Η συγχώρηση πριν από τη Σαρακοστή και η χαρά του Χριστού

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

My dear Christians, as we were saying this morning, today, Cheesefare Sunday, is the last day of the first period of the Holy Triodion. That first period spans four Sundays.

The first Sunday is the Sunday of the Publican and the Pharisee. The second is the Sunday of the Prodigal Son. The third is Meatfare Sunday, the Sunday of the Last Judgment. The fourth is today. This brings the first period to an end.

Today is a day of preparation, for tomorrow, God willing, we will welcome the Queen as Christians should. That is what the holy books of our Church call her: the Queen, Holy and Great Lent, this forty-day fast. We must welcome her in a way worthy of Christians.

Sadly, people have managed to turn even this holy day into a day of grave sin. If you asked me which of the 365 days of the year has become the most sinful, I would say it is today.

May God have mercy on us for the sins we commit throughout the year, and especially for those we commit on this holy day. One must leave the world, going to the Holy Mountain, shutting oneself in a cave, and weeping over one’s own sins and the sins of our people.

Our people celebrate as pagans instead of Christians. They pour into the streets, and even now, in the great cities, they are giving themselves over to excess.

They run wild in Patras, Athens, Piraeus, Volos, Corfu, Kozani near us, Amyntaio, and Xino Nero. The people there are not in the church. They are outside it, celebrating, as we said, like pagans, as though this were a festival of Dionysus, Bacchus, and Aphrodite. What do they do? They wear masks that hide their faces. They dress up and change their clothes. Women dress as men, and men as women. They dance so wildly that not even monkeys, orangutans, or people living wild in the forests dance like that. They strip off their clothes and get drunk.

They get drunk all night, speak obscenely, swear, and do other shameful things on this night, the last day of the Triodion’s first period.

And what is worst of all? They have no sense that they are sinning. They ask, “What is sinful about Carnival?” Lately they have even changed the names of these pagan celebrations. They have rechristened them “folk festivals” and “cultural events.”

So they change the names. The language of the world itself has changed.

The world has its own vocabulary. A prostitute is no longer called a prostitute, but a girlfriend. Vinegar is no longer called vinegar, but something sweet. Even the dark Black Sea is called the Euxine Sea, the Hospitable Sea. In just the same way, sin has been given new, innocent sounding names: folk celebrations, astonishing knowledge, progress, group activities.

Millions upon millions come to us from the European Economic Community for good works, for our poor Greece. Yet we spend thousands upon thousands of that money on these things. If these gentlemen want to hold a Carnival, they ought to pay for it themselves. But they will not give a single drachma.

What should they give? Their own drachmas. The prefects, the ministers, the members of parliament, all these gentlemen should pay from their own pockets. Instead, they have found an easy way: they spend sacred funds that belong to the Greek people, money sent to us from abroad to strengthen our country’s sources of wealth. We spend millions upon millions of those drachmas on carnivals. And as I said, the worst part is that we do not even consider these things sins.

This is what we have come to. The prophecy said that a time would come when people would change their language: they would call darkness light and light darkness.

Meanwhile, those of us who protest these things are called backward. They say we should have been born in the Middle Ages, in that bygone age, and not today, when fornication, adultery, and all the other evils condemned by Christianity have ceased, in their eyes, to be considered sins.

There is great hardness of heart in Israel, among the Greek people. But Glory to God, those who defile this holy day are not the only ones. They turn Clean Monday into an unclean Monday and make the day miserable with their festivities. Besides them, Glory to God, there is what the Apostle Paul calls the remnant. There is a people who remain faithful, the leaven, the little flock that Christ spoke of: men and women, young men and women, and even small children who stay away from these things.

Tonight, here in Florina, I am among the little flock of God’s people. It is to you, this little flock, that I speak tonight. We must sanctify this day and the days ahead. As we have said, we are all soldiers of Jesus Christ. And as we said this morning, the Apostle Paul urges us, calling on us all to arm ourselves.

For we are at war, a spiritual and unseen war. With Christ’s help, every person must overcome Satan, who is roaring in our days.

In our day, we face this struggle. I reminded you this morning of all these spiritual weapons, and I remind you again now so that you will remember them well. We must arm ourselves and not go into battle unarmed. The first weapon is the word of God. The second is unwavering faith in the Lord. The third is attentiveness. The fourth is prayer. And the fifth weapon...

The Annunciation. And the seventh weapon is the struggle, the force we bring to bear upon ourselves; and the seventh, the greatest weapon, is Holy Communion. Now, during Holy and Great Lent, we must make these days holy through good deeds: by hearing the Word of God more often, studying Holy Scripture more, and attending more of the sacred services, which are masterpieces of katanyxis, of compunction.

More almsgiving, more prayer, more fasting: these belong to the season of Holy and Great Lent. But I have forgotten something, something more. What else is needed? Something even more essential.

If we fail to do it, all our efforts are in vain. It is what our Church asks of us today, on this next-to-last day. It seems the easiest thing, no heavier than a little pebble. Yet the devil makes that pebble look like a mountain, like Mount Olympus, too heavy for us to lift onto our shoulders.

And this easy thing, which every one of us can do, is summed up in one word: forgiveness. Tonight is a night of forgiveness. On this holy evening as Lent begins, each of us must forgive the other.

Our Church was right to appoint this time for us to forgive one another before we enter Holy and Great Lent. For, my dear people, none of us is an angel. We are human beings, not angels.

The angels in heaven love one another and never quarrel. Like faithful soldiers, they all carry out God's commands. But we are human. We have vices and faults, and we come into conflict with the people around us, especially those closest to us.

The people closest to us. We do not quarrel with the Japanese, the Chinese, or the Americans. We quarrel among ourselves, at home, in the factory, at the office, in schools, in the army. Everywhere, conflicts and arguments arise among us, and they must be put to an end. We are not sheep. When I was a preacher traveling through the Grevena region, I came to a place near Avthasos.

I once went to a beautiful, historic village called Samarina, which Saint Kosmas of Aetolia had also visited. They have built a beautiful church there, high up in the mountains.

Samarina is a summer resort. No one lives there in winter, but people go up there in summer. From a distance I saw something white on a hillside. It looked like the white woolen blankets they make there, spread out over the branches.

I came closer. Were they blankets? No. They were little sheep, a whole flock, nestled together as though they were one loving family. That is how close we ought to be to one another, my dear Christians, leaning on one another.

One another: a wife leaning on her husband, children on their parents, all of us close together, feeling comfort, joy, and gladness, united without any conflict. But we are not like sheep, resting peacefully against one another. We are, if you will forgive the word, like hedgehogs. A hedgehog is covered in spines, and wherever you touch it, it pricks you. In the same way, we have let our faults and vices turn us into hedgehogs. We prick one another, cannot bear one another, and fall into conflict: wife with husband, husband with wife, parents with children, children with parents, pupils with teacher, teacher with pupils, soldiers with officers, an employee with his supervisor, and a worker with the factory owner.

Young and old, rich and poor, priests and their flock, the flock and their priests, we all have our disagreements. These conflicts are like sparks. A single spark can set a vast forest ablaze, and so can these small disagreements.

These quarrels can grow into terrible crimes, the kind we read about in the newspapers and shudder at. A wife kills her husband, a husband kills his wife; even children are killed. Terrible crimes, crimes unlike anything we have seen before. And in the human heart there is resentment and malice. Someone wrongs you, and you remember it for years, waiting for the right moment to take revenge.

And as I have said before, we can be like the camel, an animal that remembers a wrong. Hurt a camel, and even after one year, two years, or three, it will not forget. It will take its revenge.

So we too are like camels: we hold in our hearts the wrong someone has done us. We do not forget it. We wait for the right moment to take revenge, and we do not forgive one another. This, then, is what we have learned today: tonight is a night of forgiveness. Before God, let us forgive one another. We need to do this, and it is for our own good.

For we are not without sin ourselves. Others wrong us, but we too have wronged God. Have you thought, my dear Christians, how much we have wronged Him? From morning until night, our lives are full of sin.

Suppose someone said to you, ‘Give me one drachma, and I will give you a million.’ Is there anyone in Greece who would refuse such a bargain? We would all gladly make it.

What is the one drachma? The wrongs others have done us. And what is the million? Our own sins, the debt we owe God. Christ makes us this offer: ‘Forgive your brothers and sisters their offenses, and I will forgive you.’

The Word of God is clear and firm. What does it say? Today’s Gospel tells us: ‘If you forgive people their trespasses, your heavenly Father will also forgive you.’

If you do not forgive the trespasses of your brothers, neither will your Father forgive your trespasses. Forgive, and you will be forgiven. Forgive, and you will be forgiven. If you do not forgive, you will not be forgiven. But I fast, I pray, I read Holy Scripture, I light candles, I venerate the icons, I beseech God, I pray with my prayer rope.

Even if you do all that, my child, Saint Kosmas of Aetolia says, if you do not make peace with your enemy and forgive him from your heart, it is all in vain. The path to salvation is easy, easy.

God shows us an easy path to salvation. Yet almost no one in this world walks it. We say these things and hear them, but doing them is hard. I remember a woman who came to me in another town.

She told me of a grave sin she had committed and said, ‘Bishop, give me a canon, a rule of prayer. Order me to fast strictly, to go on pilgrimage to the Holy Land, or to keep the lamps burning for a whole year. Give me any demanding canon you wish, and I will accept it.’

But I knew she had not spoken to her daughter-in-law for ten years. There was deep bitterness between them. So I said, ‘I am asking for none of those things. I ask one simple thing, and your sin can be put right at once.’

So that you may be forgiven for the sin you committed. I told her, “Ask your daughter-in-law to forgive you, so that you may be forgiven.” “Impossible,” she said. “Impossible, impossible, impossible.” No matter how much I said to her that day, I could not bring her to make peace with her daughter-in-law.

‘Impossible.’ How deeply sin has corrupted us! And God asks something so simple of us: forgive, and you will be forgiven. Refuse to forgive, and you will not be forgiven. The Lord said this, and He Himself gave us the example of forgiveness.

As He hung upon the Cross, with some of those below Him shouting and spitting in His face, He thought of His enemies. He did not seek revenge or call down fire from heaven.

So this is what we must do: forgive one another.

They say someone gave a great philosopher the Gospel and said, “Read it and then tell me what you think.” The philosopher took it, read it carefully, and after some time was asked, “What did you find?” He replied, “The most beautiful thing I found in the Gospel is where it tells us to forgive one another.”

Forgiveness is the most beautiful thing. And today the Gospel urges us to forgive. Now is the time for everyone to be reconciled: for a husband to ask his wife’s forgiveness, a wife her husband’s, children their father’s, a father his children’s, students their teacher’s, soldiers their officers’, and employees their supervisors’. Every one of us, without exception.

Let us all open our hearts, make them as wide as the heavens, and receive the love of our Christ within them.

A prayer.

Let that cry rise from your heart, the same cry Christ uttered from the Cross: “Father, forgive them, for they do not know what they are doing.” Otherwise, we become liars. We make a mockery of God. Why? We come to Church and say the Lord’s Prayer: “Forgive us our debts, as we forgive our debtors.” We ask God to forgive us as we forgive others, yet we do not live by those words. In this short prayer, Christ made forgiveness a condition of our own forgiveness. And if you want to see more, open the sacred books; open the Synaxarion.

Read the life and martyrdom of Saint Nikephoros; I have no time to tell you the whole story. Saint Nikephoros the martyr is commemorated on February ninth; his feast was last month. What does his story tell us? In his day there was a Christian named Sapricius.

He went to Church and kept God’s commandments.

But he had a small disagreement with Nikephoros, and the two had become enemies. Sapricius was arrested, imprisoned, tried, and condemned to death. The next day the prison was opened, and soldiers led him a kilometer outside the city.

They were going to execute him. He was about to become a martyr. When Nikephoros heard that Sapricius was going to be killed, he ran to him. All along that kilometer of road to the place of martyrdom, he pleaded with him, falling to his knees and saying, “Brother Sapricius, forgive me. Brother Sapricius, forgive me.”

“Brother Sapricius, forgive me.” But Sapricius answered, “No, no, no. I will not forgive you.” Nikephoros kept pleading with tears, but Sapricius would not yield. His resentment ran deep, and he refused to forgive. And what was the result?

So when they reached the place, he asked the officer, “Why have you brought me here?” The officer answered, “Because you refuse to deny Christ.” “I… I…” he said. And there he denied Christ. God withdrew His grace from him, and he was no longer worthy to suffer martyrdom. Then Nikephoros took Sapricius’s place and was martyred in his stead. Nikephoros suffered martyrdom, and this story shows that above all else…

Above all stands the love of Christ. Even if you give away everything you own, even if you sacrifice your life and suffer martyrdom, without love you are nothing. But with love...

Then you are truly a disciple of Christ. This is what this evening teaches us, on the last day before the fast begins tomorrow.

Great and Holy Lent is about to begin. So tonight, at the end, let us all read a prayer of forgiveness. This does not replace the Mystery of Holy Confession. But all of us gathered here in these little flocks, the people, the shepherd, and the clergy, let us forgive one another. Then, with lighter hearts, let us welcome Great and Holy Lent and ask God to help us, so that...

May we pass through these forty days, this great sea of fasting, as our Church sings. May we cross it and all reach the holy and glorious day of the Resurrection.

And may we, too, sing: “The angels praise You in the heavens, O Christ; count us worthy to glorify You with pure hearts.” Tonight, faithful congregation, on the fifth Friday of the Fast, the whole Akathist Hymn is sung in every church of our Orthodox faith, rather than in sections.

As we said in earlier talks, it is a masterpiece of poetry, composed during the glorious Byzantine Empire, when people believed unwaveringly in Christ. It came from an age when people revered the ideal, whereas today people worship material things in all their forms.

That is why, as I said, even if a thousand learned scholars gathered today, they could not compose a single stanza of this magnificent hymn. As we have said, it repeats the first greeting addressed by the chief angel to the Most Holy Theotokos (All-Holy).

That word “Rejoice” is heard throughout the Akathist Hymn in many forms. It is heard, I tell you, 144 times. Dear friends, though you may be tired after the long service, allow me to say a few words about that first greeting.

Rejoice, you through whom joy will shine forth. Let us speak about joy. Where are those unbelievers and atheists who claim that the religion of the Nazarene makes people gloomy and melancholy?

Here the very first greeting speaks of joy: “Rejoice, through whom joy will shine forth.” We must understand, my dear friends, that human beings were created for joy. Just as a fish was made to swim in the sea and find its joy there, so the Creator made us to rejoice, to have joy.

What shows us that the human being, this outstanding creation of God, was made for joy? The Creator did not place the first human being on a barren island, like the one in the story of Robinson Crusoe, or on some other planet. He placed humanity on the most beautiful planet in the world.

This world is full of grace and splendor. And God placed the first human being in an especially beautiful place, which Scripture calls Paradise, the Garden of Eden. It was rich in natural beauty. Dear Christians, where could we even begin to describe the beauties of Paradise?

There were crystal clear waters, abundant grass, towering fruit trees, fragrant flowers of many colors, and nightingales and other songbirds singing a hymn to the eternal God. All the animals were tame as sheep, even those that today are wild and fill us with fear.

The first human being lived amid all this splendor of nature. Yet nature’s splendor was only part of it. There was another, greater splendor within the human soul.

That inner splendor was this: the first human being was innocent.

We cannot imagine the innocence of the first human being. It brings to mind little children playing like angels in the courtyards of their homes. Innocent little ones, without guile. That is how innocent the first human being was. But that blessed state in Paradise was overturned. How did it happen? It is a mystery. Let the philosophers, psychologists, and scientists of the world come forward: it remains a mystery.

Holy Scripture draws our attention to what happened next. Holy Scripture, God’s unfailing book, teaches us that something sorrowful occurred: sin entered when Adam and Eve disobeyed God’s commandment.

From the moment they disobeyed, the world around them changed. Nature changed, and a great change came over humanity’s outer life and inner life alike.

The earth filled with thorns, the waters became polluted, and the earth’s crust began to split violently. Mountains erupted, and the oceans raised enormous waves.

Nature grew fierce. The lion, once as gentle as a lamb beside Adam and Eve, became wild and roared terribly. All of nature changed. Adam was driven from Paradise, and humanity was no longer as it had been when it came from the Creator’s hands. Just as a statue wears away with time and loses some of its beauty, so the human being lost some of that inner splendor. Sin had entered.

And with sin, joy departed. Sorrow and melancholy came in its place.

Melancholy. For centuries, for whole millennia, humanity lived in sorrow, in this melancholy. And what shows us that people were melancholy? What proves it? Archaeology. Great archaeologists working here in Greece dug deep into the earth and discovered statues. They noticed that on the faces of the statues, on the faces of the people...

Melancholy seemed written on people’s faces. Humanity lived under its shadow. But Glory to God, that shadow lifted when a sun of joy shone upon the world.

That sun of joy is our Lord Jesus Christ. The angels’ message on the night of His birth was a message of joy. The Gospel, too, proclaims, “Rejoice and be glad.” It brings tidings of great joy.

The book of our Church that tells us the teaching of Christ is called the Gospel: good news, a great message of joy. Christ is the source of joy.

Now you may say, as people living through a harsh reality, that melancholy has returned to the world. We could even call our age an age of terrible melancholy.

An unprecedented melancholy has fallen upon humanity. People live with a terrible weight of anxiety and fear hanging over them. Why? There is one answer: humanity has turned away from Christ.

Having turned away from Christ, people live as they did before His coming, seeking other things to worship. Instead of seeking joy in the clear, fresh waters of our faith, they look for substitutes.

But substitutes, as science teaches, cannot take the place of the real thing. Some people seek joy in wealth.

...wealth in dollars, marks, gold, and silver. They seek joy in honors, in glory, and in the things of this world. They seek joy in entertainment and in outings. Tourism, as some thinkers say, is simply an outlet: an attempt to escape the oppressive spirit that hangs over humanity. But those who travel around the world return more melancholy than when they set out. Disappointed and downhearted, people search the world for joy, yet do not find it. They seek joy in drugs, which create an imaginary paradise of happiness. How unhappy people are. And as I said, we live in an age when the earth has so many good things that a person could live happily, as though in the Paradise of God.

Yet even amid material plenty, people live through a harsh age. As I said, ours is an age of melancholy. Those who study the human soul have a name for the sorrow and unease so many people feel: anxiety.

Psychiatrists call it anxiety. People seek their help with full wallets, comfortable homes, and material goods the world once could only dream of. Yet where is their joy? I am reminded of a story from China. A king told his attendant, “Travel through my kingdom. When you find someone truly happy, bring me his shirt.”

The attendant went everywhere. He visited the great, the wise, the learned, and the astronomers. For months he traveled, but each person told him, “I am troubled. I am not happy in this passing world.”

At last, when he had nearly given up, the attendant found a very poor man. “Are you happy?” he asked. “Glory to God,” the man replied, “I have joy and gladness in my heart.” “You have joy and gladness? Then give me your shirt!” But the man had no shirt.

Those who had shirts had not found happiness. Of course, the story exaggerates: material goods do contribute to a person’s well-being and joy. But it is a great falsehood to claim that wealth, pleasures, learning, and the achievements of technology can give us lasting joy.

And humanity has paid dearly for that lie. The source of joy is Christ. The source of joy is Christ. The source of joy is Christ. He bears witness to it. Are these just words? No, they are not just words. Who bears witness? Jesus Christ himself, who said, “Follow me, and when you follow me, even if you face tribulations in this world, rejoice and be glad.”

Christ gives a joy that no power can ever take away. Christ is the source of joy, as His disciples testify. Those fishermen left everything behind. They had next to nothing, yet they were happy. Ask Peter, and he will tell you of the joy he felt. What does he call that joy?

Read the letters of that fisherman, Peter, who gave everything for Christ.

For Christ, and you will hear from Peter a hymn of joy. He says, “Ever since I came to know Christ, ever since I returned to Christ, ever since I repented before Christ and began to preach Christ, I have felt a joy beyond words.” What does “beyond words” mean? No language, no tongue can express the joy the Apostle Peter feels. And we hear Peter; we hear Paul, the foremost Apostle, imprisoned in the dungeons of Philippi.

Think of Paul at Philippi: it is night, and he is wounded, covered with wounds, yet he speaks of joy and gladness even in the face of death. And he writes to the Ephesians, “Rejoice, and again I say, rejoice.” Christ is the source of joy. Countless people from every walk of life bear witness to it: they have found comfort and strength close to Christ, even in their fear.

Is there anyone who doubts that Christ is the source of joy? Let us look within ourselves and examine our lives. Let us not be like those who do not believe in God. One person says, “My children are my joy.”

Do you think the joy children bring lasts forever? How many parents have died of heart attacks or cardiac arrest because of their children’s unworthy conduct and scandalous lives? “Our wealth and our mansions are our joy,” others say.

But Onassis, lying on his bed, said, “Doctors, give me one more hour. I want to feel joy.” Others look for joy in science.

Science, yes. But even those who put their hope in it admit that science without Christ is cunning rather than wisdom. Another person says, “My wife is my joy.” Then the day comes when she betrays him, and he sinks into a sea of melancholy and sorrow. Someone else says, “Wealth and money are my joy.” Yet even the wealthy Solomon cries out that all human things are vanity. There is only one source from which people in every age can draw joy. That great and lasting joy is not found in earthly goods, in the people of this world, in attachment to the world, or in political ideologies and movements. Even if we deny it, the stones of Golgotha will cry out that the joy of the world, true joy, is Christ. That is why, so wisely, the first greeting the Akathist Hymn offers to humanity is a call to joy: “Rejoice.” And then, when...

So if anyone still doubts, let them try it for themselves. Then they will truly be convinced that joy is found within: “The Kingdom of God is within you.”

Then that person too will feel this joy, become a witness to it, bear witness to it, and keep seeking. Rejoice, O Most Holy Theotokos, through whom joy shines forth and through whom the curse passes away.

Ελέγαμε, αγαπητοί μου χριστιανοί, ελέγαμε το πρωί ότι η μέρα αυτή, η Κυριακή της Τυρινής, είναι η τελευταία ημέρα της πρώτης περιόδου του Αγίου Τριωδίου. Είπαμε δηλαδή ότι η πρώτη περίοδος αποτελείται από τέσσερας Κυριακάς εβδομάδας.

Η πρώτη Κυριακή είναι του Τελώνου και Φαρισαίου, η Δευτέρα Κυριακή είναι του Ασώτου, η Τρίτη Κυριακή είναι της Απόκρεω ή της Μελλούσης Κρίσεως, η Τετάρτη Κυριακή είναι η σημερινή. Το τέλος της πρώτης περιόδου.

Η σημερινή ημέρα είναι η προπαρασκευή, η προετοιμασία, διότι αύριο θα μας αξιώσει ο Θεός να υποδεχθούμε ως χριστιανοί την Βασίλισσα. Έτσι τα Άγια βιβλία της Εκκλησίας μας αποκαλούν Βασίλισσα. Βασίλισσα, την ονομάζουν Βασίλισσα την Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή, την νηστείαν αυτήν των 40 ημερών και πρέπει να υποδεχθούμε όπως πρέπει σε χριστιανούς.

Αδυστυχώς όμως ώστε κατ' όρθος όλους και την Άγιον αυτή ημέρα κατόρθωσε να την μεταβάλει σε ημέρα αμαρτίας μεγάλης. Αν με ρωτήσετε ποια από 365 ημέρες του έτους είναι η πιο αμαρτωλή ημέρα, έγινε η πιο αμαρτωλή ημέρα, είναι η σημερινή ημέρα.

Ο Θεός να γίνει ίλεως για τις αμαρτίες μας που διαπράττομε όλο το έτος, αλλά ιδιαιτέρως για τις αμαρτίες που διαπράττομε την αγίαν αυτή ημέρα. Πρέπει κανείς να φύγει από τον κόσμο και να πάει στο Άγιον Όρος και να κλειστεί σε μια σπηλιά και να κλαίει και να θρηνεί τα αμαρτήματά του και τα αμαρτήματα του λαού μας.

Ο λαός μας εορτάζει όχι ως χριστιανοί αλλά ως ειδωλολάτραι. Βγαίνει στους δρόμους, αλλά την ώρα αυτή κάτω στις μεγάλες πόλεις οργιάζουν.

Οργιάζουν όπως κάτω στην Πάτρα, στην Αθήνα, στον Πειραιά, στον Βόλο, στην Κέρκυρα, στην Κοζάνη εδώ κοντά μας, στο Αμύνταιο, στο Ξινό Νερό. Εκεί πέρα οι άνθρωποι δεν είναι μέσα στην εκκλησία, θα είναι εκτός της εκκλησίας και εορτάζουν, όπως είπαμε, ειδωλατρικώς, ως αν ήταν εορτή του Διονύσου, του Βάκχου και της Αφροδίτης. Τι κάνουν; Φορούν μάσκες, κρύπτονται τα πρόσωπά τους κάτω από μάσκες, σε προσωπεία. Μεταμφιέζονται, αλλάζουν φορέματα. Οι γυναίκες γυναικεία, γυναίκες ανδρικά και οι άνδρες γυναικεία. Χορεύουν τους πιο έξαλλους χορούς, που είναι που ούτε μαϊμούδες και ουρακοτάγκοι χορεύουν, ούτε οι άγριοι στα δάση μέσα. Ξεγυμνώνονται, μεθούν.

Μεθούν όλη νύχτα, αισχρολογούν, βωμολοχούν και άλλες ασχημίες κάνουν τη νύχτα αυτή, την τελευταία ημέρα του Τριωδίου, του πρώτου Τριωδίου.

Και το χειρότερο από όλα ποιο είναι; Ότι δεν έχουν καμία συνείδηση ότι αμαρτάνουν και σου λένε: «Τι είναι αμαρτία; Ο καρνάβαλος;» Και τώρα τελευταίως αλλάξανε όνομα πλέον σε αυτές τις εορτές ειδωλολατρικές και έτσι ονομάζουν, τις βαπτίσανε και τις αλλάζουν και τις ονομάζουν λαογραφικές εορτές, εκδηλώσεις εκπολιτιστικές εορτές.

Δηλαδή, ομιλούν πλέον, αλλάζουν τα ονόματα και όπως άλλαξε το λεξιλόγιο του κόσμου.

Τον κόσμο, το άλλο λεξιλόγιο του κόσμου. Και όπως η πόρνη πλέον δεν ονομάζεται πόρνη αλλά ονομάζεται φιλενάδα, και όπως το ξύδι δεν ονομάζεται ξύδι αλλά γλυκάδι, και όπως ο μαύρος ο Πόντος ονομάζεται Εύξεινος Πόντος, έτσι ακριβώς και εδώ η αμαρτία πήρε νέα ονόματα, πήρε ονόματα αθωότητος: λαογραφικές εκδηλώσεις του λαού, εκπληκτικές γνώσεις, πρόοδος, κατ' ομίλους.

Εκατομμύρια δε, εκατομμύρια τα οποία παίρνουμε από την ΕΟΚ για έργα καλά, εμείς τα χρήματα αυτά, το ξέρουμε, που μας δίνουν στη φτωχιά μας Ελλάδα, τα ξοδεύουμε χιλιάδες και χιλιάδες. Λοιπόν, θα έπρεπε αυτοί οι κύριοι, αν θέλουν να κάνουν καρνάβαλο, να τον κάνουν με δικά τους λεπτά, αλλά δεν δίνουν δραχμή, δεν δίνουν.

Τι να δίνουν; Να δίνουν δραχμές οι κύριοι νομαρχοί, οι κύριοι υπουργοί, οι κύριοι βουλευτές, οι κύριοι αυτοί, δραχμές δικές τους. Αλλά βρήκαν εύκολο τρόπο και χρήματα ιερά, τα οποία είναι του ελληνικού λαού, είναι ξένα και μας έρχονται εδώ προς ενίσχυση των πλουτοπαραγωγικών πηγών της πατρίδος, αυτά τα λεπτά τα ξοδεύουμε, εκατομμύρια των εκατομμυρίων, για να κάνουμε τα καρναβάλια. Και όπως είπα, το χειρότερο, δεν τα θεωρούμε ότι είναι αμαρτίες αυτά.

Σε αυτά. Το φαραμάκι. Τον έμε μπαντισπάει. Εκεί καταντήσαμε. Το είπε η προφητεία. Θα έρθουν καιροί που οι άνθρωποι θα είναι, θα αλλάξουν Τον εξυλόγιό τους και το σκότος θα το ονομάζουν φως και το φως θα το ονομάζουν σκότος.

Αντιδέτως δε εμείς που διαμαρτυρόμεθα δι' αυτά τα πράγματα, μας θεωρούνε καθυστερημένους, ότι έπρεπε να γεννηθούμε στον Μεσαίωνα, στην εποχή εκείνη την αρχαία, και όχι σήμερα που έπαυσε πλέον η πορνεία, η μοιχεία και όλα τα κακά που καταδικάζει ο Χριστιανισμός να θεωρούνται πλέον αμαρτία.

Μεγάλη πώρωση εν τω Ισραήλ, εν τω ελληνικώ λαώ υπάρχει. Αλλά, δόξα τω Θεώ, δεν είναι μόνο αυτοί οι οποίοι την αγία αυτή ημέρα τη μολύνουν και η Καθαρά Δευτέρα γίνεται ακάθαρτος Δευτέρα, όχι Καθαρά Δευτέρα, ακάθαρτος, και γίνεται τρισάθλια η μέρα αυτή με τας εορτάς αυτάς, αλλά υπάρχει, λέω, εκτός των ανθρώπων αυτών, δόξα στον Θεό, υπάρχει, όπως λέει ο Απόστολος Παύλος, το λείμμα, υπάρχει το υπόλοιπο, υπάρχει η μαγιά, υπάρχει το μικρό ποίμνιο, όπως είπε ο Χριστός, υπάρχουν άνδρες και γυναίκες και νέοι και νεάνιδες και μικρά παιδιά τα οποία αποφεύγουν αυτά.

Απόψε εδώ στη Φλώρινα βρίσκομαι μέσα στο μικρό ποίμνιο του λαού του Θεού και προς εσάς, το μικρό ποίμνιο του λαού του Θεού, απευθύνω απόψε τον λόγο και λέγω λοιπόν ότι πρέπει εμείς να αγιάσουμε την ημέρα αυτή, τας ημέρας αυτάς και, όπως είπαμε, είμεθα όλοι στρατιώται του Ιησού Χριστού και, όπως είπαμε το πρωί, ο Απόστολος Παύλος μας προτρέπει, μας φωνάζει να οπλιστούμε όλοι.

Διότι έχουμε πόλεμον, έχουμε πόλεμο πνευματικό και αόρατο. Ο κάθε άνθρωπος πρέπει με τη βοήθεια του Χριστού να νικήσει τον Σατανάν, ο οποίος ωρύεται στις ημέρες μας

ημέρας μας και λέγαμε ότι όλα αυτά τα πνευματικά όπλα σας τα υπενθύμισα το πρωί, τα υπενθυμίζω και σήμερα πάλι, γιατί εντυπώστε καλύτερα, πρέπει να οπλιστώ με τα όπλα, να μην μαθάω άοπλοι. Το πρώτον όπλον είναι ο λόγος του Θεού. Το δεύτερον όπλον είναι η πίστη η ακάθαρτος και στον Κύριο. Το τρίτον όπλον είναι η προσοχή. Το τέταρτον όπλον είναι η προσευχή. Το τέταρτο, πέμπτον όπλον.

Ευαγγελισμός. Και το 7ο όπλον είναι ο αγών, η βία που εξασκούμε στον εαυτό μας, και το 7ο, το κορυφαίο όπλο, είναι η Θεία Κοινωνία. Τώρα λοιπόν την Αγία Σαρακοστή πρέπει να την αγιάσουμε με πράξεις αγαθάς, με περισσότερες ακροάσεις του Θεού Λόγου, περισσότερη μελέτη της Αγίας Γραφής, περισσότερη παρακολούθηση των Ιερών Ακολουθιών, οι οποίες είναι αριστούργημα κατανύξεως.

Περισσότερη ελεημοσύνη, περισσότερη προσευχή, περισσότερη νηστεία. Αυτά είναι η περίοδος της Αγίας και Μεγάλης Σαρακοστής. Και παραπάνω κάτι ξέχασα, κάτι ξέχασα. Τι χρειάζεται παραπάνω; Κάτι πιο, κάτι.

Που αν δεν το κάνουμε ματέως που πιάζομαι Και το κάτι αυτό που ζητεί σήμερα η Εκκλησία μας, την παρτελευταία αυτή ημέρα, κάτι που είναι το πιο εύκολο, χαλικάκι είναι, και όμως το χαλικάκι ο διάβολος το παρουσιάζει βουνό, Όλυμπο, που δεν μπορούμε να το σηκώσουμε στον ώμο μας.

Και αυτό το εύκολο που μπορούμε να το κάνουμε όλοι μας είναι μία λέξη: συγχώρεση. Απόψε είναι ημέρα συγχωρήσεως. Αυτό το βράδυ, το άγιο αυτό βράδυ της Τεσσαρακοστής, είναι η συγχώρεση, ότι πρέπει ο ένας να συγχωρήσει τον άλλο.

Και πολύ ορθώς η Εκκλησία μας όρισε, προτού να εισέλθουμε στο στάδιο της Αγίας και Μεγάλης Σαρακοστής, να συγχωρηθούμε ένας με τον άλλον. Διότι, αγαπητοί μου, κανείς δεν είναι άγγελος, άνθρωπος είμαι, δεν είμαθα άγγελοι.

Οι άγγελοι επάνω στους ουρανούς έχουν αγάπη μεταξύ των και ουδέποτε μαλώνουν, αλλά όλοι ως πιστοί στρατιώτες εκτελούν τα εντάλματα, τας εντολάς του Θεού. Εμείς είμαθα άνθρωποι, έχουμε κακίες, έχουμε ελαττώματα, ερχόμαθα εις προστριβάς με τους ανθρώπους με τους οποίους αναστρεφόμεθα, και μάλιστα περισσότερο με τους ανθρώπους που είναι πολύ κοντά μας.

Κοντά μας. Δεν τσακωνόμαστε με τους Ιαπωνέζους, ούτε με τους Κινέζους, ούτε με τους Αμερικάνους, αλλά μεταξύ μας, εμείς, κοντά, μέσα στο σπίτι, στο εργοστάσιο, στο γραφείο, στα σχολεία, στο στρατό, παντού μεταξύ μας, γίνονται συγκρούσεις και φιλονικίες που πρέπει οπωσδήποτε να σβεστούν. Δεν ήμαθα πρόβατα, πρόβατα. Όταν ήμουν ιεροκήρυκας και περιόδευα την επαρχία των Γρεβενών, έφτασα σχόνται πλησία στον Αφθάσο.

Σε μια ωραία κωμόπολη, σε ένα ωραίο χωριό, ιστορικό χωριό που το είχε επισκεφθεί και ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός. Και έχουν χτίσει και μια ωραία εκκλησία εκεί στη Σαμαρίνα που είναι απάνω, χίλια μέτρα πάνω ψηλά.

Θέρετρο των διαφόρων ανθρώπων. Τώρα το χειμώνα δεν κατοικεί κανείς στη Σαμαρίνα, το καλοκαίρι πηγαίνουν επάνω στη Σαμαρίνα. Εκεί λοιπόν από μακριά, τι είδα; Είδα επάνω σε ένα λόφο ένα άσπρο πράγμα, που φάνηκε ότι ήτανε βελέντζες άσπρες, κάνουν βελέντζες εκεί πέρα, άσπρες βελέντζες απλωμένες στα κλαδιά.

Πλησιάζω. Βελέντζα ήτανε; Δεν ήτανε βελέντζα. Τι ήτανε; Προβατάκια ήτανε, ένα κοπάδι πρόβατα. Που ήταν το ένα κοντά στο άλλο, το άλλο, αγαπημένα σαν μια οικογένεια. Έχεις σημείς έρεπε να είμαι θα αγαπητοί, να ακουμπάει ένας επάνω στον άλλο,

τον άλλο, να ακουμπάει η γυναίκα στον άνδρα, τα παιδιά στους γονείς, όλους τους και λοιπά, και να αισθανόμεθα μια ανακούφιση και μια χαρά και αγαλλίαση και να συνδεόμεθα και να μην έχουμε καμία σύγκρουση. Αλλά εμείς δεν είμαστε πρόβατα, να ακουμπάει ένας επάνω στον άλλο και να αναπαύεται ειρηνικώς. Αλλά είμαστε, ας επιτραπεί η λέξη, σκαντζόχοιροι, και όπως ο σκαντζόχοιρος είναι γεμάτος αγκάθια και όπου να τον πιάσεις θα σε αγκυλώσει, έτσι και εμείς αφήσαμε τον εαυτό μας με τα ελαττώματά μας και με τις κακίες μας και με τα διάφορα αυτά, γίνηκαμε σκαντζόχοιροι και αγκυλώνουμε ο ένας τον άλλο και δεν υποφέρει ο ένας τον άλλο και ερχόμαστε εις προστριβές μεταξύ μας: η γυναίκα με τον άντρα, ο άντρας με τη γυναίκα, ο πατέρας και οι γονείς με τα παιδιά τους, τα παιδιά με τους γονείς, οι μαθητές με τον δάσκαλο, ο δάσκαλος με τους μαθητές, οι στρατιώτες με τους αξιωματικούς, ο υπάλληλος με τον προϊστάμενό του, ο εργάτης με τον εργαστατή.

Τον εργοστασιάρχη, μικροί και μεγάλοι, πλούσιοι και πτωχοί, όλοι μας ευρισκόμαστε σε μια προστριβή μεταξύ μας, ιερείς με το ποίμνιο, το ποίμνιο με τους ιερείς και ούτω καθεξής ευρίσκεται μέσα. Και οι προστριβές αυτές είναι σπίθες και όπως από μια σπίθα μπορεί να ανάψει και να κάψει ένα δάσος απέραντο, έτσι και από αυτές τις μικρές προστριβές.

Οι προστριβές μπορεί να γίνουν μεγάλα εγκλήματα που τα διαβάζουμε στις εφημερίδες και αποφρίττουμε, ανατριχιάζουμε. Πως η γυναίκα σκοτώνει τον άνδρα, πως ο άνδρας τη γυναίκα, σκοτώνει τον άνδρα της, τα παιδιά. Εγκλήματα τρομερά, πρωτοφανή εγκλήματα. Και μέσα στην καρδιά του ανθρώπου υπάρχει η μνησικακία, η κακία. Σου έκανε κακό ο άλλος, το θυμάται χρόνια ο άλλος και περιμένει κατάλληλη στιγμή να εκδικηθεί ο ένας τον άλλο.

Ευχαριστώ. Και μοιάζουμε, όπως είπα κι άλλοτε, σαν ένα άλλο ζώο, την καμήλα που θυμάται το κακό. Εάν πειράξεις την καμήλα, περάσει ένας χρόνος, δύο χρόνια, τρία χρόνια, δεν το ξεχνάει, θα σε εκδικηθεί οπωσδήποτε.

Σαν καμήλες λοιπόν και εμείς κρατούμε μέσα στην καρδιά μας το κακό που μας έκανε ο άλλος. Και δεν το ξεχνούμε και περιμένουμε στιγμή κατάλληλη να το εκδικηθούμε και δεν συγχωρεί ο ένας τον άλλο. Αυτό λοιπόν σήμερα μάθαμε: το βράδυ αυτό είναι βράδυ συγχωρήσεως· ενώπιον του Θεού να συγχωρούμε ο ένας τον άλλο. Και είναι αναγκαίο αυτό και είναι ακόμα και συμφέρον μας.

Διότι και εμείς δεν είμεθα αμάρτητοι, φταίνε οι άλλοι σε εμάς αλλά και εμείς φταίμε στον Θεό. Το σκεφτήκατε, αγαπητοί μου χριστιανοί, πόσο φταίμε στον Θεό; Από το πρωί μέχρι το βράδυ η ζωή μας μία αμαρτία είναι, φταίμε στον Θεό.

Και αν σου έλεγε κάποιος ότι δώσε μια δραχμή, δώσε μια δραχμή και άμα δώσεις μια δραχμή εγώ θα σου χαρίσω ένα εκατομμύριο. Σας ρωτώ, θα υπάρχει άνθρωπος στην Ελλάδα που δεν θα δεχτεί αυτόν τον όρο, να δώσω μια δραχμή και λοιπόν να πάρω ένα εκατομμύριο φράγκα; Όλοι μας θα ήμασταν πρόθυμοι αυτή την ωφέλιμη συμφωνία να κάνουμε.

Ποια είναι η δραχμή; Τα σφάλματα που μας κάνουν οι άλλοι, τα αδικήματα που μας κάνουν οι άλλοι. Και το εκατομμύριο ποιο είναι; Τα αμαρτήματα τα δικά μας, το χρέος που έχουμε στον Θεό. Λοιπόν έρχεται ο Χριστός, ο Θεός, σε μια συμφωνία με εμάς και μας λέει: Συγχωρήστε τους αδελφούς σας, συγχωρήστε τα παραπτώματα των άλλων και εγώ θα σας συγχωρήσω.

Ο Λόγος του Θεού είναι κατηγορηματικός, είναι σαφής ο Λόγος του Θεού. Τι λέει ο Λόγος του Θεού; Το λέει σήμερα στο Ευαγγέλιο: ότι εάν αφείτε τα πραπτώματα ημών θα αφήσει και ο Ράνιος πατήρ τα πραπτώματα ημών.

Εάν δεν αφήσετε τα παραπτώματα των αδελφών ημών ουδέ ο πατήρ υμών αφήσει τα παραπτώματα υμών. Συγχωρείς, θα συγχωρεθείς, συγχωρείς, θα συγχωρεθείς, δεν συγχωρείς, δεν συγχωρείσαι. Μα εγώ κάνω νηστείες, κάνω προσευχές, διαβάζω την Αγία Γραφή, ανάβω κεριά, ασπάζομαι τις εικόνες, παρακαλώ το Θεό, κάνω κομποσκοίνια.

ούτε και να κάνεις παιδί μου, τέλει ο κοσμάς ο ετορός, εάν δεν συγχωρεθείς με τον εχθρό σου, δεν συγχωρέσεις από την καρδιά σου τον εχθρό σου, μάταια είναι αυτά. Εύκολο δρόμος, εύκολος δρόμος σωτηρίας είναι, εύκολος.

Ό,τι μας υποδεικνύει ένα εύκολο δρόμο σωτηρίας. Και όμως αυτόν τον εύκολο δρόμο δεν τον βαδίζουμε σχεδόν κανείς στον κόσμο αυτό. Τα λέμε, τα ακούμε, αλλά στην εφαρμογή είναι δύσκολα. Θυμάμαι κάποτε σε μια άλλη πόλη μια γυναίκα ήλθε.

Και τέλος πάντων είπα, λέει, βάλε με δέσποτα, μου είπε μια αμαρτία μεγάλη που έκανε, βάλε με, λέει, δέσποτα, κανόνα. Τι κανόνα; Βάλε με, λέει, νηστεία αυστηρά, βάλε με να πάω κάτω στους Αγίους Τόπους, να προσκυνήσω τους Αγίους Τόπους, βάλε με να ανάψω τα καντήλια ένα χρόνο ολόκληρο, βάλε με όποιον θες μεγάλο κανόνα, το δέχθω.

Εγώ όμως είχα μάθει ότι αυτή είχε να μιλήσει πόσα χρόνια. Δέκα χρόνια, είχε δέκα χρόνια να μιλήσει στην αυτή, στη νύφη της. Δεν μιλούσε. Κακία μεγάλη. Ε, λέω, εγώ δεν ζητώ από αυτά τα πράγματα, ζητώ ένα εύκολο πράγμα και θα λυθεί αμέσως η αμαρτία σου.

Να συγχωρεθείς για το αμάρτημα που έκανες. Λέω να συγχωρεθείς, να ζητήσεις να συγχωρεθείς από τη νύφη σου. «Αδύνατο», μου λέει, «αδύνατο, αδύνατο, αδύνατο». Πόσα της είπα την ημέρα εκείνη, δεν κατόρθωσα να τη συμφιλιώσω.

Αδύνατο. Τι κακός είναι ο άνθρωπος, πόσο διεφθαρμένος είναι ο άνθρωπος. Και πόσο ζητάει εύκολα πράγματα ο Θεός για να τα κάνουμε. Συγχωρείς, θα συγχωρηθείς. Δεν συγχωρείς, δεν συγχωρείσαι. Το είπε ο Κύριος που έδωσε ο ίδιος το παράδειγμα της συγχωρήσεως.

Επάνω στο σταυρό που ήταν και από κάτω ήταν οι Εβραίοι σαν σκυλιά λυσσασμένα που γαβγίζανε και φωνάζανε και φτύνανε συνεχώς το πρόσωπο του Χριστού, εκείνος, λέει, απάνω στο σταυρό θυμήθηκε τους εχθρούς του, όχι να τους εκδικηθεί, όχι να ρίψει φωτιά από των ουρανών.

Λοιπόν, έτσι είναι τα πράγματα, ότι πρέπει να γίνει συγχώρεση.

Λένε ότι κάποιος έδωκε σε έναν φιλόσοφο, μεγάλο φιλόσοφο, έδωσε το Ευαγγέλιο και του λέει: «Διάβασε εδώ το Ευαγγέλιο και να μου πεις κατόπιν τις εντυπώσεις από το Ευαγγέλιο». Το πήρε ο φιλόσοφος το Ευαγγέλιο, το διάβασε καλά και ύστερα από κάμποσο καιρό είπε στον άλλον: «Τι είδες;» λέει. «Το πιο ωραίο πράγμα, το πιο ωραίο που είδα στο Ευαγγέλιο είναι εκεί που λέει να συγχωρούμε ένας τον άλλον.

Το ωραιότερο πράγμα, η συγχώρεση». Αυτή λοιπόν τη συγχώρεση σήμερα μας προτρέπει. Σε αυτή τη συγχώρεση μας προτρέπει το Ευαγγέλιο. Είναι καιρός λοιπόν τώρα να συγχωρεθούν όλοι. Να ζητήσει συγχώρεση, συγχώρεση ο άντρας από τη γυναίκα, η γυναίκα από τον άντρα, τα παιδιά από τον πατέρα, ο πατέρας από τα παιδιά, οι μαθηταί από το δάσκαλο, οι στρατιώτες από τους αξιωματικούς, οι υπάλληλοι από τους προϊσταμένους, όλοι μας ανεξαιρέτως.

Εξαιρέτως να ανοίξουμε την καρδιά μας, να πλατύνουμε την καρδιά μας σαν τον ουρανό και να δεχθούμε μέσα στην καρδιά μας την αγάπη του Χριστού μας.

Ευχή,

Μέσα από την καρδιά σου να βγει η φωνή, η ίδια φωνή που έβγαινε ο Χριστός επάνω στον σταυρό Πάτερα άφησε αυτή σου όλες τις δικούς σου Και έπειτα δεν πρέπει να είμαθα και ψεύτης Ψεύτης, ο Θεομπέκτης είμαθα Γιατί είμαθα ο Θεομπέκτης, κοροδεύομαι το Θεό Τι έρχομαι θα δώσω στην εκκλησία, τι λέμε το Πάτερ ημών, δεν λέμε το Πάτερ ημών και άφηση μείνει τα αφιλήματα ημών καθώς και εμείς αφήμετς ο βλέπεις ο Θεέ μας συγχωρέσαι εμάς όπως και εμείς συγχωρούμε τους άλλους κι όμως δεν το εφαρμόζομαι το λέμε το Πάτερ ημών που μέσα στο μικρό περιεχόμενο της μικράς αυτής προσευχής έθεσε ο Χριστός των όρων αυτών συγχωρήσεως κι αν δέτε ακόμα ανοίξτε τα ευλία τα Ιερά Βιβλία ανοίξτε το συναξαριστή

Και διαβάσατε, δεν έχω καιρό να σας διηγηθώ δια μακρών, των βίων και των μαρτυρίων του Αγίου Νικηφόρου. Εορτάζει ο Άγιος Νικηφόρος, ο μάρτυς, 9 Φεβρουαρίου, το περασμένο μήνα εόρταζε, 9 Φεβρουαρίου. Τι λέγει; Ότι στην εποχή του Αγίου Νικηφόρου ήταν ένας χριστιανός, Σαπρίκιος.

Και στην εκκλησία πήγαινε και εκτελούσε τις εντολές του Θεού.

Αυτός είχε μία μικρά διαφορά με τον Νικηφόρο και βρισκόταν σε κάποια έχθρα. Τον πιάσανε τον Σαπρίκιο, τον βάλανε στη φυλακή, τον δικάσανε, τον καταδικάσανε εις θάνατον. Και την άλλη μέρα άνοιξε η φυλακή και τον πήραν στρατιώτες και τον έβγαλαν έξω από την πόλη ένα χιλιόμετρο.

και να τον εκτελέσω. Ήταν πριόν Μάρτης. Μάρτυς. Όταν το έμαθε ο Νικηφόρος ότι ο Σαπρίκιος θα εκτελεστεί, θα σκοτωθεί, να τον σκοτώσουν τον Σαπρίκιο, τότε βγήκε και αυτός και έτρεξε κοντά του και σε όλο τον δρόμο του ενός χιλιόμετρου μέχρι τον τόπο του μαρτυρίου τον παρακαλούσε, έπεφτε στα γόνατα, λέει: «Αδελφέ Σαπρίκιε, συγχώρεσέ με, αδελφέ Σαπρίκιε, συγχώρεσέ με».

«Αδελφέ Σαπρίκιε, συγχώρεσέ με». «Όχι, όχι, όχι, δεν συγχωρώ, δεν συγχωρώ». Επίμενε με δάκρυα, ο Νικηφόρος παρακαλούσε τον Σαπρίκιο να τον συγχωρέσει και ο Σαπρίκιος ήταν ανένδοτος, είχε κακία μεγάλη, δεν εννοούσε να συγχωρέσει. Το αποτέλεσμα, το αποτέλεσμα.

Οπότε λέτε, όταν πλησιάσανε εκεί, ρωτάει τον αξιωματικό: «Γιατί με φέρατε εδώ;» Να λέει: «Τους φέραμε εδώ, γιατί δεν να είσαι ο μπά». Λέει: «Εγώ, εγώ, εγώ». Και εκεί αρνήθηκε ο Χριστός, αρνήθηκε ο Χριστός, αφήρεσε ο Θεός τη χάρη, πήρε ο Θεός τη χάρη και δεν ήταν πλέον άξιος να μαρτυρήσει. Και τότε στη θέση του Σαπρικίου πήγε ο Νικηφόρος και μαρτύρησε αντί του Σαπρικίου που έπρεπε να μαρτυρήσει. Εμαρτύρησε ο Νικηφόρος και να αποδείξει αυτό το ιστόρημα ότι παραπάνω από όλους.

Και πάνω από όλα είναι η αγάπη του Χριστού μας. Και μαρτύριον ακόμα. και ακόμα Εάν και τα υπάρχοντά σου να δώσεις. Και τη ζωή σου να θυσιάσεις. Και μαρτύριον ακόμα να μαρτυρήσεις. εάν δεν είσαι αγάπη τίποτα δεν είσαι Ενώ με την αγάπη.

Τότε είσαι πράγματι μαθητής του Χριστού. Αυτό λοιπόν μας διδάσκει η απόψινή ημέρα, η τελευταία ημέρα πριν από τη νηστεία που αύριο θα αρχίσει.

Θα αρχίσει η Μεγάλη και η Αγία Σαρακοστή και παρακαλούμε λοιπόν απόψε στο τέλος να διαβάσουμε μια ευχή συγχωρητική όλοι μας, που δεν καταργεί το μυστήριο της Ιεράς Εξομολογήσεως, αλλά όλοι εδώ πέρα που βρισκόμαστε, των μικρών ποιμνίων λαός και ποιμήν και κληρικοί, όλοι μας να δώσουμε συγχώρεση ο ένας στον άλλο και έτσι με ελαφρά την καρδιά να αποδεχθούμε την Αγία και τη Μεγάλη Σαρακοστή και να παρακαλέσουμε τον Θεό να μας βοηθήσει ώστε

Να περάσουμε τις 40 αυτές οι μέρες το μεγάλο αυτό πέλαγος της νηστείας, όπως ψάλλει η Εκκλησία μας. Να διαπλέψουμε το μεγάλο αυτό πέλαγος της νηστείας και να φτάσουμε όλοι μας την Αγία και ένδοξον ημέρα της Αναστάσεως.

και να ψάλλομαι και εμείς τον ύμνο των Αγγέλων άγγελοι γιμνούσι σε Χριστέες ουρανούς «Και ημάς καταξίωσον εν καθαρά καρδία σε δοξάζειν». Απόψε, ευσεβές εκκλησίασμα, πέμπτη Παρασκευή των Νηστειών, εις όλους τους ναούς της Ορθοδόξου πίστεώς μας ψάλλεται όχι τμηματικώς, αλλά ολόκληρος ο Ακάθιστος Ύμνος.

Το οποίο, είπαμε σε προηγούμενες ομιλίες, είναι ένα αριστούργημα ποιήσεως που έγινε σε μια εποχή της ενδόξου Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, σε μια εποχή που οι άνθρωποι επίστευαν ακραδάντως στον Χριστό. Έγινε σε μια εποχή που οι άνθρωποι ελάτρευαν την ιδέα, ενώ σήμερα οι άνθρωποι λατρεύουν την ύλη υπό ποικίλας μορφάς.

Δι' αυτό, όπως είπα, χίλιοι επιστήμονες σοφοί να μαζευτούν σήμερα, δεν μπορούν να φτιάξουν μια στροφή του υπερόχου τούτου ύμνου. Όπως είπαμε, είναι επανάληψη του πρώτου χαιρετισμού που απηύθυνε Άγγελος Πρωτοστάτης προς την Υπεραγία Θεοτόκον.

Αυτό το «χαίρε» ακούεται στον Ακάθιστον Ύμνο με ποικίλα παραδείγματα. Ακούεται, λέγω, το «χαίρε» αυτό 144 φορές. Να επιτρέψετε, αγαπητοί μου, αν είστε κουρασμένοι από τη μακρά ακολουθία, να είπωμεν ολίγες λέξεις επάνω στον πρώτο χαιρετισμό.

Χαῖρε, δι’ ἧς ἡ χαρὰ ἐκλάμψει. Θα μιλήσουμε περί της χαράς. Πού είναι εκείνοι οι άπιστοι και οι άθεοι που λένε τάχατες ότι η θρησκεία του Ναζωραίου δημιουργεί τύπους, θλιβερούς τύπους, μελαγχολικούς τύπους;

Εδώ ο πρώτος χαιρετισμός ομιλεί περί χαράς. Χαῖρε, δι’ ἧς ἡ χαρὰ ἐκλάμψει. Πρέπει να γνωρίζουμε, αγαπητοί μου, ότι ο άνθρωπος επλάστη δια την χαρά. Όπως το ψάρι επλάστηκε να κολυμπάει μέσα εις την θάλασσα και να βρίσκει την χαρά του, έτσι και ο άνθρωπος επλάστη από τον Δημιουργόν δια να χαίρεται, δια να έχει χαρά.

Ότι δε ο άνθρωπος, το έξοχον αυτό δημιούργημα του Θεού, Επλάστια τυχαράν αποδεικνύεται εκ του γεγονότος, ποιου γεγονότος Ότι ο άνθρωπος τον άνθρωπο δεν τον έβαλε ο δημιουργός Δεν τον έρεψε επάνω σε ένα ξερονίσι όπως βλέπουμε στο μισθόριμα του Ρομπισσόνος ούτε σε έναν άλλο πλανήτη. Τον έβαλε τον άνθρωπο στον ωραιότερο πλανήτη του κόσμου.

Ο οποίος είναι πλήρης χαρίτων και μεγαλείων. Ιδιαιτέρως δε τοποθέτησε τον πρώτον άνθρωπο σε ένα έξοχο τοπίο, το οποίο η Γραφή ονομάζει Παράδεισον της Εδέμ. Πλούτος φυσικού κάλλους. Ποιο πρώτο και ποιο δεύτερο από τα φυσικά κάλλη του Παραδείσου να περιγράψουμε, αγαπητοί μου Χριστιανοί;

Νερά κρυστάλλινα, χλόη πλουσία, δέντρα πανύψηλα καρποφόρα, λουλούδια εύοσμα και πολύχρωμα, αηδόνια και πτηνά ωδικά που έψαλναν τον ύμνο του αιωνίου Θεού. Ζώα, όλα δε τα ζώα, και αυτά που σήμερα παρουσιάζονται άγρια και προκαλούν την φρίκη, και αυτά ήταν ήμερα ως τα πρόβατα.

Όλο αυτό το μεγαλείο, μέσα στο μεγαλείο αυτό της φύσεως ζούσε ο πρώτος άνθρωπος. Αλλά δεν ήταν μόνο το φυσικό αυτό μεγαλείον. Είναι μικρό το φυσικό μεγαλείον. Υπάρχει ένα άλλο ψυχικό μεγαλείον. Το δε ψυχικό μεγαλείον είναι όχι ο φυσικός πλούτος.

Αλλά είναι το ψυχικό μεγαλείον. Ότι ο πρώτος άνθρωπος ήταν αθώος.

Δεν μπορούμε να φανταστούμε την αθωότητα του πρώτου ανθρώπου. Η αθωότητα του πρώτου ανθρώπου μας υπενθύμιζε την αθωότητα των μικρών παιδιών που σαν άγγελοι παίζουν στην αυλή των σπιτιών των. Αθώα πράγματα, δεν πονηρεύονται. Τόσο αθώος είναι ο άνθρωπος. Αλλά αυτή η ευχάριστη κατάσταση του παραδείσου ανετράπη. Πώς ανετράπη; Μυστήριο. Πρέπει να βγουν οι φιλόσοφοι και οι ψυχολόγοι και οι επιστήμονες του κόσμου, μυστήριον πάνω στον κόσμο.

Πάνω στο οποίο ρίπτει τον προβολέα της η Αγία Γραφή. Και μας διδάσκει η Αγία Γραφή, το αλάνθαστο βιβλίο του Θεού, ότι κάτι θλιβερό συνέβη. Και αυτό το θλιβερό το οποίο συνέβη ήταν η αμαρτία, ήταν ότι ο Αδάμ και η Εύα παρέβησαν την εντολή του Θεού.

Και από την ώρα εκείνη που παρέβησαν την εντολή, ύλαξε πλέον το περιέχον της γης Ήλαξε η φύσης, η πέστη, μεγάλη μεταβολή, ο φυσικός και ψυχικός κόσμος του ανθρώπου.

Η γη γέμισε από αγκάθια, τα νερά εμολύνθησαν, ο φλοιός της γης ήρχισε να σχίζεται δαιμονιωδώς. Οι κορυφαί των ωραίων ήνξαν οι φέστιες τρομερά, οι ωκεανοί ύψουσαν περώρια τα κύματα τους.

Αγρίεψε η φύσις. Το Λιοντάρι που ήταν σαν πρόβατο ήτανε, αθώο πρόβατο, που ευκόλουσε το πέβετο από τον Αδάμ και την Εύα, αγρίψε με την φοβεράν γραβγή του το πάνω, η αγρίψη ολόκληρη, η λιώθη η φύσης Και ο Αδάμ εξευλίχτου πραντίσουν και από τότε πλέον ο άνθρωπος εμολύνθη πλέον, δεν είναι όπως είναι όταν βγήκε από τα χέρια του δημιούργου Και όπως ένα άγαλμα το οποίο υφίσταται φθοράν και χάνει μέρος του κάλλους του από την φθοράν των χρόνων, έτσι και ο άνθρωπος έχασε από το ψυχικό του αυτό μεγαλείον, εισήλθε η αμαρτία εις αυτόν.

Και μαζί με την αμαρτία παρουσιάστηκε πλέον, έφυγε η χαρά και ήλθε η λύπη, η μελαγχολία.

Μελαγχολία, αιώνες ολόκληρους, χιλιετηρίδες ολόκληρες, η ανθρωπότης έζη μέσα στην θλιβεράν, μέσα στην μελαγχολία αυτή. Ότι δε ο άνθρωπος ήτο μελάγχολος το αποδεικνύει, ποιος το αποδεικνύει; Η αρχαιολογία. Μεγάλοι αρχαιολόγοι που ήταν εδώ στην Ελλάδα και έσκαπναν τα σπλάχνα της γης και ανακάλυψαν αγάλματα, παρατηρήσαν ότι στα πρόσωπα των αγαλμάτων, τα πρόσωπα των ανθρώπων

Ανθρώπων που εικονίζουν ανθρώπους, ήταν ζωγραφισμένη η μελαγχολία. Μελαγχολικός ο άνθρωπος, ζούσε σε μια μελαγχολία πέραν των ανθρώπων. Αλλά, δόξα στο Θεό, η μελαγχολία αυτή του ανθρώπου διαλύθηκε όταν ήλιος, όχι απ' τον άστρο, όχι απ' το σακτής, ήλιος χαράς έλαμψε στον κόσμο.

Και ο ήλιος αυτός της χαράς είναι ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός. Και είναι το μήνυμα των Αγγέλων, αρχίζει με χαράν, το μήνυμα που έφεραν τη νύχτα των Χριστουγέννων, μήνυμα χαράς ήτο. Χαίρετε, λέει, ότι γεννήθηκε στον κόσμο. Μήνυμα χαράς ήτο και το Ευαγγέλιο λέει, χαίρετε και αγαλλιάσθε, χαίρετε, και ότι ευαγγελίζεται χαράν μεγάλη, χαράν.

Και το βιβλίο της Εκκλησίας μας, το ωραιότερο βιβλίο της Εκκλησίας μας που περιγράφει τη διδασκαλία του Χριστού μας, ονομάζεται Ευαγγέλιο, που σημαίνει χαρά, μεγάλο μήνυμα χαράς. Ο Χριστός είναι η πηγή της χαράς.

Α, θα μας πείτε τώρα εσείς που ζείτε την πραγματικότητα όλοι μας, μια πραγματικότητα μέσα, μια σκληρά πραγματικότητα, ότι η μελαγχολία επανήλθε εις τον κόσμο. Και μάλιστα δυνάμεθα να αποκαλέσουμε τον αιώνα μας αιώνα μελαγχολίας, τρομεράς μελαγχολίας.

Πρωτοφανής μελαγχολία ενέσκηψε εις την ανθρωπότητα. Η ανθρωπότητα ζει κάτω από τη δαμόκλειο σπάθη φοβεράς στενοχωρίας και φόβου και λοιπά. Μελαγχολία. Διατί; Η απάντηση είναι μία. Διότι έφυγε από τον Χριστό.

Έφυγε από τον Χριστό και ζει σε μία ειδωλολατρική κατάσταση. Οποίητο εκατάστασης προχριστού. Οι άνθρωποι αντί να ζητούν τη χαρά τους ή στα γάργαρα και κρυστάλλια νερά της χαράς της θρησκείας μας, ζητούν τη χαρά, εβρήκαν υποκατάστατα.

Αλλά τα υποκατάστατα, όπως διδάσκει η επιστήμη, δεν είναι σε θέση να αντικαταστήσουν την πραγματικότητα. Ζητούν τη χαρά άλλοι στον πλουτισμό.

...πλουτισμόν στα δολάρια, στα μάρκα, στον χρυσόν και στον άργυρο. Ζητούν τη χαρά εις τας τιμάς, στας δόξας, στον κόσμο τούτο. Ζητούν τη χαρά εις τας διασκεδάσεις. Ζητούν τη χαρά εις τας εκδρομάς. Ο τουρισμός δεν είναι τίποτα άλλο, όπως φιλοσοφούν, μια εκτόνωση, μια προσπάθεια του ανθρώπου να εκτονωθεί από αυτό το μεγάλο πνεύμα που καλύπτει την ανθρωπότητα. Αλλά αυτοί που ταξιδεύουν και γυρίζουν τον κόσμο επιστρέφουν πιο μελαγχολικοί από ό,τι ξεκίνησαν στα ταξίδια τους. Ζητούν την χαρά οι δύο συνεώτες, απογοητευμένοι και μελαγχολικοί, εμμετοδιώτες μας ζητούν τον κόσμο, μη ευρίσκουν την χαρά. Ζητούν την χαρά στα ναρκωτικά, τα οποία ναρκωτικά δημιουργούν έναν παράδεισο φανταστικής χαράς. Δυστυχισμένοι οι άνθρωποι. Και όπως είπα, είναι η εποχή και βλέπεις σήμερα μόνο ότι η γη έχει τόσα αγαθά, ώστε είναι δυνατόν ο άνθρωπος να ζήσει ευτυχής ως εν τω παραδείσω του Θεού.

Στον πράδη στον εν τούτοις όμως ζει Εις μια σκυράν εποχή Και όπως είπα προηγουμένως, είναι ο αιών αυτός, ο αιών Της μεταχολίας Και ιδού λοιπόν η επιστήμη, που ερευνά τον ψυχικό κόσμο των ανθρώπων, ονομάζει αυτή τη στεναχώρια, Αυτό το Αυτή τη στεναχωρία τη λύπη αυτή που δοκιμάζουν Όλοι οι ανθρωπότες την ονομάζει άγχος.

Βρήκανε μια νέα λέξη για την οποία εκφράζεται το πνεύμα αυτό της με ένα πολύ άγχος. Άγχος λένε οι ψυχίατροι. Τρέχουν στα ψυχιατρεία, έχουν τα πορτοφόλια τους γεμάτα, έχουν το σπίτι τους με όλα τα κομφόρ της ζωής, έχουν, αυτά τα αγαθά τα οποία δέποτε ρωτήκε ο κόσμος και εντούτοις η χαρά; Πού υπάρχει η χαρά; Και ενθυμίζομαι ένα ωραίο ανέκδοτο της Ασαντής, ένα ανέκδοτο της Κίνας το οποίο λέγει ότι κάποιος εκεί βασιλεύς είπε στον υπασπιστή του: «Θέλω να γυρίσεις στο βασίλειό μου και όταν βρεις άνθρωπο ευτυχισμένο, χαρούμενο, όταν βρεις ευτυχισμένο άνθρωπο, χαρούμενο, να μου φέρεις το πουκάμισό του».

Όντως αυτός έλεγε τη Άφτια Εντολή, γύριζε, γύριζε, γύριζε, πήγε παντού πίσω σαν βλάστο μεγάλων των σοφών, των επιστημόνων, των αστρονόμων. Περιόδεψε μήνες ολόκληρες, όλοι τους λέγανε δεν είμαι θα χαρού, είμαι τα στενοχωρημένη, όλοι έλεγαν ότι δεν είμαι ευκριστημένη στον κόσμο αυτόν, τον απαταιώνα.

Επιτέλους λέει απεργοητευμένος αυτός, ο υπασπιστής που το δόθη εντολή βρίσκεται ένα πτωχό πάμπτο, πάμπτο και του λέει είσαι ευτυχής, δόξα σε ο Θεός, έχω χαρά και αγαλλία σε στην καρδία μου. Χαρά και αγαλία σε έχεις, δώσ' μου το πουκάμισό σου Δεν είχε υποκάμισο.

Όλες οι πουκάμισοι ήταν ευτυχίες. Βέβαια υπερβολή είναι αυτό. Είναι υπερβολή, διότι και τα υλικά αγαθά συντελούν στην ευημερία και στη χαρά του ανθρώπου. Αλλά από το σημείο τούτο μέχρι το σημείο να είπαμε ότι τα πλούτη και οι ηδονές και οι επιστήμες και τα επιτεύγματα του τεχνολογικού πολιτισμού θα φέρουν τη χαρά, είναι ψεύδος μεγάλο.

Και το ψεύδωσαν στο μεγάλο το πυρώνιο ανθρωπότης. Πηγή της χαράς είναι ο Χριστός, πηγή της χαράς είναι ο Χριστός, πηγή της χαράς είναι ο Χριστός. Το μαρτυρεί. Λόγια είναι αυτά; Δεν είναι λόγια, το μαρτυρεί. Ποιος το μαρτυρεί; Το μαρτυρεί αυτός ο Ιησούς ο Χριστός, ο οποίος είπε: «Ακολουθήσατέ με και όταν με ακολουθήσετε, κι αν ακόμα στον κόσμο αυτόν δοκιμάσετε θλίψεις, χαίρετε και αγκαλιάστε».

Την οποία καμία δύναμη δεν θα μπορέσει ποτέ να την αφαιρέσει. Πηγή της χαράς ο Χριστός. το ομολογεί οι μαθητές του Εκείνοι ψαράδες, οι οποίοι άφησαν τα πάντα. Αυτοί ήτανε χωρίς πουκάμισο και ήταν ευτυχισμένοι. Ρωτάμε τον Πέτρο και λέει ο Πέτρος, αισθάνομαι μια χαρά. Πώς το ονομάζεται η χαρά;

Διαβάσετε τις επιστολές του ψαρά αυτού, του Πέτρου, ο οποίος τα πάντα έδωσε για τον Χριστό.

Τον Χριστό και θα ακούσετε από αυτόν τον ύμνο της χαράς, να λέγει ότι δοκιμάζω μια χαρά από τον καιρό που εγνώρισα τον Χριστό, από τον καιρό που επέστρεψα στον Χριστό, από τον καιρό που μετανόησα στον Χριστό, από τότε που κηρύττει τον Χριστό. Αισθάνομαι, λέει, μια χαρά ανεκλάλητη. Τι θα πει ανεκλάλητη; Που δεν υπάρχει γλώσσα, γλώσσα να εκφράσει τη χαρά αυτή που αισθάνεται ο Απόστολος Πέτρος. Και ακούμε τον Πέτρο, ακούμε τον Παύλο, τον κορυφαίο Απόστολο, φυλακισμένο μέσα στα μπουντρούμια των Φιλίππων.

Φιλίππον, νύχτα η ώρα, πληγωμένος, πληγωμένος, γεμάτος πληγές, και να λέει χαίρε εις θάνατο χαράν και αγαλλίασιν, και γράφει προς τους Εφεσίους, χαίρετε και πάλι λέω χαίρετε. Είναι πηγή χαράς ο Χριστός, το ομολογούν μυριάδες ανθρώπων πάσης καταστάσεως, οι οποίοι κοντά στον Χριστό βρήκαν παρηγοριά και ενίσχυση και εις τον τρόμο τους Υιούς.

Το πηγή χαράς υπάρχει κανείς που αμφιβάλλει; Ας κάνουμε λοιπόν μια έρευνα στον εαυτό μας και ας εξετάσουμε τον εαυτό μας και ας δούμε τον εαυτό μας και ας μην μοιάσουμε με τους απίστους και αθέους ανθρώπους. Εν τη πράξει η χαρά μας, λέει ο ένας, είναι τα παιδιά του.

Νομίζετε ότι η χαρά από τα παιδιά είναι μόνιμη; Πόσοι γονείς πέθαναν από εμφράγματα και συγκοπή καρδίας από την αναξιότητα και τον σκανδαλώδη βίο που διάγουν τα παιδιά τους; «Χαρά μας», λέγουν, «τα πλούτη μας και τα μέγαρά μας».

Αλλά ο Ωνάσης από τον Ισκολτ επάνω στο κρεβάτι του έλεγε: Ιατροί, δώσατε μια ώρα προθεσμία, θέλω να αισθανθώ την χαρά. Χαρά οι άλλοι έχουν την επιστήμη.

Επιστήμη, αλλά και αυτοί ομολογούν ότι η επιστήμη χωρίς Χριστό είναι μάλλον πανουργία ή σοφία. Χαρά είναι, ο άλλος λέει, η γυναίκα μου. Έρχεται η στιγμή που η γυναίκα απατά τον άνδρα της και ο άνδρας βυθίζεται εις πέλαγος μελαγχολίας και θλίψεως. Χαρά, τα πλούτη, τα αργύρια, λέει. Έρχεται η στιγμή που φωνάζει ο πλούσιος Σολομών, Σολομών, διότι ματαιότης τα ανθρώπινα όλα. Χαρά, μία είναι η πηγή από την οποία αντλούν οι αιώνες τη χαρά. Η μεγαλυμμονική καιρόστηρα δεν είναι τα επίγεια αγαθά, δεν είναι τα πρόσωπα της γης, δεν είναι η προσκόλληση στον κόσμο, δεν είναι η πολιτική ιδεολογία και τα πολιτικά ρεύματα που επικρατούν, δεν είναι η χαρά. Και αν εμείς το αρνηθούμε, και οι πέτρες του Γολγοθά θα φωνάξουν ότι η χαρά του κόσμου, η όντως χαρά, είναι ο Χριστός. Και δι' αυτό, με κατά τρόπον σοφόν, ο πρώτος χαιρετισμός τον οποίο απευθύνει ο Ακάθιστος Ύμνος προς την ανθρωπότητα είναι η χαρά: «Χαίρε». Τότε και όταν

Τότε και όταν λοιπόν και αν υπάρχει κανείς που αμφιβάλλει, ας δοκιμάσει. Και όταν πλέον δοκιμάσει, τότε θα πειστεί πραγματικώς ότι η χαρά του κόσμου βρίσκεται εσωτερική, είναι ένδοθεν, η Βασιλεία του Θεού ημών εντός υμών εστιν.

Τότε θα αισθανθεί κι αυτός τη χαρά αυτή και θα γίνει κι αυτός μάρτυς και θα μαρτυρεί κι αυτός και θα ψάχνει. Χαίρε Παναγία, δι’ ἧς ἡ χαρὰ ἐκλάμψει, δι’ ἧς ἡ ἀρὰ ἐκλείψει.