Οι απόστολοι ως μάρτυρες της θείας προελεύσεως του χριστιανισμού

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Reverend fathers and brothers, dear listeners, our faith, to which we all belong by divine grace, is the one true faith in the world. It frees us from the bonds of sin. It refreshes the human soul and gives rest to the spirit. It shows us the road to eternal life and blessedness.

As John the Evangelist records the words of Jesus: “This is eternal life, that they may know You, the only true God, and Jesus Christ whom You have sent.” Our faith is the one true faith. But unbelievers will say to us:

“It is easy for you to say that, among so many old and new religions, Christianity alone is the true faith. But we live in a practical world. We keep asking for documents, for proof. We will not believe it simply because you say so.”

“We do not want mere assertions. We want proof. Can you show us why Christianity alone is true, and why no other religion in the world is true?”

They ask for proof. It is as though they asked us to prove that the sun is the brightest star in the sky. Our faith is like a sun shining in the heavens, and its proofs are many. If someone could count the rays the sun sends down to earth each day, then perhaps they could count the proofs that shine forth from our holy faith.

Every ray that falls upon the earth is proof that the sun exists, warming the world and giving it life. In the same way, everything in our faith is a ray sent to earth by the Godhead, radiant in the three Persons of the Holy Trinity, continually revealing the wonder of our holy faith.

One of the many proofs, indeed one of the strongest, that our faith is not of the earth or made from dust but comes from heaven, can be summed up in one word: the Apostles. Dear friends, today we celebrated their sacred memory, and today’s sermon is devoted to them. We will try to show that the Apostles’ lives and teaching, their immense work, the wondrous results they brought about throughout the world, and their deaths as martyrs are all rays of light. Each is proof that the faith to which we belong comes from heaven, that our faith is divine.

The Apostles are proof that ours is the one true faith. First, dear friends, the work to which the Lord called them was no easy task. It was difficult beyond measure. There are many difficult things in life.

Swimming against a current is difficult, for example. Going with a river’s flow takes little effort. But try travelling against it. Try going against the current of the Euripus Strait when its waters are rushing down.

Try taking a boat against the current of the Euripus, and the boat may be torn apart. Or think of uprooting a tree. You might pull out a small one with your hands, but it is hard to uproot a towering plane tree whose roots reach deep into the earth.

It is hard to bore through an entire mountain. It is hard to turn a mountain into a plain. Many things are difficult, but the work of the Apostles was harder still.

It was hard because the Apostles’ teaching, the teaching of Christ, ran against the desires of this world. It was a revolution, the greatest of revolutions. It came to bring down an entire world: a world of error, prejudice, and superstition, whose roots had sunk deep into humanity’s corrupted nature.

By what instruments, by what means, through what people did our Lord Jesus Christ set out to accomplish this immense work: to overturn the old world and bring a new one into being?

What means did he use? The greater the work, the more substantial the means and the more capable the people one would expect. So whom did the Lord use to carry out his great work?

In Christ’s time there were kings who ruled great and powerful kingdoms. There were celebrated generals, with sharpened swords and famous names. There were philosophers renowned for their wisdom.

There were wealthy people with abundant resources, skilled debaters and orators, and others powerful in the eyes of the world. Did the Lord choose any of them as his fellow workers? No, dear friends. Why? If he had taken one of the world’s kings to his side, people would have said that Christ prevailed because he had kings behind him.

If he had taken a general with swords and armies, we would say that he won by the sword. In fact, all the swords of the world were turned against him. And if he had taken a great philosopher to his side, we would say that he won through the wisdom of philosophers.

And if he had called orators and philosophers skilled in debate to his side, people would have said what they say in court cases.

You have seen it in court, haven’t you? Trials can be a farce. There was a trial in Drama just a few days ago. As I have said before, there is no justice. People say, “How could he fail to win his case? He had the best lawyer and paid him fifty, sixty, even seventy thousand.” But the poor fellow who cannot afford a lawyer stands alone and loses his case. Give a glib lawyer money, and he will make an angel look like a devil; give him money, and he will make a devil look like an angel. These are the modern sophists.

The modern sophists are the lawyers; Athens has its share of them. Pay one enough, and he will argue that night is day. That is why those who have a conscience refuse to take on certain cases.

Even among these Sodom and Gomorrah, there are still honorable lawyers; I do not deny it. There are lawyers of good judgment who say, “I will not take this case. Offer me whatever you like; you will not persuade me.”

And there are lesser lawyers too. Heine also wrote that the whole business was full of lies and trickery, and he left it behind. Basil the Great was a lawyer, and so was John Chrysostom, but they gave up that work.

For that is no honest work; it corrupts the conscience. Just look at them. If only we preachers spoke with as much passion as this lawyer does for thirty pieces of silver, trying to make black seem white and white seem black.

So, if Christ had surrounded himself with sophists, with such loud and talkative men, the sort Athens was full of, and with philosophers skilled in argument, people would have said, “How could he fail to prevail, with the greatest orators at his side?” But Christ had no orators or philosophers with him, no kings of this world, no sharpened swords, and no mighty weapons.

On the contrary, Christ had none of those advantages. So no one can say that Christ’s victory came from the power of this world. The Apostle Paul marvels that Christ accomplished the greatest things in the world with the smallest means. In the first chapter of his First Epistle to the Corinthians, he says that God chose the things the world calls foolish.

That is, he chose people whom the world considered stupid and ignorant. The Apostles were not stupid. They had natural intelligence, and it was not easy to deceive them. But that was how the world regarded them.

Even today, when people see someone devoted to the faith, they say, “That man is a fool.” Do you see what Paul means by the foolish things of the world? He means people with no reputation as great philosophers or orators. God chose people without formal schooling, people who had not attended great academies, to put the wise to shame. He chose the weak of the world, poor people with no power at all, to put the strong to shame. And he chose those whom the world despised...

He chose the people others looked down on, the outcasts of the world, as the Apostle calls them. The world considered them rubbish: small, insignificant people. God chose them to bring to nothing the things the world counts as something, so that no human being might boast before the Lord. Where, then, is the wise man? Where is the powerful man? Read what the Apostle says.

I consider this one of the most eloquent epistle readings of the year. It is the reading for Great Friday. Here is the wonder: the Lord spread his teaching through such humble means. As Basil of Seleucia, a great teacher of the Church, asks: When do you admire a doctor? You admire a doctor who makes a sick person well with almost nothing, without surgery or any elaborate treatment. The smaller the means...

The smaller the means a doctor has, the more remarkable the healing. There are doctors who demand enormous fees. Yet there are also poor doctors with few resources, especially in the villages, who are real treasures. The state lacks the sense to find them and put their gifts to use.

But they read and study, and so on. Meanwhile, even clinics have turned into mints, into silver mines, places of exploitation. It is a disgrace. This is no way for a society to live. Doctor, you did not study medicine to exploit society. And you, dear lawyer, did not study law to fleece people.

Nor did you study engineering to become rich in a single year. In a new society, dear friends, such things will disappear. What is every educated professional? A servant of the people, not someone who exploits them. Think of a doctor in a village who has almost no equipment, yet sits with the sick and manages to heal them. That is the doctor I admire. Many patients have gone to Switzerland and met their deaths, while little-known doctors here in our homeland have managed to heal the sick with the simplest means, perhaps with nothing more than a herb.

Yes, even a healing herb, for God’s wisdom is present within it. Just as I admire the doctor who heals with very little and achieves great results, so too, says Basil of Seleucia, that teacher of the Church, we see God’s wisdom in this: through people of little standing and with small means, the Lord accomplished great things for the salvation of humanity.

Now there is another aspect of the Apostles’ work that we must consider. If you read Holy Scripture, you will see that every word has its place. A builder does not set the stones of a house down at random. Each stone belongs in a particular place.

Go up to the Acropolis, and you will hear that every stone and every piece of marble was arranged for a purpose. In a beautifully designed building, each stone has its place. So it is with Holy Scripture, that great work built of ideas: every idea and every word has its place.

When Holy Scripture describes the creation of the universe, that magnificent work of God’s power and wisdom, what does Moses say? He says, “God made.” The word means that God is the creator, the one who brings things into being. God made heaven and earth. He made the greater light, the sun, and the lesser light, the moon. He made the stars, the animals, and everything else.

So God made these things; he is their creator. I open Genesis, the first book of Holy Scripture, and hear Moses say, “He made.” Pay attention to that very word, the word Holy Scripture uses to describe the creation of the material world.

The Evangelist uses the same word. Read the third chapter of Mark. When Mark describes how the Lord called his Apostles, what does he say? He does not say, “The Lord called twelve Apostles.” That matters. He says, “He made twelve, that they might be with him.” Do you hear it? “He made.” What does that mean, my brothers and sisters? Some commentators say the word is unsuitable. But think: one work of creation is the making of the material world. Another, harder work is the making of a human being, not simply a biological creature, but a person with higher thoughts, a heart capable of love, noble feelings, and a life of active service.

Such a person is a new creation. Take someone from the depths of corruption and raise that person to a spiritual and holy life: that is a spiritual act of creation.

Our faith forms human beings. It makes people, not merely bodies with appetites, but people who live spiritually. That is what the Evangelist means when he says that the Lord “made” the twelve.

The work Christ did in forming these Apostles was greater still. If you will let me put it this way, for nothing is impossible for God, which was the harder work: to make the sun that lights the world, to make the moon and stars, or to make the Apostles?

To make Apostles was harder. The sun itself will one day go out. But these Apostles, once in darkness, became suns, shining lights in the spiritual world. So Christ made the Twelve. A famous sculptor was walking down the road one day when he saw a block of marble lying in the mud. No one gave it a second glance. But he knew marble. He went over, wiped it off, and saw that it was fine, clear marble, thrown there by mistake. He lifted it out of the mud, took it to his workshop, washed it, cleaned it, and began to carve it.

That block, cast into the mud and filth, stayed in his workshop as he carved it for one year, two years, three years. And from it he brought forth an angel: a statue of a winged angel.

That is just what the Apostles were. They were stones the world had thrown away. This world of sin, pride, and selfishness looks down on a man in humble clothes, but sees someone dressed in finery and calls him a great man.

But down in the humble huts, in those huts, I believe this, great people live, while in palaces and mansions, small people live. Christ did not judge by outward appearance. Anyone who has God within them is a person of true greatness, true greatness. But anyone who rejects Christ is wretched, no matter how many titles and honors they may hold.

The Apostles were like stones thrown aside, stones no builder in this world would look at. The Lord took those stones, washed them, cleansed them, shaped them with His Word, and made them into foundation stones.

Read the Apocalypse, the Book of Revelation, and you will see the new Jerusalem resting on twelve foundation stones. Those precious foundations are the Apostles of Christ. My dear friends, there is another way to see the greatness of the Twelve and their mission.

It is in the words, “that they might be with Him.” Those twelve Apostles stayed close to Christ. They remained with Him for three years.

Think of a sponge in water. Put a piece of wood in water and, however long you leave it there, it absorbs nothing. But put a sponge in water and it soaks the water up. People are like that too.

The teaching is the water. If your heart is like wood, you can hear sermon after sermon and leave just as you came. But if your heart is like a sponge, and you enter that clear, pure river, you will soak it up. You will be like a sponge dripping with the fragrance of heaven.

So it was with the Apostles. They had been like wood, but they entered the river of God and became sponges filled with the divine fragrance of Christian teaching. They stayed near Christ to learn from Him, and they listened. What did they hear? Let me pause here. How foolish the world can be! People send something up toward the moon and make such a fuss over it. As Scripture says, God gave them over to a debased mind. They speak of reaching the moon, but do they know how vast the universe is?

If I speak to you about the universe one day, you will see how far beyond description it is. Even if you built a rocket that traveled at the speed of light, millions of years would pass before you reached its edge, and there is no edge.

We have crawled a little way like a tortoise, and people boast of their achievements. Centuries and millennia will pass. Yet the Apostles, standing close to Christ, heard words the world will never hear again in that way.

What words did they hear? The words of Jesus of Nazareth. And they did more than listen: they saw wonders beyond description beside Christ. Beyond His words and miracles, they saw a holiness that could say, “Which of you convicts Me of sin?” It was the holiness of Him of whom the prophet says, “Your virtue covered the heavens, O Christ.”

“Your virtue covered the heavens, O Christ.” Christ’s virtue was not partial or divided. It was complete and whole, radiant beyond description. His virtue surpassed the angels, the archangels, and the whole world.

His virtue covered the heavens. The Apostles saw such virtue and stood in awe of His holiness. It was unlike the virtue of the scribes and Pharisees, or that of Plato, Aristotle, and all the false philosophers of our land.

It was a virtue that flowed from within, something beyond description. The Apostles saw and heard these great things of Christ. They took them into their hearts, and they did not keep them to themselves.

They felt at once the desire to share with others what they had come to believe. Holy Scripture tells us of Samson, the hero of the Old Testament. Once, as he was walking, he came upon a strange sight.

He found a dead lion. Its flesh was gone, and only the remains were left. And from the lion’s jawbone came the sweetest honey.

What a strange thing: sweet honey from the remains of a lion! Samson tasted it with his finger. It was so good that he took some home and gave it to his family. In the same way, the heroes of the New Testament, these new Samsons of the spirit, found honey. The Lord’s words are sweeter than honey. Anyone who reads and believes the Gospel knows their sweetness: “Your words, O Lord, are sweeter than honey and the honeycomb.” The Apostles tasted the Word of God. They could say what we say in the Church: “Taste and see that the Lord is good.”

Come and taste for yourselves: within the Church, within the teaching of Christ, there are delights beyond description. There are still other ways, then, to examine this great miracle of the Apostles.

Here they are.

My dear friends, take a hundred people at random from the street. Early in the morning they stream down from Tourkovounia and elsewhere, like ants, flowing in every direction like a river.

In all that weary rush, in this modern Babylon building its tower of Babel, stop a hundred of them and ask honestly: Why are you running? What has happened to you? What is driving you so frantically from place to place, leaving you nervous, with troubled hearts, almost ready for the hospital? Are people living only to earn their bread? If only that were so. There is dignity in working together to earn one’s bread.

If they answer honestly, you will find that each has some worldly aim. One runs after money, far beyond what he needs for bread. Like a clock driven by a spring, he is driven by a craving for money: he wants a hundred, then two hundred, five hundred, a thousand. He is never satisfied.

Perhaps one day the sea could tell the rivers, ‘Enough! I have had my fill of your waters.’ Perhaps even Hades could tell the gravediggers, ‘Enough! I have had my fill of the dead.’

The sea might say to the rivers, and Hades to the dead, ‘Enough.’ But the lover of money never rests. He runs until his last hour. One runs after money; another runs after glory. He wants to push someone else aside and become a governor, a minister, a prime minister, anything to climb the ranks. Even an obscure monk may dream of becoming Patriarch. Each of us carries some trace of greed, ambition, or love of pleasure. Sin spreads its darkness in the heart, like the moonless night in Kassiani’s hymn. But what drove the Apostles? Why did they run?

I see them day and night, barely stopping to eat or sleep, flying like eagles across the whole world. Why are you running, Apostles? Do you have children or wives to provide for? You left them behind. Fathers and mothers? What drives you to work harder than anyone else, tireless and wakeful, like winged angels? Let us look for the answer in the Apostle Peter’s pockets. There is nothing there. One day, at the gate, a man looked to him and asked for something.

‘Give me something so I can buy a loaf of bread.’ But the Apostle Peter said, ‘Silver and gold I do not have. In the name of Jesus Christ of Nazareth, rise and walk.’ He had no money, but he had something greater: the name of Christ. And the man who had been unable to stand got up and walked.

Now come forward, you bishops, Patriarchs, and popes, with your stores of gold coins and millions, your gold medallions and mitres. See whether you can say what Peter said.

You do not give away the money, and you cannot speak that word in the name of the Nazarene. A story is told of a pope, some two hundred years ago, showing a visitor his treasures. ‘Look what I have,’ he said. ‘Fine vessels, mitres, medallions, this and that. Compare me with the Apostle Peter. Did Peter have any of these?’ The visitor replied, ‘Forgive me, my friend, but since you have been bold enough to compare yourself with him…’

‘You compare yourself with the Apostle Peter? No, he had none of these things. But he had something greater. With all your wealth and glory, can you say what Peter, poor and penniless, said: “In the name of Christ, rise and walk”? You cannot.’ Christ made those words a reality through Peter.

So what did the Apostles worship? Money? They were penniless, truly without possessions. Was it glory? What glory? Their relatives rejected them, and society turned against them.

Read today’s reading from the Apostle, my brothers and sisters, and you will weep. What glory did they have? ‘We have become the refuse of the world.’ If you want to live by the Gospel, the world will not honor you. Make compromises, and people will praise you. Live by the Gospel, with all the struggle it brings in this world, and people will heap shameful names upon you.

What did the world think of them? “We were counted as the refuse of the world,” he says, like rubbish thrown away. What drove them? They had seen the world, yet they lived with hunger and thirst and endured everything. What drove them? I search and search for worldly motives, but I find none in the Apostles. What do I find? The thing that made them lions, the thing that made them...

They knew what they believed was true. They had experienced it and seen it with their own eyes. They believed that Jesus Christ was more than an orator or a philosopher: he is the Savior of the world. They believed that under the stars, under the sun, throughout the universe, there is no other name by which we can be saved than the name of Jesus Christ. They held Christ above angels and archangels and were ready to sacrifice themselves so that faith in him might take root in people’s hearts.

These were the noble motives of the Holy Apostles. There is one final way to consider their great, inexpressible work. The strongest testimony to what they believed is not simply the words ‘I believe,’ as we hear them spoken.

We say the Creed in the Church today. But if only we knew: that ‘I believe’ was not written in ink. How many letters are in it? A hundred and twenty, a hundred and thirty? Every letter carries a cost.

It was written with the blood of the heart. The Apostles’ ‘I believe’, ‘Lord, I believe; help my unbelief,’ and ‘My Lord and my God’, did not come out of notebooks and libraries.

That faith came through fire and martyrdom. They signed their faith with their blood. Yes, all of them. Look where they went, and look at their end. The Apostles met a martyr’s end.

Andrew the First-Called set out from near Jerusalem, traveled through Asia Minor, and reached Byzantium, the city later known as Constantinople. He preached there and is honored as a patron of the city. Then he went on, staff in hand, to Patras, where he was crucified on a cross turned the other way.

Then there was James, who remained in Jerusalem and suffered martyrdom by the sword under Herod. The only one who did not meet a martyr’s death, in keeping with the Lord’s word, was John, the beloved disciple.

Though John did not die a martyr as the other Apostles did, he too endured suffering: he was exiled to the island of Patmos. There he saw that great vision and wrote the Apocalypse of John.

Then there were the others. Philip preached in Asia and was martyred too. And Thomas, who at first did not believe and raised so many objections, how far did he go? Farther than them all. He reached India, preached there, and brought people to Christ. Even today, the Christians of India are a minority among the many millions who follow other religions there.

Yes, Thomas went into India and preached Christianity. To this day, the Christians there are called the Christians of Thomas. Go to India and you will find a large community of them. Think how many years have passed, and how wondrous it is that our faith still lives there.

Do you know what that is like? It is like throwing a spark into the ocean and seeing it stay alight for two thousand years. Thomas cast such a spark into India, and it is still burning.

And there, you can still hear them say “Lord have mercy” in Greek, remembering the Greek Christians from whom they first received the faith. There in India!

The others too, my brothers and sisters, I will not go through them all, were martyred in different places. As I said, theirs was an end marked by martyrdom. The Apostles were spiritual heroes. By their teaching, their lives, and their blood, they bore witness to the truth of their message.

My brothers and sisters, where shall we go to gather flowers? What gardens could give us flowers worthy of crowning these heroes, the twelve Apostles? What poets could we call upon to write songs in their praise? What sculptors could make statues worthy of these heroes of the spirit, these immortal heroes who stood beside Christ, fought, and conquered?

What shall we call these great heroes of Christianity, my brothers and sisters? A teacher of the Church asks: shall we call the Apostles bees? You have seen how bees go to flowers. Early in the morning, before the sun has risen, a bee leaves its hive, flies to the flowers, and draws in their nectar and fragrance. So it was with the Twelve Apostles: they found an immortal flower.

That immortal flower was Christ, and from him they drew everlasting nectar. Shall we call them bees, then, who gathered the honey of Christ? What shall we call them, asks this teacher?

Shall we call them lofty mountains, as David speaks of the heights illumined by the Lord? You know how, when the sun rises, its rays first strike the high peaks. The peaks see the sun first; then its light descends to the land below.

So the rays of our Lord Jesus Christ fell upon those lofty peaks. What shall we call the Apostles, asks this teacher of the Church? Rivers? Christ said that rivers would flow from the one who believes in him. They became rivers that gave drink to thousands and refreshed their souls. Or shall we call them trees, like the tree in the first Psalm, planted beside streams of water, bearing fruit in its season, its leaf never withering?

Shall we call them trees? If you travel through the Vale of Tempe, you will see great trees along the riverbanks, laden with fruit. The Apostles bore fruit that does not perish.

Shall we call them trees? Or, as the teacher of the Church says, shall we call them eagles who flew on golden wings from Greece to Italy, and from Italy to distant parts of the world, carrying their message everywhere? Shall we call them trumpets?

Shall we call them trumpets, like those that sounded seven times before the walls of Jericho fell? Shall we call them farmers, who ploughed deep into human hearts and sowed the seed of the Gospel everywhere? Or lions, whose roar makes others tremble? Shall we call them Atlases, who carried the whole of Orthodoxy on their shoulders? No, my brothers and sisters. I would rather call them by two names: the sheep of Jesus Christ and the fishermen of Jesus Christ.

Sheep sent among wolves. Imagine taking twelve little lambs in a helicopter and dropping them into the mountain ravines where hungry wolves have their dens. I saw those wolves myself when I was a military priest, and their fierce jaws frightened me. Imagine dropping twelve lambs among them.

They would be a meal for the wolves. Before they even touched the ground, nothing but bones would be left. Yet the Apostles were like sheep among wolves, and the wolves could not overcome them.

And what else did those sheep accomplish? Through their love, their sacrifice, their sufferings, and their blood, they even turned wolves into lambs.

They turned wolves into lambs, fulfilling Isaiah’s prophecy that the lamb and the wolf would live together. Can a lamb live with a wolf? Yet it can happen. The Christian is the lamb, and the one who does not believe is the wolf.

But if we are Christians in name only, if we do not live as the Apostles did, then we bear responsibility for the divisions among us, whatever our color or shade. If we lived as apostolic people, with the fire and love of heaven within us, even those we call wolves could be drawn close to Christ.

So I call them sheep among wolves. I also call them fishermen, for they cast their nets into the sea and drew people to Christ. That, my dear friends, is the little that I, unworthy as I am, had to say today in honor of the wondrous Twelve Apostles. And what is our duty, my brothers and sisters? Surely it is to honor these heroes.

During the last war, when the skies over London were filled with Hitler’s aircraft and England faced terrible danger, a statesman of that country said that England had been saved by a few hundred men. Four or five hundred English airmen, high above the city and facing death, drove back that danger.

And he said that never had England, indeed, never had the world, owed so much to so few people. So few men, and the whole world in their debt. But if that could be said of those pilots, how much more, beyond all comparison, can we say that humanity has never owed so much to anyone as it owes to the twelve fishermen of Galilee.

What a wonder, my brothers and sisters! The faith of our Christ began one day on the shores of Galilee, amid poverty, hardship and pain, with love and faith in Christ, and it changed the whole world. And what are we to say of ourselves, gathered here on the rocky soil of Greece? I am ashamed to say it. Greece has eight bishops; Sofia has five, Serbia ten, Romania twelve, and Russia fifty. And we have gathered...

Thank you.

We all wear cassocks. We have 200 preachers and, just count them, 4,000 theologians, 4,000 theologians! If you gathered us all together and squeezed us dry, we still would not measure up to the little fingernail of the Apostle Paul and the others. That is why we can do nothing: we lack self-denial, we lack a spirit of sacrifice, and we lack that undying fire that burns in the heart. Yes, but you may ask, can we do it?

Can we, my brothers and sisters, do what the Apostle did? We can. I am not telling you to leave your work or give up your trades. But each of you can become a little apostle. Just look around: these past days I was by the River Strymon, and there were so few Christians. My soul wept. Father, why have you gathered...

We are down in Athens. Come up to us; come and support us. Millenarianism is devouring us. It has become a plague of locusts; blight has fallen on the vineyards of our Christ. Soon there will not be a leaf left, while our hierarchs and theologians sit idle. Where is our mission? We have gone among remote peoples, among the Indians, far and wide, we, a people who have raised up heroes. Where is even half of our mission?

There is a need for someone to speak openly of Christ. Yet even here in our homeland, my dear ones, a preacher cannot move freely. He is not allowed to preach the Word of God. The bishop does not preach it, and the gendarmerie is called in to stop those who do.

Someone says, ‘Is this not our homeland? Is this not my own place, where I may preach?’ Give me the freedom, and I will not sit in Athens. I will take my staff and go throughout the city. But as things stand, they will arrest us.

This may drive me toward indifference for a time. But our people will awaken. The breeze that once blew through Galilee will blow again, and the day will come when our homeland shines once more.

There will be new Peters and new Pauls, new Jameses, new Bartholomews and new Thomases, going out into the world to proclaim Jesus Christ. Amen.

Αγία Τριάς, ελέησον τον κόσμον. Παναγία Δέσποινα, Άγιοι Άγγελοι και Αρχάγγελοι, Αποστόλων η Δωδεκάς, Διδάσκαλοι και Πατέρες της Εκκλησίας, Όσιοι και Μάρτυρες, οι καλώς αθλήσαντες και στεφανωθέντες, ίστατε πρεσβεία προς τον Κύριο, του ελεηθείναι και σωθήναι τας ψυχάς ημών!

Η θρησκεία μας, αιδεσιμότατοι αδελφοί και πατέρες, φίλοι ακροαταί, η θρησκεία μας, εις την οποίαν χάριτι Θεία ανήκουμε άπαντες, η θρησκεία μας είναι η μόνη αληθινή θρησκεία του κόσμου. Είναι η θρησκεία που λύει τον άνθρωπο από τα δεσμά της αμαρτίας, είναι η θρησκεία που δροσίζει την ψυχή του ανθρώπου, του Θεού, είναι η θρησκεία που αναπαύει το πνεύμα, είναι η θρησκεία που δείχνει τον δρόμο που οδηγεί εις την αιώνια ζωή και μακαριότητα.

Όπως λέγει, όπως γράφει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης, περιγράφουν τα λόγια του Ιησού: αυτή εις την αιώνια ζωή, είναι απιστεύουσι σε τον μόνο αληθινό Θεόν και ον απέστειλας Ιησούν Χριστόν. Η θρησκεία μας είναι η μόνη αληθινή. Αλλά θα μας πούνε οι άπιστοι:

Αυτό είναι εύκολο να το λέτε εσείς, να λέτε ότι η θρησκεία ανάμεσα στις τόσες θρησκείες, παλιές και νέες θρησκείες, είναι εύκολο να λέτε ότι η θρησκεία η χριστιανική είναι η μόνη αληθινή θρησκεία. Αλλά εμείς ζούμε σε έναν κόσμο ρεαλιστικό, εμείς ζούμε σε έναν κόσμο που ζητάει συνεχώς ντοκουμέντα, ζητάει αποδείξεις, και δεν εννοούμε να το πιστεύσουμε αυτό επειδή το λέτε ότι η θρησκεία είναι η μόνη αληθινή.

Δεν θέλουμε κατά αυτόν τον τρόπο να ομιλείτε, εμείς ζητούμε αποδείξεις. Έχετε αποδείξεις για να μας πείσετε ότι η θρησκεία η χριστιανική είναι η μόνη θρησκεία και δεν είναι θρησκεία αληθινή άλλη θρησκεία του κόσμου;

Αποδείξεις ζητούν. Είναι σαν να ζητούν να τους αποδείξουμε ότι ο ήλιος είναι το λαμπρότερο άστρο του ουρανού, διότι η θρησκεία μας είναι ήλιος που λάμπει στον ουρανό και έχει αποδείξεις πολλάς. Εάν μπορεί κανείς να μετρήσει τις ακτίνες που ρίπτει κάθε μέρα στη γη ο ήλιος, άλλο τόσο μπορεί κανείς να μετρήσει τις αποδείξεις τις οποίες εκπέμπει η Αγία ημών θρησκεία.

Κάθε αχτίνα που πέφτει εδώ στη γη κάτω είναι και μία απόδειξη ότι υπάρχει το άστρο της ημέρας που θερμαίνει και ζωογονεί τον κόσμο. Και κάθε τι από τη θρησκεία μας είναι μια αχτίνα που εκπέμπει η τρισήλιος Θεότης εδώ στην γη και αποδεικνύει συνεχώς το θαύμα της Αγίας μας θρησκείας.

Μία από τας πολλάς αποδείξεις, μπορώ να πω μία από τας ισχυροτέρας αποδείξεις, ότι η θρησκεία μας δεν είναι γήινη, δεν είναι χοϊκή η θρησκεία μας, αλλά η θρησκεία μας έχει προέλευση από τους ουρανούς, μία, λέγω, από τις ισχυρότερες αποδείξεις της θρησκείας μας είναι μία λέξη, είναι οι Απόστολοι, είναι οι Απόστολοι των οποίων την Ιερά Μνήμη εορτάσαμε σήμερα, αγαπητοί, και στην εορτή και στην Μνήμη των Αγίων των Αποστόλων η σημερινή ομιλία θα αναφερθεί. Θα αποδείξουμε δηλαδή, θα προσπαθήσουμε να αποδείξουμε, να είπαμε, ότι η ζωή των Αποστόλων, η διδασκαλία των Αποστόλων, το έργο των Αποστόλων το τεράστιο, τα θαυμάσια και καταπληκτικά αποτελέσματα τα οποία επέφεραν στην Οικουμένη οι Απόστολοι, το τέλος των μαρτυρικών των Αποστόλων, όλα αυτά είναι ακτίνες, όλα αυτά είναι αποδείξεις, ισάριθμες αποδείξεις ότι η θρησκεία στην οποία ανήκουμε είναι θρησκεία που έχει την προέλευσή της εκ του ουρανού, είναι θεία η θρησκεία μας.

Η μοναδική και αληθινή θρησκεία, και απόδειξη είναι οι Απόστολοι. Και πρώτον, αγαπητοί, το έργο στο οποίο τους εκάλεσε ο Κύριος τους Αποστόλους δεν είναι ένα έργο ευχερές ή ένα έργο δύσκολο. Πόσο δύσκολο; Υπάρχουν μερικά έργα που είναι δύσκολα.

Δύσκολο είναι, λόγου χάρη, να κολυμπάς. Το να πηγαίνεις μαζί με το ρέμα του ποταμού δεν χρειάζεται μεγάλη δυσκολία. Αλλά άντε να ταξιδεύσεις κόντρα με το ρέμα, άντε να ταξιδεύσεις κόντρα εδώ στον Εύριπο όταν τα νερά κατεβαίνουν κάτω.

Πήγαινε να ταξιδεύσεις κόντρα με το ρέμα του Ευρίπου, διαλύει η καράβη. Άντε να προσπαθείς. Δύσκολο είναι να ξεριζώσεις ένα μικρό παιδί ή και άνθρωποι ακόμα με τα χέρια τους. Είναι δύσκολο να ξεριζώσουν ένα πλατάνι θεόρατο που είναι απλωμένο, που έχει τις ρίζες του απλωμένες μέσα βαθιά μέσα εις τη γη.

Δύσκολο πράγμα είναι να τρυπήσεις ένα όρος ολόκληρον. Δύσκολο πράγμα είναι ένα όρος να το κάνεις πεδιάδα. Δύσκολο πράγμα είναι τόσα και άλλα πράγματα. Αλλά το πιο δυσκολότερο ακόμα ήταν το έργο των Αποστόλων.

Ήταν δύσκολο γιατί οι Απόστολοι, η δασκαλία των Αποστόλων, η δασκαλία του Χριστού ήταν κόντρα με τις επιθυμίες του κόσμου τούτου. Ήταν μια επανάσταση, ήταν μια η πιο μεγάλη επανάσταση, διότι ερχόταν να γκρεμνήσει έναν κόσμο ολόκληρον, έναν κόσμο πλάνης, έναν κόσμο προλήψεων, έναν κόσμο δεισιδαιμονιών, έναν κόσμο που είχε βυθίσει τας ρίζας μέσα στην διαφθαρμένη φύση των ανθρώπων.

Και το έργο αυτό, το τεράστιον έργο, της ανατροπής του παλαιού κόσμου και της δημιουργίας ενός νέου κόσμου, το έργο αυτό το τεράστιον, δια ποιων οργάνων, δια ποιων μέσων, δια ποιων προσώπων ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός προσεπάθησε να το επιτύχει;

Ποια ήταν τα μέσα; Διότι όσο ένα έργο είναι μεγαλύτερο, τόσο και τα μέσα πρέπει να είναι σπουδαιότερα και τα όργανα πρέπει να είναι αξιόλογα. Λοιπόν, ποια μέσα, ποια πρόσωπα εχρησιμοποίησε ο Κύριος δια την επιτέλεση, δια την επίτευξη του μεγάλου του έργου;

Στην εποχή του Χριστού υπήρχαν υπήρχαν βασιλιάδες που είχαν κράτη ισχυρά και μεγάλα. Υπήρχαν στρατηγοί ένδοξοι που είχαν τα σπαθιά τους ακονιμένα και είχαν φήμη μεγάλη. Υπήρχαν στην εποχή του Χριστού φιλόσοφοι που διεκρίνονται για την μεγάλη τους σοφία.

Υπήρχαν πλούσιοι που είχαν χρήματα, είχαν κεφάλαια άφθονα, υπήρχαν διαλεκτικοί και ρήτορες, υπήρχαν ισχυροί κατά κόσμο. Διάλεξε ο Κύριος από αυτούς κανένα να τον κάνει συνεργάτη; Όχι, αγαπητοί μου. Γιατί; Διότι εάν έπαιρνε κοντά του ένα κανένα από τους βασιλιάδες του κόσμου, θα έλεγε ο κόσμος ότι ο Χριστός ενίκησε γιατί κοντά του είχε τους βασιλιάδες του κόσμου.

Αν έπαιρνε κοντά του κανένα στρατηγό με τα σπαθιά και είχε στρατεύματα, θα λέγαμε ότι ενίκησε με τα σπαθιά. Αλλά αντιθέτως είχε εναντίον του όλα τα σπαθιά του κόσμου. Ναι, λοιπόν, αν έπαιρνε κοντά του κανένα φιλόσοφο μεγάλο, θα λέγαμε ότι ενίκησε με την σοφία των φιλοσόφων.

Και αν εκαλούσε κοντά του ρήτουρας και διαλεκτικούς φιλοσόφους, θα λέγανε όπως ακριβώς στις δίκες.

Στις δίκες, είδες καμιά φορά, στις δίκες που είναι κωμωδία, προ ημερών όμως κάποια δίκη πάνω στη Δράμα, είναι κωμωδία, δεν υπάρχει δικαιοσύνη, όπως είπα και άλλοτε. Λοιπόν, προσπαθούν, λέγουν ότι βλέπουν: «Πώς να μην νικήσει αυτός», λέει, «στη δίκη, αφού είχε τον καλύτερο δικηγόρο, αφού τον πλήρωσε 50 και 60 και 70 χιλιάδες;» Το πτωχαδάκι που δεν έχει δικηγόρο και μένει μόνος του χάνει τη δίκη. Ο άλλος που έχει έναν φλύαρο, δώσ' του λεφτά και να κάνει τον άγγελο διάβολο και δώσ' του λεφτά να κάνει τον διάβολο άγγελο. Λοιπόν, ανήκει κοντά του, είναι οι νεότεροι σοφίστοι.

Οι νεότεροι σοφιστές, και ήταν μέσα στην Αθήνα τέτοιοι σοφιστές, οι νεότεροι σοφιστές έμειναν οι δικηγόροι. Δώσ' του λεπτά να σου κάνει τη νύχτα μέρα. Γι' αυτό βλέπετε, όλοι όσοι είχαν κάποια συνείδηση δεν αναλαμβάνουν.

Και υπάρχουν ακόμα, δεν το αρνούμαι, και μέσα σε αυτά τα Σόδομα και Γόμορρα. Υπάρχουν τίμιοι δικηγόροι, υπάρχουν συνετοί δικηγόροι. Σου λέει: «Δεν αναλαμβάνω την υπόθεση αυτή». «Δεν αναλαμβάνω την υπόθεση. Δώσ' μου όσα θέλεις, δεν με πείθεις», του λέει.

Και υπάρχουν ακόμα και μειότεροι δικηγόροι, οι οποίοι, όπως λέω, χαρεοκάντη τον Ιδιών. Αν μία δε ο Χάινξε γράφει το ίδιο, ότι είναι όλο ψέμα και κατεργαριά, και τον εγκατέλειψε. Και ο Μέγας Βασίλειος δικηγόρος ήταν και ο Χρυσόστομος ήταν, αλλά εγκατέλειψαν το έργο.

Διότι δεν είναι έργο αυτό, είναι μια διαφθορά της συνειδήσεως. Να τους βλέπεις. Μακάρι εμείς να μιλούσαμε, οι ιεροκήρυκες, μακάρι να μιλούσαμε με τόσο πάθος όπως μιλάει αυτός ο δικηγόρος για τα τριάκοντα αργύρια και προσπαθεί να αποδείξει το μαύρο άσπρο και το άσπρο μαύρο.

Λοιπόν, αν είχε ο Χριστός κοντά του σοφιστάς, τέτοιους φαφλατάδες, τέτοιους φλύαρους ανθρώπους, τέτοιους οι οποίοι, όπως ήταν γεμάτη εδώ μέσα η Αθήνα... Εάν είχε κοντά του τέτοιους διαλεκτικούς φιλοσόφους, θα λέγανε: «Πώς να μην νικήσει, αφού έχει τους μεγαλύτερους ρήτορας;» Αλλά ο Χριστός δεν είχε κοντά του ούτε ρήτορας ούτε φιλοσόφους είχε, ούτε βασιλιάδες του κόσμου, ούτε τα σπαθιά τα ακονισμένα, ούτε τα όπλα τα μεγάλα και τα ισχυρά.

Αντιθέτως, είχε όλα τα αντίθετα, είχε ο Χριστός. Έτσι κανείς δεν μπορεί να πει ότι η θρησκεία, ότι η νίκη του Χριστού οφείλεται στη δύναμη του κόσμου τούτου. Ναι, ο Απόστολος Παύλος, θαυμάζων ότι με ελάχιστα μέσα κατόρθωσε ο Χριστός τα μεγαλύτερα κατορθώματα στον κόσμο, λέγει εκεί στην προς Ρωμαίους επιστολή, στην πρώτη προς Κορινθίους επιστολή, στο πρώτο κεφάλαιο των σπουδαιότατων, ότι ο Θεός, λέει, τα μωρά του κόσμου εξελέξατο ο Θεός.

Δηλαδή τους ανθρώπους που τους θεωρούσε ο κόσμος κουτούς και ηλιθίους. Όχι ότι ήταν κουτοί οι Απόστολοι, όχι. Είχαν φυσική ευφυΐα και δεν ήταν εύκολο κανείς να τους γελάσει. Αλλά τους θεωρούσε ο κόσμος κουτούς.

Όπως και μέχρι στιγμής, να δουν κάνα άνθρωπο στη θρησκεία, Λέει κουτός άνθρωπος αυτός Κατάλαβες τα μονά του κόσμου Τους ανθρώπους που δεν είχαν φήμη φιλοσόφων και ρητόρων μεγάλων του κόσμου. Ο Θεός δε εξελέξατε τα μωρά, τα μωρά είναι διάλεξη τους ανθρώπους, τους αγραμμάτους, τους αστοιχειώτους που δεν φοιτίσανε σε ακαδημία και σχολές μεγάλες, ο Θεός εξελέξατε τα μωρά του κόσμου ή να τους οφούς κατεσχύνει και εξελέξατε το λέει τα ασθενή του κόσμου που δεν είκανε καμιά απολύτως δύναμη που ήταν πτωχαδάκια, εξελέξατε το λέει τα ασθενή του κόσμου είναι τα ισχυρά κατεσχύνει και εξελέξατε το λέει τα εξουδαινομένα, τους περι

Περιφρονημένους ανθρώπους, τα περικαθάρματα του κόσμου, όπως λέγει ο Απόστολος, διάλεξε αυτά τα σκουπίδια που θεωρούσε ο κόσμος, σκουπίδια, μικρά και ασήμαντα πρόσωπα, οντάρια. Εξέλεξε, λέει, αυτά ίνα τα μη όντα καταργήσει, ίνα μη καυχήσηται ενώπιον του Κυρίου πάσα σάρξ. Και πού σοφός και πού δυνατός και πού, λέει, μόνο ο Θεός της οποίας του κόσμου; Διαβάστε, είναι ο Απόστολος.

Εγώ τον θεωρώ αυτόν τον Απόστολο, τον λογότερο Απόστολο του έτους, είναι ο Απόστολος της Μεγάλης Παρασκευής. Εκεί είναι το θαύμα, ότι ο Χριστός, ότι ο Κύριος, διότι διαδόθηκε δι' ούτων μέσων, διάδοσε. Και όπως λέγει ένας μεγάλος διδάσκαλος της Εκκλησίας, ο Σελευκείας Βασίλειος, πότε έναν γιατρό θαυμάζεις; Θαυμάζεις έναν γιατρό που με τίποτα πράγματα κάνει τον άρρωστο καλά, χωρίς εγχείρηση, χωρίς τίποτα. Λοιπόν, λέγει, όσο μικρά είναι...

Είναι τα μέσα που έχει ένας γιατρός, είναι λοχάρικά από τη γιατρή, που είναι κάτι γιατροί που αξιούν περισσότερα από αυτούς που τους πούνε εδώ στην Αθήνα. Αλλά οι καημένοι δεν έχουν τα μέσα, είναι φτωχαδάκια, δεν έχουν μέσα αυτά, και υπάρχουν στα χωριά τέτοια διαμάντια, που δεν υπάρχει το κράτος εδώ πέρα, δεν έχει μυαλό το κράτος να τους πάρει να τους αξιοποιήσει.

Αλλά διαβάζουν, μελετούν, αυτά και λοιπά, μέχρι κλινικές που κατήντησαν πλέον νομισματοκοπεία, έγιναν πλέον αργυρωρυχεία, εκμεταλλεύσεις. Είναι αίσχος, δεν είναι κοινωνία αυτή. Δεν σπούδασες, κύριε γιατρέ, για να εκμεταλλεύεσαι την κοινωνία, και δεν σπούδασες, αγαπητέ δικηγόρε, για να γδέρνεις τους ανθρώπους.

και δεσπούνασες μηχανικός για να πλουτίσεις μέσα ένα χρόνο. Αυτά σε μια νέα κοινωνία θα σβήσουν, αγαπητέ, γιατί κάθε επιστήμονας τι είναι; Είναι υπηρέτης του λαού και όχι εκμεταλλευτής του λαού. Λοιπόν, βλέπεις μερικούς γιατρούς που δεν έχουν τίποτα μέσα και οι καημένοι με το τίποτα, αυτόν τον γιατρό θαυμάζω, που δεν έχει τίποτα στο χωριό και τον βλέπεις, κάθεται εκεί και τον θεραπεύει τον άρρωστο χωρίς να έχει τα μέσα τα σπουδαία. Και πολλοί άρρωστοι που πήγαιναν στην Ελβετία βρήκαν το θάνατό τους και πολλοί εδώ στην πατρίδα αφανείς ιουραίες επιστήμεις κατόρθωσαν να θεραπεύσουν αρρώστους με τα μικροτένια, με το τίποτα, με ένα βότανο,

μάλιστα με ένα βότανο που θεραπεύει, διότι μέσα έχει τη Σοφία του Θεού, διότι μέσα εκεί υπάρχει αυτά. Όπως λοιπόν το γιατρό το θαυμάζω, το γιατρό εκείνο που με ελάχιστα μέσα θεραπεύει και επιφέρει μεγάλα αποτελέσματα, κατά παρόμοιον τρόπο λέγει ο Σελευκείας Βασίλειος, ο διδάσκαλος της Εκκλησίας, αυτή η σοφία του Θεού, ότι διά τούτων μικρών προσώπων, διά τούτων μικρών μέσων, τεράστια επιτεύγματα κατόρθωσε ο Κύριος για τη σωτηρία των ανθρώπων.

Ναι, λοιπόν, τα όψεις τις οποίες πρέπει να εξετάσουμε των έργων των Αποστόλων. Ποιο είναι; Αν διαβάζετε την Αγία Γραφή, θα δείτε ότι δεν λέγει έτσι κάθε λέξη της Αγίας Γραφής. Όπως αυτός που χτίζει ένα σπίτι, δεν βάζει τις πέτρες όπως να είναι, αλλά κάθε πέτρα έχει τη θέση της.

Αν πάτε μάλιστα στην Ακρόπολη απάνω, λένε αυτοί ότι όλες οι πέτρες, όλα τα μάρμαρα είναι ταχτοποιημένα να κάνουν ένα σκοπό. Όπως λοιπόν σε μια οικοδομή θαυμασία, αρχιτεκτονική οικοδομή, κάθε πέτρα έχει την θέση της, έτσι και μέσα στην Αγία Γραφή, που είναι αρχιτεκτόνημα ιδεών, κάθε ιδέα, κάθε λέξη έχει την ιδέα.

Λέγει λοιπόν μέσα η Αγία Γραφή, προκειμένου να περιγράψει τη δημιουργία του σύμπαντος, το έκπαγλον αυτό μεγαλούργημα της Θείας Δυνάμεως και Πανσοφίας και Κράτους του Θεού, προκειμένου να περιγράψει τη δημιουργία, λέγει ο Μωυσής, λέει τι λέει; Εποίησε, λέει. Εποίησε είναι ποιητής, όχι με την έννοια του που φτιάχνει τραγούδια, αλλά του δημιουργού, ότι εποίησε, έφτιαξε, έφτιαξε ο Θεός, εποίησε ο Θεός τον ουρανόν και τη γη, εποίησε τον φωστήρα τον μέγα, τον ήλιον, εποίησε τον μικρότερο φωστήρα, την σελήνη, εποίησε τα άστρα, εποίησε τα ζώα, τα πάντα κλπ.

Που είπα επίσης έφτιαξε, είναι δημιουργός ο Θεός. Ανοίγω την Γένεσιν, το πρώτο βιβλίον, ακούω τον Μωυσήν και λέει εποίησε. Την ίδια λέξη, την ίδια λέξη που χρησιμοποιεί η Αγία Γραφή για να περιγράψει την δημιουργία, την υλική δημιουργία, προσέξατε.

Επίσης, την ίδια λέξη χρησιμοποιεί και ο Ευαγγελιστής. Διαβάστε το τρίτο κεφάλαιο του Μάρκου, εκεί να δείτε ότι ο Ευαγγελιστής Μάρκος, προκειμένου να περιγράψει την κλήση των Αποστόλων του Κυρίου, τι λέγει; Δεν λέγει εκάλεσε, έχει μεγάλη σημασία, δεν λέγει εκάλεσε ο Κύριος 12 Αποστόλους, αλλά τι λέει; Εποίησε. Ο Κύριος εποίησε 12, ίνα ώσι μετ' αυτού. Ακούτε τι λέει; Εποίησε. Τι σημαίνει αυτό, αδέρφια μου; Έτσι είναι γραμμένο. Είναι λάθος, όπως λέγουν μερικοί γραμματικοί που εσχολίασαν τα πράγματα, και και λέγουν, μα δεν είναι κατάλληλη λέξη αυτή, διότι όντως, αγαπητοί μου, ποιο είναι η δημιουργία; Η μία δημιουργία είναι η υλική δημιουργία, η άλλη δυσκολότερη δημιουργία είναι, ποια είναι; Είναι ο άνθρωπος. Ποιος άνθρωπος; Όχι απλώς ως άνθρωπο, ο άνθρωπος μια βιολογική υλική ύπαρξη όπως είναι, αλλά ο άνθρωπος με ανώτερες σκέψεις, ο άνθρωπος με μια καρδιά να αγαπάει, ο άνθρωπος με ευγενή αισθήματα, ο άνθρωπος της ενεργού

δραστηριότητος, ο άνθρωπος αυτός είναι μία νέα δημιουργία. Να πάρεις έναν άνθρωπο των καταγωγίων της διαφθοράς και ξαφνικά τον άνθρωπο αυτό να τον υψώσεις σε ένα επίπεδο πνευματικό και άγιο. Αυτό είναι μία πνευματική δημιουργία.

Είναι ανθρωποποιός η θρησκεία μας, είναι ανθρωποποιός, φτιάχνει ανθρώπους. Φτιάχνει ανθρώπους, όχι απλώς ανθρώπους, λέει, κρέατα και στομάχια, αλλά τον κάνει πνεύμα, τον κάνει πνευματικό. Αγι' αυτό λέει ότι επίλης εννοεί.

Δηλαδή το έργο που έκανε ο Χριστός, το έργο να καταρτίσει τους Αποστόλους αυτούς, είναι ανώτερο από ό,τι εχρειάστηκε. Αν επιτρέψετε να εκφραστώ, γιατί για τον Θεό δεν είναι τίποτα αδύνατο, αλλά ας εκφρασθούμε: ποιο είναι δύσκολο ή το δυσκολότερο; Να φτιάξει ο Χριστός τον Ήλιο που φωτίζει τον κόσμο ή το δύσκολο να φτιάσει τη σελήνη και τα άστρα ή να κάνει τους Αποστόλους.

Δυσκολότερο να φτιάξει Αποστόλους, δυσκολότερο, διότι αυτή είναι η πνευματική ύλη, αυτή είναι η ρητή ύλη που θα σβήσει, διότι μια μέρα θα σβήσει και ο ήλιος, αλλά οι Απόστολοι, που ήταν ένα σκοτάδι, έγιναν αυτοί οι ήλιοι, φωστήρες, ήλιοι μέσα στον πνευματικό κόσμο. Εποίησε, λοιπόν, τους δώδεκα, τους δώδεκα. Κάποιος διάσημος γλύπτης μια μέρα περπατούσε στον δρόμο και εκεί που περπατούσε στον δρόμο είδε ένα μάρμαρο πεταμένο μέσα στη λάσπη, μέσα στο βούρκο, που δεν το κοίταζε κανένας. Αυτός όμως ο γλύπτης, που ήξερε από μάρμαρα, το πλησίασε, το σκούπισε λίγο, είδε ότι ήταν από τα μάρμαρα, τα καλά τα μάρμαρα, τα κρυστάλλινα μάρμαρα, τα διαφανή μάρμαρα, κατάλαβε ότι το μάρμαρο αυτό κατά λάθος ήταν πεταμένο μέσα στο βούρκο και το παίρνει το μάρμαρο, το σηκώνει το μάρμαρο, το πάει στο εργαστήριό του, το πλένει, το καθαρίζει, το πελεκάει και από αυτό το μάρμαρο

Αυτό που το είχαν πετάξει μέσα στη λάσπη, μέσα στο βούρκο, μέσα στο βόρβορο, από αυτό το μάρμαρο αυτός εκάθισε εκεί στο εργαστήριό του, το πελέκησε ένα, δύο, τρία χρόνια και έβγαλε έναν άγγελο. Από ένα μάρμαρο λοιπόν πεταμένο μέσα στο βούρκο βγήκε ένας άγγελος φτερωτός, ένα άγαλμα.

Αυτό ακριβώς ήταν οι Απόστολοι. Ήτανε μάρμαρα, λιθάρια που τα είχε πετάξει ο κόσμος αυτός. Ο κόσμος της αμαρτίας, ο κόσμος της περηφάνιας, ο κόσμος του εγωισμού, που άμα δει κανένα απ' το χαλάκι, σου λέει, απ' το χαλάκι. Αν δει κανένα με κολάρο, με τούτο, με εκείνο, τον θεωρεί μεγάλο άνθρωπο.

Αλλά κάτω μέσα στις καλύβες, μέσα στις καλύβες, το πιστεύω αυτό, μέσα στις καλύβες κατοικούν μεγάλοι άνθρωποι, ενώ μέσα στα παλάτια και μέσα στα μέγαρα κατοικούν μικροί άνθρωποι. Αλλά ο Χριστός δεν έκανε την κατ' όψιν κρίση, γιατί ο κάθε άνθρωπος που έχει μέσα του Θεό είναι μια μεγαλειότης, είναι μια μεγαλειότης, ενώ κάθε άνθρωπος που αρνείται τον Χριστό είναι μια αθλιότης, οσονδήποτε επί της κεφαλής του έχει αυτά και αυτά αξιώματα.

Λοιπόν, αυτούς τους Αποστόλους που ήταν σαν τα λιθάρια πεταμένα, που δεν τα κοίταζε κανένας κτίστης του κόσμου τούτου, αυτά τα λιθάρια τα πεταμένα τα πήρε ο Κύριος, τα έπλυνε, τα εκαθάρισε, τα επελέκησε με τον Λόγο Του και τα έφτιαξε, τα έφτιαξε, τα έφτιαξε τα λιθάρια αυτά, τα έκανε θεμελίους.

Σαν διαβάσετε την Αποκάλυψη, δείτε ότι άνω απ' όλες τις νέες τρεις, είναι πάνω σε δώδεκα θεμελίους λίθους. Οι δώδεκα θεμέλιοι λίθοι, οι φτιαγμένοι από τα πολύτιμα, είναι οι Απόστολοι του Χριστού. Αγαπητοί μου, και μια άλλη άποψη εκ του μεγαλειώδους έργου και αποστολής των δώδεκα Αποστόλων.

Επίσης ένα δώδεκα είναι ως συμμεταυτού. Ότι αυτοί οι δώδεκα Απόστολοι έμειναν κοντά Του στον Χριστό. Αυτοί έμειναν, έμειναν, έμειναν κοντά Του τρία χρόνια.

Και όπως το σφουγγάρι άμα το βάλεις... Άμα βάλεις ένα ξύλο μέσα στο νερό δεν παίρνει τίποτε. Πάρε, βάλ' το ένα ξύλο μέσα στο νερό, όσο και να το βουτήξεις δεν παίρνει τίποτε. Αν βάλεις όμως ένα σφουγγάρι μέσα στο νερό, το ρουφάει όλο το νερό. Έτσι είναι και οι άνθρωποι.

Η δασκαλία είναι το νερό και ο καβάνης σε ξύλο όσα κηρύγματα και ακούσεις ξύλο θα βγεις έξω. Αν είσαι όμως ένα σφουγγάρι, μια καρδιά, και μπεις μέσα στο νερό, το ποτάμι το καθαρό και το αμόλυντο, θα τραβήξεις αμέσως και θα είσαι ένα σφουγγάρι που θα στάζεις από το άρωμα του ουρανού.

Λοιπόν, έτσι ήταν και αυτοί. Ήταν ξύλα, αλλά μπήκαν μέσα στο ποτάμι του Θεού και έγιναν σφουγγάρια που απέσταξαν όλο το θείο αυτό άρωμα της χριστιανικής διδασκαλίας. Λοιπόν, έμειναν κοντά Του για να διδαχθούν και ήκουσαν. Τι ήκουσαν; Ας περάσω. Τι ανόητος είναι ο κόσμος! Πετάνε κάτι απάνω στον ουρανό, μα είναι να χάνει κανείς και την βλακεία. Παρέδωκεν ο Θεός, λέει, τους ανθρώπους εις αδόκιμον νουν, έχουν αδόκιμον νουν, δηλαδή αν πετάξανε πάνω στο φεγγάρι και πάνω... Μα εδώ είναι απέραντος, ξέρετε τι είναι το σύμπαν;

Αν μιλήσω καμιά μέρα για το σύμπαν, να δείτε ότι είναι κάτι, κάτι απερίγραπτο πράγμα, που θα χρειαστείς εκατομμύρια, και αν φτιάξεις πύραυλο και τρέχεις ακόμη με ταχύτητα φωτός, δηλαδή πρέπει να περάσουν εκατομμύρια χρόνια να φτάσεις στο άκρο, μα δεν υπάρχει άκρο.

Τώρα λοιπόν κουβαδίσαμε σαν τη χελώνα μέχρι το, και καυχώνται, καυχώνται για αυτά τα επιτεύγματα. Λοιπόν, θα ακούσουνε, θα περάσουνε, περάσουνε αιώνες, χιλιετηρίδες. Ήκουσαν αυτοί οι Απόστολοι κοντά στον Χριστό, ήκουσαν οι Απόστολοι τα οποία αιώνες και χιλιετηρίδες δεν θα ξανακούσουν ποτέ.

Ήκουσαν τι ρήματα; Τα ρήματα του Ιησού του Ναζωραίου. Είδαν και μόνον ήκουσαν, είδαν θαύματα, θαύματα απερίγραπτα κοντά στον Χριστό. Και μόνον θαύματα είδαν και μόνον ήκουσαν. Είδαν ακόμα μια αγιότητα που μπορούσε αυτή η αγιότητα να λέγει: Τι σελέμψη με περί αμαρτίας Μια αγιότητα που λέγει ο προφήτης ότι εκάλυψε ουρανούς η αρετή σου, Χριστέ.

«Εκάλυψε ουρανούς η αρετή σου, Χριστέ». Δεν ήταν μία αρετή τμηματική, δεν ήταν μία κλασματική αρετή του Χριστού. Ήταν μία αρετή πλήρης, ήταν μία αρετή ακεραία, απαστράπτουσα αρετή του Χριστού. Απερίγραπτος αρετή του Χριστού, υπεράνω αγγέλων και αρχαγγέλων και κόσμου ολοκλήρου.

Η αρετή του Χριστού, λέει, εκάλυψε, η αρετή του Χριστού, λέει, εκάλυψε ουρανούς. Ναι, γιατί σε όσο πάσα έχει. Λοιπόν, μια τέτοια αρετή είδανε και έμειναν έκθαμβοι από αυτή την αγιότητα. Δεν ήταν η αρετή των Γραμματέων και Φαρισαίων, δεν ήταν η αρετή του Πλάτωνα και του Αριστοτέλους και όλων των ψευτοφιλοσόφων της πατρίδας μας.

Δεν ήταν, ήταν μια αρετή πηγαία, ήταν κάτι το απερίγραπτο. Είδαμε και ακούσαμε και ήμαθα απ' τούτε και απ' τούτε των μεγάλων γεγονότων του Χριστού. Ναι, αυτά τα είδανε και τα έβαλαν μέσα στην καρδιά τους και δεν τα κρατήσανε μόνο για τον εαυτό τους.

Δεν το κρατήσανε μόνο για τον εαυτό τους, αισθάνθηκαν αμέσως μιαν τάση, αυτό το οποίο επίστευσαν να το μεταδώσουν και στους άλλους. Λέγει η ιστορία, λέγει η Αγία Γραφή ότι κάποτε, λέγει, ο Σαμψών, ο ήρωας της Παλαιάς Διαθήκης, καθώς εβάδιζε μέσα στο δάσος, βλέπει ένα περίεργο φαινόμενο, βλέπει ένα κόκαλο.

Υπήρχε ένα λιοντάρι κοντά στο δάσος και εκεί που περπατούσε βλέπει το λιοντάρι το ψόφιο, είχε ψοφήσει, είχαν φάει τα κολλάκια του κορμιού του, είχαν μείνει τα κόκαλά του μόνο και είχε μια σιαγόνα, ένα σαγόνι. Από ένα σαγόνι, λέει, του λιονταριού έβγαινε μέλι γλυκύτατον.

Αυτό είναι περίεργο πράγμα: πως από ένα σαγόνι ενός λιονταριού και ένα κόκκαλο του λιονταριού έβγαλε μέλι γλυκύτατο; Δεν είχε φάει τέτοιο μέλι. Έβγαλε το δάχτυλό του και έφαγε μέλι και γλυκάθηκε και τόσο ευχαριστήθηκε ώστε πήρε από το μέλι αυτό και το πήγε στο σπίτι του και τους έδωσε και στο σπίτι του να φάνε τέτοιο μέλι. Όπως λοιπόν ο Σαμψών που βρήκε μέσα στο δάσος μέλι γλυκύτατον, κατά παρόμοιον τρόπο και οι ήρωες της Καινής Διαθήκης, οι νέοι Σαμψών του πνεύματος, ευρήκανε μέλι, ευρήκανε μέλι. Και επειδή τα λόγια του Κυρίου είναι γλυκύτερα από το μέλι, όποιος διαβάζει το Ευαγγέλιο, ο οποίος το πιστεύει το Ευαγγέλιο, είναι γλυκό σαν το μέλι, είναι υπέρ μέλι και κηρίον, είναι τα λόγια Σου, Κύριε. Εδοκίμασαν λοιπόν, είδανε, γεύτησαν τον Λόγο του Θεού και μπορούσαν και αυτοί να πούνε εκείνο που λέγουμε στην εκκλησία μας: «Γεύσασθε και ίδετε ότι χρηστός ο Κύριος».

Ελάτε να δοκιμάσετε ότι όντως μέσα στην Εκκλησία, μέσα στη Διδασκαλία του Χριστού υπάρχουν θέλγητρα απερίγραπτα. Λοιπόν, ναι, και άλλες ακόμα απόψεις εξ ων δυνάμεθα να ερευνήσουμε και να εξετάσουμε το μέγα αυτό θαύμα των Αποστόλων είναι οι εξής.

Δι' εξής.

Αν, αγαπητοί μου, πιάσετε 100 ανθρώπους, έτσι θα πάτε στην πιάτσα και τους πιάσετε έτσι, 100 ανθρώπους. Μάλιστα το πρωί πρωί που ξεκινάνε σαν μυρμήγκια από τα Τουρκοβούνια, από αλλού, κατεβαίνουν προς τα κάτω, δεξιά και αριστερά, ποτάμι ολόκληρο.

Μες στην κούραση αυτή, στη Βαβυλώνα αυτή τη νεοτέρα που χτίζει ο πύργος Βαβέλ, εάν τους πιάσεις 100 ανθρώπους και τους ρωτήσεις: «Ελάτε εδώ πέρα», Ακόμα δεν κάνει μια έρευνα και να είναι ειλικρινής; Μωρέ, γιατί τρέχετε; Τι επάθατε; Τι αλογόμυγα έχετε στα πόδια σας και δεν ησυχάζετε και τρέχετε βιαστικά βιαστικά δεξιά και αριστερά και έχετε χάσει, γίνοντας νευρόσπαστα και καρδιακοί και υποψήφιοι νευροκομείων; Τι πάθατε; Τι έχετε; Ζουν οι άνθρωποι για το ψωμάκι τους μόνο; Ζουν αυτοί, αλλά και μακάρι να ζούσαν για το ψωμάκι τους. Θα είναι ευδιώτητο να ζει κανείς, συνεργάζεται να βγάζει το ψωμάκι.

Λοιπόν, εάν είναι ειλικρινείς να σας πούνε, θα δείτε ότι ο καθένας από αυτούς έχει κάποιο σχέδιο κοσμικό. Ο άλλος τρέχει για να μαζέψει παραδάκια, όχι απλώς το ψωμάκι του. Ο άλλος θα δείτε ότι το ελατήριο που τον κινάει, όπως το ρολόι έχει ελατήριο, του ενός το ελατήριο είναι η μανία, είναι η μανία του χρήματος, να φτιάσει τα 100, 200, 500, 1000, να μην χορτάσει ποτέ.

Μπορεί η θάλασσα, μπορεί η θάλασσα μια μέρα, όπως λέει κάποιος, μπορεί η θάλασσα να πει μια μέρα στους ποταμούς «φτάνει πια, φτάνει πια, δεν θέλω τα νερά σας, χόρτασα από τα ποτάμια». Και μπορεί ακόμα ο Άδης κάτω να πει στους νεκροθάφτες «φτάνει πια, εχόρτασα από κουφάρια νεκρά».

Και ο Άδης μπορεί να πει στους νεκρούς «φτάνει πια», και η θάλασσα μπορεί να πει στα ποτάμια «φτάνει πια, δεν θέλω τα ποτάμια σας». Αλλά ο φιλάργυρος δεν ησυχάζει ποτέ, τρέχει συνεχώς μέχρι την τελευταία ώρα. Τρέχει ο ένας για τα λεφτά, τρέχει ο άλλος γιατί; Για τη δόξα, πώς θα κατορθώσει να ανατρέψει τον άλλον, να τον υποσκελίσει τον άλλο, να γίνει νομάρχης, να γίνει υπουργός, να γίνει πρωθυπουργός, να ανεβεί απάνω στις ανώτερες βαθμίδες του κράτους οπωσδήποτε. Ή αν είναι ένας μικρός και άσημος καλόγερος, να τον δεις μια φορά πατριάρχη και να σου πω ότι δεν ξέρω, να κυ ευχή στον κόσμο ολόκληρο και ο καθένας μέσα του έχει το μικρόβιο ή το μικρόβιον της φιλαγγυρίας, ή το μικρόβιον της φιλοδοξίας, ή το μικρόβιον της φιλοδονίας και κάθε άλλο έχουν αλογόμεγα ίστρωσαν κολασίες που λέει το τροπάριο της Κασειανής ίστρωσαν κολασίες, ασέλινος νύχτυ ένα σκοτάδι απέφυγο, τις αμαρτίες βασιλεύει μέσα της καρδιάς μας γιατί πειραλάτε λοιπόν αυτά τα λατρεία, αλλά τα λατρεία γιατί κοιρούνται, γιατί τρέχουν οι απόστο

Τους βλέπω, τους βλέπω μέρα νύχτα, τους βλέπω να μη σκάσουν, τους βλέπω να μην πιουν το μάτι, τους βλέπω να πετούν σαν αετοί, να διατρέχουν τον κόσμο ολόκληρο. Γιατί τρέχετε, Απόστολοι; Τι έχετε; Παιδιά να θρέψετε; Γυναίκες να θρέψετε; Τα εγκαταλείψατε και αυτά. Πατέρες, μάνες, τι έχετε; Γιατί είστε οι πλέον δραστηριότεροι όλων των ανθρώπων; Γιατί είστε ακοίμητοι κι άκοποι, ως άγγελοι πτερωτοί, τρέχετε; Ποιο ελατήριό σας είναι για λε Αυτά ψάχνω τον Απόστολο Πέτρο, κάτι θέλει να γελάσει γιατί καταλαβαίνω, καταλαβαίνει ότι θέλω να απογοητεύω, αν δεν το λέγω γιατί ας θέλω να γελάσετε, αν και καμιά φορά λέγω μερικά τέτοια για να σας αναπαύσω λίγο, να μην τεντώσετε, αλλά δεν το λέω αυτό. Ψάχνω, ψάχνω, ψάξτε λοιπόν τις τσέπες του Αποστόλου Πέτρου, δεν βρίσκεις τίποτε. Μια μέρα, λέει, τον κοίταζε ένας, λέει, τον κοίταζε ένας, λέει, στην πόρτα, λέει «κύριε, δώσ' μου κάτι, λέει, να πά

Θα πάρω κανένα καρβέλι ψωμί και λέει ο Απόστολος Πέτρος λέει αργύριον ούτε έχω, λεφτά δεν έχω λέει, εν τω νόμου του Ιησού του Ναζουραίου, εγκάθαρη την περιπάθη, ακούς δεν έχω περάχυνο στο στόχο χρήματα, λέω έχω κάτι μεγαλύτερο το όνομα του Χριστού, σήκα παιδί μου και σηκώθη επάνω και περπατούσε αν το λάβει ένας που δεν μπορούσε να σηκωθεί.

Έλα να το πεις, ελάτε εδώ πέρα εσείς, οι δεσποτάδες και οι πατριαρχάδες και οι πάπες που έχετε μέσα στις αποθήκες σας λίρες, εκατομμύρια, και κάποιοι ολόκληροι δεσποτάδες με τα χρυσά σας εγκόλπια και τις μίτρες.

Και αν μπορέσετε να το πείτε, αλλά ούτε το χρήμα δίνετε, ούτε χρήμα δίνουν, αλλά ούτε μπορούν να πουν το ρήμα αυτού του Ναζωραίου. Επήγε ένας χειρομένης και ο ένας Πάπας προ διακόσια χρόνια έδειχνε, ένας Πάπας έδειχνε, «βλέπεις», λέει, «τι έχω; Βλέπεις; Έχω», λέει, «σκεύη πολυτελείας, έχω μίτρες, έχω εγκόλπια, έχω τούτο, έχω τ' άλλο», λέει, «αυτός ο Απόστολος Πέτρος», λέει, «σύγκρινέ με με τον Απόστολο Πέτρο, τα είχε ο Απόστολος Πέτρος», λέει, «αυτά, λέει, τα είχε;» «Α», λέει, «φίλε μου», του λέει, «με συγχωρείτε», λέει, «αφού είσαι τόσο αυθάδης και απότομος και συγκρίνεις τον εαυτό σου».

Συγκρίνεις τον εαυτό σου, συγκρίνεις τον εαυτό σου, συγκρίνεις τον εαυτό σου, συγκρίνεις τον εαυτό σου, συγκρίνεις τον εαυτό σου με τον Απόστολο Πέτρο; Να σου πω, δεν τα είχε αυτά, αλλά είχε κάτι ανώτερο. Μπορείς να πεις με όλα αυτά τα πλούτη και με όλη σου την δόξα, μπορείς να πεις εκεί όπου είπε ο Χριστός, ο Απόστολος Πέτρος, ο ακτήμων, ο απένταρος Πέτρος, μπορείς να το πεις αυτό το πράγμα, «εν ονόματι του Χριστού έγειρε και περιπάτει»; Δεν μπορείς να το πεις, άρα Αλλά εκείνη έκανε πραγματικότητα ο Χριστός μέσα.

Λοιπόν, ποια ήταν η λατρεία τους, το χρήμα απένταβε Οι πένητες, οι ακτήμονες, οι πραγματικοί ακτήμονες. Ναι που δεν ήκαν και αυτοί που την κεφαλήν κλείνε Ποιο ήταν το λατρείο, η δόξα, μα ποια δόξα Τους αρνήθηκαν οι συγγενείς τους, τους αποδοκίμασε η κοινωνία ολόκληρη.

Διαβάστε τον Απόστολο σήμερα να κλάψετε, αδέρφια μου. Ποια δόξα; Ως περικαθάρματα του κόσμου λογιστήκαμε, ως περικαθάρματα. Γιατί άμα θέλεις να ζήσεις με το Ευαγγέλιο, δεν θα σε τιμήσει ο κόσμος. Άμα κάνεις συμβιβασμούς, θα σου πούνε «τι είναι αυτός ο άνθρωπος, ποιος άνθρωπος» και λοιπά. Άμα θέλεις να ζήσεις με το Ευαγγέλιο, που είναι μια οξύτητα και μια μάχη και ένα συνήθως στον κόσμο αυτό, θα σου κολλήσουν δίπλα αισχρές σπουδές ο κόσμος.

Ποιος ο κόσμος; Ως περικαθάρματα του κόσμου λογίστημε, σαν τα σκουπίδια, λέει, που πετούνε μέσα στις δυνατές λογίστημε. Ποιο ήταν το ελατήριό τους; Είδονε τον κόσμο, μα αυτοί ζούσανε και πεινούσανε και διψούσανε και τα πάντα. Ποιο ήταν το ελατήριό τους; Ψάχνω, ερευνώ να βρω ελατήρια κοσμικά. Δεν βρίσκω στους Αποστόλους ελατήρια κοσμικά. Τι βρίσκω; Εκείνο που τους έκανε λιοντάρια, εκείνο που τους έκανε

Ότι αυτό που πιστεύανε ήταν αληθινό, το είχαν δοκιμάσει, το είχαν δει με τα μάτια τους. Η πίστη ότι ο Ιησούς Χριστός δεν είναι απλώς ένας ρήτορας, δεν είναι απλώς ένας φιλόσοφος, ότι ο Ιησούς Χριστός είναι ο σωτήρ του κόσμου, η πίστη ότι κάτω από τα άστρα και κάτω από τον ήλιο και σε όλο το σύμπαν δεν υπάρχει, ούτε θα υπάρξει άλλο όνομα ικανό να σώσει, το όνομα του Ιησού Χριστού, αυτό το πίστευαν και ποτέ τον Χριστό τον είχαν πάνω από αγγέλους και αρχαγγέλους και ήταν έτοιμοι και να ανήκουν τις βουλεύεσθαι θα θυσιαστούν για να φροντανέψει μέσα στις καρδιάς των ανθρώπων η πίστη σε αυτή.

Αυτά ήταν τα ευγενή ελατήρια των Αγίων Αποστόλων και τελευταία άποψη, από την οποία ας εξετάσουμε το μεγαλειώδες και ανέκφραστον έργο των Αποστόλων. Ό,τι που πίστευαν, η καλύτερη υπογραφή στο Ευαγγέλιο, δεν απλώς πιστεύω· είναι αυτό το πιστεύω που ακούτε.

Το λέμε σήμερα στην εκκλησία, αλλά να ξέραμε αυτό το πιστεύω ότι δεν είναι γραμμένο με μελάνι. Το πιστεύω αυτό πόσα γράμματα είναι; 120 to 130 γράμματα. Κάθε ψηφίο του πιστεύω που το λέμε τώρα έτσι έχουνε τα συναστανώματα.

Είναι γραμμένο με το αίμα της καρδιάς. Αυτό το πιστεύω που είπαν οι Απόστολοι: «Πιστεύω, Κύριε· βοήθει μου τη απιστία». «Σύ ο Κύριός μου και ο Θεός μου». Αυτό το πιστεύω δεν βγήκε μέσα από τετράδια και μέσα από ευλογία και μέσα από βιβλιοθήκες και λοιπά.

Αυτό το πιστεύω βγήκε μέσα από καμίνι, βγήκε μέσα από μαρτύριο και υπέγραψαν την πίστη τους με το αίμα τους. Ναι, όλοι τους. Για κοιτάξτε πού πήγανε. Ποιο είναι το τέλος των Αποστόλων; Μαρτύριο είναι το τέλος των Αποστόλων.

Ο Πρωτόκλητος Ανδρέας, αυτός ο άλλος πνευματικός δορυφόρος. Κοντά στον Χριστό ξεκίνησε κάτω από τα Ιεροσόλυμα, προχώρησε μέσα στη Μικρασία, έφτασε στο Βυζάντιον. Βυζάντιον. Το δε Βυζάντιον είναι η Κωνσταντινούπολη, γιατί αργότερα εκτίσθη, και κήρυξε στο Βυζάντιον και θεωρείται και ο πολιούχος της Κωνσταντινούπολης ο Άγιος Ανδρέας και από εκεί προχώρησε, προχώρησε με το ραβδί του και ήρθε στην Πάτρα και εκεί στην Πάτρα εσταυρώθη ανάποδα, επειδή σταυρό είχαν, όπως είμαι εκεί.

Πάρα με τους δύο άλλους αδελφούς, έχουμε τον Ιάκωβο, ο οποίος έμεινε μέσα στα Ρωσόλυμα και διαμαχαράσαν τύπα του Ηρώδου, εμαρτήρισε η διαμαχαρά Και ο μόνος, ο μόνος που δεν είδε μαρτυρικό τέλος, κατά το ρήμα του Κυρίου, είναι ο Ιωάννης ο αγαπημένος.

Αλλά ενώ δεν είδε μαρτυρικό τέλος και δεν είχε τέλος όπως είχαν οι άλλοι Απόστολοι, κατεξαίρεσε να αυτός υπέστηκε αυτός μαρτύριο εξορίζει και έμεινε πάνω στην Πάθμο την Ίσο όπου είδε εκεί το μεγαλούργημα, είδε εκεί και έγραψε την Αποκάλυψη του Ιωάννου.

Μετά από αυτούς έχουμε τους άλλους. Ο Φίλιππος εκήρυξε στην Ασία και εμαρτύρησε και αυτός, και ο Θωμάς, που καταρχάς ήταν άπιστος, αυτός που προέβαλε τόσες αντιρρήσεις, ο Θωμάς αυτός πού επροχώρησε; Περισσότερο από όλους. Έφτασε μέχρι τις Ινδίες και εκήρυξε εκεί μέσα στις Ινδίες και έφτιαξε Χριστιανούς, και μέχρι σήμερα αν πάτε στις Ινδίες, οι Χριστιανοί των Ινδιών, που είναι μια μειοψηφία, διότι εκεί είναι 500 εκατομμύρια που πιστεύουν σε άλλη θρησκεία, σε άλλη θρησκεία, στις Ινδίες.

Λοιπόν, ναι μέσα Συνδίαση πήγε εκεί μέσα και κύριξε τον Χριστιανισμό Και οι Χριστιανοί που είναι στις Ινδίες μέχρι σήμερα λέγονται Χριστιανοί του Θωμά, λέγονται. Θωμά και λέγουν και εσώ να πάς κατά Συνδίαση να τους βρεις μια μεγάλη ομάδα και χριστιανών Θα τους δεις πόσα χρόνια περάσανε, τι μεγαλείο να έχει η πίστη μας να είναι μέσα.

Ξέρεις τι είναι; Ξέρεις πώς μοιάζει αυτό; Σαν να ρίξεις μια σπίθα μέσα στον ωκεανό και η σπίθα να μην σβήνει, αλλά να κρατιέται δυο χιλιάδες χρόνια. Μια σπίθα λοιπόν έριξε μέσα ο Θωμάς, μέσα στην Ινδία, και αυτή η σπίθα εξακολουθεί να υπάρχει.

και μέσα εκεί ακούς όταν ακούς το κύριο Ελέησον τον λένε ελληνικά τον κύριο Ελέησον ξακολουθώ που τον λένε ελληνικά ενθυμούμενοι την πρώτη προέλευσή τους από Κριστιανούς τροφοδότητας Ελλήνας. Λοιπόν, μέσα στην Ινδία.

Εσύ άλλοι αδελφοί μου, να μην μακρυνώ, εμαρτύρησαν δεξιά και αριστερά και μόνο όπως είπα όλοι το τέλος των υπήρξε μαρτυρικών. Μαρτυρικών το τέλος των Αυτών. Και ούτε υπήρξαν, και ούτε ήρωες, πνευματικοί ήρωες υπήρξαν οι Απόστολοι, οι οποίοι και για την διδασκαλία τους και για του βίου τους και για του αιματός τους εβεβαίωσαν, του λόγου του ασφαλέσε.

Με ποια, αδελφοί μου, τι λουλούδια, πού να πάμε, σε ποια περιβόλια να πάμε, σε ποια περιβόλια να πάμε για να κόψουμε λουλούδια, να στεφανώσουμε αυτούς τους ήρωας, τους δώδεκα Αποστόλους; Ποιους ποιητές να καλέσουμε να μας φτιάξουν τραγούδια για να υμνήσουμε αυτούς; Ποιους γλύπτας να καλέσουμε για να μας φτιάξουν ανδριάντας των ηρώων αυτών του πνεύματος, των αθανάτων αυτών ηρώων, οι οποίοι σταθήκανε δίπλα στον Χριστό και νίκησαν και πολέμησαν;

Ευχή, ευαγγελισμός, ευχή, Τους μεγάλους αυτούς ήρωας της Χριστιανοσύνης, με τι, πώς να σε ονομάσω αδελφοί μου, με κάποιον διδάσκαλο της Εκκλησίας ενώ και εγώ τη γωνία μου λέω, τι να σε ονομάσω με Απόστολη, να σε ονομάσω με Μέλλησες Όπως οι Μέλλησες είδατε πάνε στα λουλούδια δεν πάνε στις κοπριές, μόνο είναι σφίνγγες, πάνε στις κοπριές κινήγες Αλλά η μέλισσα, την βλέπεις πρωί πρωί, προτού να βγει ακόμη ο ήλιος, βγαίνει μέσα από το μελίσσι, μέσα από την κυψέλη, και πετάει στα λουλούδια και ρουφάει, ρουφάει την αυτή, ρουφάει το άρωμα. Έτσι λοιπόν και οι αυτοί βρήκανε άνθος, βρήκανε άνθος αθάνατο οι δώδεκα Απόστολοι.

και το άνθρωπος του Αθάνα τον εκκρίζεις, ορίζεις, γιασέ εννοείς τους Χριστός Και από εκεί μέσα ερούφηξαν το νέκταρ, το αιώνιο νέκταρ. Να τους ονομάσουμε μέλισσες που τραβήξαν κοντά το μέλι του Χριστού; Τι να τους ονομάσουμε, λέγει ο διδάσκαλος αυτός;

Να τους ονομάσουμε βουνά υψηλά, όρη υψηλά, υψηλά όρη, όπως λέγει εκεί ο Δαβίδ, ότι φωτίζεις, Κύριε. Και ξέρεις ότι μόλις βγει ο ήλιος, οι ακτίνες του ήλιου πέφτουν επάνω στις ψηλές κορυφές. Τον ήλιο τον βλέπουν πρώτα πρώτα οι ψηλές κορυφές και κατόπιν κατεβαίνουν προς τα κάτω.

Απάνω λοιπόν στις ψηλές αυτές κορυφές έπεσαν οι ακτίνες του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Τι θα σου ονομάσω να λέγει ο διδάσκαλος αυτός σε εκκλησία. να τους ονομάσουμε ποταμούς, ποτάμια, που είπε ο Χριστός ο οποίος πιστεύει σε εμένα λέει, πιστεύει, ποταμοί, επικυλίας αυτού, έγιναν ποτάμια, ποτάμια που επώτησαν χιλιάδες ανθρώπους και δρώσαν ψυχές, τι να τους ονομάσουμε λέει για αυτούς, να τους ονομάσουμε δέντρα, σαν τα δέντρα που βητεύουν που είναι κοντά στα, όπως λέει ο πρώτος, ο πρώτος σαλμός, ότι λέει μακάριος ανήρωσε η πορεύτη εμβουλία Θεόν και επικατέδρος λοιπόν και κάτισε, αλλά εν τω νόμ και όμως ο Κυρίου μελετήσει ημέρας και νυκτός, καὶ ἔσται ὡς τὸ ξύλον τὸ πεφυτευμένον παρὰ τὰς διεξόδους τῶν ὑδάτων ὃ τὸν καρπὸν αὐτοῦ δώσει ἐν καιρῷ αὐτοῦ καὶ τὸ φύλλον αὐτοῦ οὐκ ἀπορρυήσεται.

Να τους ονομάσουμε σαν τα δέντρα που είναι, όπως ακριβώς αν περάσετε τα Τέμπη, θα δείτε δεξιά και αριστερά στα ποτάμια κάτω. Είναι ένα δέντρο πελώριο, γεμάτο καρπούς, δέντρα καρπούς αθανάτους.

...σαν δένδρους και να τους ονομάσουμε, λέει, αυτούς ο διδάσκαλος της Εκκλησίας, να τους ονομάσουμε αετούς που πετάξανε με τα χρυσά τους φτερά από την Ελλάδα στην Ιταλία, από την Ιταλία προς τα πέρα, προς τα μέρη του κόσμου, και έφεραν παντού. Και να τους ονομάσουμε σάλπιγγες.

Αντισάλπιγες εκείνες που είχε ο Ιησούς του να δει, που εισάλπισε επτά φορές και έπεσαν τα κάστρα τελευταία σκάτρα, Τις ονομάζομαι λέγει ο Λάθρος της Εκκλησίας, τις ονομάζομαι λέγει Γεωργούς που με το αλεύρι έσκαψαν βαθιά τις καρδιές των ανθρώπων και έσφυραν παντού τον σπόρο του Ευαγγελίου Τις ονομάζομαι λέοντας, πυρπνέοντας λιωτάρια, τέσσεραν σαν τους δικούς μας που τρέμουνε, τέσσεραν σαν τα λιωτάρια που άμα η φωνή των τρέπει εισφυγεί Και να τους ονομάσουμε Άτλαντες που επάνω στους ώμους τους σήκωσαν ολόκληρη την Ορθοδοξία; Όχι, αδελφοί μου, δεν θέλω εγώ να τους ονομάσω ούτε μέλισσες, ούτε ποταμούς, ούτε δέντρα καρποφόρα, ούτε Άτλαντες, ούτε αστροπελέκια, ούτε πυρ. Μ' αρέσει να τους ονομάσω με δύο ονόματα: τα πρόβατα του Ιησού Χριστού και αλιείς του Ιησού Χριστού.

Τα πρόβατα, ως πρόβατα μέσα στους λύκους. Για φανταστείτε, αδέρφια μου, να πάρετε εδώ δώδεκα προβατάκια, για φανταστείτε δώδεκα προβατάκια και να πάρετε τα δώδεκα αυτά προβατάκια με ένα ελικόπτερο, με ένα ελικόπτερο τα δώδεκα αυτά να τα πάρετε, δώδεκα προβατάκια, σαν κι αν τα προβατάκια του πάρτε, να τα πάρετε σε ένα ελικόπτερο και να τα πάτε να τα πετάξετε πού; Πάνω στο Γράμμο, πάνω στο Βίτσι, εκεί που είναι φωλιές, που τους είδα και τους τρόμαξα κι εγώ, στρατιωτικός ιερέας, με τα ρύγχη των, τα απαίσια, τα πεινασμένα ρύγχη τους, να τους πάρουν, να τους ρίξεις μέσα στις χαράδρες του Βιτσίου και του Καϊμακτσαλάν και όλων των ορέων της πατρίδας μας που είναι οι φωλιές των θηρίων, και να τους ρίξεις τα δώδεκα.

Ε, μεζεδάκια. Δεν προλάβουν να πέσουν, έχουν απομείνει κόκαλα, κόκαλα μέσα. Ως πρόβατα, λέει, μέσα στους λύκους, σαν τα προβατάκια ήταν μέσα στους λύκους. Μέσα στους λύκους ήτανε, αλλά δεν μπόρεσαν να τους νικήσουν οι λύκοι.

Όχι μόνο δεν μπόρεσαν να τους νικήσουν οι λύκοι, αλλά τι άλλο κατόρθωσαν; Κατόλουσαν με την αγώφη του συναφέραντον, με τη φυσία τους, με τα μαρτυριά τους, με το αίμα του Κατόρθωσαν αυτά τα πρόβατα τι να κάνουν; Και τους λύκους, και τους λύκους να τους κάνουν αρνιά.

Να τους κάνουν αρνιά και να γίνουν κι αυτοί οι λύκοι αρνιά και να γίνει η προφητεία του Ησαΐου. ότι είδε ο Ιησογέλης κάτω στον κάπο, λέει, κάτω στον κάπο, ότι θα γίνει αυτό, τι είδε, είδε λέει, αρνή να φώσει μαζί με τον Λύκο Είναι δυνατόν αρνί να ζήσει με τον λύκο; Θα γίνει όμως αυτό. Αρνί είναι ο χριστιανός και λύκος είναι αυτός που δεν πιστεύει.

αλλά αν είμαστε μαδαχριστιανοί, αν μην ζητούμε σαν τους Αποστολούς και η δίκαια αυτή είτε μαύρη είτε κρίζη Οι διακρίσεις χρωμάτων και αποχρώσεων, εμείς είμαστε οι υπεύθυνοι. Αν είμαστε αποστολικοί άνθρωποι, ανοίγαμε μέσα τη φωτιά και την αγάπη του ουρανού, και οι λύκοι ακόμη που κατηγορούμε, δείξαμε μια κοντά μέσα στον Χριστό.

Λοιπόν, τους ονομάζω πρόβατα εν μέσω λύκων, αλλά ακόμα τους ονομάζω αλιείς, διότι έτσι τους είπε, όπως έριξαν τα δίκτυα μέσα στη θάλασσα και τράβηξαν τους ανθρώπους κοντά στον Χριστό. Τα αυτά αγαπητοί μου σήμερα, τα ουλίγα και πενιχράκια σήματα, είχαν να είπω εγώ ανάξιος προσήμνων των Θαμασίων των Δώδεκα Αποστόλων Το τέλος, το καθήκο μας αδερφοί μου ποιο είναι, είναι βέβαια η τιμή, η τιμή του Σύρωας αυτού

Όταν στον τελευταίο πόλεμο, όταν στον τελευταίο πόλεμο, απάνω στο Λονδίνο... Είχε γεμίσει από τα αεροπλάνα του Χίτλερ και εκινδύνευε η Αγγλία να καταστραφεί εκ θεμελίων. Τότε είπε κάποιος πολιτικός της χώρας αυτής ότι εσώθη η Αγγλία από λίγους, Ολίγους, Αθρωμή του Σύρουα, Εσόδια η Αγγλία από ολίγους εκατοντάδες, τέσσερις-πέντε εκατοντάδες Άγγλους αεροπόρους, οι οποίοι ψηλά απάνω, αψηφώντας τον θάνατο, απεμάκρυναν τον κίνδυνον αυτόν, τον γερμανικόν κίνδυνον.

Και είπε ότι ποτέ η Αγγλία, ποτέ ο κόσμος δεν οφείλει τόσα πολλά εις τόσους ολίγους ανθρώπους. Οι ολίγοι των ολοκλήρων κόσμων. Αλλά αν αυτό το είπε για αυτούς τους αεροπόρους, πολύ περισσότερο και ασυγκρίτως δυνάμεθα να πούμε ότι ποτέ η ανθρωπότητα δεν οφείλει τόσο όσο στους δώδεκα ψαράδες της Γαλιλαίας.

Το θαύμα, η θρησκεία του Χριστού μας, που ξεκίνησε μια μέρα από τα ακρογιάλια της Γαλιλαίας με την πτώχεια, με την δυστυχία, με τον πόνο και με την αγάπη, με την πίστη του Χριστού και ανέτρεπτος, αν αποδείγησε τον ολόκληρο κόσμο, τι να πουν αδέρφια μου, αν μας μαζέψει εμάς, μαζέψει εμάς, μαζεύτηκαμε πάνω εδώ στα βράχια της Ελλάδος, δρέχομαι να το πω, το είπα και θεωρούμε παλάθρον, το είπα έχει μέσα η Ελλάδα από την ώρα, για μετρήστε, έχει 8 δεσποτάδες, να μαζέψεις όλα τα Αμαρκάνια, η Σόφια έχει 5 δεσποτάδες, η Σερβία έχει 10 δεσποτάδες, η Ρωμανία 12, η Ρωσία 50, πώς, εμείς μαζε

Ευχαριστώ.

Είμαστε πάντα ρασοφόροι, έχουμε 200 ιεροκήρυκας, έχουμε, μετρήστε, 4.000 θεολόγους, 4.000 θεολόγους. Αν μας πιάσεις όλους και μας στύψεις, δεν μας πιάνει στο νυχάκι του Αποστόλου Παύλου και του Ρέστατον. Γι' αυτό δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα, γιατί δεν έχουμε μέσα την αυταπάρνηση, δεν έχουμε την θυσία, δεν έχουμε μέσα το πυρ αυτό το αθάνατο, που καίει μέσα στις καρδιές. Ναι, μα θα πείτε, εμείς μπορούμε;

Μπορούμε, μπορούμε, μπορούμε, αδέρφια μου, να κάνουμε ό,τι έκανε ο Απόστολος; Μπορούμε, αδέρφια μου. Δεν σας λέγω να αφήσετε τις δουλειές σας, δεν σας λέγω να αφήσετε τα επαγγέλματά σας, αλλά ο καθένας από εσάς να γίνει μικρός Απόστολος, μικρός Απόστολος. Ρίξτε μια ματιά: αυτές τις ημέρες βρέθηκα πάνω στον Στρυμόνα ποταμό και δεν περισσέψανε χριστιανοί, δεν περισσέψανε χριστιανοί, και δάκρυσε η ψυχή μου. Πάτερ μου, γιατί μαζευτήκατε κάτ...

Είμαστε κάτω στην Αθήνα, ελάτε προς τα πάνω μας, ελάτε να μας στηρίξετε. Μας έχει φάει ο χιλιασμός, έγινε ακρίδα, έπεσε περονόσπορος, περονόσπορος μες στα αμπέλια του Χριστού μας. Θα θα μείνει φυλλαράκι, ώρα δεν θα μείνει, και να παύονται οι αρχιερείς μας, και να παύονται οι θεολόγοι μας. Πού είναι η Αποστολή μας; Η Αποστολή, πήγαμε στους αγρίους, μες στους Ινδούς, δεξιά και αριστερά, μια φυλή που ανέδειξε ήρωας. Πού είναι η μισή Αποστολή μας; Ανα

Ανάγκη ο Αρχιμανδρίτης που έβαζε κάτω στη Λουκάντα και κρύβει τον Χριστό, δείξατέ μου σήμερα μέσα, αλλά και εδώ στην πατρίδα μας, αγαπητοί μου, δεν μπορεί να κουνήσει. Δεν μπορεί να ακούει νύχτες, υπάρχουν, δεν σε επιτρέπει, ο δεσπότης δεν κηρύσσει τον Λόγο του Θεού, χρησιμοποιεί τη χωροφυλακή, τα όργανα της χωροφυλακής, της χωροφυλακής να τρίγεις.

Σου λέει δεν είναι η πατρίδα μας, δεν λέει δεν είναι ο τόπος μου να κηρύξω. Εγώ τουλάχιστον με ελεύθερο θα το γράψω, θα το γράψω στη σπίτα. Αν μου δώσεις την ελευθερία, δεν κάθομαι στην Αθήνα. Θα πάρω το ραβδί μου και θα γυρίζω ολόκληρη την Αθήνα. Δεν μπορώ να στο δείξω, θα μας συλλάβουν.

Θα με στρέψει πλέον σε μια αδιαφορία, αλλά θα ξυπνήσει, θα έρθει πάλι το αγεράκι, το αγεράκι που έπνευσε στη Γαλιλαία, θα έρθει πάλι η μέρα για την οποία η πατρίδα μας θα γίνει πάλι άστρος από τον Λίπορ.

και νέοι παιστροί, και νέοι παύλοι, και νέοι λιάκομοι, και νέοι βαρδονομαίοι, και νέοι θωμάτες, να σφερβίσεσαι στον κόσμο των άποδων και θα ψάλλουν το Ιησού Χριστός Νεαντοναίος με πέντε συγνήτες και με πέντε συγνήτες εις πάντα του Θεού μας. Αμήν.