς κοντά στον Χριστό φτάνει να σε πείσουν ό,τι δεν σε πείθουν τα εκατομμύρια των βιβλίων.

Προσπάθησε αυτό που επισ... Διδάξω ἀνόμους τὰς ὁδούς σου καὶ ἀσεβεῖς ἐπὶ σὲ ἐπιστρέψουσιν. Και άλλο παράδειγμα ήταν της Τρίτης που εδώ λειτουργήσαμε επί την ευκαιρία της εορτής της Αγίας Θεοκλήτης και του Θεοκλήτου.

Τι είπαμε; Η Φωτεινή, μία άρρωστος γυναίκα ήταν, αμαρτωλός γυναίκα ήταν, πολύ αμαρτωλός, που ήταν τόσο αμαρτωλή που ντρεπότανε το πρωί να πάει στη βρύση να βγάλει νερό για να μην τη δούνε και προσπαθούσε το μεσημέρι, που έκαιγε ο ήλιος, ο κόσμος τότε, μόνη της να πάει εκεί να υδρευτεί.

Και εκεί συνάντησε τον Χριστό, τον μεγάλο ψαρά που έριξε το αγκίστρι και την έπιασε, το μεγάλο αυτό ψάρι. Πώς είναι γνωστός αυτός ο διάλογος. Και όταν εκείνη η ταπεινή γυναίκα, η αμαρτωλή γυναίκα κατάλαβε ότι μπροστά της δεν έχει έναν ρήτορα, δεν έχει έναν φιλόσοφο, δεν έχει ένα πρόσωπο, αλλά έχει τον λυτρωτή του κόσμου, τον σωτήρα του κόσμου, τι έκανε, τι έκανε; Εμένα ρωτάτε; Αλλά διαβάζετε τι έκανε. Άφησε την υδρία της και έτρεξε κάτω στο χωριό της, τη Σαμάρειά της, και έτρεξε κάτω στο χωριό της και είπε: «Ελάτε, ελάτε να δείτε έναν που μου είπε όλα τα μυστικά της ζωής μου».

Μήπως αυτός είναι ο Χριστός; Και ήρθαν πράγματι οι κάτοικοι του χωριού και επίστευσαν στον Χριστό, όλοι τους επίστευσαν. Και όχι μόνο αυτό, από εκείνη τη μέρα πήρε ένα ραβδί, φτερά στα πόδια μια γυναίκα, και έφερε παντού, έφερε, σκόρπισε τη διδασκαλία παντού και έφτασε μέχρι τη Σμύρνη, όπου εκεί η Χριστιανία μαρτύρησε και όπου η Χριστιανία έκτισε την ωραία Εκκλησία της Αγίας Φωτεινής.

που ήταν ο Μητροπολιτικός Ναός της πόλεως, που τον κάψανε οι Τούρκοι όταν μπήκαν, εκδικούμενοι των μεγάλων ιεραρχών στις Εκκλησίες του Χριστού. που λειτούργησε για τελευταία φορά και κλαίοντας και βάφοντας το έδαφος με τα δάκρυά του είπε προφητικώς: Έχετε θάρρος, χριστιανοί, μας τιμωράει ο Θεός, θα ανατείλουν και καλύτερες ημέρες για την Ελλάδα.

οφητεία μεγάλη του αμπρός αυτού, του εδόξου αμπρός, ο οποίος μέσα, η Φωτιή λοιπόν έφερε διδάξει ο νόμος εισοδούσου και επισέφησε, επισέφησε, επιστρέφησε. Θέτε άλλα παραδείγματα, είναι ο Άγιος Δημήτριος. Τι έκανε ο Άγιος Δημήτριος, τι έκανε, είχε ακεγόταν η καρδιά του, Εκαίγετο. Ζούσε σε μια πολιτεία που τα τρία πέμπτα, τα τέσσερα πέμπτα ήσανε ειδωλολάτρες μέσα στην Θεσσαλονίκη.

Τι έκανε; Είχε πρόγραμμα. Ποιο πρόγραμμα; Προσπαθούσε να μην περάσει ημέρα, προσπαθούσε να μην περάσει ημέρα, προσπαθούσε να μην περάσει ημέρα, κύριέ μου, προσπαθούσε, κύριέ μου, προσπαθούσε να μην περάσει ημέρα χωρίς να κάνει έναν ειδωλολάτρη χριστιανό. Ακούτε, Αυτοί δεν είναι ζωντανοί χριστιανοί, οι συνδικοί χριστιανοί των πρώτων εκείνων αιώνων; Μάλιστα.

Διδάξω ἀνόμους τὰς ὁδούς σου καὶ ἀσεβεῖς ἐπὶ σὲ ἐπιστρέψουσιν. Και τώρα ρωτάτε, εφαρμοζόμε σε αυτό το οποίο είπε ο Δαβίπ και το οποίο είναι φίλμος αντός και τόσοι, διδάξω να όμως, δείγμα μετανοίας, είναι η προσπάθεια την οποία πρέπει να κάνουμε, είναι κοντά στον Χριστό έρχεται και άλλη ψυχή.

Και είναι ανάγκη να γίνει, αγαπητοί μου, γιατί είναι ανάγκη να προσπαθήσουμε. Η διάδοση του Ευαγγελίου δεν είναι υπόθεση των Δεσποτάδων και των Παπάδων. Η διάδοση του Ευαγγελίου είναι ιερόν καθήκον παντός χριστιανού. Ὃς ἂν ποιήσῃ καὶ διδάξῃ, οὗτος μέγας κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν.

Τι έχουμε εδώ; Υπάρχουν, τι υπάρχουν; Υπάρχουν άνθρωποι εδώ και εδώ στη Φλώρινα που δεν εκκλησιάζονται, καθόλου δεν εκκλησιάζονται.

Να μπορούσα σε χίλια κομμάτια να πάω σε όλα τα σπίτια, να τα χτυπήσω τα σπίτια, να μπω μες στα σπίτια, να κάνω κήρυγμα μια ώρα και δύο και τρεις ώρες. Να προσπαθήσω να πείσω. Αυτό το έργο δεν μπορώ να το κάνω εγώ.

Και η Εκκλησία η καλώς διατεταγμένη όρισε τους παπάδες, εκατό παπάδες. Φωνάζω, φωνάζω, φωνάζω να πάνε από σπίτι σε σπίτι, να κλάψουν. Έλα, χριστιανέ μου, στην Εκκλησία του Χριστού.

Επινομολογήσου όμως, να μην είμαι τόσο σκυρός και τόσον απεσιόδοξος ότι με τη βοήθεια του Θεού κάτι έγινε. Ξέρω καλά τη Φλώρινα. Ήμουν προ 40 χρόνια εδώ πέρα, 42. Ο Σταπινός Συροκύρικας και ομιλούσα στην παλιά εδώ εκκλησία. Όταν ήρθα εδώ στον χρόνο και ήρθα μια Κυριακή, έφριξα. Καμιά δεκαριά άντρες, καμιά εικοσαριά γυναίκες ήταν. Ελάχιστη πλησία. Πώρα ύστερα αποκόπω και μόχθω όλων των συνεργατών μου και των ιερέων κλπ. Πρέπει να ομολογήσω ότι το ποσοστό αυξήθηκε. 2% επισέζονταν 2%. Όμως

Όπως σε όλη την Ελλάδα, 2% από τους 100 χριστιανούς, 2 εκκλησιάζονται. Τώρα αυξήθηκε το ποσοστό. Έγινε 5, έγινε 10, έγινε 20%, 30%. Έχω χωριό στη Λακκιά, που όταν πάω πετάω στα άστρα. 48% εκκλησιάζονται. Φτάσαμε 48%, αλλά δεν ικανοποιούμαι, υπάρχουν και άλλοι ακόμα.

υπάρχουν και άλλοι χριστιανοί μέσα στην πόλη. Ποιος θα τους φέρει; Ο παπάς; Ποιος θα τους φέρει; Ο χριστιανός, ο ζωντανός χριστιανός. Εσύ μόνο έρχεσαι, αμαρτάνεις, ναι, αμαρτάνεις, ναι, αμαρτάνεις. Όταν σε έρχεσαι μοναχή μόνος σου στην αιτησία, όχι, θα κάλυψες ένα γερμό, θα κονάσκεις Στο σπίτι σου μέσα, τον άντρα σου, τα παιδιά σου, τη γειτόνισσά σου, θέλω να ξανάρθεις μαζί.

Μαζί να έρθεις εδώ, όχι μόνη σου, όχι μόνη σου, είναι αμαρτία να έρθεις μόνη σου. Είσαι και άλλος, δεν είσαι μόνος, εκατοικείς το φεγγάρι, ούτε στα άστρα, είσαι και άλλος, να είσαι εδώ μαζί, ποιος το κάνει, διδάξω όμως σε δούσου και σε βοήθεια επί σέα επιστρέψους.

Και αν αυτό το έκαναν όλοι, οι εκκλησίες θα γέμιζαν, το πιστεύω ακραδάντως, ακραδάντως το πιστεύω, γιατί έχει δύναμη τεράστια ο Λόγος του Θεού και το κίνημα του Ευαγγελίου.

Διδάξω ἀνόμους τὰς ὁδούς σου καὶ ἀσεβεῖς ἐπὶ σὲ ἐπιστρέψουσιν. Θέλω να φέρω ένα παράδειγμα, το οποίο με συγκινεί ιδιαίτερα. Θα σας πω γιατί με συγκινεί. Ολίγοι είναι οι εκκλησιαζόμενοι, πολύ ολιγότεροι, μα πολύ ολιγότεροι, πολύ ολιγότεροι, είναι αυτοί που εξομολογούνται, πολύ ολίγοι, πάρα πολύ ολίγοι, πάρα πολύ ολίγοι.

Ωραία ήταν σήμερα η διάλεξη που έκανε ο αγαπητός μου, το αγαπητό μου πνευματικό τέκνο. Ο νεαρός αυτός καθηγητής των επιστημών, ο άριστος επιστήμων Κονδουράς, που εξέθεσε επιστημονικώς το ζήτημα της εξομολογήσεως και απέδειξε ότι ο ψυχίατρος, ο καλός ψυχίατρος είναι ο Χριστός και ο καλός ψυχίατρος είναι ο πνευματικός πατέρας.

Οι δε ψυχίατροι αυτοί που βγάζουν χάπια, χάπια, χάπια, κοροϊδεύουν τον κόσμο. Έχουν ανάγκη ψυχιατρικής. Έχουν ανάγκη ψυχιατρικής αυτοί που εξετάζουν και κοροϊδεύουν τον πλείστον κόσμο, γιατί ο ψυχίατρος είναι ένας μόνο, ο Χριστός, που θεραπεύει τον κόσμο.

Και απέδειξε επιστημονικώς ότι η εξομολόγηση είναι ανάγκη της ψυχής, είναι ανάγκη της ψυχής μεγάλη, το απέδειξε αυτό. Πόσοι εξομολογούνται; Άγνωστο το μυστήριο. Δεν λέγω, κάποια πρόοδος υπάρχει, δεν λέγω ότι κάθε Μεγάλη Σαρακοστή τώρα ετοιμάζουν μια νέα εξόρμηση εξομολογήσεως, αφού οι ιερείς μου δεν θέλουν να πάνε στα σπίτια, εγώ κάθισα και έγραψα τη νύχτα ένα γράμμα με δάκρυα και θα το στείλω σε όλους, σε όλους, ταχυδρομικώς θα το στείλω, εις όλες τις οικογένειες.

20.000 οικογένειες είναι εδώ στην περιφέρειά μου, 20.000 επιστολές θα στείλω, να είμαι απέναντι του Θεού, να μην έχω την ευθύνη. Λοιπόν, ολίγοι είναι οι πνευματικοί. Ποιος θέλει; Διδάξου, έλα εσύ, έλα εσύ, έλα εσύ κυρία μου, έλα εσύ κυρία μου.

ο οποίος εξομολογήθης και γνώρισες, ο οποίος ανακούφησης, ο οποίος μεγαλείων έχει εξομολόγησης. Έλα, σε παρακαλώ, προσπάθησε να μεταδώσεις, να φέρεις και άλλους κοντά στην εξομολόγηση. Στο σημείο αυτό συγκινούμαι. Δεν σας έχω ποτέ ομιλήσει για την οικογένειά μου. Όχι, είναι περιαυτολογία, αλλά αυτή την ώρα ας κάνουμε νημόσυνο το αιμής του πατρός μου.

Μικρός, ολίγων γραμμάτων ήταν ο πατέρας μου, ένας μικρός εμποράκος ήτανε, στο χωριό ήτανε. Είχε πάει σε έναν πνευματικό πατέρα, πατέρα Αΐμης των Άγιων κατά με, Άγιον το Θεροάγιο, τον Άγιο Φιλόθεο, τον ηγούμενο Λογγοβάρδας, ας είναι αιωνία του η μνήμη, εξομολογήθηκε και επέστρεψε διαφορετικός πλέον στο σπίτι, πολύ διαφορετικός στο σπίτι, πολύ. Και μόνο αυτό, ό,τι έκανε κάθε Μεγάλη Τεσσαρακοστή, πήγαινε ο ίδιος στο μοναστήρι και τον έφερνε, τον πνευματικό πατέρα, τον Φιλόθεο, και τον έβαζε στο σπίτι, τον έβαζε στο σαλόνι και τον περιποιείτο μόνος του, και πήγαινε από σπίτι σε σπίτι και έφερε όλο σχεδόν το χωριό στην εξομολόγηση.

Εγωνία τόσοι δεν μείνει, εγωνία τόσοι δεν μείνει Διδάξω ἀνόμους τὰς ὁδούς σου καὶ ἀσεβεῖς ἐπὶ σὲ ἐπιστρέψουσιν. Ποιος το κάνει; Να λοιπόν, σας επέδειξα δείγμα μετανοίας, όχι μόνος σου. Αν δεν το κάνουμε εμείς, το κάνει ο χιλιαστής.

Αν δεν το κάνουμε εμείς, το κάνει ο μασόνος. Αν δεν το κάνουμε εμείς, το κάνει ο μαρξιστής. Α, πολύ καλά, θα εξαπλωθεί ο μαρξισμός. Θα καταλάβει την Ελλάδα, θα ζούμε υπό το καθεστώς του. Μπράβο, μπράβο, μπράβο.

Μιλάω σωστά; Είναι σωστά αυτά που σας λέγω; Είναι πολλοί είναι αυτά. Συμβουλώ με πόνο και με δάκρυα και με ασθεναγμών Και παρακαλώ να με εννοήσετε, αγαπητοί μου χριστιανοί.

Τελειώνοντας, έχω να σας πω ένα τελευταίο παράδειγμα. Και τελειώνω τον πενιχρό μου λόγο. Ότι θα έχετε ακούσει για τις κατακόμβες. Εάν έχει πάει κανείς στις κατακόμβες, στη Ρώμη, είναι ένα από τα θαυμάσια πράγματα Που τα ανακάλυψαν προς 200 χρόνια Σκάβοντας ένας εργάτης βρήκε, όπως εδώ στη Σαλονίκη.

Σκάβοντας, βρήκανε κάτω από τα θεμέλια της Μητροπόλεως του Αγίου Παλαμά.

Βρήκανε μια κατακόμβη που πηγαίνανε οι Χριστιανοί στα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Έτσι, σκάβοντας το χώμα, βρήκανε κάτω ένα πέρασμα, βρήκανε ένα υπόγειο, μια σήραγγα, απέραντη σήραγγα. Εκεί μαζευόταν οι Χριστιανοί, εκεί μαζευόταν.

Μαζευόντανε, εκεί μαζευόντανε τη νύχτα, τα μεσάνυχτα, και εκεί έπαιρναν προσευχές και προσεύχοντο. Ολίγοι, αλλά πιστοί στον Χριστό. Το σύνθημά τους, όταν βγαίνουν από τις κατακόμβες, που μπορούσαν να τους κάψουν, μπορούσαν να τους συλλάβουν, μπορούσαν να τους εκτελέσουν... Πήγαιναν εκεί πέρα στις κατακόμβες, ενώ πάνω από τη Ρώμη οργίαζαν οι Ρωμαίοι με τα καρναβάλια τους και με ειδωλολατρικές τελετές. Κάτω, στα βάθη της γης, ήτανε Χριστιανοί των κατακομβών και προσεύχοντο και προσεύχοντο, και τα δάκρυα τους ποτίζανε τη γη. Όταν βγήκανε, ποιο είχαν σύνθημα; Ένας προς ένα, ένας προς ένα, ένας προς ένα, ένας προς ένα. Τι σημαίνει; Ότι την άλλη φορά θα έρθουνε δυο, δεν θα έρθει ένα. Την άλλη φορά ο Χριστιανός... Τα διαβάζω και κλαίω, τα διαβάζω και αναστενάζω και λέω: από την αδιαφορία, τι Χριστιανοί, τι Χριστιανοί. Διδάξω ἀνόμους τὰς ὁδούς σου, καὶ ἀσεβεῖς ἐπὶ σὲ ἐπιστρέψουσι. Κάνω έκκληση προς πάντας: εάν πιστεύετε, εάν δεν πιστεύετε, είστε ελεύθεροι. Πηγαίνετε όπου θέλετε. Υπόθεσης ο Χριστιανισμός.

Ο Χριστιανισμός πρέπει να ζήσει, πρέπει να προχωρήσει. Βλέπετε τα παιδάκια αυτά που ήταν σήμερα 50; Πόσο κοπιάσαν ο κύριος Σάκος, πόσο κοπίασε ο Κουντουράς να πάει δεξιά και αριστερά να τα βρει. Εύκολο πράγμα είναι; Εύκολο πράγμα είναι;

Εμπρός λοιπόν, εμπρός, εμπρός, και εφαρμογή. Ποια εφαρμογή; 300 είστε μέσα στην εκκλησία, 600 θα γίνετε, να γίνετε. 300 είστε, 600 δεν γίνεται; 300 μην έλεγατε μονάχοι σας, μόνοι σας. Αυτό να εφαρμόσετε, χριστιανοί μου.

Και εγώ, γέρος επίσκοπος, μολονότι είμαι πλέον γέρος και πλησιάζω τα 80 έτη, εντούτοις όμως δεν θα πάψω, έως ότου υπάρχει γλώσσα, έως ότου υπάρχει διάνοια, έως ότου υπάρχει καρδία, να κηρύττω τα λόγια του Κυρίου.

Και ελπίζω ότι από τη σποράν αυτή του λόγου του Ευαγγελίου θα προέλθει μια νέα γενεά πιστών και αφοσιωμένων ανθρώπων στον Θεό, οι οποίοι θα υμνούν και θα δοξάζουν τον Θεό εις αιώνας αιώνων. Ταύτα!