Ο πεντηκοστός ψαλμός, το πασχάλιο αρνίο και το αίμα του Χριστού

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

You will sprinkle me with hyssop, and I shall be cleansed; you will wash me, and I shall be whiter than snow.

Dear faithful, the subject of our evening talks during Holy and Great Lent is Psalm 50, one of David’s most beautiful psalms, a psalm of repentance. In our first talk, we said a little about David by way of introduction. He was a shepherd boy whom God took from the sheepfold and made a king. And God made him a prophet too: David foretold in detail the life of our Lord Jesus Christ, especially his holy Passion and the Resurrection.

We then said that David stands like a beggar at the gate of God’s mercy, asking for that mercy. He asks the Lord for more than mercy alone: he asks for great mercy.

The great mercy. We said that, out of a thousand people, only one asks for the great mercy. The lesser mercy, as we explained at length, is the material blessings God gives even to unbelievers and atheists. He makes the sun rise on the righteous and the unrighteous alike. But the great mercy is rare: it is the forgiveness of sins, which God grants through the Mystery of Holy Confession. We also said that when David committed his two terrible sins, breaking God’s commandments, “You shall not commit adultery” and “You shall not murder,” he had no sense of what he had done. A drunken man may break things, even kill, and when he wakes up, he cannot remember what he did while drunk. Sin is like that: it intoxicates a person, and in that state he does not know what he is doing. In the intoxication of the flesh and of sin, David did not know what he was doing. Then he awoke from his stupor, from his deep sleep. How did he wake up? Through Nathan’s preaching. As we explained, where there is preaching, metanoia, repentance, and confession follow. David awoke and became aware of his sins. He fell to his knees. He would rise at midnight and weep, soaking his pillow with his tears, and recite Psalm 50: “Have mercy on me, O God, according to Your great mercy.” His sin was now before him; he could see it clearly and was growing more deeply aware of it.

And David became more deeply aware of his sins. As he reflected on them, he saw that the source of sin lay in the corruption of human nature, in ancestral sin. So David groaned and said, “For behold, I was conceived in iniquities, and in sins my mother conceived me.”

We explained these things, my dear people, in earlier sermons. I am simply reminding you of what we said. Now let us go on. What does the next verse say?

I have given you the text. The next verse says, “You have loved truth; you have revealed to me the hidden and secret things of your wisdom.” What do these words mean? Please listen carefully.

Pay attention, because our Church has easier lessons and harder ones. You have listened to sermons for so many years now, so you should be able to understand even the more difficult things our holy Church teaches. So what are these secret and hidden things? “You have made them known to me, my God. I thank You for revealing to me what was secret and hidden.”

How shall we interpret this passage? Please pay attention. I will give you an example. You are here in this beautiful church. Before it was built, this beautiful church existed. It existed? How did it exist? It existed. “What a strange thing you are saying! What an extraordinary thing, to say that this church existed before it was built and stood as it does now!” The other day, a gentleman came from far away and was astonished. He did not expect to find such a beautiful church. Everyone admires it. Even visitors and tourists take photographs and bring them home. Yet I tell you, this church was built in 1972. There is the date.

But I tell you that the church existed before that. I am not making this up. Where did it exist? Who can answer? I’ll give you a gold coin! Where was it? In the architect’s mind. It existed in the mind of the architect, an excellent architect who is still living in Athens.

We asked him to make a beautiful design. He spent whole nights drawing the church on paper. The church was built according to that plan. Afterward came the builders, the carpenters, and all the other workers.

They built this church according to the plan, and now we see this beautiful building. So the church first existed in the architect’s plan, and afterward it became a reality. What am I trying to say? What is this church? It is next to nothing.

Compared with a far more beautiful temple! What is that more beautiful temple? How foolish are these atheist leaders who say that if they demolish the churches, religion is finished. Let them demolish all the churches; let them leave not a single stone. Let them turn this church into an entertainment center, a disco, whatever they please. Let them demolish all the churches. There is one temple they cannot demolish. There is one chandelier they cannot take down. And its chandelier is not like this one, with forty candles. Its chandelier lights up the heavens: the stars in the sky, millions of them. Who can reach those stars and put them out? They shine forever and ever. So the universe is a temple, a real temple. This church first existed in the architect’s mind.

In the same way, the whole universe was in the Creator’s mind before it came into being. The world existed in God’s mind from the foundation of the world, as we hear in the Gospel. And little by little it came into being. Over how long? Six days, six months, six years, six thousand years, millions of years? Scripture does not tell us.

Over thousands of years, the whole plan of creation unfolded. God himself brought this work of creation into being: a plan for the sun, a plan for the moon, a plan for the stars, and a plan for the comets.

A plan for the trees, the rivers, and the ant. Just take a tiny ant and try to make one yourself! A plan for the bee, for the flowers, for every little thing. Everything has its plan, and according to that plan things come into being and recur in this world.

From the day we were born, we have lived among these things, close to our homes. Yet neither our parents, nor our teachers, nor our priests opened our eyes to see the wisdom of God and praise him.

So sit down tonight and think about how old you are: twenty, thirty, forty, fifty, sixty, seventy. Look back over your life, and you will see, you will see the details.

Details, little things, seemingly insignificant events. Yet those very events turn out to be of great importance in your life. Every event, large or small, even the tiniest, brings to mind what the Gospel says: “Even the hairs of our heads are numbered.” Listen: does the Gospel mean that God cares about hairs? What do the hairs stand for? The little things, the details, the seemingly insignificant details. Look closely at your life, and you will see.

You will see that small events in your life played an important part in how your life unfolded. But a person can be blind and fail to see, deaf and fail to hear God’s voice speaking through those very details.

There is a plan for each person, and we will see that plan clearly in the world to come. Then every one of us will stand amazed at God’s wisdom and at all the ways he worked for our salvation.

God also has a plan for all humanity, a plan He has had since the foundation of the world. As you heard tonight in the beautiful hymns sung by the chanters here, God knew that man would go astray.

Before man fell, God knew that he would fall. And from the foundation of the world, God had his plan: God would save humanity through Christ, the Son of the Virgin.

God revealed this plan. David says, “O Lord, behold, You have loved truth; You have made known to me the hidden and secret things of Your wisdom.” Let us look at these words now. He is saying, “O Lord, You revealed the plan You had to save humanity.”

How did You reveal it? Just as a teacher takes a child’s little hand and guides it across the board to write A and B, while the child’s hand trembles, so God wrote his signs upon the board of history. Through them he revealed this great event from the foundation of the world.

So God wrote his signs upon the board of history, revealing this great event planned from the foundation of the world. He foretold it through a succession of prophets who came into the world and cast flashes of light into humanity’s dark places.

He also revealed it through many events that were types, signs pointing ahead. What do I mean by types? This is difficult to explain. How can I help you understand? You see, there are events in the Old Testament that serve as types: they foretell the salvation of humanity.

Let me explain one such type. As you know, we Greeks spent four hundred years in bondage to the Turks, waiting for the glorious day of our deliverance and freedom.

Likewise, the Jews too were slaves for four hundred years, under the authority of the Pharaohs, the kings of Egypt. They suffered terribly during those four centuries of bondage. But God had a plan for them. Through whom was God’s plan for the salvation of the Jews revealed? Through Moses. Moses came and revealed God’s plan. God told Moses, “Tomorrow I will set the people free.” That very night, every Jewish household was to get ready. After four hundred years of slavery, their bondage was about to end, and the bright sun of freedom would rise for them. “Tomorrow your sufferings will end. But today, today you must prepare.” This was what God told them. And what did that preparation involve? They were to prepare according to His command.

Moses commanded that every household be made clean: they were to wash and clean the whole house, sweeping and washing everything. Then each family was to take a lamb, a year-old lamb, and slaughter it.

They would collect the blood in a basin. Then they would take a sprig of what they called hyssop and use it with the basin. It is like oregano, or rather, like basil. You know how the priest uses basil when he performs the blessing of water; without basil, the blessing of water cannot be performed. So he told them to take some, to cut some oregano, to cut some hyssop.

They were to cut some hyssop, the kind that grows in the Holy Land, in Palestine, and tie it to a reed. Then they were to sprinkle the whole house with it and, more importantly, mark the doors and doorposts of their houses in red.

They were also told to eat the lamb, but to take great care. The Jews observe this even today: they were to eat the lamb without breaking a single bone. They ate the meat, but left the bones untouched.

God commanded all this. The Israelites obeyed. They cleaned their houses, washed their clothes, prepared themselves, slaughtered the lamb, sprinkled the whole house with hyssop, marked the doorposts, and waited for God’s mercy.

And that night, calamity struck like a thunderbolt: the angel of the Lord came down. Every house he found marked with blood was spared entirely.

But the houses without the mark of blood were the houses of the Egyptians. The angel entered them and killed the firstborn sons of the Egyptians. There was mourning and lamentation.

...and cries of mourning were heard throughout Egypt, in palaces and huts and in every Egyptian home. After this last plague, the tenth plague, Pharaoh finally signed the decree setting them free. That night the Jews set out for their homeland. This is Passover. This is the Passover of the Jews. And to this day, wherever Jews live, they celebrate Passover.

Even today, the Jews observe Passover with ten people, no fewer. If there are five in a household, they seek others to make ten. They slaughter the lamb and eat it without breaking a bone, keeping this custom as they received it. This is the Jewish Passover. But that Passover is a type, a sign pointing ahead to another Passover: our own.

It is a foreshadowing, a type. Think of walking in the sunlight and seeing your shadow appear. The shadow is not the person; it is only a shadow. The person is the reality.

The reality to which it points is the Passover of the Christians, the Pascha we celebrate. So that we would not celebrate it together with the Jews, the First Ecumenical Council decided that Christians would celebrate Pascha on the first Sunday after the full moon following the spring equinox.

And so we celebrate it this way: our Church has never wanted our Pascha to coincide with the Jewish Passover. But why am I telling you this? Because here in the psalm I notice a detail. Think of an icon: the painter takes up a brush and paints, adding the fine touches we call details. And those details matter.

When details are missing, a picture loses its meaning. Here, too, there is a detail. Which one? We spoke of the hyssop, did we not? Hyssop, hyssop, it is right here in the verse.

O my God, what wonders You have hidden in Your divine Word! “You will sprinkle me with hyssop, and I shall be cleansed; You will wash me, and I shall be whiter than snow.” But before I speak about that, I must tell you another detail of the Jewish Passover.

We said that the Jews left the lamb’s bones untouched. They pulled the meat away with their hands. They roasted it, and there was another detail in the way they did so: they placed it on two pieces of wood in the shape of a cross, one across and one upright. The unbroken bones, too, were a type pointing to something else. The lamb they sacrificed was a shadow of another lamb, the true Lamb.

Who is the true Lamb, the divine Lamb, the Lamb who was slain in the Apocalypse (Book of Revelation)? He is our Lord Jesus Christ.

John the Forerunner looked upon him and was struck by his beauty and majesty. Then he spoke those momentous words: “Behold, the Lamb of God, who takes away the sin of the world.” He is the Lamb of God.

The lamb, then. Just as the lamb of the Hebrews was sacrificed for their deliverance, so the Lamb of God, our Lord Christ, is sacrificed. And here is one detail. What detail? Listen.

We hear that on Friday evening, when the soldiers learned that the dead had to be buried before sunset and could not be left on the crosses, they took their axes and went up to the crosses on Golgotha. They found that both thieves were still alive, the one on the left and the one on the right. So they broke their bones with their axes, and the thieves died. But they did not touch Christ, because “not a bone of His shall be broken.” “Not a bone of His shall be broken.” “Not a bone of His shall be broken.” They did not break a single bone. What does this mean? The prophecy was fulfilled, the prophecy expressed in that type, that foreshadowing, was fulfilled. The lamb was a type, though they could not understand what it pointed to. To this day, the Jews eat their lamb without breaking its bones. Ask them why they do this, and they do not understand. What the Jews do not understand, we Christians understand.

When we hear on Great Friday, “And the Scripture was fulfilled: Not one of His bones shall be broken,” that detail too had been written down. It had been foreshadowed from the foundation of the world, along with other details of great importance.

Hyssop, then. Hyssop! What else does it tell us? When you go home today, open the Gospel, the Gospel of John, chapter 19, verse 29. There you will see the hyssop.

Hyssop appears on Great Friday. How does it appear there? Yet we look without seeing and hear without understanding. We listen and chant these words without grasping their depth and height.

It says there that, when Christ was crucified, darkness came over the earth from the sixth hour to the ninth: from noon until three in the afternoon. Even the sun grew dark. The sun itself seemed ashamed.

For three hours it ceased to light the earth, and darkness covered it. Then, out of that darkness, Christ’s voice was heard: “Eli, Eli, lama sabachthani? My God, my God…” These are difficult words. I have tried to interpret them in a book I published, Toward Golgotha.

Please read the fuller explanation there, or rather, my attempt at an explanation, for who can fully interpret these words of Christ? The Jews standing below understood nothing.

But someone said, “He’s calling Elijah. He’s calling Elijah to come down and save him.” A little later Christ said, “I thirst.” Who is thirsty? Who is thirsty? God is thirsty; the God-Man, Christ, is thirsty. He who made the rivers, the lakes, and the seas can command them in an instant. He can even make them dry up or turn the rivers aside. Ungrateful man! He can turn the rivers aside, as a prophet says.

A prophecy speaks of people going out and pressing their tongues against the rocks, licking the rocks in search of water. Water, just a little water! Bread, just a little bread! How ungrateful we are when we fail to give thanks to God.

Then came the words, “I thirst.” A compassionate soldier heard Him. Near the Cross stood a vessel full of sour wine, which they used to dull the pain.

The soldier took a sponge and dipped it into that vessel of sour wine. Then he fastened the sponge to hyssop and offered it to Him, as the Gospel says. Think of a sprig of basil or oregano: they raised the sponge on the hyssop to Him. When you hear this, you cannot help saying, “My God, how true our faith is!”

And how ungrateful we are, we priests who are so small and so far from all this! A person would have to be made of stone not to feel the greatness of these countless details, all pointing ahead to this great Mystery in God’s plan for the world. And here is the hyssop. David prophesies this very detail.

Lord, nothing I do can save me. I may kneel in prayer, use my prayer rope, wear my body down until I am skin and bones, or go into the desert like Saint Mary of Egypt, whom we commemorated today, and live there for fifty years.

Still, I can do nothing to save myself. Hyssop, Lord, hyssop! You tasted the sour wine upon the Cross when a soldier offered You the sponge on the hyssop. “You will sprinkle me with hyssop, and I shall be cleansed; I shall be whiter than snow.” Though I am black as a raven’s feathers, I shall become whiter than the snow now lying on our mountaintops.

My brothers and sisters, “You will sprinkle me with hyssop, and I shall be cleansed; You will wash me, and I shall be whiter than snow.” I do not know whether my poor words have given you a glimpse of the greatness of our faith, foretold by the prophets some fifteen hundred years beforehand.

Lord, it came to pass when the Son of the Virgin came into this world and was crucified. I will finish with a story I read when I was younger. I remember enough of it to show you what those words mean: “You will sprinkle me with hyssop, and I shall be cleansed; You will wash me, and I shall be whiter than snow.” An ascetic lived in a monastery, and there the devil troubled him. Do not imagine that going to a monastery puts you beyond temptation. Wherever you go, this world has its snares.

As Saint Anthony saw, the earth is full of snares. Wherever you go, whether you remain unmarried or marry, whether you go to Africa, the Ural Mountains, the Himalayas, the moon, or the stars, you take yourself with you. A turtle carries its shell wherever it goes; the shell is attached to it. It is just the same with us. Wherever we go, we carry with us human wickedness, which has become part of us, and all sorts of other things. That is what Gregory of Nyssa says. So Satan was tempting this ascetic, and the man said, ‘My God...’

“I came to this monastery to find stillness,” he thought. But what did Satan do? He tormented him terribly, saying, “You will not be saved. All your prayers with the prayer rope are for nothing, all your fasting and prayers, all your efforts.”

“It is over. You will not be saved; you will go to Hell.” The monk was grieved. One night at midnight, Satan said to him, “Monk, why are you praying? You are lost.”

“You’re lost, lost! You’ll go to Hell,” he said. “Why will I go to Hell? I know my sins.” Satan gave the monk a sheet of paper to write on. “Take a pencil and write. On such and such a day, at such and such an hour, did you commit this sin?” “Yes, yes,” said the monk. “Write it down.” “On such and such a day, at such and such an hour, in such and such a place, did you commit another sin?” “Yes.” “And on such and such a day, at such and such an hour, did you commit yet another sin?” “Yes.”

The monk wrote down his sins: “On this day, at this hour, you committed this sin; on another day, you committed that one.” He went on like this two or three hundred times, until the paper was filled with sins. Satan had watched the man’s outward life and recorded his falls.

“Well,” he says, “after all those sins, you cannot be saved. Hell awaits you.” The monk was plunged into penthos, mourning for his sins, and began to weep. “My God, my God, my God, Satan has reminded me of all my sins and plunged me into despair.” At that moment, the ascetic saw a vision. He saw a vision.

What did he see? He saw Christ crucified on Great Friday descending from heaven, radiant as the sun. A single drop of blood fell from the wounds in His hands onto the devil’s papers. It wiped away every sin written there, every one, and the paper became white as snow.

Glory to You, O God! The blood of Jesus Christ cleanses us. It is like a Jordan River

in which millions of souls are washed. This is our faith, my dear Christians. Tonight I, your sinful and unworthy servant, have explained a few details of its greatness to you.

And so, as I finish: Lord, You have revealed to me the hidden things of Your wisdom. Sprinkle me with hyssop, and I shall be cleansed; wash me, and I shall be whiter than snow.

Ῥαντιεῖς με ὑσσώπῳ καὶ καθαρισθήσομαι· πλυνεῖς με καὶ ὑπὲρ χιόνα λευκανθήσομαι.

Θέμα, ευσεβές εκκλησίασμα, θέμα των εσπερινών ομιλιών της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής είναι ο Πεντηκοστός Ψαλμός, ένας από τους ωραιότερους ψαλμούς του Δαβίδ, Ψαλμός Μετανοίας. Σε αυτόν επάνω τον ψαλμό ομιλούμε και στην πρώτη ομιλία που κάναμε είπαμε εισαγωγικώς λίγα λόγια για τον Δαβίδ, ότι ο Δαβίδ ήταν ένα τσοπανόπουλο, ένας βοσκός που τον πήρε ο Θεός από τη μάντρα, από το μαντρί και τον έκανε βασιλιά, και όχι μόνο βασιλιά τον έκανε αλλά και προφήτη που με λεπτομέρειες προεφήτευσε τον βίον του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού και ιδιαίτερα τα Σεπτά Πάθη και την Ανάσταση.

Είπαμε κατόπι ότι ο Δαβίδης σαν ζητιάνος στέκεται στην πόρτα, στην πύλη του ελέους του Θεού και ζητεί το ελεός του, το ελεός του Κύριε και ζητεί όχι απλώς το έλεος του Θεού αλλά το Μέγα Έλεος.

Το μεγάλο έλεος. Είπαμε ότι μέσα σε χίλιους ανθρώπους ένας ζητεί το μεγάλο έλεος. Το μικρό έλεος, είπαμε, το εξηγήσαμε διά πολλών, είναι τα υλικά αγαθά τα οποία χορηγεί ο Θεός και σε αυτούς τους απίστους και αθέους ακόμα, που ανατέλλει τον ήλιο επί δικαίους και αδίκους. Αλλά το μεγάλο έλεος είναι σπάνιο, είναι η συγχώρεση των αμαρτημάτων την οποία χορηγεί ο Θεός διαμέσου του μυστηρίου της Ιεράς Εξομολογήσεως. Είπαμε κατόπιν ότι ο Δαβίδ, όταν ημάρτησε τα δύο φοβερά του αμαρτήματα, ότι παρέβη την εντολή του Θεού «μοιχεύσεις» και παρέβη την άλλη εντολή του Θεού «φονεύσεις», όταν διέπραξε, λέγω, τα δύο αυτά μεγάλα αμαρτήματα, δεν είχε καμία συνείδηση, συναίσθηση. Σαν το μεθυσμένο που κάνει, που σπάει, σκοτώνει, κάνει, και μετά όταν ξυπνήσει δεν θυμάται τι έκανε στο μεθύσι του, έτσι γίνεται η αμαρτία, ένα μεθύσι είναι, μεθάει ο άνθρωπος και πάνω στη μέθη του ο άνθρωπος δεν ξέρει τι κάνει. Και πάνω στη μέθη της σαρκός, της αμαρτίας, ο Δαβίδ δεν ήξερε τι έκανε και κατόπιν ξύπνησε από τον λήθαργό του, από τον ύπνον τον βαθύτατο. Ξύπνησε. Πώς ξύπνησε; Με το κήρυγμα του Νάθαν, που εξηγήσαμε και είπαμε ότι όπου είναι κήρυγμα, εκεί μετάνοια και εξομολόγηση. Ξύπνησε ο Δαβίδ, συναισθάνθηκε τα αμαρτήματά του, έπεσε στα γόνατα, σηκωνόταν τα μεσάνυχτα, έκλαιγε, εμούσκευε το προσκεφάλαιόν του με τα δάκρυά του και έλεγε τον πεντηκοστό ψαλμό: «Ελέησόν με, ο Θεός, κατά το μέγα έλεός σου». Ήταν πια μπροστά του η αμαρτία του, ενώπιόν του ήταν η αμαρτία και συνεισφέρει.

και συναισθανόμενος βαθύτερα τα αμαρτήματά του. Ακόμα δε, φιλοσοφώντας, σκεπτόμενος, έβρισκε ότι η πηγή της αμαρτίας είναι η διαφθορά της ανθρωπίνης φύσεως, είναι το προπατορικό αμάρτημα και γι' αυτό ανασυστέναζε ο Δαβίδ και έλεγε ότι «Ἰδοὺ γὰρ ἐν ἀνομίαις συνελήμφθην καὶ ἐν ἁμαρτίαις ἐκίσσησέν με ἡ μήτηρ μου».

Αυτά τα εξηγήσαμε, αγαπητοί μου, στα προηγούμενα κηρύγματα. Απλώς δίνουμε μια περίληψη των ομιλιών που κάναμε στα προηγούμενα κηρύγματα. Και τώρα προχωρούμε, αγαπητοί. Τι λέει ο άλλος στίχος, ο παρακάτω στίχος;

Σας έχω δώσει το σχετικό κείμενο. Λέει λοιπόν παρακάτω ότι η αλήθεια είναι η γάπη σας τὰ ἄδηλα καὶ τὰ κρύφια τῆς σοφίας σου ἐδήλωσάς μοι. Τι σημαίνουν τα λόγια αυτά; Θέλω να προσέξετε.

Προσέξετε γιατί η Εκκλησία μας έχει εύκολα μαθήματα αλλά και δύσκολα μαθήματα, και εσείς τώρα που ακολουθείτε τόσα χρόνια κηρύγματα πρέπει να είστε εις θέση να εννοείτε και τα δυσκολότερα μαθήματα που διδάσκει η Αγία μας Εκκλησία. Λέγει λοιπόν ότι ποια είναι αυτά τα κρύφια και άδηλα; Και δήλωσάς μου, Θεέ μου, σε ευχαριστώ γιατί μου εφανέρωσες τα κρύφια και άδηλα.

Ανάληψη, Ευαγγελισμός, Βασιλεία των Ουρανών, Γέννηση της Θεοτόκου, Διάδοχος Φωτικής, Ευαγγελισμός, Ησύχιος ο Πρεσβύτερος, Ευαγγελισμός, Ευαγγελισμός. Δεν περίμενα να βρεις τη χρόνια να είναι τόσο ωραίος ο Ναός. Όλοι των Καμαρώνων και ξένοι ακόμα και τουρίστες που έρχονται παίρνουν φωτογραφίες και τις πάνε στον τόπο τους. Και όμως λέγω ότι ο Ναός αυτός που κάποτε, να εδώ η ημερομηνία είναι, 1972 κάναμε τα 1 και 9, τότε έγινε ο Ναός. Θεέ μου σε ευχαριστώ γιατί μου επανέρωσες τα κρύφια και άδειλα. Πώς θα το εμεινεύσουμε το χωρίον αυτό. Σας παρακαλώ προσέξατε. Θα σας φέρω ένα παράδειγμα. Βρίσκεστε εδώ στον ωραίο ναό. Αυτός ο ωραίος ναός πρωτού να χτιστεί υπήρχε. Υπήρχε πως υπήρχε. Υπήρχε. Περίεγο πράγμα δεν λες τώρα. Παράξενο πράγμα δεν λες. Ότι ο ναός αυτός πρωτού να χτιστεί και να προσευστεί όπως είναι. Και προχτές ήρθε κάποιος κύριος μακρινά και έμεινε έτσι κατάπληκτος. Δεν περίμενε να βρει στη χρόνια ένα τόσο ωραίο ναό. Όλοι τον καμαρώνουν και ξένοι ακόμα και τουρίστε που έρχονται.

Αλλά εγώ σας λέγω ότι υπήρχε πρώτα ο Ναός, δεν επηρεύω το θέμα αυτό, υπήρχε. Πού υπήρχε; Ποιος θα απαντήσει; Δώσω μια λίρα. Υπήρχε πού; Στη σκέψη του αρχιτέχτονος. Υπήρξε μες στη σκέψη του αρχιτέχτονος, που ζει ακόμα κάτω στην Αθήνα, ένας έξοχος αρχιτέχτονας.

Τον παρακαλέσαμε να κάνει ένα ωραίο σχέδιο. Και αυτός εκάθεσε νύχτες ολόκληρες και σχεδίασε το ναό. Επάνω στο χαρτί. Και επάνω στο σχέδιο αυτό του μηχανικού έχει χτιστεί η εκκλησία. Ήρθαν κατόπιν οι οικοδόμοι, οι χτίστες, οι ξυλουργοί και όλοι οι άλλοι εργάτες, οι διάφοροι εργάτες.

Και βάσει του σχεδίου έκτισαν το ναό αυτόν και παρουσιάζεται αυτός ο ωραίος ναός. Υπήρχε λοιπόν στο σχέδιο του αρχιτέκτονος ο ναός και κατόπιν ο ναός αυτός επραγματοποιήθηκε στα 200. Τι θέλω να πω; Τι είναι αυτός ο ναός; Ένα μηδέν είναι, ένα τίποτα είναι.

Ευχή, Που δεν μπορούν να τον ξεκρεμάσουν. Και πολυέλαιος, όχι με 40 κεράκια όπως είναι ο πολυέλαιος αυτός, αλλά πολυέλαιος που φωτίζει τους ουρανούς, είναι τα άστρα του ουρανού. Εκατομμύρια άστρα. Ποιος μπορεί να τα αγγίξει τα άστρα αυτά, να τα σβήσει; Φωτίζουν, εννοεί, τα άστρα των γύριων εις αιώνας αιώνα. Το σύμπαν, λοιπόν, είναι ναός, πραγματικός ναός. Και αυτό, λοιπόν, όπως εδώ ο ναός αυτός υπήρχε πρώτα στη σκέψη του αρχιτέκτονος. Έξι λίτρα. πιο μπροστά σε ένα ωραιότατο ναό ποιος είναι ο ωραιότατος ναός πόσο ανόητη είναι αυτή η άθρη η γιστέ που λένε τάχατες ότι άμα γκριμίσουν τους ναούς πάει η θρησία άμα γκριμίσουν όλους τους ναούς ας μην αφήσουν ούτε ένα λιθάρι Και εδώ που είναι ο ναός θα το κάνουν κέντρο, κέντρο, δισκοτέξ, ό,τι θέλουν να το κάνουν. Ας γκρεμίσουν όλους τους ναούς. Υπάρχει ένας ναός που δεν μπορεί να τον γκρεμίσουν. Υπάρχει ένας πολυέλεος που δεν μπορούν να τον ξεκρεμάσουν. Και πολυέλεος όχι με 40 κεράκια όπως είναι ο Πολυέλεος.

Έτσι και το σύμπαν ολόκληρο ήταν στη σκέψη του Δημιουργού, μέσα στη σκέψη του Δημιουργού, προτού να γίνει το σύμπαν. Από καταβολής κόσμου, που ακούμε στο Ευαγγέλιο, υπήρξε μέσα στη σκέψη του Θεού ο κόσμος και σιγά σιγά, σε πόσα χρόνια; Έξι μέρες, έξι μήνες, έξι χρόνια, έξι χιλιάδες χρόνια, εκατομμύρια; Δεν μας καθορίζει η Γραφή.

Μέσα σε χιλιάδες χρόνια εξελίχθηκε όλο το σχέδιο αυτό της δημιουργίας. Επραγματοποιήθηκε από τον ίδιο τον Θεό το έργο αυτό της δημιουργίας. Σχέδιον για τον ήλιο, σχέδιον για τη σελήνη, σχέδιον για τα άστρα, σχέδιον για τους κομήτες.

Σχέδιον για τα δέντρα, σχέδιον για τα ποτάμια, σχέδιον για το μυρμήγκι. Ένα μερμηνγάκι μάστε με μερμηνγάκι, άντε να το φτιάσετε με μερμηνγάκι Αντίχριστος, ασύρματος, σχέδιο για τη μέλισσα, σχέδιο για τα λουλούδια, σχέδιο για ένα μικρό, για όλα οι σχέδιοι, βάσει σχεδίου και βάσει σχεδίου γίνονται και επαναλαμβάνονται στον κόσμο αυτόν.

Ευχή, Και έτσι μάθαμε από τη μέρα που γεννηθήκαμε κοντά στα σπίτια μας, δεν μας άνοιξαν τα μάτια ούτε οι γονείς, ούτε οι δάσκαλοι, ούτε οι παπάδες, να βλέπουμε τη σοφία του Θεού και να υμνούμε τον Θεό.

Τι; Κάθεσαι κάτω λοιπόν απόψε και σκέψου πόσα χρόνια έχεις, 20 χρόνια, 30 χρόνια, 40 χρόνια, 50 χρόνια, 60 χρόνια, 70 χρόνια. Ρίψε μια ματιά στη ζωή σου την περασμένη και θα δεις, θα δεις λεπτομέρειες.

Λεπτομέρειες, κάτι λεπτομέρειες, κάτι ασήμαντα γεγονότα που δεν έχουν καμιά σημασία, και όμως είναι τα ασήμαντα γεγονότα που αποδεικνύουν τα πράγματα ότι έχουν μεγάλη σπουδαιότητα για τη ζωή σας. Όλα τα γεγονότα, μικρά και μεγάλα, και τα ελάχιστα ακόμα, είναι εκείνο που λέει το Ευαγγέλιο: «Και οι τρίχες της κεφαλής μας είναι μετρημένες». Ακούστε, λέει το Ευαγγέλιο, ενδιαφέρεται για τις τρίχες; Τι θα πει τρίχες; Τα μικρά, λεπτομέρειες, ασήμαντες λεπτομέρειες, εξετάσεις θα δείτε.

Βλέπετε ότι κάτι μικρά γεγονότα της ζωής σας έπαιξαν σπουδαίο ρόλο για την εξέλιξη της ζωής σας. Αλλά ο άνθρωπος είναι τυφλός και δεν βλέπει, είναι κουφός και δεν ακούει την φωνή του Θεού που ακούεται μέσα στη λεπτομέρεια του.

Υπάρχει λοιπόν σχέδιο για τον κάθε άνθρωπο και αυτό το σχέδιο θα το δούμε καθαρά στον άλλο κόσμο. Που τότε θα δούμε ο καθένας να μένουμε κατάπληκτοι μπροστά στη σοφία του Θεού, ο οποίος μεταχειρίστηκε όλα τα μέσα δια σωτηρία του ανθρώπου.

Σχέδιον ακόμα έχει ο Θεός από καταβολής κόσμου δι' ολόκληρη την ανθρωπότητα. Διότι, όπως ακούσατε απόψε και στα ωραία αυτά που έψαλλαν οι ψαλτάδες εδώ, ότι ο άνθρωπος επλανήθη, το εγνώριζε αυτό ο Θεός.

Προτού να πέσει ο άνθρωπος, εγνώριζε ο Θεός ότι θα πέσει ο άνθρωπος. Και είχε το σχέδιό του από καταβολής κόσμου. Και το σχέδιόν του ήτο ότι διαμέσου του Υιού της Παρθένου θα έσωζε την ανθρωπότητα ο Χριστός.

Το σχέδιο λοιπόν αυτό το εφανέρωσε ο Θεός. Κύριε, λέει, ἰδοὺ γὰρ ἀλήθειαν ἠγάπησας τὰ ἄδηλα καὶ τὰ κρύφια τῆς σοφίας σου ἐδήλωσάς μοι. Να αγγίξουμε τώρα το ρητό αυτό. Ότι, Κύριε, λέει, αυτό που είχες μέσα στο μυαλό για να σώσεις την ανθρωπότητα, το εφανέρωσες.

Πώς το εφανέρωσες; Όπως ο δάσκαλος παίρνει το χεράκι του παιδιού και πάνω στον πίνακα γράφει το Α και γράφει το Β, και τρέμουν τα χεράκια του παιδιού να γράψει το Α και το Β, έτσι και πάνω στον πίνακα της ιστορίας έγραψε ο Θεός τα σημάδια του, με τα οποία εφανέρωσε το μέγα αυτό γεγονός από καταβολής κόσμου.

Έτσι και πάνω στον πίνακα της ιστορίας έγραψε ο Θεός τα σημάδια του, με τα οποία εφανέρωσε το μέγα αυτό γεγονός από καταβολής κόσμου. Προανήγγειλε το γεγονός αυτό δια σειράς προφητών, οι οποίοι παρουσιάσανε στον κόσμο, οι οποίοι ρίξανε φωτοβολίδες επάνω στα σκοτεινά μέρη της ανθρωπότητας.

Το εφανέρωσε ακόμα δια γεγονότων, δια γεγονότων ποικίλων, τα οποία ήσαν τύποι. Να πάμε τώρα, θα πει τύποι. Πάμε τώρα, είναι δύσκολο πάνε σε μείο. Πώς να σας τορμηνέψω, πώς να σας δώσω καταλάβετε Βλέπετε ότι υπάρχουν γεγονότα στην Παλαιά Διαθήκη τα οποία είναι τύποι, προαναγγέλλουν το γεγονός αυτό της σωτηρίας του ανθρώπου.

Να το εξηγήσουμε. Ένας τύπος ήταν και ο εξής. Όπως ξέρετε, όπως εμείς οι Έλληνες 400 χρόνια ήμασταν σκλάβοι, σκλάβοι στους Τούρκους, και περιμέναμε τη λαμπρά μέρα της λυτρώσεώς μας, της ελευθερίας μας,

Βασιλεία των Ουρανών, Γέννησης της Θεοτόκου, Διάδοχος Φωτικής, Ευαγγέλιο, Ευαγγελισμός, Ησύχιος ο Πρεσβύτερος, Ευαγγέλιο, Ευαγγελισμός. Απεκάλυψε το σχέδιο του Θεού και είπε στο Μωυσή ο Θεός ότι αύριο θα ελευθερώσω τον λαό. Αύριο, απόψε να ετοιμαστούν όλα τα σπίτια, τα Ιουδαϊκά σπίτια, γιατί μια σκλαβιά που εβάσταξε 400 χρόνια θα ετελείωνε πλέον και θα έτελλε ο λαμπρός ήλιος ελευθερίας για τους Ιουδαίους. Αύριο τελειώνουν τα βάσανά σας. Αλλά σήμερα, σήμερα θα προετοιμαστείτε. Και τους είπε ο Θεός. Και ποια ήταν η προετοιμασία; Η προετοιμασία ήταν σύμφωνα με την εντολή. ότι και κάτω οι Ιουδαίοι ήσαν για αυτοί 400 χρόνια σκλάβοι. Σκλάβοι κάτω από την εξουσία των Φαραώ, των βασιλέων της Αιγύπτου και υπέφρον τα μέγιστα κάτω στη σκλαβιά αυτή την απέραντον των 4 αιώνων. Είχε σχέδιον ο Θεός όμως για αυτούς. Και το σχέδιον του Θεού για τη σωτηρία των Ιουδαίων εφανερώθηκε δια Τίνος, εφανερώθηκε δια του Μωυσέως. Ήρθε ο Μωυσής και ο Μωυσής απεκάλυψε το σχέδιον του Θεού. και είπε στον Μωυσή ο Θεός ότι αύριο

Υπό την εντολή του Μωυσέως ήταν ότι κάθε σπίτι έπρεπε να καθαριστεί, να πλύνουν, να καθαρίσουν όλο το σπίτι, τα πάντα να σκουπίσουν και να πλύνουν. Το δεύτερο σημείο ήταν ότι θα παίρνανε η κάθε οικογένεια ένα αρνάκι, ενιαύσιον αμνόν, ενός έτους αμνόν, θα τον έσφαζαν,

Θα μαζεύαν το αίμα σε μια λεκάνη και μετά από τη λεκάνη αυτή θα παίρνανε ένα κλαδί ύσσωπο, έτσι λέγοντανε. Είναι όπως η ρίγανη, είναι μάλλον όπως ο βασιλικός, και όπως ο παπάς όταν κάνει τον αγιασμό παίρνει το βασιλικό, και χωρίς βασιλικό δεν γίνεται αγιασμός. Έτσι λοιπόν είπε να πάρουν, να κόψουν ρίγανη, να κόψουν τον ύσσωπο.

τον Ίσοπο, αυτόν που φυτρώνει κάτω στην Αγία Γη, στην Παλαιστίνη, να κόψουν αυτόν τον Ίσοπο και τον ύσσωπον αυτόν να τον δέσουν επάνω σε ένα καλάμι και μετά αυτό να ραντίσουν όλο το σπίτι και ακόμα σπουδαιότερο, να ραντίσουν, να βάψουν με σημάδι κόκκινο τις πόρτες, τις παραστάδες των σπιτιών.

Και ακόμα τους παρήγγειλε να φάνε το αρνί, αλλά να προσέξουν, αλίμονό τους. Και μέχρι σήμερα το τελούν αυτό οι Εβραίοι. Το αρνί θα το τρώγανε χωρίς να σπάσουν κόκαλο, χωρίς να σπάσουν κόκαλο. Τρώγανε μόνο το κρέας, κόκαλο δεν πειράζανε, κόκαλο.

Όλα αυτά διέταξε ο Θεός. Και πράγματι συμμορφώθησαν οι Εβραίοι και ετοιμαστήκανε και καθάρισαν τα σπίτια τους και έπλυναν τα ρούχα τους και ετοιμαστήκανε και σφάξανε το αρνί και ράντισαν με ύσσωπο το σπίτι ολόκληρο και έβαψαν τις παραστάδες και περίμεναν το έλεος του Θεού.

Και τη νύχτα έπεσε ο κεραυνός. Τι κεραυνός; Αστροπελέκι έπεσε, τι συμφορά μεγάλη, κατέβηκε ο άγγελος Κυρίου. Και όποιο σπίτι έβρισκε να έχει τα σημάδια του αίματος, αυτό το σπίτι δεν επάθαινε τίποτε απολύτως.

Όσα όμως σπίτια δεν είχαν το σημάδι του αίματος, και αυτά ήταν τα σπίτια των Αιγυπτίων, εισήρχετο μέσα στα σπίτια ο Άγγελος. Και έσφαζε και σκότωνε όλα τα αρσενικά παιδιά, τα πρωτότοκα παιδιά των Αιγυπτίων, και θρήνος και κοπετός.

...κοπετός, ηκούσθη σ' όλη την Αίγυπτον, και στα ανάκτορα και στις καλύβες και στα σπίτια όλων των Αιγυπτίων. Και τότε πλέον ο Φαραώ υπέγραψε, ύστερα από την τελευταία αυτήν πληγή, την δεκάτη πληγή, υπέγραψε το διάταγμα της απελευθερώσεώς των και οι Ιουδαίοι τη νύχτα ξεκίνησαν να αναχωρήσουν πλέον για την πατρίδα τους. Αυτό είναι το Πάσχα, είναι το Πάσχα, αυτό είναι το Πάσχα των Ιουδαίων. Λοιπόν, μέχρι σήμερα, όπου είναι οι Εβραίοι, όπου είναι οι Εβραίοι, τελούν το Πάσχα.

Και μάλιστα μετριούνται, το Πάσχα οι Εβραίοι το κάνουν με δέκα πρόσωπα, όχι λιγότερα. Αν στο σπίτι είναι πέντε πρόσωπα, προσπαθούν να βρουν κι άλλα πρόσωπα, να γίνουν δέκα. Λιγότερο από δέκα δεν επιτρέπεται να γίνει Πάσχα. Και σφάζουν τον αμνό και τον τρώγουν χωρίς να σπάσουν κόκαλο μέχρι σήμερα, και το τηρούν απαραλλάκτως. Και αυτό είναι το Ιουδαϊκό Πάσχα, αλλά αυτό το Ιουδαϊκό Πάσχα είναι ο τύπος ενός άλλου Πάσχα, το δικό μας Πάσχα.

Επιτύπωση, δηλαδή είναι όπως να περπατάς και όταν είναι ήλιος σχηματίζεται η σκιά σου. Η σκιά δεν είναι ο άνθρωπος, σκιά είναι μια σκιά, ο άνθρωπος είναι ο άνθρωπος.

Ευαγγέλιο, Πραγματικότητας, η δε πραγματικότητα είναι το Πάσχα των Χριστιανών, το Πάσχα που κάνουμε εμείς οι Χριστιανοί, οι Χριστιανοί το Πάσχα. Και για να μην το εορτάζουμε μαζί με τους Ιουδαίους, απεφάσισε η πρώτη Οικουμενική Σύνοδος, η πρώτη Οικουμενική Σύνοδος, να εορτάζουμε το Πάσχα των Χριστιανών την πρώτη Κυριακή μετά την πανσέληνο της εαρινής ισημερίας.

Και έχετε ορτάζομαι, δεν θέλει ποτέ η Εκκλησία μας να συμπίπτει το Πάσχα το δικό μας με το Πάσχα των Εβραίων. Μα γιατί τα λέμε αυτά τα πράγματα; Τα λέμε για τα πράγματα γιατί εδώ στον ψαλμό βλέπω μια λεπτομέρεια, μια λεπτομέρεια, όπως εικόνες, βλέπετε εικόνες, λεπτομέρειες. Ενέστη, λένε οι ζωγράφοι, παίρνει το πινέλο ο ζωγράφος και ζωγραφίζει, ζωγραφίζει ή ζωγραφίζει, και με επάνω στη λέγονται λεπτομέρειες οι βυστιδάχνοι, αλλά αυτές οι λεπτομέρειες.

Λεπτομέρειες αν λείψουν, χάνει την αξία του η εικόνα. Έτσι ακριβώς και εδώ είναι μια λεπτομέρεια. Ποια είναι η λεπτομέρεια; Είπαμε για τον ύσσωπο, δεν είπαμε; Ο Ίσοπος, ο Ίσοπος, πού είναι ο Ίσοπος, εδώ στο στίχο είναι ο Ίσοπος.

Ω Θεέ μου, ποια μεγαλεία έκρυψες στο Θείο Σου Λόγο. Ραντιζουμε Ισόπο και καταριστήσουμε, πληνίζουμε και υπερχει όλα, λευκαρθίσουμε. Αλλά προτού να σας πω γι' αυτό, πρέπει να σας πω κάποια λεπτομέρεια άλλη που ήταν στο Πάσχα των Ιουδαίων.

Είπαμε ότι οι Ιουδαίοι δεν πειράζανε κόκαλο, το μαδούσανε με τα χέρια τους, το ψητό το ψήνανε και μάλιστα το ψήνανε με άλλη λεπτομέρεια. Ούτω ψήνανε σε σταυρό, σε δύο ξύλα σταυροειδώς, σταυροειδώς, ένα εγκάρσιο και ένα κάθετο. Έτσι το ψήνανε, το ψήνανε το ψητό τους. Η λεπτομέρεια αυτή, ότι κόκαλο δεν τσακίζανε, ήταν τύπος κι αυτό άλλου. Ο αμνός που θυσιάζανε ήτο σκιά ενός άλλου αμνού, του πραγματικού αμνού.

Ποιος είναι ο πραγματικός αμνός, ο θείος αμνός, το αρνίον το εσφαγμένον κατά την Αποκάλυψη; Είναι ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός.

Ο Ιωάννης ο Πρόδρομος τον κοίταξε καλά και θαμπώθηκε από το κάλλος του και το μεγαλείο του. και είπε σημαντικά στον, είδε ο αμνός του Θεού, ο έρωτης αμαρτίας του κόσμου. Αυτός, λέει, ο αμνός του Θεού.

Ο αμνός δηλαδή. Και όπως ο αμνός των Εβραίων εθυσιάζεται για τη σωτηρία των Εβραίων, έτσι και ο αμνός του Θεού, ο Κύριος ημών Χριστός, εθυσιάζεται. Και γι' αυτό μια λεπτομέρεια. Ποια λεπτομέρεια; Την ακούμε.

Τα ακούμε. Ότι οι στρατιώτες, λέει, τη νύχτα, το βράδυ της Παρασκευής, όταν πλέον ακούσανε ότι ήταν βράδυ και έπρεπε, λέει, προτού να δύσει ο ήλιος να θάψουν τους νεκρούς, να μην είναι νεκροί επάνω στον σταυρό, πήραν τα τσεκούρια τους και πήγαν στους σταυρούς επάνω στον Γολγοθά και έφτασαν κοντά και είδαν ότι ζούσε ο ένας ληστής, ο εξ αριστερών, και ζούσε και ο εκ δεξιών, και με τα τσεκούρια τους τσακίσανε τα κόκαλά τους και τους σκότωσαν και απέθαναν. Τον Χριστό δε δεν άγγιξαν, γιατί «οστούν ου συντριβήσεται αυτού», «οστούν ου συντριβήσεται αυτού», «οστούν ου συντριβήσεται αυτού». Δεν πείραξαν κόκαλο. Τι σημαίνει τούτο; Ότι εξεπληρώθη η προφητεία, η προφητεία του τύπου εξεπληρώθη. Ο τύπος εκείνος ήταν τύπος, ότι δεν μπορεί να το καταλάβουν. Και μέχρι σήμερα οι Εβραίοι τρώνε το αρνί τους, δεν πειράζουν τα κόκαλά τους. Αν ξέρετε γιατί το κάνετε αυτό, δεν καταλαβαίνουμε. Αυτό που δεν καταλαβαίνουν οι Εβραίοι, το καταλαβαίνουμε εμείς οι Χριστιανοί.

Ανή, όταν τη Μεγάλη Παρασκευή ακούμε και λέμε και ξεπηγώθη η Γραφή και ως τούλου συντριβήσετε, δεν κι εκεί σκιακό καλό ήταν γραμμένο, ήταν από καταβολής κόσμου το λεπτομέρειο αυτή, όπως και άλλοι λεπτομέρειοι, οι σπουδότεροι λεπτομέρειοι.

Ισόπο λοιπόν, Ισόπο, και άλλη αυτό με λέει ο Ίσοπος Ανοίξτε, πάτε το μεσημέρι, το βράδυ στο σπίτι σας. Και ανοίξτε το Ευαγγέλιο, το Ιωάννη Ευαγγέλιο. Κεφάλαιο 19, στίχος 29. Και θα δείτε εκεί τον ύσσωπο.

Την Μεγάλη Πρασινική παρουσιάζει τον Ίσοπο Πώς παρουσιάζει τον Ίσοπο στην Μεγάλη Πρασινική Αλλά εμείς τυπή δεν βλέπουμε και κοφή δεν ακούμε Και έτσι τα ακούμε και τα ψάλλουμε χωρίς να εννοούμε το βάθος και το ύψος αυτών.

Λέγει εκεί πέρα ότι ο Χριστός λέει όταν σταυρώθηκε από ένας έκτησε ως ώρας ενάτησης. Από έκτης, από το μεσημέρι μέχρι το απόγευμα, τρεις η ώρα, σκότος έγινε πάνω στη γη. Και ο ήλιος σκοτίστηκε, ντράπηκε και ο ήλιος ντράπηκε ακόμα.

Να φωτίζει τη γη και τρεις ώρες έγινε σκοτάδι πάνω στη γη και σκότος. Και μέσα στο σκότος ακούστηκε πότε η φωνή του Χριστού: Ιλί, Ιλί, Λιμά, Σαββαχθονή Θεέ μου, Θεέ μου. είναι ο δυσκότρος λόγος Κάποια προσπάθεια κάνω να το ερμηνεύσω σε ένα βιβλίο που έχω εκδώσει, «Προς Γολγοθά».

Και παρακαλώ να δείτε εκεί την εκτεταμένη ερμηνεία, ή μάλλον την προσπάθεια της ερμηνείας, γιατί δεν ερμενέφτω αυτής λέξεως του Χριστού Δεν κατάλαβαν τίποτε οι Εβραίοι από κάτω.

...από κάτω. Αλλά ένας ούτε ο Ηλίας... Α, λέει, τον Ηλία φωνάζει, λέει, αυτός. Τον Ηλία, λέει, φωνάζει, να κατεβεί κάτω, να τον σώσει. Και σε λίγο ο Χριστός είπε: «Διψώ». Ποιος διψά; Ποιος διψά; Διψά; Ποιος διψά; Ο Θεός διψά, ο Θεάνθρωπος διψά. Αυτός που έκανε τα ποτάμια, τις λίμνες, τις θαλάσσες, που μπορεί σε μια στιγμή να διατάξει, δεν να διατάξει, και το μύρο να σβήσει, και μπορεί να διατάξει ακόμα να στρέψει τα ποτάμια, τα ποτάμια, χάριστε άνθρωπο, να στρέψει τα ποτάμια και να πηγαίνεις, τότε λέει κάποιο προφήτη.

Κάποια προφητεία, θα βγουν οι άνθρωποι έξω, λέει, και να κολλήσουν τις γλώσσες των στα βράχια, να γλείφουν τα βράχια για νερό, για νερό, νεράκι, νερό, νεράκι, ψωμί, ψωμάκι. Αχάριστος άνθρωπος που δεν ευχαριστεί τον Θεό.

Λοιπόν, «διψώ». Τότε, λέει, κάποιος στρατιώτης σπλαχνικός που τον άκουσε να λέει «διψώ», εκεί κοντά στο σταυρό ήταν ένα αγγείο γεμάτο ξύδι, το χρησιμοποιούσαν ως υπνωτικό, ως ένα κατασταλτικό των πόνων.

Λοιπόν, ο στρατιώτης πήρε, λέει, ένα σφουγγάρι, το βούτηξε μέσα στο αγγείον του όξους, μέσα στο δοχείο του όξους που ήταν όξος. Κατόπιν πήρε το σφουγγάρι αυτό, το τύλιξε μέσα σε ύσσωπο και «ὑσσώπῳ περιθέντες προσήνεγκαν αὐτοῦ», πήραν το σφουγγάρι όπως ήταν τυλιγμένο μέσα στον ύσσωπο, μέσα στο βασιλικό, να πούμε, μέσα στην ρίγανη, και το ύψωσαν προς τα απάνω και μόλις είπε ο Κύριος, είπε να λες: «Ο Θεός, πόσο αληθινή είναι η θρησκεία μας».

και πόσο αγαριστοί είμαθα εμείς, παπάδες ποτάτες μικροί, πόσο μακρυά είμαθα, αλλά πρέπει κανείς να είναι πέτρα, να μην αισθάνεται αυτά τα μεγαλεία, αυτές τις λεπτομέρειες, τις άπειρες λεπτομέρειες που προμηνύουν το μεγάλο αυτό μυστήριο, ότι σχεδίαζε όλο τον κόσμο, είχε ο Θεός και είναι το άματο Ισόπο, αυτό λοιπόν τον έσωπο προφητεύει εδώ ο Δαβίδ, Η λεπτομέρεια αυτή την προφητεύει.

Κύριε, δεν με σώζουν, όσα και να κάνω δεν με σώζουν. Και γονυκλισίες να κάνω και κομποσκοίνια να κάνω και τη σάρκα μου να λιώσω και σκελετός να γίνω και ξύλο να γίνω και στην έρημο να πάω σαν τη Μαρία την Αιγυπτία που εορτάσαμε σήμερα και πενήντα χρόνια να ζήσω.

Τίποτα δεν μπορώ να κάνω, δεν μπορώ να σωθώ. Ισόκο, κύριε Ισόκο, Ισόκο, Εσύ που δοκίμασες το όξος επάνω στο σταυρό, όταν στρατιώτης προσέφερε τον σπόγγο με τον ύσσωπο, ὑσσώπῳ λέει καθαρισθήσομαι καὶ ὑπὲρ χιόνα λευκανθήσομαι, θα γίνω άσπρος, μαύρος θα είμαι σαν το κοράκι, τα φτερά του κόρακα, και θα γίνω άσπρος πιο περισσότερο από το χιόνι που είναι τώρα επάνω στις κορυφές των βουνών μας.

Αδελφοί μου, ῥαντιεῖς με ὑσσώπῳ καὶ καθαρισθήσομαι πλυνεῖς με καὶ ὑπὲρ χιόνα λευκανθήσομαι. Δεν ξέρω αν με την πτωχιά μου γλώσσα προσπάθησα να σας δώσω μια εικόνα του μεγαλείου της θρησκείας μας, η οποία προβητεύτηκε προχήρια 1500 χρόνια για των προφητών.

Κύριε, να πραγματοποιείται όταν ήρθε ο Υιός της, ο Υιός της Παρθένου εδώ εις τον κόσμο και σταυρώθη. Μάλιστα, τελειώνω με ένα ανέκδοτο που είχα διαβάσει παλαιότερα όταν ήμουν νεότερος και οπωσδήποτε κάπως το θυμούμαι για να σας δώσω μια έννοια ότι ῥαντιεῖς με ὑσσώπῳ καὶ καθαρισθήσομαι πλυνεῖς με καὶ ὑπὲρ χιόνα λευκανθήσομαι, ότι ένας ασκητής έμενε σε ένα μοναστήρι, σε ένα μοναστήρι έμενε και εκεί ο διάολος... Μην νομίζετε, λέει, να πας στο μοναστήρι, όπου να πας παγίδες είναι ο κόσμος.

Ο κόσμος, όπως είδε ο Άγιος Αντώνιος, ότι είναι η γη γεμάτη παγίδες. Όπου να πας, άγαμος να γίνεις, έγαμος να γίνεις, στην Αφρική να πας, στα Ουράλια Όρη να πας, στα Ιμαλάια να πας, στα φεγγάρια να πας, στα άστρα να πας, όπως η χελώνα, όπου να πάει, φέρει μαζί της το όστρακό της, όπου να πάει η χελώνα, έχει κολλημένο το όστρακό της. Έτσι ακριβώς είναι και ο άνθρωπος. Όπου να πάει, έχει μαζί του συμπεφυκυῖαν, την ανθρωπίνην κακίαν και διάφορα. Έτσι λέει ο Γρηγόριος ο Νύσσης και λοιπά. Έτσι είναι, λοιπόν, τον πείραζε ο Σατανάς, λέει, «Θεέ μου», λέει.

Εγώ ήρθα εδώ στο μοναστήρι να ησυχάσω. Και ο Σατανάς τι του έκανε; Τον πείραζε τρομερά και του έλεγε: Δεν σώζεσαι, λέει, κρίμα στα κομποσκοίνια σου, λέει, και κρίμα στη νηστεία σου και κρίμα στις προσευχές σου και κρίμα σ' όλες τις προσπάθειές σου.

Πάει, δεν σώζεσαι, θα πας στην κόλαση. Και λυπείτο ο καλόγερος. Μια μέρα ο Σατανάς τα μεσάνυχτα του λέει: Ρε καλόγερε, λέει, τι προσεύχεσαι, λέει; Χαμένος είσαι.

Χαμένος είσαι, χαμένος, θα πας στην κόλαση, λέει. Γιατί θα πάω στην κόλαση; Ξέρω τις αμαρτίες μου. Και του έδωσε ο σατανάς ένα χαρτί να γράψει. Πάρε ένα μολύβι και γράψε. Γράψε, λέει λοιπόν ο σατανάς στον καλόγερο, την τάδε ημέρα, την τάδε ώρα έκανες αυτή την αμαρτία; Ναι, ναι, λέει ο καλόγερος. Γράψτε. Την τάδε ημέρα, την τάδε ώρα, στον τάδε τόπο έκανες άλλη αμαρτία; Ναι. Πάλι την τάδε ημέρα, την τάδε ώρα έκανες την άλλη αμαρτία; Ναι.

Την έγραψε ο καλόγερος. Την τάδε ημέρα, την τάδε ώρα, την τάδε αυτή, έκανες την ίδια άλλη αμαρτία. Έτσι συνέχισε 200 to 300 φορές και το χαρτί γέμισε από αμαρτίες καθυπαγώνωσης του σατανά, ο οποίος παρακολουθούσε τη ζωή του ανθρώπου, εξωτερικός βεβαίως, και σημείωνε τις πτώσεις του ανθρώπου.

Ε, λέει, ύστερα από αυτές τις αμαρτίες δεν σώζεσαι, η κόλαση σε περιμένει. Βυθίστηκε σε πένθος και άρχισε να κλαίει ο καλόγερος. Θεέ μου, Θεέ μου, Θεέ μου, ο Σατανάς μου υπενθύμισε όλες τις αμαρτίες μου και με βύθισε σε απελπισία. Την ώρα εκείνη είδε όραμα, όραμα είδε ο ασκητής.

Τι όραμα είδε; Είδε τον Εσταυρωμένο της Μεγάλης Παρασκευής να κατεβαίνει από τα ουράνια, λαμπρό σαν τον ήλιο, και από τις πληγές των χεριών του έπεσε μια σταλαγματιά, μια σταλαγματιά αίμα επάνω στα χαρτιά του διαβόλου και τα έσβησε όλα, όλα, και έγινε ένα άσπρο σαν το χιόνι.

Δόξα σοι ο Θεός! Το αίμα Ιησού Χριστού καθαρίζει ημάς, οι ορδάγεις ποταμών.

μέσα στον οποίο πλύνονται εκατομμύρια ψυχών. Αυτή είναι η θρησκεία μας, αγαπητοί μου χριστιανοί. Αυτό το μεγαλείο της θρησκείας μας, το οποίο μερικές λεπτομέρειες εγώ, αμαρτωλός και ανάξιος δούλος σας, σας εξήγησα απόψε.

Τελειώνοντας λοιπόν, ότι τα κρύφια και τα άδυλα, επανέρωσας με Κύριε, ραντίζουμε η σκόπο και κατανισθήσουμε, ποινίζουμε και υπερχεί όλα να ευχαριστήσουμε.