Η Μαρία η Αιγυπτία και οι καρποί της μετανοίας

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Devout brothers and fathers, dear listeners, if you ask me which subject a preacher ought to address, there are, of course, many subjects a preacher must take up, thank you.

You may ask: Of all the subjects we must address, which is the most important, the most necessary? There is no doubt that it is metanoia, repentance. It is the call: “Repent.” This is the pressing issue. Whatever age a person lives in, they need repentance. It is the call: “Repent.” It is...

It is one of those telegrams heaven sends to its children, its sinful children. It is an urgent telegram. You must open it, because it concerns the most important question in your life.

That urgent telegram says, “Repent.” That is why, dear friends, during Great Lent we chose repentance as the subject of our sermons. We explained what repentance is, and especially the means God uses to bring a person to repentance.

We also spoke of the dreadful consequences awaiting those who do not repent. Dreadful is the end of unrepentant souls. We based all this on the witness of Holy Scripture, on the words of the prophets Isaiah, Jeremiah, and others, on the epistles of the Apostle Paul, and on the Apocalypse, the Book of Revelation, not on opinions of our own.

But, my brothers, what we have said so far has had one shortcoming. Everything we have discussed has been rather theoretical, and the idea of repentance cannot be left hanging in the air.

What good is a seed that could grow into a beautiful flower if you keep it shut away in a golden box? You have to take that seed and plant it in a pot, down in the dirt, for the flower to grow.

What good is it, then, for us to delight in the idea of repentance if we do not put it into practice and make it part of our lives? What good is it for me to preach about repentance if, to this day, I have not repented myself?

And what good is it for you, my dear friends, to hear thousands of sermons? Here in Athens, Glory to God, ours is not the only sermon. At this very hour, other worthy preachers are preaching throughout the city.

What good is it to hear sermon after sermon about repentance, and to read books about it, if repentance does not become part of your life and your actions? Like a seed from heaven, repentance must fall into the soil of your soul. You must water it with your tears, so that it grows into a heavenly tree laden with fruit. That is how John the Forerunner, the great preacher of repentance, spoke of it beside the Jordan River.

For he said, “Bear fruit worthy of repentance.” So let our repentance be more than a theory. Let it become action and life. Let these words be planted like a seed deep in our hearts, so that the heavenly tree of repentance may grow.

Let it be a tree that is fruitful, splendid with fruit and rich with leaves, beneath which our souls may find deep rest.

That is why, tonight, I will speak through an example.

As you know, my brothers, there are two kinds of repentance.

One is sincere, genuine repentance; the other is false repentance. Let each of us consider which kind we have.

Some flowers are real. Others look like flowers from a distance, but when you come close, you see that they are artificial. They have no fragrance. A real flower and an artificial one are very different.

Some coins are genuine, and others are counterfeit. In the same way, there is repentance that is a true flower from heaven, and there is repentance that is like an artificial flower, without the living reality of repentance.

Two Apostles sinned, and both committed grave sins. One denied Christ, saying, “I do not know the man.” The other betrayed Him and sold Him for thirty pieces of silver. Both repented; both said, “I have sinned.”

But the repentance of the Apostle Peter was sincere, while that of Judas was not, even though Judas said, “I have sinned by betraying innocent blood.” So, my brothers, if we are to avoid the trap of false repentance, we must search our hearts deeply and ask ourselves whether we have truly repented. We may say a few words in confession and hear the priest read the prayer of absolution, then remain under the illusion that we have repented, when in fact we are still far from genuine repentance.

That is why, on this fifth Sunday of Great Lent, in this final sermon God has granted me the grace to give, I will not speak philosophically, psychologically, or socially. Instead, allow me to set before you a heavenly mirror: a model and example of repentance that will move people through the ages.

On this fifth Sunday of Great Lent, I will set before you the image of one woman’s repentance: the woman whose memory the Church celebrates today, Saint Mary of Egypt.

“Venerable Mary, our spiritual mother, intercede for us sinners,” says the Church. And from the depths of our souls, we pray to her that, through her intercessions, we too may be counted worthy of the repentance she attained. There is a coincidence this year: the Church holds Mary of Egypt’s repentance in such high regard that it commemorates her twice each year.

Those days are the fifth Sunday of Great Lent and the first of April. This year, today is March 31. We celebrate Mary of Egypt today, and we celebrate her again tomorrow. The two commemorations have fallen side by side.

Let us look, then, into this heavenly mirror of Mary of Egypt’s repentance. First, brothers and sisters, let us see what she was like before she repented. Then let us see what she became afterward.

The first part is black, dark, and dreadful, black as a raven’s wings. The second is radiant, bright, pure, whiter than snow.

First, as to when she lived: Mary of Egypt was born during the glorious reign of Justinian the First. As we said in our previous homily, he built that magnificent work, Hagia Sophia.

She lived in the time of Saint Justinian. She was born in Egypt.

At twelve years old, she began to show sinful inclinations. Do not find this strange, for people, men and women alike, differ in temperament. No two people are the same. If they differ in appearance, they differ still more in their souls.

Take children, for example. They have different inclinations. One child is stubborn: once he digs in his heels, you could not move him with a crane. Another has a fierce temper. He gets angry, shouts, and foams at the mouth, as though he had a demon from an early age.

Imagine what he will be like when he grows up. Another child is greedy for food and eats without restraint. Another is always talking; another is curious, curious about everything.

One child is bent on breaking everything in the house. Another, worse still, shows cruel tendencies: he likes to spill blood, kill animals, and destroy things. These are dangerous signs.

And sadly, the gravest trouble among the children of our age, girls and boys alike, is that they show cunning from birth. Girls show inclinations toward sexual immorality. It is that gadfly of desire mentioned in Kassiani’s hymn: “Woe is me! My night is the sting of licentiousness.” Just as a horsefly torments a horse and gives it no rest, so today people are tormented by the devil’s most fearsome horsefly.

The devil has many horseflies, but this one torments a person without letting up. It is a terrible thing. Blessed is the person who has never been troubled by that dreadful sting from birth. The Greek word means “horsefly.”

If I use the Greek word, no one understands; if I say “horsefly,” you understand. When a horsefly gets at an animal, the animal cannot rest. It breaks things, throws its rider, and can send him over a cliff. That is what this sting of licentiousness is like, the sting described in the hymn.

Some have this sting of licentiousness from an early age. But you may ask, and allow me a brief digression, are boys and girls to blame when they show such early signs of sexual immorality and obsession with the flesh? That is a serious question. Are these poor children to blame when their minds, hearts, eyes, ears, and whole being seem drawn toward this sin? Brothers and sisters, a study conducted abroad by psychologists, sociologists, spiritual fathers, psychoanalysts, and others found that parents bear a great responsibility for the sexual immorality of our generation and its children.

That is not our subject tonight, of course. I mention it in passing because someone may be scandalized and say, “A twelve-year-old girl already showed signs of sexual immorality?” Yes. But allow me to say a few words about it: as I have said, parents bear a great responsibility.

There was a time, says Saint Kosmas of Aetolia, when Holy Matrimony was regarded as a Mystery. A young woman and a young man entering Holy Matrimony were sanctified. They were sanctified even from their mothers’ wombs.

Now, brothers and sisters, we should send the little children away. Let us adults remain, along with those who are married. Let the young people stay too, those who are still undefiled, if there are any. What one hears is horrifying. Horrifying.

Spiritual fathers who hear confessions, I do not hear confessions myself, are horrified by the shameful things happening in homes today between husbands and wives. It is a dreadful state of affairs, a stable worse than the animals’.

People now treat Holy Matrimony as pleasure, as sensual gratification, as an erotic sport, something divorced from the Mystery. Such sexually immoral parents will have sexually immoral children. As Isaiah says, this generation has been deeply affected by its parents’ sins.

Now, if a father and mother are given to sexual immorality, if, let us say, they have sixty degrees of it, how much do you think their child will have? Eighty degrees.

And their grandson or granddaughter will have eighty, even a hundred, until we reach a world consumed by sex, as we have indeed reached. Yes, we have. It is like what Jeremiah says about three generations of snakes.

Jeremiah speaks of three generations to come. The first will be water snakes. The second will be vipers. And the third will be snakes hissing through the air. Jeremiah says these things.

You know, water snakes have no venom. They are a nuisance. But from the water snakes, he says, will come vipers that bite, and from the vipers, flying snakes that hiss overhead.

So this is what will come from the parents. This generation will be consumed by sex: flesh, and nothing else. Flesh, and only flesh. There will be no ideals left, because this generation has been shaped by its parents’ sexual immorality.

Now, Mary of Egypt was twelve years old. She was born in a village, not in a city, and she felt confined there. Besides her other qualities, she had one gift, if we may call it a gift. It can be a gift, but more often it is a trap, a terrible trap.

She was extraordinarily beautiful; her face seemed to shine with beauty. Along with everything else, this was a great temptation. She was not content with the small world around her, just as children today are not content with theirs.

That is another kind of goad, another kind of gadfly: everyone wants to leave their village for a great city. The city looks so dazzling, but it has proved a great ruin for many.

How many boys and girls might have lived moral and spiritual lives in their villages, but left them, fell into the Babylon of the great city, and were ruined? Many were ruined, spiritually and morally.

Mary, too, was unhappy in her little village. Her eyes were fixed on the great city at the mouth of the Nile. She wanted to leave. Where did she want to go? To what city? To the most corrupt city of the ancient world.

And the most corrupt city of the ancient world was Alexandria. So she left for Alexandria at twelve years old, and there she fell into sin, into the mire. My brothers and sisters, I need not offend your ears by recounting the excesses of the flesh described by her biographers. Far from her parents and from anyone’s oversight, Mary became a notorious prostitute in that sinful city.

She had more lovers than any other woman there. She had plenty of money, could amuse herself however she wished, ride in luxurious carriages, and enjoy great fame, sinful fame.

She served sin for seventeen whole years.

But we must ask: was she satisfied? Was she happy with that life of sexual immorality? Was she satisfied? No, my brothers and sisters, she was not. For this kind of sin is like carob pods, as the Gospel and the Fathers tell us.

When you eat a carob pod, it tastes sweet at first, very sweet. But what remains at the end is a dry, astringent taste. So it is with the carob pods the devil offers. They seem sweet at first, but afterward they leave you feeling sickened and empty.

Deep in her heart, Mary felt revulsion toward the life she was living in that sinful city. And God sees beyond outward appearances. A person may wear a cassock, a clerical hat, and an episcopal pendant, and appear to be a saint, yet be nothing before God. Another may be a prostitute, a woman you think unworthy even to set foot in the Church, yet have a diamond within her heart.

That diamond, because sometimes diamonds slip and fall into the mud and filth. Deep in her heart, she was sickened by the life she was living. There were moments when she was disgusted by it all and wanted to get away, to leave. But those moments were fleeting.

Then God, who sees beyond a person’s outward appearance into the depths of the heart, helped her reach a haven of salvation. How? One day, her Life tells us, she went down to the harbor of Alexandria. Ships were there, ready to sail for various ports.

She asked the sailors where they were going, and they told her that one of the ships was bound for Jerusalem, for the Holy Land. She felt a desire to go. Here her biographers differ.

Some say she went to continue her life of sin, to cast her nets in another city and find more lovers. Others, and I agree with them, say that this desire did not come from sin. Some power was drawing her to the Holy Land to venerate the Most Holy Sepulchre.

So she left, boarded the ship, and sailed to the Holy Land. She joined the other pilgrims and made her way to Jerusalem.

She approached the Church of the Resurrection and saw the people going through its doors to venerate the Precious Cross. She tried to enter too, but a mysterious power kept her from going forward.

She tried a second time, a third, a fourth, and a fifth. Each time that mysterious power held her back. Then she understood that she was unworthy to enter the Church of the Resurrection and venerate the Precious Cross.

She withdrew to a corner of the courtyard outside the church and began to weep bitterly. Her tears flowed like a fountain as she pleaded with the Most Holy Theotokos: “I take you as my intercessor and my surety. Pray to your Son that he may count me, a sinner, worthy to venerate the Precious Cross. I promise you I will change my whole way of life.”

Then she tried to enter the church again, and this time she passed through the doors with ease. She went to the Precious Cross and kissed the Precious Wood. Her emotion was beyond words. She stayed in the church with the other pilgrims for a vigil, through midnight and into the early morning, weeping all the while and begging God to forgive her sins.

Then, her life tells us, she heard a voice say, “Mary, if you cross the Jordan River, you will find great rest.” She went out and made her way to the Jordan, where Saint John the Baptist had baptized people. There was a monastery there then, the monastery of Saint John the Forerunner, and it is still there today. She stopped there, sought out a spiritual father, confessed her sins, and then crossed the Jordan.

It was evening, in the springtime. The stars shone across the vault of heaven. In Syria, in that part of the world, the sky is exceptionally clear. So clear. And beneath those stars, in the stillness of the night, Saint Mary of Egypt knelt and prayed.

Then she went on into the desert. There her struggle began: the terrible spiritual struggle of Mary of Egypt. My brothers and sisters, what words could describe the struggle she endured in that desert?

You may say to me, “A struggle in Alexandria, in the city, yes. But a struggle in the desert? What struggle could she have there?” My brothers and sisters, do not imagine that sin leaves a person behind when they go somewhere else. Wherever you go, you carry it with you. In the desert, temptations may lessen, but they do not disappear. Often they grow stronger, because sin goes with us. As one of the Fathers of the Church says, do you know what sin is like?

It is like a tortoise’s shell. Wherever a tortoise goes, it carries its shell with it. In just the same way, wherever a sinful person goes, they carry their shell with them: they carry their sin.

Yes, sin is always close at hand. And this particular sin, what is it? What is this sin we are speaking about? It is a profound thing, a matter of what happens within the human soul.

Tell me, what makes up ninety-nine percent of this sin? Is it something real? The actual act brings disgust. So what is the other ninety-nine percent? Can one of you tell me? Take that away, and this sin cannot stand.

What is that ninety-nine percent? Imagination. Imagination is a fearful thing. That is why animals, which do not have imagination... The Church understands the human soul deeply. Now psychologists gather in Belgium to examine these questions. But the Church has long understood them. The Church is wise.

Listen to the Church, our revered Mother, even more than to psychologists and psychoanalysts. Does she not pray that God will grant us light sleep, a watchful nous, our spiritual mind, and freedom from every satanic imagining? She asks God for these very things.

“Our Christ,” she prays, “grant us light sleep, with angels and archangels watching over our beds. Keep our minds awake, Lord, and our thoughts clear.” And she asks that our thoughts be free from every satanic imagining.

For there is an imagination through which a person creates, one that brings pleasure and can be a blessing. But there is also satanic imagination. What is imagination? Satanic imagination is one of the devil’s greatest weapons. It paints pictures before us. Sometimes people say, and I have said it myself, that we should do away with cinemas.

Very well, the cinema. But do you know where the hidden cinema is, the one whose films are with you at every moment? It is the human imagination. It keeps projecting images before your eyes, painting one scene after another. It paints the devil before you.

And that is what she struggled against. Her hymn speaks of the defiling images that pursued her. The devil took up his brush and painted them before Mary, before the eyes of her soul.

The devil set up his cinema in the desert. Yes, even in the desert, where there was no cinema. “Go away from here,” he would whisper. “Why stay?” For the devil speaks sweetly, though he is cunning and ugly.

And though he is ugly and cunning, he praises two things he himself lacks: beauty and holiness. So he would say to her, “A woman as beautiful as you, why waste your life here in the desert?” She struggled against these logismoi, these intrusive thoughts. For how many years? For seventeen years she struggled with her imagination.

For seventeen whole years she struggled with the images in her imagination. And she overcame them. How? With the weapons of her spiritual struggle. She overcame them through strict fasting, through the prayer she offered continually, and through faith in God and His boundless mercy.

Above all, she overcame them through her humility, her boundless humility. After seventeen years, the struggle finally ceased. The devil no longer troubled her. The spirit of lust that had harassed her for so long left her.

And light poured into her heart. Peace came into her heart. This is a great comfort. There are young people here,

I admire them. A great crown awaits them, a great crown. A thousand hands push young men and women toward sexual immorality. If a young person remains morally upright in this age, overcoming the flesh and the devil, that person deserves a great crown.

Such a person is a martyr, for a thousand hands push the young toward the depths of sexual immorality. There are young people who are struggling. Let them take Saint Mary of Egypt as their example. Let them not lose heart. If they persevere, they will overcome. If they persevere, they will triumph over this demon of the flesh.

Seventeen years. After those seventeen years, peace came to her soul. Then she remained in the desert for another thirty years, living a life of ascesis, of ascetic discipline.

She was unknown to the world. Her former lovers looked for her, but as the years passed, they forgot her, and everything about her was forgotten. Surely she would have remained unknown to the world. Who discovered her? Who brought her story to light, so that it became a living sermon to all humanity?

There in the desert lived a renowned spiritual father, a man of great stature who had the gift of foresight. His name was Zosimas. Yet the devil tempts even spiritual fathers. You may be a spiritual father, a preacher, a bishop, or a Patriarch: the devil leaves no one alone.

He tempted Saint Mary of Egypt with the burning desire for sexual immorality for seventeen years. He tempted this spiritual father in another way, with a temptation more dreadful still. For there are temptations greater than the temptation of the flesh.

There is the temptation of pride. Satan said to him, ‘Zosimas, after all these years of fasting and everything else you have done, you are now the holiest person living in the desert. There is no one like you.’

But he heard a voice say, ‘You are mistaken, Zosimas. There is a treasure in my desert. Someone lives there who is greater than you and all the ascetics who dwell by the Jordan River.’

Curious, Zosimas rose, took his staff, and went into the desert. He walked and walked, going deep into the wilderness, where lions roared. It took great courage to remain there.

Then, shortly before sunset, he suddenly saw what looked like an apparition, a shadow. He was frightened and made the sign of the Cross, but the figure did not disappear. He realized it was no demon or bodiless spirit. As he drew nearer, he saw that it was a woman.

She told Zosimas the story of her life and confessed her sins. She wept continually and said with deep humility, ‘My words defile the very air. I wonder how the earth has not opened and swallowed me.’

Such great humility. A humble person considers himself unworthy of God’s blessings. Then she made one request of Zosimas: “At this time next year”, it was Holy Week, “please take the trouble to cross the Jordan River and bring me the most precious gift.” More precious than diamonds, sapphires, or gold, it is a priceless diamond with no equal, truly, no equal. No one can measure its worth. She asked him to bring her the most precious gift there is: Holy Communion.

Saint Zosimas did not forget his promise. The following year, on Great and Holy Thursday, he took Holy Communion to bring to Saint Mary of Egypt. He set out and reached the river.

But when he reached the Jordan, the river was swollen, and he could not cross. He was deeply troubled. Then he saw a gentle light on the opposite bank, and within that light he made out Saint Mary of Egypt.

Suddenly he saw her kneel and pray. As she prayed, something astonishing happened. Those who do not believe may doubt it; that is their choice. But we believe that God is wondrous in His saints.

It was astonishing. If human beings, through science, have learned to fly high above the earth, how much more can God do, who gave human beings the gift of knowledge? Something astonishing happened.

What happened? In an instant, Mary of Egypt’s feet no longer touched the ground. She rose about a meter into the air and crossed the Jordan River just as she was, like a bird. When Zosimas saw this, he was frightened and fell to the ground to bow before her. But she said, “Get up. You are no ordinary ascetic. You are a priest of the Most High. You celebrate the Divine Liturgy, approach the Holy Gifts, and give Holy Communion to the people.” Then, with great reverence and tears, she was counted worthy to receive the immaculate Mysteries after so many years.

She made one request of Saint Zosimas: that he return the following year to the place where he had given her Holy Communion. Zosimas did not forget. He came back, crossed the Jordan River, and searched in every direction. He wandered all day but could not find Mary of Egypt’s body.

Then, troubled, he looked toward one spot. What did he see? He went closer. There lay Mary of Egypt, dead, with her hands crossed over her chest. Nearby, these words were written in the sand: “Zosimas, man of God, bury the body of sinful Mary of Egypt.” But how could he bury her? He was an old man, alone in the desert, with no shovel, no pickaxe, nothing. Then came another miracle, another display of God’s greatness.

As he wondered how he could bury her there in the desert, he heard a mighty roar. A lion appeared and became her gravedigger. It dug a grave with its claws, and there Venerable Zosimas, the spiritual father of Mary of Egypt, buried her body, that precious treasure.

All this, of course, is astonishing. The rationalism of our day does not believe it. What do unbelievers say? “How could she have flown over the Jordan River?” They marvel at all these things and cannot understand them. But we, my brothers and sisters, believe that God is wondrous in His saints and works great and indescribable wonders.

My brothers and sisters, I have spoken in poor words that cannot do justice to what happened. How wonderful it would be if one day we had a Christian cinema that could portray the life of Saint Mary of Egypt! Now, if the devil were to portray it, do you know what he would do?

The devil would not hesitate to make a film about Alexandria and her love affairs. But a Christian filmmaker would show above all her life of repentance in the desert: her prayers, her fasting, and her great temptations. It would stir people’s souls deeply.

So, in very poor words, I have tried to give you a picture of Mary of Egypt. What was she at first? A black crow. And what did she become? A dove of Christ.

As I finish, I want to draw three lessons from the life of Mary of Egypt. The first is for women. The second is for those who judge others. And the third is for all of us. Let us begin with the lesson for women.

What does the life of Saint Mary of Egypt teach us? My brothers and sisters, it teaches us that a woman who turns away from God and goes far from Christ, a woman who has no relationship with God, will fall prey to the devil and to pleasure, and fall into grave sin.

Far from Christ, a woman becomes a rag. But when she draws near to Christ, blessed is that hour! She is cleansed, she shines, and she becomes a diamond in God’s eyes. So women must take great care and love Christ above all else.

She must remain devoted to Christ and worship Him with her whole heart, for Christ is woman’s greatest benefactor. The next lesson is for those inclined to judge others.

We have a tendency to judge.

We all judge others, but the example of Mary of Egypt teaches us to be careful. Deep within even the most sinful man or woman, there is a spark. Beneath the soot and ashes, a spark lies hidden.

That spark can catch fire and burn away those sins. In the mud there is a diamond known to God. And you, who judge, may lose your own soul.

Meanwhile, that sinful woman may become a person of virtue and faith. So we must never judge, especially those people living in houses of prostitution. Athens is full of such places. Their number has grown, twenty, thirty, forty, and the city has become a city of prostitution.

And it will grow even more. My brothers and sisters, we all bear guilt for what has happened to these women. Every one of us is to blame. How did girls who left their villages pure as lilies, with their parents’ blessings, come to such a state? We are all sinners in this matter, and God will judge us for our hardness of heart: for our indifference, our lack of compassion, and our greed. Above all, the Church bears responsibility. If we had saintly ascetics like Zosimas, if we had holy people among us, we could undertake a great crusade to bring these women back to the house of God.

Our sin and our guilt toward them are great. The third lesson, my dear friends, is for every one of us: Mary of Egypt is an everlasting example of metanoia, of repentance. We have no excuse. Here is a woman who was steeped in sin and became an angel, a winged angel who flew over the waters of the Jordan. We have the examples of sinners whom Christ saved, for God’s mercy is infinite and beyond measure. His mercy overcomes sin. With such examples before us, we have no excuse. In the Old Testament, we have Manasseh and David.

In the New Testament, we have Peter and the Apostle Paul. We have the saints and Mary of Egypt. Do none of these examples move us?

God will not judge us, and I have said this before, but I say it again, God will not judge us because we sin. Mark this well. To sin is human. God will judge us because we do not repent.

For there is only one who does not repent. If even he repented, he would be saved, but he does not. Who is that one? Satan alone. Let a thousand years pass, two thousand, five thousand: he remains unrepentant.

To sin is human, but to remain in sin is satanic. Only Satan does not repent, however many years may pass. God will judge us, then, not because we sin, but because we do not repent.

And sadly, we must speak a bitter truth: today there is no repentance. No sincere, genuine metanoia, no real change of heart. I do not hear confessions. I consider myself unworthy of it, so I do not hear them.

I do not hear confessions because I feel the weight of that responsibility. In our generation, ascetics should come from the Holy Mountain, men of seventy or eighty years, to hear people’s sins in confession, as they did in the old days.

In the old days, spiritual fathers and elders over sixty would come down from the Holy Mountain. The village bell would ring, and the whole village would gather for confession. How can a person confess today? Should the confessor not have maturity, understanding, and the years that inspire deep respect?

Confession is a serious matter. So I asked a spiritual father here in Athens whom I respect. I was not asking him to tell me anyone’s sins. What did he say to me? ‘Father, there is no repentance among the people.’

There is no repentance, no tears. There is no sincere repentance, my brothers and sisters. I doubt whether even one person in a thousand in our generation truly repents.

What am I saying? I doubt whether there is one in ten thousand who repents sincerely, with the repentance that Saint Mary of Egypt showed. So, my brothers and sisters, as these holy days approach, let us examine ourselves.

Let us ask ourselves: Have I repented? Have I truly repented? And if I have not, let me not let this precious opportunity pass. What good does it do to listen to sermons?

Athens is full of sermons. Everyone preaches. But what good is hearing sermons if we do not repent? We all need repentance, from the king in his palace, with the queen and the heirs to the throne, to the prime minister, the politicians, and every one of us. We are all sinners, my brothers and sisters. We are not worthy.

We need a Jonah, the prophet who went to Nineveh. We need someone to go everywhere, even into the palace, and proclaim: ‘Repent!’

Repent! For if we do not truly repent, my brothers and sisters, remember this, if we do not bear the fruits of repentance, we shall pay for all our sins with interest upon interest.

Remember that. The devil is a great moneylender: he gives you one so that he can take a hundred. We shall all pay for the sins we have committed, with interest, for our sin has become a mighty river, and we are all in danger.

We need repentance. And may it arise in the new generation. There are young people here today who may one day become preachers. We are the old guard now; a new generation is coming. I pray that God will raise up new Jonahs, new Jeremiahs, new prophets, and new Saint Cosmases from among our young theologians and preachers, with the courage to preach repentance everywhere. Our people need it.

I have nothing more to say, my brothers and sisters. Pray for me, a sinner, that I too may repent. Repentance is a great thing, and it has many degrees. Saint Anthony lived to be a hundred. Do you know what he said to his disciples on the eve of his death? ‘Please pray to God that He grant me repentance.’

“Grant me repentance, grant me repentance,” Saint Anthony would say. If even Saint Anthony asked for repentance, it is because repentance is a virtue. It has stages. You begin with... The further a person progresses, the more they repent. They even go to their spiritual father and confess sins they had not mentioned before. Repentance grows; it deepens. But we must never forget that repentance is a gift from heaven. That is why Theodore the Studite called it *theodoretos*. What does that mean? God-given.

Repentance is a gift from heaven. You may hear a thousand sermons, hear the finest sermons, and read the finest sermons. But if we do not have the Holy Spirit, we do not repent.

Think of the stones at Christ’s Crucifixion: the rocks shook, the tombs were opened, and the sun was darkened. Yet while the rocks were shaken, the hearts of the scribes and Pharisees remained unmoved, hard as granite.

So if we do not have the Holy Spirit, my brothers and sisters, we do not repent. We shall be like granite, like rocks, like trees without fruit, with only the axe of wrath awaiting us.

So, my brothers and sisters, let us ask God together to help us repent, all of us, young and old, men and women, rulers and those they govern, clergy and laity. Let us plunge into the Jordan River, for we do not need to travel to the Jordan River to do that.

You could cross the Jordan River a thousand times and remain the same person. Father Christos could cross it a thousand times. As the old saying puts it, a Black man could cross the Jordan a thousand times and still be Black; and you could cross it a thousand times and still be a sinner.

O God, and you angels and archangels, earth and graves, and all things, give me one tear, just one tear like Saint Mary of Egypt’s, and I want nothing else in this world. Give me one tear of repentance. A single tear of repentance is a baptismal font; it is the Jordan River in which a person is washed clean. We need not go to the Jordan River to be baptized. The Jordan is close to us.

The Jordan River is close to us. Bathe in it, be cleansed, be washed, be made holy. Grant us this repentance, my brothers and sisters. May God grant such repentance to our homeland. May souls repent, to the glory of Jesus Christ.

And when our hearts are cleansed in this Jordan River of our tears, then, my brothers and sisters, we will celebrate Pascha as we should. Pascha is more than feasting or taking a trip to Meteora or somewhere else. Holy Pascha, most venerable Pascha, the feast of feasts and celebration of celebrations, is found in the tears of repentance, in the tears of the saints and martyrs of our faith, when the heart is cleansed. And if anyone among you here has gone ten, twenty, even thirty years without confession, let him go to his spiritual father. If the spiritual fathers in Athens do not satisfy him, let him go to the Holy Mountain, find one there, and confess his sins. When he does, Paradise will blossom in his heart. These are not empty words. Our faith is alive, truly alive. And when we gain a pure heart,

then I pray that God will count us all worthy, on the night of the Resurrection, as we hold our lighted candles, to sing with the priests and all the people: “The angels hymn Your Resurrection, O Christ our Savior, in heaven; grant us on earth the grace to glorify You with pure hearts.”

Αγία Τριάς, σώσον τον κόσμον. Παναγία Δέσποινα, Άγιοι Άγγελοι και Αρχάγγελοι, Τίμιε Πρόδρομε, Αποστόλων Δωδεκάς, Διδάσκαλοι και Πατέρες της Εκκλησίας, Όσιοι και Μάρτυρες, οι καλώς αθλήσαντες και στεφανωθέντες, πρεσβεύσατε προς τον Κύριο του ελεηθήναι και σωθήναι τας ψυχάς ημών.

Ευσεβέστατοι αδελφοί και πατέρες, προσφιλείς ακροαταί, εάν με ρωτήσετε με ποιο από όλα τα θέματα πρέπει να ασχολείται ο ιεροκήρυκας, διότι βέβαια πολλά είναι τα θέματα που πρέπει να θίγει ένας ιεροκήρυκας, Ευχαριστώ.

Θέλουμε να ρωτήσετε από όλα τα θέματα που πρέπει να ασχολούμαστε, ποιο είναι το σπουδαιότερο θέμα, το αναγκαιότερο από όλα τα θέματα. Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι το σπουδαιότερο θέμα είναι το θέμα της μετανοίας. Είναι το «μετανοείτε». Αυτό είναι το φλέγον θέμα. Σε οποιαδήποτε εποχή και αν ζει ο άνθρωπος, έχει ανάγκη της μετανοίας. Είναι το «μετανοείτε», είναι...

Είναι ένα τηλεγράφημα από εκείνα τα τηλεγραφήματα που στέλνει ο ουρανός στα παιδιά του, στα παιδιά τα αμαρτωλά. Είναι τηλεγράφημα επείγον που πρέπει να το ανοίξεις οπωσδήποτε, γιατί αφορά το σπουδαιότερο θέμα, ζήτημα της ζωής σου.

Είναι επείγον τηλεγράφημα, το «μετανοείτε». Δι' αυτό και εμείς, αγαπητοί, κατά την περίοδο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, από όλα τα θέματα προτιμήσαμε να έχουμε ως θέμα των ομιλιών μας τη μετάνοια. Και αναπτύξαμε τι είναι η μετάνοια, ιδίως δε ποια είναι τα μέσα εκείνα που μεταχειρίζεται ο Θεός για να φέρει τον άνθρωπο εις τη μετάνοια.

Και ακόμα είπαμε ποιες φρικτές συνέπειες περιμένουν τους ανθρώπους εκείνους οι οποίοι δεν μετανοούν. Είναι φρικτό το τέλος των αμετανόητων ψυχών και αυτά όλα τα στηρίξαμε όχι επάνω σε δικές μας γνώμες, αλλά τα στηρίξαμε επάνω στη μαρτυρία των Αγίων Γραφών και επάνω εις ρητά του Ησαΐου του Προφήτου, του Ιερεμίου του Προφήτου και άλλων προφητών και επάνω στις επιστολές του Αποστόλου Παύλου και στην Αποκάλυψη.

Αλλά, αδελφοί μου, όσα είπαμε μέχρι τώρα είχαν κάποιο ελάττωμα. Το ελάττωμα που παρουσίαζε η ομιλία ήταν ότι όλα αυτά που εθίξαμε ήταν πολύ θεωρητικά και διότι η ιδέα της μετανοίας δεν πρέπει να μείνει έτσι μετέωρος.

Τι το όφελος να έχεις ένα σπόρο που από το σπόρο αυτό μπορεί να βγει ένα ωραίο λουλούδι; Τι το όφελος να έχεις το σπόρο κλεισμένο μέσα σε ένα χρυσό κουτί; Πρέπει να πάρεις το σπόρο, να το ρίξεις σε μια γλάστρα, μέσα στη λάσπη, μέσα στη γλάστρα, για να βγει το λουλούδι.

Και τι το όφελος λοιπόν και εμείς να ευχαριστούμεθα στην ιδέα της μετανοίας όταν την ιδέα αυτή δεν την κάνουμε ζωή, πράξη; Τι το όφελος εγώ να ομιλώ περί μετανοίας ως ιεροκήρυκας και μέχρι σήμερα να μην έχω μετανοήσει;

Τι το όφελος εσείς, αγαπητοί μου, να ακούετε χιλιάδες κηρύγματα; Γιατί εδώ στην Αθήνα, δόξα τω Θεώ, δεν είναι μόνο το δικό μας κήρυγμα. Αυτή την ώρα στην Αθήνα μέσα κηρύττουν και άλλοι δόκιμοι κατά πάντα ιεροκήρυκες.

Λοιπόν, τι το όφελος να ακούς τόσα και τόσα κηρύγματα περί μετανοίας, να διαβάζεις βιβλία περί μετανοίας, όταν η μετάνοια αυτή δεν γίνεται ζωή και πράξεις; Πρέπει η μετάνοια σαν σπόρος ουράνιος να πέσει μέσα στη γλάστρα της ψυχής σου, πρέπει να την ποτίσεις με τα δάκρυά σου, εις τρόπον ώστε από το σπόρο αυτό να βγει ένα δέντρο, ουράνιο δέντρο, το δέντρον με γεμάτους καρπούς, διότι έτσι την είδε ο μεγάλος, ο μέγας κήρυκας της Μετανοίας, ο Ιωάννης ο Πρόδρομος παρά τον Ιορδάνη ποταμό.

Διότι είπε ότι «ποιήσατε ουν καρπόν άξιον της μετανοίας». Ας μην είναι λοιπόν η μετάνοιά μας ως μια θεωρία απλώς. Αλλά ας γίνει μια πράξη και ζωή. Και ως πόρος αυτό στα λόγια αυτά να φυτευτούν βαθιά μες της καρδιάς μας ώστε να φυτρώσει το ουράνιο δέντρο της μετανοίας.

δέντρος, όχι όσοι άκαρπος εκεί, αλλά δέντρων καρποφόρων, δέντρων αγλαόκαρπων και ευσιόφυλλων, κάτω από την οποία πολλή ανάπαυση θα έβρινε ψυχαί μας.

Δι' αυτό και εγώ απόψε θα αναφέρω, θα ομιλήσω διά παραδείγματος.

Ως γνωστόν, αδελφοί μου, υπάρχουν δύο μετάνοιες.

Είναι η μετάνοια, η μία είναι ειλικρινής, η γνησία μετάνοια, και η άλλη είναι ψευδής μετάνοια. Και ας προσέξουμε κι εμείς σε ποιο είδος μετανοίας ανήκουμε.

Υπάρχουν λουλούδια που είναι φυσικά λουλούδια, αλλά υπάρχουν και μερικά λουλούδια που τα βλέπεις από μακριά και σου φαίνονται λουλούδια, αλλά άμα τα πλησιάζεις είναι τεχνητά λουλούδια, φτιαχτά λουλούδια, δεν έχουν το άρωμα. Άλλο είναι το λουλούδι το φυσικό και άλλο το τεχνητό λουλούδι.

Υπάρχουν νομίσματα που άλλα είναι γνήσια και άλλα είναι κίβδηλα. Και υπάρχει η μετάνοια που είναι λουλούδι του ουρανού γνήσιο, γνησιότατο, και υπάρχει η μετάνοια που είναι λουλούδι τεχνητό, φτιαγμένο, που δεν έχει τη φυσικότητα της μετανοίας.

Δυο Απόστολοι αμάρτησαν. Ο ένας... και οι δύο μεγάλα αμαρτήματα διέπραξαν. Ο ένας αρνήκε τον Χριστό, ούκηδα τον άνθρωπο. Ο άλλος τον επρόδωσε, τον επώλησε αντί τριάκοντα αργυρίων. Και οι δύο μετανόησαν, και οι δύο είπαν το «Ήμαρτον».

Αλλά η μετάνοια του Πέτρου του Αποστόλου ήταν ειλικρινής, η μετάνοια του Ιούδα δεν ήταν ειλικρινής, αν και είπε το Ιμαρτών παραδούς έμβαθον. Γι' αυτό λοιπόν, αδερφοί μου, για να μην υποπέσωμε κι εμείς στην παγίδα της ψευδούς μετανοίας, είναι ανάγκη να ερευνήσουμε βαθιά τον εαυτό μας και να εξετάσουμε τον εαυτό μας αν έχουμε μετανοήσει. Γιατί υπάρχει φόβος να νομίσουμε ότι μερικά λόγια που λέμε στην εξομολόγηση και μας διαβάζει ο Ιερεύς μια συγχωρητική ευχή, μπορεί να μένουμε με την ψευδαίσθηση ότι μετανοήσαμε, καθ' ην στιγμήν είμεθα πολύ μακριά από τη γνησία μετάνοια.

Δι' αυτό και εγώ, πέμπτη Κυριακή των Νηστειών, στο τελευταίο αυτό κήρυγμα που μ' αξιώνει ο Θεός, δεν θα μιλήσω ούτε φιλοσοφικά, ούτε ψυχολογικά, ούτε κοινωνικά, αλλά θα μου επιτρέψετε όλοι εδώ οι χριστιανοί που βρίσκεστε να παρουσιάσω μπροστά σας έναν καθρέφτη ουράνιον, έναν τύπο και υπόδειγμα μετανοίας που θα συγκλονίζει τους αιώνας.

Πέμπτη Κυριακή των Νηστειών, θα προβάλλω ενώπιόν σας την εικόνα της μετανοίας μιας γυναικός. Της γυναικός της οποίας τη μνήμη εορτάζει σήμερα η Εκκλησία μας. Και η μνήμη και η οσία η οποία εορτάζει σήμερα είναι η Οσία Μαρία Αιγυπτία.

Οσία Μαρία, πνευματική μήτηρ ημών, πρέσβευε υπέρ ημών των αμαρτωλών, λέγει η Εκκλησία. Και εμείς εκ βάθους ψυχής αναπέμπομεν ευχήν προς την οσία, διά των δεήσεών της να αξιώσει και μας της μετάνοιάς της. Είναι μία σύμπτωση φέτος ότι δυο φορές στο χρόνο η Εκκλησία έχει δώσει τόση σημασία στην μετάνοια της Μαρίας της Αιγυπτίας, ώστε δυο φορές στο χρόνο εορτάζει η μνήμη της.

Είναι την πέμπτη Κυριακή των Νηστειών και την πρώτη Απριλίου. Φέτος, δε, είναι 31 Μαρτίου, τέλος του μηνός έχουμε. Σήμερα εορτάζει η Μαρία Αιγυπτία και αύριο εορτάζει. Συνέπεσε φέτος να είναι μια εορτή κοντά στην άλλη.

Ας ρίξουμε λοιπόν μια ματιά στον καθρέφτη αυτόν τον ουράνιον της μετανοίας της Μαρίας της Αιγυπτίας και ας δούμε πρώτον, αδελφοί, ο οποίος ήταν η Μαρία η Αγιπτία πρώτης μετάνοιας της και δεύτερον ας δούμε πώς ήταν μετά την μετάνοια, πώς έγινε μετά την μετάνοια.

Το πρώτο μέρος είναι μαύρο, σκοτεινό, απαίσιο, είναι μαύρο σαν τα φτερά του κόρακα. Το δεύτερο μέρος είναι φωτεινό, λαμπρόν, καθαρόν, λευκόν υπέρ τον χιόνα.

Εν πρώτοις πρέπει να είπωμεν ως προς τον χρόνο της ζωής της ότι η Μαρία Αιγυπτία εγενήθη επί της ενδόξου βασιλείας του Ιουστινιανού του Πρώτου, ο οποίος, όπως έλεγαμε στην προηγουμένη ομιλία μας, έκτισε το μεγαλούργημα εκείνο, την Αγία Σοφία.

Στους χρόνους του Αγίου Ιουστινιανού έζησε. Εγενήθηκε εις την Αίγυπτο.

Δώδεκα ετών άρχισε να εκδηλώνει τάσεις, αμαρτωλάς τάσεις. Ας μην φανεί αυτό παράξενο, διότι η ιδιοσυγκρασία των ανθρώπων, ανθρώπων και γυναικών, είναι διάφορες. Δεν ομοιάζουν οι άνθρωποι. Εάν διαφέρουν στο πρόσωπο, πολύ περισσότερο διαφέρουν στη ψυχή.

Πάρετε παράδειγμα τα παιδιά. Τα παιδιά έχουν διάφορες κλίσεις. Το ένα παιδί λοχάβει, είναι πεισματάρικο. Όταν πεισμώσει, ούτε με γερανό δεν τον σηκώνει. Λοιπόν, άλλο παιδί είναι θυμώδες, θυμώνει πολύ, κραυγάζει, αφρίζει, λες και έχει δαιμόνιον από μικράς ηλικίας.

Φαντάσου αν γίνει μεγάλος αυτός. Το άλλο παιδί είναι λαίμαργο, πέφτει στο φαγητό με μεγάλη λαιμαργία, ασυγκράτητο. Άλλο παιδί το βλέπεις και είναι φλύαρο, άλλο παιδί είναι περίεργο, κατεξοχήν περίεργο.

Άλλο παιδί έχει μανία να σπάει τα πάντα, να μην αφήνει τίποτα στο σπίτι. Άλλο παιδί, ακόμη χειρότερα, έχει σαδιστικές τάσεις, σκοτώνει, αρέσκεται να χύνει αίμα, να σκοτώνει ζώα, να γκρεμίζει πολλές. Επικίνδυνα σημεία αυτά.

Και τα παιδιά του αιώνα μας, το μεγαλύτερο που έχουν, από γεννητής δυστυχώς, είναι πλέον πονηρά, κορίτσια και αγόρια. Κορίτσια εκδηλώνουν τάσεις, ακολασίας τάσεις. Είναι ο οίστρος, όπως λέγεται στο τροπάριο της Κασσιανής, «οἴμοι», λέει, «νύξ μοι», «οίστρος ακολασίας». Αλίμονο, λέει, όπως το άλογο το πειράζει η αλογόμυγα και δεν το αφήνει ήσυχο, έτσι σήμερα όλους τους ανθρώπους τους πειράζει η φοβερότερη αλογόμυγα του διαβόλου.

Έχει πολλές αλογόμυγες ο διάβολος, αλλά εκείνη η αλογόμυγα που περισσεύει και δεν αφήνει τον άνθρωπο να ησυχάσει είναι φοβερό πράγμα. Είναι μακάριος ο άνθρωπος ο οποίος εκ γεννητής δεν ενοχλείται από τη φοβερή αυτή, από τον οίστρο, γιατί ο οίστρος θα πει αλογόμυγα.

Αν το πούμε αλογόμυγα, ο οίστρος δεν καταλαβαίνει κανένας, αν το πούμε αλογόμυγα το κατάλαβες. Λοιπόν, όπως το ζώο, άμα το πιάσει η αλογόμυγα, δεν ησυχάζει, σπάει τα πάντα, ρίπτει χάμω τον αναβάτη, σε γκρεμίζει στον κρημνό, έτσι ακριβώς ο οίστρος αυτός, είναι «νύξ μοι», ο οίστρος της ακολασίας.

Λοιπόν, άλλοι από μικρά ηλικία έχουν τον οίστρον της ακολασίας. Ναι, θα με ρωτήσετε, αγόρια και κορίτσια που δεικνύουν, ας κάνω μια παρέκβαση, αγόρια και κορίτσια που δεικνύουν τόσο πρόωρα τέτοιες εκδηλώσεις ακολασίας και σαρκολατρίας, φταίνε αυτά; Είναι μεγάλο ερώτημα, μεγάλο ερώτημα. Φταίνε αυτά τα δυστυχισμένα πλάσματα που τα βλέπεις και το μυαλό τους και η καρδιά τους και τα μάτια τους και τα αυτιά τους και όλη η ύπαρξή τους προς την αμαρτία αυτή; Φταίνε αυτά, αδελφοί; Μια έρευνα που έγινε στο εξωτερικό από ψυχολόγους, από κοινωνιολόγους και από πνευματικούς πατέρας και ψυχαναλυτάς, όπως τους λένε, και όλους αυτούς, μια τέτοια έρευνα απέδειξε, αδελφοί μου, ότι μεγάλη ευθύνη για την ακολασία της γενεάς μας και την ακολασία των παιδιών έχουν, αγαπητοί μου, οι γονείς.

Δεν είναι το θέμα βέβαια απόψε αυτό, αλλά ως παρέκβαση το λέγω, γιατί κάποιος μπορεί να σκανδαλιστεί, να πει: δώδεκα χρονών κοριτσάκι αμέσως εξεδήλωσε ακολασία. Ναι, αλλά ας επιτραπεί να είπω ολίγας λέξεις επ' αυτού, ότι είπαμε ότι τη μεγάλη ευθύνη τη φέρουν οι γονείς.

Ήταν μια εποχή που, λέει ο Κοσμάς ο Αιτωλός, μια εποχή που ο γάμος εθεωρείτο μυστήριο. Για να παντρευτεί μια κοπέλα, ένας νέος, Ευαγγελισμός, Ευα Ήταν αγιασμένα. Ήταν αγιασμένα από την κοιλιά της μάνας του.

Τώρα, αδέρφια μου, πρέπει να διώξουμε τα μικρά παιδιά. Πρέπει να μείνουμε εμείς οι μεγάλοι. Πρέπει να μείνουν οι παντρεμένοι. Πρέπει να μην φύγουν οι νέοι, οι αμόλυντοι, αν υπάρχουν αμόλυντοι. Να φρίξει ο άνθρωπος. Να φρίξει.

Οι πνευματικοί που εξομολογούν, εγώ δεν εξομολογώ, οι πνευματικοί γονείς φρίττουν για τα αίσχη που συμβαίνουν σήμερα μέσα στο σπίτι μεταξύ των ανδρογύνων, μεταξύ των συζύγων. Φρικτό δυσκατάσταση. Σταύλος χειρότερα από τα ζώα.

Λοιπόν, ο γάμος είναι μία απόλαυση, μία ηδονή. Ο γάμος είναι ένα ερωτικό σπορ, είναι κάτι έξω από μυστήριο. Από τέτοιους γονείς, ακολάστους γονείς, θα γεννηθούν ακόλαστα παιδιά. Είναι, όπως λέγει, όπως είναι εκείνο που λέει ο Ησαΐας, είναι διαβολοσπορά, σπορά διαβόλου, σπέρμα πονηρό είναι τα σημερινά παιδιά, η σημερινή γενεά.

Λοιπόν, και διότι εάν ο πατέρας και η μάνα έχουν μέσα ακολασία, είναι ακόλαστοι, είναι ακόλαστη μάνα και γονείς, ο πατέρας και η μάνα, αν έχουν ακολασία, πάρουμε, αν έχουν 60 βαθμούς ακολασία, το παιδί τους θα έχει πόσο νομίζετε; Θα έχει 80 βαθμούς ακολασία.

Και το εγγόνι τους, η εγγονούλα τους, θα έχει 80 to 100 και θα φτάσουμε στον πανσεξουαλισμό, όπως και φτάσαμε. Όπως και φτάσαμε. Ναι, είναι εκείνο που λέει ο Ιερεμίας: από νερόφιδα διακρίνει, λέει, τρεις γενεές.

Διακρίνει ο Ιερεμίας ότι θα έρθουν τρεις γενεές. Η πρώτη γενιά θα είναι νερόφιδα. Η δεύτερη γενιά θα είναι οχιές και οι άλλοι θα είναι φίδια που θα συρίζουν στον αέρα. Λοιπόν, τα λέγει ο Ιερεμίας, τα λέγει αυτά.

Τα νερόφυδα ξέρετε δεν είναι εκεί, δεν έχουν τηνιτήριο, είναι νερόφυδα, ενοπλητικά. Από τα νερόφιδα, λέει, θα βγούνε οχιές που θα τα δαγκώνουν και από τις οχιές θα βγούνε φίδια που θα πετάνε, θα συρίζουν επάνω, θα πετούν, συρίζονται, ιπτάμενοι όλοι.

Λοιπόν, από γονείς θα βγουν αυτό. Η γενεά αυτή θα γίνει πανσεξουαλισμός, σάρκα, τίποτε άλλο, σαρξ και μόνο σάρκα. Ναι, τίποτε άλλο, δεν θα υπάρχει τίποτα ιδανικό πλέον, διότι είναι η γενεά αυτή, γενεά σπέρμα πονηρών, σπέρμα το οποίο έχει τις ρίζες του μέσα στην ακολασία των γονέων.

Λοιπόν, 12 χρονών ήταν η Μαρία η Αιγυπτία. Δεν γεννήθηκε στην πόλη, αλλά γίνηκε σε χωριό και εστενοχωρείτο διότι κοντά στα άλλα είχε και ένα προτέρημα, προτέρημα να το πούμε, είναι και προτέρημα, αλλά ως επί το πλείστον είναι παγίς, φοβερά παγίς.

Ήτανε εκτάκτου καλλονής και ωραιότητος, ακτινοβολούσε το πρόσωπό της από ωραιότητα, κοντά στα άλλα ήταν και ο μεγάλος αυτός πειρασμός. Και δεν έμεινε ευχαριστημένη στο μικρό της περιβάλλον, όπως και τώρα τα παιδιά δεν μένουν ευχαριστημένα.

Άλλος αυτός, άλλος ίστρος ακολασίας, άλλο είδος αλογόμυγα υπάρχει, που όλοι θέλουν να φύγουν από τα χωριά τους και να πάνε στις πολιτείες τις μεγάλες. Η πόλη φαντάζει, φαντάζει πολύ, αλλά η πόλη απεδείχθη καταστροφή μεγάλη.

Πόσα αγόρια και πόσα κορίτσια που θα ζούσαν στο χωριό τους ηθική ζωή, πνευματική ζωή, έφυγαν από εκεί και πέσαν μέσα στη Βαβυλώνα, μέσα στη μεγάλη πολιτεία και κατεστράφησαν, κατεστράφησαν πολλοί. Διελύθησαν πνευματικώς και ηθικώς.

Έτσι και η Μαρία δεν ήταν ευχαριστημένη στο μικρό της χωριό. Τα μάτια της τα και στη μεγάλη πολιτεία Σε μια μεγάλη πολιτεία που είναι στις εκβολές του Νείλου ποταμού. Ήθελε να φύγει πού να πάρει, στην πόλη Σε ποια πόλη; Στην πιο διαφθαρμένη πόλη του αρχαίου κόσμου.

Και η πιο διαφθαρμένη πόλη του αρχαίου κόσμου ήταν η Αλεξάνδρεια. Εκεί λοιπόν έφυγε 12 χρονών. Και εκεί πλέον έπεσε μέσα εις την αμαρτία. Μέσα εις τον βούρκο. Δεν είναι ανάγκη, αδελφοί μου, να μολύνω τα ώτα σας και να διηγηθώ το όργιο της σαρκός, όπως περιγράφουν οι βιογράφοι της, που έπεσε η Μαρία, μακράν από τους γονείς της, μακράν από κάθε επιτήρηση, ότι μέσα εκεί στην αμαρτωλή πόλη κατήντησε, έγινε περιβόητος πόρνη.

Έγινε η πόρνη εκείνη η οποία είχε τους περισσότερους εραστάς, η οποία είχε στη διάθεσή της χρήματα άφθονα και ηδύνατο να διασκεδάζει όπως ήθελε και ηδύνατο να ανεβαίνει στα αμάξια της πολυτελείας και να έχει φήμη μεγάλη, αμαρτωλή φήμη.

Δούλεψε στην αμαρτία 17 ολόκληρα χρόνια.

Γεννάται το ερώτημα: έμεινε ευχαριστημένη; Ήταν ευχαριστημένη από αυτό το βίο της ακολασίας; Έμεινε ευχαριστημένη; Όχι, αδελφοί μου, όχι. Γιατί η αμαρτία αυτή, το είδος αμαρτίας αυτής, μοιάζει, όπως λέγει το Ευαγγέλιο και όπως λέγουν οι πατέρες, είναι σαν τα χαρούπια.

Όπως το χαρούπι, άμα φας χαρούπι, στην αρχή είναι γλυκό, πολύ γλυκό το χαρούπι. Αλλά όταν μένεις στο τέλος είναι στιφό, είναι ξηρό. Έτσι λοιπόν και ο διάολος δίνει τα χαρούπια του αυτά που φαίνονται στην αρχή γλυκά, αλλά στο τέλος έχεις το αίσθημα της αηδίας, το αίσθημα της ξηρότητος.

Και η Μαρία στο βάθος της καρδίας της είχε ένα αίσθημα αηδίας για τη ζωή που ζούσε μέσα στην αμαρτωλή αυτή πόλη. Και ο Θεός που έβλεπε, βλέπει όχι το εξωτερικό, που δεν βλέπει το εξωτερικό, γιατί μπορείς να φορείς ράσα και καλυμμαύχια και εγκόλπια και να είσαι όλα αυτά και να φαίνεσαι και άγιος και όμως να είσαι μηδέν μπροστά στο Θεό, και μπορεί να είναι μια πόρνη, διαφθαρμένη γυναίκα, που να νομίζεις ότι αυτή δεν άξιζε να πατήσει την εκκλησία και μέσα στην καρδιά της να έχει διαμάντι.

Το διαμάντι, γιατί καμιά φορά τα διαμάντια γλιστρούνε και πέφτουν μέσα σε βούρκο και μέσα στην ακαθαρσία. Λοιπόν, στα βάθη της καρδίας της υπήρχε μια αηδία για αυτή τη ζωή της, ερχόταν στιγμές που αηδίαζε τα πάντα και ζητούσε να απομακρυνθεί, να φύγει, αλλά αυτές οι στιγμές ήταν εφήμερες.

Και τότε ο Θεός που βλέπει όχι το εξωτερικό του ανθρώπου αλλά βλέπει τα βάθη της καρδίας των ανθρώπων, ο Κύριος μας εβοήθησε ώστε να έρθει σε λιμένα σωτηρίας. Πώς; Μια μέρα, λέγει ο βίος της, επήγε στο λιμάνι, στο λιμάνι της Αλεξάνδρειας, και εκεί ήσαν καράβια έτοιμα να ταξιδέψουν και να φύγουν σε διάφορους λιμένες.

Και ρώτησε εκεί τους ναύτας και είπαν ότι ένα από τα καράβια αυτά, το πλοίο, θα έφευγε να πάει στα Ιεροσόλυμα, στους Αγίους Τόπους. Γεννήθηκε επιθυμία να πάει. Εδώ μοιράζονται, διαφωνούν οι βιογράφοι της.

Άλλοι λέγουν ότι επήγε για να εξακολουθήσει το βίο της αμαρτίας, να ρίξει και σε άλλη πόλη τα δίκτυα της αμαρτίας και να πιάσει και άλλους εραστάς. Άλλοι πάλι, με τους οποίους συμφωνώ και εγώ, ότι δεν ήταν η επιθυμία αυτή της αμαρτίας, αλλά κάποια δύναμη την έσπρωχνε στους Αγίους Τόπους για να προσκυνήσει τον Πανάγιον Τάφον.

Έφυγε λοιπόν, μπήκε στο πλοίο, ταξίδευσε, έφτασε εκεί στους Αγίους Τόπους. Ενώθηκε με τους άλλους προσκυνητάς και βάδισε στα Ιεροσόλυμα.

Επλησίασε το Ναό της Αναστάσεως και είδε εκεί τον κόσμο να προχωρούν, να περνούν τη θύρα του Ναού και να πλησιάζουν τον Τίμιο Σταυρό. Προσεπάθησε και αυτή να μπει μέσα στο Ναό. Αλλά μια μυστηριώδης δύναμη δεν την άφησε να προχωρήσει.

Έκανε δεύτερη προσπάθεια, τρίτη προσπάθεια, τετάρτη προσπάθεια, πέμπτη προσπάθεια. Η δύναμη αυτή, μυστηριώδης, την εμπόδιζε, δεν μπορούσε καθόλου να προχωρήσει. Τότε κατάλαβε ότι δεν ήταν άξια να εισέλθει μέσα στο Ναό της Αναστάσεως και να προσκυνήσει τον Τίμιο Σταυρό.

Και τότε απεσύρθηκε σε κάποια γωνιά έξω στο προαύλιο του ναού και εκεί άρχισε να κλαίει, να κλαίει γοερά. Τα μάτια της έγιναν βρύση και παρακαλούσε την Υπεραγία Θεοτόκο και έλεγε «Σέ μες Ήτριαν, Σέ Γη Ήτριαν ορίζω και σε παρακαλώ να παρακαλέσεις τον Υιόν σου να με αξιώσει και εμένα την αμαρτωλή να προσκυνήσω τον Τίμιο Σταυρό και σου δίνω υπόσχεση ότι θα αλλάξω τελείως διαγωγή».

Κατόπιν προσεπάθησε πάλι να μπει μες στο Ναό και με μεγάλη ευκολία πέρασε την θύρα του Ναού, προχώρησε, επήγε στον Τίμιο Σταυρό, εισπάστη το Τίμιο Ξύλων, η συγκίνησής της ήταν μεγάλη και απερίγραπτος και μετά δεν βγήκε από το Ναό, έμεινε εκεί μαζί με άλλους προσκυνητές και έκανε αγρυπνία και έμεινε μέχρι τα μεσάνυχτα, μέχρι τις πρωινές ώρες και όλο έκλαιγε και παρακαλούσε τον Θεό να συγχωρέσει τα αμαρτήματά της.

Και τότε άκουσε, λέγει, φωνή, μια φωνή άκουσε και η φωνή αυτή έλεγε: «Μαρία, εάν περάσεις τον Ιορδάνη ποταμό θα βρεις πολλή ανάπαυση». Και άκουσε τη φωνή αυτή και βγήκε έξω και προχώρησε και έφτασε στον Ιορδάνη ποταμό, εκεί που εβάπτιζε ο Άγιος Ιωάννης ο Βαπτιστής, εκεί που υπάρχει και σήμερα, που υπήρχε τότε, ένα μοναστήρι, το μοναστήρι του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου, Ναι, εκεί και υπάρχει ακόμα. Εκεί λοιπόν σταμάτησε, ζήτησε πνευματικό πατέρα, εξομολογήθη τα αμαρτήματά της και μετά επέρασε τον Ιορδάνη ποταμό.

Ήτανε βράδυ, ήτανε εαρινός μήνας. Τα άστρα φεγγοβολούσαν πάνω στον ουράνιο θόλο. Γιατί στη Συρία, στα μέρη αυτά, ο ουρανός έχει μια εξαιρετική διαύγεια. Πολύ διαύγεια. Και κάτω από τα άστρα του ουρανού, μέσα στη νύχτα τη σιγανή, εγονάτισε η Οσία Μαρία η Αιγυπτία και έκανε την προσευχή της.

Μετά επροχώρησε μέσα στην έρημον και εκεί μέσα στην έρημον άρχισε ο αγών, ο τρομερός αγών, ο πνευματικός αγών της Μαρίας της Αιγυπτίας. Ποια γλώσσα, αδελφοί μου, θα μπορέσει να περιγράψει τον αγώνα τον οποίο έκανε μέσα στην έρημον η Μαρία η Αιγυπτία;

Μα θα μου πείτε: καλά, στην Αλεξάνδρεια αγώνας, μέσα στην πόλη, αλλά μέσα στην έρημον αγώνας; Τι αγώνας εκεί πέρα; Τι αγώνα είχε να κάνει μέσα στην έρημο; Όπου να πάει ο άνθρωπος, αδελφοί μου, μην νομίζετε ότι τον καταλείπει η αμαρτία. Η αμαρτία, όπου να πας, τη φέρνεις μαζί σου. Στην έρημο ελαττώνονται οι πειρασμοί, δεν εξαλείφονται οι πειρασμοί, πολλάκις δε και ενισχύονται ακόμη περισσότερο, διότι η αμαρτία συνοδεύει τον άνθρωπο. Η αμαρτία, όπως λέγει ένας πατέρας της Εκκλησίας, μοιάζει, ξέρετε πώς μοιάζει;

Μοιάζει σαν το καύκαλο στη χελώνα. Όπως η χελώνα, όπου να πάει, έχει μαζί της το καύκαλο, έτσι ακριβώς και ο αμαρτωλός άνθρωπος, όπου να πάει, θα έχει μαζί του το καύκαλο, θα έχει μαζί του την αμαρτία.

Ναι, η αμαρτία ήταν πάντοτε, είναι ευπερίστατος η αμαρτία. Το είδος της αμαρτίας ήτανε, ήτανε, ποια είναι; Αυτή η ίδια η αμαρτία τι είναι; Αυτή η αμαρτία τι είναι; Η αμαρτία αυτή, η αμαρτία περί της οποίας ομιλούμε, είναι το σπουδαίο, το ψυχολογικό φαινόμενο.

Η αμαρτία αυτή, 99%, για πέστε, τι είναι; Είναι πραγματικότητα η αμαρτία αυτή; Το ένα είναι αηδία, το ένα το πραγματικό είναι αηδία. Τα 99% τι είναι; Ποιος θα το πει από εσάς; Το 99%; Αφαίρεσε εκείνο, δεν μπορεί να σταθεί αυτή η αμαρτία.

Το 99% τι είναι; Φαντασία είναι, φαντασία. Γι' αυτό ακριβώς τα ζώα που δεν έχουν φαντασία... Είναι φαντασία, φαντασία, είναι η φοβερά φαντασία. Και η Εκκλησία, που είναι μεγάλος ψυχολόγος, τώρα τα λένε, τώρα αυτοί, τώρα μαζευτήκαν στο Βέλγιο και τα εξετάζουν αυτά τα πράγματα και λένε ότι εξετάζουν τα ζητήματα αυτά οι ψυχολόγοι. Μα δεν είναι ανάγκη, η Εκκλησία είναι η σοφή, σοφή η Εκκλησία.

Παραπάνω από την Εκκλησία, παραπάνω από ψυχολόγους και ψυχαναλυτάς και λοιπά, να έχετε την Εκκλησία, Τη Σεπτή Μητέρα που τα λέει όλα αυτά, δεν λέμε εκεί πέρα ότι και δώρεσι μην, δώρεσι μην λέγε Λέγε γρήγορον νου το προλογισμόν, ελαφρών, ύπνον ελαφρών Και πάσης σατανικής φαντασίας απηλλαγμένον, πάσης σατανικής, δώσε μας λέει, δώσε μας λέει θέμα.

Χριστέ μας, δώσ' μας λέει έναν ύπνο ελαφρό, που να είναι απάνω στο κρεβάτι μας άγγελοι και αρχάγγελοι. Δώσ' μας να έχουμε το μυαλό μας ξυπνητό, δώσ' μας, Κύριε, να έχουμε τη διάνοιά μας καθαρά. Και να είναι καθαρά, λέει, και απηλλαγμένη πάσης σατανικής φαντασίας.

Διότι υπάρχει φαντασία που είναι δημιουργός στον άνθρωπο, φαντασία που δημιουργεί, που είναι ευχάριστος, που είναι ευλογία στον άνθρωπο, αλλά υπάρχει και φαντασία σατανική. Η φαντασία τι είναι; Είναι το μεγαλύτερο όπλο του διαβόλου, η σατανική φαντασία όπλο. Η φαντασία τι είναι; Είναι ζωγράφος. Η φαντασία τι είναι; Λένε μερικοί καμιά φορά, και εγώ συμφωνώ βέβαια και έχω μιλήσει, να καταργήσουμε τους κινηματογράφους.

Λοιπόν, καλά, τον κινηματογράφο, αλλά ξέρετε ποιος είναι ο μυστικός κινηματογράφος; Ο μυστικός κινηματογράφος που τα φιλμ τα έχεις ανά πάσα στιγμή. Ο μυστικός κινηματογράφος είναι η φαντασία του ανθρώπου. Κάτι παρουσιάζει μπροστά, ζωγραφίζει, έχει φιλμ συνεχώς που παρουσιάζει μπροστά. Ζωγραφίζει τον διάβολο μπροστά.

Θα ζωγραφίσει. Έτσι λοιπόν επάλευσε, αυτό είναι εκείνο που λέγει το τροπάριόν της, το επισυρόμενον μιαντήριον. Λέγει κάπου ότι επάλευε με το επισυρόμενον μιαντήριόν της. Λοιπόν, εζωγράφιζε ο διάβολος με το πινέλο του μπροστά στη Μαρία, στη ψυχή της Μαρίας, μπροστά στα μάτια.

Έστεισε τον κηματογράφο της ο διάλος στην έρημο. Ναι, στην έρημο, δεν είχε εκεί πέρα κινηματογράφο. Ανάληψη, Ευαγγελισμός, Ευαγγελ Άκουε, φύγε, τι κάθεσαι; Γιατί ο διάβολος είναι γλυκομίλητος. Ο διάβολος είναι και πονηρός και άσχημος είναι ο διάβολος.

Αλλά ενώ είναι άσχημος και πονηρός επαινεί δύο πράγματα που του λείπουν. Του λείπει η ομορφάδα και του λείπει η αγιότητα. Αυτά τα δύο πράγματα τα επαινεί ο διάβολος. Λοιπόν και πήρε και ο διάβολος έλεγε σε αυτή, έλεγε σε αυτή: «Τέτοια γυναίκα όμορφη να χάνεις τη ζωή σου εδώ στην έρημο;» Και επάλευε με τους λογισμούς αυτούς. Πόσα χρόνια επάλευε; 17 χρόνια επάλευε με τη φαντασία της.

Με τη φαντασία της επάλευε 17 ολόκληρα χρόνια. Και ενίχισε. Πώς ενίχισε, με τα όπλα του βατός. Ενίκησε με τη νηστεία της την αυστηρά. Ενίκησε με την προσευχή της, την οποία έκανε πάντοτε. Ενίκησε με την πίστη εις τον Θεό και εις το άπειρον έλεος του Θεού.

Ενίκησε προπαντός με την ταπείνωσή της, την απέραντο ταπείνωσή της. Και ύστερα από 17 χρόνια, 17 χρόνια, εσταμάτησε πια. Δεν την επείραξε πλέον ο διάβολος. Και ύστερα από 17 χρόνια, ο σατανάς αυτός που από μικρό χρόνο την ενοχλούσε, ο Ήθρος Ακολασίας, την εγκατέληψε.

Και μέσα στην καρδιά της χύθηκε φως. Γαλήνη ήρθε μέσα στην καρδιά. Αυτό είναι πολύ παρήγορον. Υπάρχουν εδώ μέσα νέοι,

θαυμάζω, μεγάλο στεφάνι, μεγάλο στεφάνι, χίλια χέρια, χίλια για όλοι, σπρώχνουν τους νέους στην Ακολασία και τις νέες Αν μείνει στον αιώνα αυτόν νέος ηθικός, νέος που θα νικήσει τη σάρκα και το διάβολο, σε αυτόν αρμόζει μεγάλο στεφάνι.

είναι μάρτυρας, γιατί χίλια χέρια, χίλια για όλοι τον σπρώχνουμε στη βράδο της Ακολασίας Υπάρχουν λοιπόν νέοι που αγωνίζονται. Ας έχουν παράδειγμα την Οσία Μαρία την Αιγυπτία. Να μην απογοητεύονται. Αν επιμείνουν, θα νικήσουν. Αν επιμείνουν, θα θριαμβεύσουν επάνω εις το δαίμονα αυτό της σαρκός.

17 χρόνια. Μετά τα 17 χρόνια ήρθε η γαλήνη μέσα στην ψυχή της και έμεινε ύστερα από τα 17 χρόνια, 30 χρόνια έμεινε ακόμα στην έρημο ασκητεύουσα.

Άγνωστος πλέον. Την ζήτησαν οι εραστές, αλλά κατόπιν, ύστερα από τα χρόνια αυτά, την ελησμόνησαν, τα πάντα ελησμονήθησαν. Και αυτή θα παρέμενε άγνωστος ασφαλώς στον κόσμο. Ποιος την ανεκάλυψε; Ποιος την ανεκάλυψε και έγινε ζωντανό κήρυγμα σ' όλη την ανθρωπότητα;

Ναι, εκεί μέσα στην έρημο, κάπου ζούσε ένας διάσημος πνευματικός πατέρας, μεγάλης ολκής, προορατικός, και αυτός ονομάζεται Ζωσιμάς, πνευματικός πατέρας. Αλλά και αυτούς τους πειράζει. Δεν πα να 'σαι πνευματικός, δεν πα να 'σαι ιεροκήρυκας, δεν πα να 'σαι δεσπότης, δεν πα να 'σαι πατριάρχης, δεν αφήνει κανένα ο διάβολος.

Την Μαρία την Αιγυπτία την πείρασε με τον οίστρον της ακολασίας 17 χρόνια, τόσα χρόνια. Αυτόν τον πνευματικό τον πείραξε με κάποιον άλλο πειρασμό που είναι φοβερότερος. Διότι υπάρχουν πειρασμοί και μεγαλύτεροι από τον πειρασμό της σαρκός.

Και είναι ο πειρασμός της υπερηφανίας. Ο Σατανάς του είπε: «Τώρα, λέει, Ζωσιμά, ύστερα από τόσα χρόνια, νηστείες που έκανες και λοιπά...» Τώρα, λέει, εσύ είσαι ο πιο άγιος που κατοικεί στην έρημο. Δεν υπάρχει άλλος από εσένα, λέει.

Και άκουσε φωνή, του λέει: «Λάθος κάνεις, Ζωσιμά. Υπάρχει στην Άρη μου ένας τεσσαυρός. Υπάρχει στην έρημο ένα πρόσωπο που είναι ανώτερο από σένα και από όλους τους ασκητάδες που ζείτε στον Ιορδάνη ποταμό».

Και ο Ζωσιμάς, από περιέργεια, σηκώθηκε, πήρε το ραβδί του και προχώρησε μέσα στην έρημο. Περπατούσε, περπατούσε, έφτασε στην έρημο. Εκεί μέσα που μουγκρίζαν τα λιοντάρια, μεγάλος ηρωισμός να μείνει εκεί πέρα.

Και ξαφνικά, πριν την δύση του ηλίου, είδε εκεί ένα φάντασμα, μια σκιά. Τρόμαξε. Έκανε το σταυρό του, αλλά το φάντασμα δεν έφυγε. Κατάλαβε ότι δεν ήταν σατανάς, δεν ήταν τίποτα, ένα αέριο πνεύμα. Και τότε προχώρησε και απεκαλύφθηκε ότι ήταν γυναίκα.

Και τότε εξομολογήθηκε, είπε το βίο της, την αμαρτωλότητά της, τον βίον της τον αμαρτωλό στον Ζωσιμά. Και έκλαιε συνεχώς και έλεγε στον Ζωσιμά ότι εγώ, η ταπείνωσή της, εγώ, λέει, με τα λόγια μου, λέει, μιαίνω τον αέρα και απορώ και θαυμάζω πώς δεν άνοιξε η γη να με καταπιεί ακόμα.

Τέτοια μεγάλη ταπείνωση. Ο ταπεινός άνθρωπος θεωρεί τον εαυτό του ανάξιο των ευεργεσιών του Θεού. Λοιπόν, και μια παράκληση έκανε στον Ζωσιμά: του χρόνου τέτοια μέρα, λέγει, ήταν Μεγάλη Εβδομάδα, να κάνει τον κόπο να περάσει τον Ιορδάνη ποταμό και να της φέρει το πολυτιμότερο δώρο, το δε πολυτιμότερο δώρο από όλα, από διαμάντια και από σαφύρους και από χρυσάφια, το ανεκτίμητο διαμάντι που δεν υπάρχει, αλλά δεν υπάρχει, δεν υπάρχει, και δεν μπορεί κανένας να το εκτιμήσει, να φέρει το πολυτιμότερο δώρο που υπάρχει, τη Θεία Κοινωνία.

Ο Ζωσιμάς, ο Όσιος Ζωσιμάς, δεν ξέχασε την υπόσχεσή του, και τον άλλο χρόνο, τη Μεγάλη Εβδομάδα, τη Μεγάλη Πέμπτη, επήρε τη Θεία Κοινωνία να πάει να κοινωνήσει τη Μαρία την Αιγυπτία. Προχώρησε, έφτασε στον ποταμό.

Αλλά, όταν έφτασε στον ποταμό τον Ιορδάνη, τα νερά του ποταμού είχαν φουσκώσει και δεν μπορούσε να διαβεί τον Ιορδάνη ποταμό και ήταν πολύ στενοχωρημένος. Αλλά εκεί που ήταν στενοχωρημένος, βλέπει απέναντι από τον Ιορδάνη ποταμό, βλέπει ένα φως γλυκό και διακρίνει μες στο φως τη Μαρία την Αιγυπτία.

Ξαφνικά βλέπει τη Μαρία την Αιγυπτία να γονατίζει και να προσεύχεται και εκεί που προσευχόταν συνέβη κάτι καταπληκτικό. Ας μην πιστεύουν οι άπιστοι, δικαίωμά τους είναι. Αλλά εμείς πιστεύουμε ότι θαυμαστός ο Θεός εν τοις Αγίοις αυτού.

Είναι κάτι καταπληκτικό, κάτι καταπληκτικό. Εάν ο άνθρωπος, εάν η επιστήμη κατόρθωσε να κάνει να πετάει ψηλά με τη δύναμή της, πόσο μάλλον ο Θεός που έδωσε επιστήμη στον άνθρωπο. Κάτι καταπληκτικό λοιπόν συνέβη.

Τι; Ότι σε μια στιγμή τα πόδια της Μαρίας Αιγυπτίας δεν πατούσαν πια χάμω στο χώμα. Ένα μέτρο υψώθηκε απάνω και όπως ήτανε, επέρασε πάνω από τον Ιορδάνη ποταμό, σαν πουλί επέρασε. Όταν το είδε αυτό ο Ζωσιμάς, ετρόμαξε και έπεσε χάμω να την προσκυνήσει, αλλά αυτή του είπε: «Σήκω επάνω, γιατί εσύ δεν είσαι ένας απλός ασκητής, εσύ είσαι ιερεύς του Υψίστου, εσύ λειτουργείς και πλησιάζεις τα Άγια και κοινωνείς τους ανθρώπους». Και τότε με μεγάλη ευλάβεια και με δάκρυα αξιώθηκε ύστερα από τόσα χρόνια να κοινωνήσει τα άχραντα μυστήρια.

Με μια παρχή έκανε μια παράκληση εις τον Όσιον Ζωσιμάν, του χρόνου πάλι να ξανάρθει στο μέρος αυτό που την εκοινώνησε. Ο Ζωσιμάς δεν το ξέχασε. Ξαναήλθε. Πέρασε τον Ιορδάνη ποταμό, έψαξε δεξιά-αριστερά, περιπλανήθηκε όλη την ημέρα, δεν μπόρεσε να βρει το σώμα, να βρει τη Μαρία την Αιγυπτία.

Αλλά στενοχωρημένος κοίταξε σε κάποιο σημείο και τι να δει; Πλησίασε κοντά. Ήταν η Μαρία πλέον Αιγυπτία, ήταν νεκρά, νεκρά, και είχε σταυρώσει τα χέρια της, σταυρώσει τα χέρια της. Και κοντά εκεί κάτω ήταν γραμμένο πάνω στην αμμουδιά: «Ζωσιμά, άνθρωπε του Θεού, θάψε το σώμα της αμαρτωλής Μαρίας Αιγυπτίας». Αλλά πώς να το θάψει; Γέρος άνθρωπος αυτός, στην έρημο εκείνο, ούτε φτιάρια, ούτε αξίνες, ούτε τίποτα άλλο υπήρχε. Άλλο θαύμα, άλλο μεγαλείον του Θεού.

Ενώ αυτός σκεφτόταν πώς θα τη θάψει μέσα στην έρημο, άκουσε έναν μεγάλο βρυχηθμό. Ήρθε ένα λιοντάρι και το λιοντάρι αυτό έγινε νεκροθάφτης. Με τα νύχια του εκεί έσκαψε έναν λάκκο και μέσα στο λάκκο εκείνο έθαψε ο Όσιος Ζωσιμάς, ο πνευματικός πατέρας της Μαρίας Αιγυπτίας, το σώμα αυτής, το θησαυρό.

Όλα αυτά βέβαια είναι καταπληκτικά. Δεν τα πιστεύει σήμερα ο ορθολογισμός. Οι άπιστοι τι λένε; Πώς είναι δυνατόν να πετάξει απάνω από τον Ιορδάνη ποταμό; Όλα αυτά τα απορεί και θαυμάζει. Αλλά εμείς, αδελφοί μου, πιστεύουμε ότι ο Θεός είναι θαυμαστός εις τους Αγίους Αυτού και κάνει θαυμάσια μεγάλα και απερίγραπτα.

Αδελφοί μου, σε μια φτωχή γλώσσα που δεν μπορεί βέβαια να αποδώσει την πραγματικότητα. Πόσο θα ήταν ωραίο, αδελφοί μου, εάν ποτέ αποκτούσε έναν κινηματογράφο χριστιανικό Να προσιάσει το βίο της Ιωσίας Μαρίας Εγκυπρίας Τώρα βέβαια αν τον παρουσιάζει ο διάβολος, ξέρεις τι θα κάνει ο διάβολος;

Ο διάβολος δεν θα διστάσει, θα κάνει ένα φιλμ στο οποίο θα παρουσιάζει την Αλεξάνδρεια με τους έρωτές της. Αλλά ένας χριστιανικός κοινογράφος θα παρουσίαζε κυρίως το βίο της Ερμετανίας, θα συνεκλώνιζε ψυχά, ψυχά θα συνεκλώνιζε, στην άριβο μέσα, τις προσευχές της, τα γλιστίες της, τους πειρασμούς του μεγάλων και νυπάρτων.

Λοιπόν, σε μια γλώσσα πολύ φτωχιά προσπάθησα να σας δώσω μια εικόνα της Μαρίας Αιγυπτίας. Πώς ήτανε πρώτα; Ήτανε πρώτα ένα μαύρο κοράκι και πώς κατόπιν έγινε ένα περιστέρι του Χριστού.

Τελειώνοντας, θέλω να τονίσω τρία διδάγματα από το βίο της Μαρίας Αιγυπτίας. Έχουμε τρία διδάγματα. Ποια είναι τα διδάγματα τα σπουδαία; Το ένα δίδαγμα είναι για τις γυναίκες. Το δεύτερο δίδαγμα είναι για εκείνους που κατακρίνουν. Και το τρίτο δίδαγμα είναι για όλους μας. Το πρώτο δίδαγμα είναι προς τις γυναίκες.

Τι μας διδάσκει η ζωή της Οσίας Μαρίας Αιγυπτίας; Μας διδάσκει, αδελφοί μου, ότι γυναίκα που φεύγει κοντά από το Θεό, που φεύγει μακριά από το Χριστό, γυναίκα αυτή που δεν έχει καμιά σχέση με το Θεό, γυναίκα αυτή θα γίνει κουρέλι του διαβόλου, θα γίνει ένα αγγείο ηδονής, ένα ακάθαρτο πράγμα το οποίο είναι άξιο πάσης καταστροφής.

Μακριά από το Χριστό η γυναίκα γίνεται κουρέλι, αλλά όταν πλησιάσει η γυναίκα το Χριστό, ευλογημένη ώρα, τότε η γυναίκα αυτή καθαρίζεται, λαμπρύνεται και γίνεται διαμάντι μπροστά στα μάτια του Θεού. Λοιπόν, οι γυναίκες ας προσέξουν πολύ και πρέπει η γυναίκα να αγαπήσει περισσότερο από κάθε άλλο το Χριστό.

Και στον Χριστό να μένει αφοσιωμένη και απολύτως να λατρεύει τον Χριστό. Διότι ο Χριστός είναι ο μεγαλύτερος ευεργέτης της γυναικός. Αλλά το άλλο δίδαγμα είναι για αυτούς που έχουν μια ροπή και κατακρίνουν.

Υπάρχει μια τάση κατακρίσεως.

Κατακρίνουμε όλοι μας, αλλά μας διδάσκει το πράγμα της Μαρίας Αιγυπτίας ότι πρέπει να προσέξουμε. Διότι και στον πιο αμαρτωλό άνθρωπο και στην πιο αμαρτωλή γυναίκα υπάρχει μέσα στο βάθος μια σπίθα. Κάτω από την ασβόλη, κάτω από τη στάχτη κρύπτεται μια σπίθα.

Και αυτή η σπίθα μπορεί να ανάψει και να κάνει πυρκαγιά και να κάψει τις αμαρτίες αυτές. Μέσα στο βούρκο υπάρχει ένα διαμάντι το οποίο γνωρίζει ο Θεός. Και μπορεί εσύ που κατακρίνεις να χάσεις την ψυχή σου.

Και εκείνη η αμαρτωλός γυναίκα να γίνει μια ηθική και θρησκευτική προσωπικότητα. Ουδέποτε λοιπόν πρέπει να κατακρίνουμε, και ιδίως τα πλάσματα αυτά, αυτά τα πλάσματα που είναι μέσα στους οίκους της αμαρτίας, και γέμισε μέσα η Αθήνα, η Αθήνα που είναι περίπου 20 to 30 to 40, αυξήθηκε, έγινε μέσα από πόλεις πορνούπολη έγινε.

Και ακόμα θα αυξηθεί περισσότερο. Για τα πλάσματα αυτά, αδελφοί μου, πρέπει, για όλα τα πλάσματα έχουμε αμαρτία, όλοι μας φταίμε, φταίμε όλοι μας. Πώς κορίτσια τα οποία ήταν από τα χωριά τους σαν τα κρίνα, σαν τα κρίνα με τις ευχές των γονέων τους, πώς τα κορίτσια αυτά ξεπέσανε; Εκεί είναι όλοι αμαρτωλοί, όλοι φταίνε και θα μας δικάσει ο Θεός για αυτή τη σκληρότητά μας, διότι η αδιαφορία μας και η ασπλαχνία μας και η πλεονεξία μας, όλοι μας, και προπαντός φταίει η Εκκλησία, διότι αν είχαμε Αγίους ασκητάς όπως το Ζωσιμά και αν είχαμε Αγίους ανθρώπους, θα μπορούσαμε να κάνουμε σταυροφορία ολόκληρη να επιστρέψουν αυτά τα πλάσματα στον οίκον του Θεού.

Είναι μεγάλη η αμαρτία μας και η ενοχή μας απέναντι αυτών. Το τρίτο δίδαγμα είναι, αγαπητοί μου, ότι η Μαρία Αιγυπτία είναι αιώνιον παράδειγμα, παράδειγμα μετανοίας, και όλοι μας ανεξαιρέτως. Και όταν, διότι έχουμε μπροστά μας, δεν δικαιολογούμεθα, αδελφοί μου, όταν έχουμε μια γυναίκα που ήταν βουτηγμένη μέσα στην αμαρτία και αυτή η γυναίκα έγινε άγγελος, άγγελος φτερωτός που πέταξε πάνω από τα Ιορδάνια ρείθρα, όταν έχουμε αμαρτωλούς τους οποίους έσωσε ο Χριστός, διότι το έλεος του Θεού είναι άπειρον, είναι ακαταμέτρητον, νικάει το έλεος του Θεού την αμαρτία, όταν έχουμε τέτοια παραδείγματα, είμαστε αδικαιολόγητοι, αδικαιολόγητοι είμαστε. Έχουμε παραδείγματα από την Παλαιά Διαθήκη, έχουμε τον Μανασσή, έχουμε τον Δαβίδ.

Από την Καινή Διαθήκη τον Πέτρο, τον Παύλο τον Απόστολο, τους Αγίους, τη Μαρία την Αιγυπτία. Όλα αυτά τα παραδείγματα δεν μας συγκινούνε;

Δεν θα μας δικάσει, το είπα και άλλοτε, το επαναλαμβάνω και τώρα, δε θα μας δικάσει ο Θεός, σημειώσατέ το, δε θα μας δικάσει ο Θεός διότι αμαρτάνουμε. Όχι, διότι το αμαρτάνειν είναι ανθρώπινο. Θα μας δικάσει ο Θεός διότι δεν μετανοούμε.

Διότι ένας μόνος δε μετανοεί, κι αν αυτός ακόμα μετανοούσε θα εσώζετο, αλλά δεν μετανοεί. Ένας μόνος δε μετανοεί. Που είναι ένας, είναι μόνο ο σατανάς. Χίλια χρόνια, δύο χιλιάδες, πέντε χιλιάδες χρόνια να μείνουν, είναι αμετανόητος.

Το μεν αμαρτάνειν είναι ανθρώπινο, το δε μένειν εν τη αμαρτία και διπλά είναι σατανικό. Μόνο ο σατανάς δε μετανοεί, όσα χρόνια και να περάσουν, και λοιπόν. Λοιπόν, θα μας δικάσει ο Θεός, όχι γιατί αμαρτάνουμε, θα μας δικάσει γιατί δεν μετανοούμε.

Και δυστυχώς να πούμε μια πικρά αλήθεια, ότι σήμερα δεν υπάρχει μετάνοια. Μετάνοια σήμερα δεν υπάρχει. Δεν υπάρχει μετάνοια, ειλικρινής μετάνοια, γνησία μετάνοια. Ρώτησα, εγώ δεν εξομολογώ. Εγώ τον θεωρώ τον εαυτό μου ανάξιο να εξομολογώ, δεν εξομολογώ.

Δεν εξομολογώ, το αισθάνομαι βαρύτερον αυτό. Στη σημερινή γενεά θα έπρεπε να έρχονται μέσα από το Άγιο Όρος ασκητάδες, γέροι άνθρωποι 70 to 80 χρονών να εξομολογούν τα αμαρτήματα όπως τα παλιά τα χρόνια.

Τα παλιά τα χρόνια βγαίνουν από το Άγιο Όρος, βγαίνουν πνευματικοί πατέρες και ηλικιωμένοι γέροντες πάνω από τα 60 χρόνια, χτυπούσαν καμπάνα στο χωριό και μαζεύονταν όλο το χωριό και εξομολογούνταν. Πώς τώρα να εξομολογηθεί ο άνθρωπος; Δεν πρέπει να έχει κάποια ωριμότητα, κάποια ψυχολογία, κάποια αυτοί, κάποια ηλικία, να εμπνέει τον σεβασμό, τον απόλυτο κλπ.;

Είναι μεγάλη υπόθεση αυτή της εξομολογήσεως. Λοιπόν, ερώτησα ένα πνευματικό που τον σέβομαι εδώ στην Αθήνα, όχι να μου πει τα αμαρτήματα των ανθρώπων, τι να μου πει, τι μου είπε. Πάτερ μου, μετάνοια δεν υπάρχει στο λαό.

Μετάνοια, δεν υπάρχουν δάκρυα. Ειλικρινής μετάνοια δεν υπάρχει, αδελφοί μου. Εγώ αμφιβάλλω, αν στην γενεά μας, εγώ αμφιβάλλω, αν στην γενεά που ζούμε, που ζούμε, ζούμε, εάν χίλιοι μέσα στους χίλιους ανθρώπους, εάν ένας μετανοεί.

Εάν τι λέγομαι σιλό, εάν μέσα στους 10.000 ανθρώπους υπάρχει ένας που μετανοεί ειλικρινώς και έχει τη μετάνοια την οποίαν προεζητεί η Αγία η Μονεπισία. Γι' αυτό, αδελφοί μου, τώρα που πλησιάζουν οι Άγιες ημέρες, ας εξετάσουμε τον εαυτό μας.

Ας εξετάσουμε. Έχω μετανοήσει; Έχω μετανοήσει πραγματικώς; Και αν δεν έχω μετανοήσει πραγματικώς, ας μην αφήσουμε την ευκαιρία αυτήν. Την μοναδική ευκαιρία που παρουσιάζεται. Τι το όφελος να ακούμε κηρύγματα;

Η Αθήνα γέμισε από κηρύγματα. Γέννηση, κηρύττουν όλοι. Λοιπόν, είναι τι το όπλος να ακούμε κηρύγματα εάν δεν μετανοήσουμε. Έχω ανάγκη μετανείας από το βασιλιά που κάθε μέσα στα Νάκτορα με τη βασίλισσα του Διαδόχους και από τον Πρωθυπουργό της χώρας και από όλους αυτούς και από τους πολιτικούς άρμπες, εάν όλους λοιπόν παντού πρέπει, έπε, είμαθα μαρτώνη, δεν είμαθα μισάξη, αδελφοί μου, δεν είμαθα άξη, άξη δεν είμαθα.

Πρέπει να προσοιαστεί ένας Ιωνάς, Ιωνάς ο Προφήτης να προσοιαστεί στη Νεβή, διότι η Νεβή και να μην κάνει τίποτε άλλο, και να βγει απάνω στα Νάκτρα και να μην παντού δεξιά και αριθρά και να πάει παντού και να πει το μετανοείτε.

Μετανοείτε, διότι, αδελφοί μου, εάν δεν μετανοήσουμε, να το θυμάστε αυτό το πράγμα, εάν δεν μετανοήσουμε πραγματικώς και δεν κάνουμε καρπούς της μετανοίας, θα πληρώσουμε με τόκο και επιτόκιο όλα τα αμαρτήματά μας.

Να το θυμάστε αυτό το πράγμα, διότι ο διάβολος είναι μεγάλος τοκογλύφος και έχει μεγάλο... σου δίνει ένα για να πάρει εκατό. Θα πληρώσουμε λοιπόν όλοι μας με τόκο όλα τα αμαρτήματα που έχουμε διαπράξει, διότι η αμαρτία μας πλέον έγινε ποτάμι ολόκληρο και κινδυνεύουμε οι πάντες.

Έχουμε λοιπόν ανάγκη μετανοίας και μακάρι μέσα από τη νέα γενεά, διότι μέσα εδώ στην αίθουσα υπάρχουν νέοι, αγνοί νέοι, οι οποίοι μια μέρα θα γίνουν κήρυκες, διότι εμείς γίναμε, πάμε τώρα, πάμε πλέον τώρα, είμεθα παλιά φρουρά. Έρχεται νέα γενεά, νέα παιδιά, νέοι κήρυκες. Εύχομαι στον Θεό μέσα από τη νέα γενεά των θεολόγων μας και των κηρύκων μας να βγουν νέοι Ιωνάδες, νέοι Ιερεμίες, νέοι Προφήτες, νέοι Κοσμάδες, και να έχουν το θάρρος να κηρύξουν παντού τη μετάνοια, διότι έχει ανάγκη ο λαός μας, ανάγκη η μετάνοια.

Δεν έχω τίποτα άλλο να πω εδώ, αδελφοί μου. Εσείς να εύχεστε για μένα τον αμαρτωλό, να μετανοήσω και εγώ, να μετανοήσω, διότι η μετάνοια είναι ένα μεγάλο πράγμα, έχει βαθμούς μετανοίας, η μετάνοια έχει βαθμούς μετανοίας. Ο Άγιος Αντώνιος, σας είπα, έγινε 100 χρονών, 100 χρονών έγινε ο Αντώνιος και είπε στους μαθητάς του, τι έλεγε στους μαθητάς του όταν ήταν παραμονή του θανάτου; «Σας παρακαλώ», λέει, «παρακαλέστε τον Θεό να μου δώσει μετάνοια».

«Να μου δώσεις μετάνοια, να μου δώσεις μετάνοια», ο Άγιος Αντώνιος. Εάν λοιπόν ο Άγιος Αντώνιος ζητούσε μετάνοια, γιατί η μετάνοια είναι αρετή. Η μετάνοια είναι αρετή. Έχει βαθμούς. Αρχίζεις με... Όσο προχωρεί ο άνθρωπος, τόσο και μετανοεί περισσότερο. Και αμαρτήματα που δεν τα είπε, τα πάει και τα λέει στον πνευματικό. Αυξάνει η μετάνοια, προοδεύει η μετάνοια. Λοιπόν, η μετάνοια έχει πρόοδο, η μετάνοια αρετή, αλλά δεν πρέπει να λησμονούμε ότι η μετάνοια είναι δώρο του ουρανού, είναι δώρο του ουρανού είναι. Είναι γι' αυτό ο Θεόδωρος ο Στουδίτης ονόμαζε τη μετάνοια, πώς την ονόμαζε; Θεοδώρητο, θεοδώρητο την ονόμαζε.

Αγίος Αντώνιος Είναι δώρο του ουρανού. Δεν πάει να ακούσεις χίλια κηρύγματα, δεν πάει να ακούσεις τα καλύτερα κηρύγματα, δεν πάει να διαβάζεις τα καλύτερα κηρύγματα. Αν δεν έχουμε Πνεύμα Άγιον, αν δεν έχουμε Πνεύμα Άγιον, δεν μετανοούμε.

Οι πέτρες, οι πέτρες, δεν βλέπετε μπροστά τους, αισθανόνται και ο Χριστός Εσύ το Γουργοδάς, εσύ ότι από τρίζα λήξαμε τα μνήματα, τα μνήματα Λοιπόν, και όλα αυτά, η σελήνη, ο ήλιος εσκοτίστηκε, τα πάντα αυτά, και ενώ τα βράχια κλονίσανε, τα βράχια κλονιστήκανε, οι καρδιές των Γραμματέων και Φαρισαίων ήταν ακλόνητες, γρανίτες.

Λοιπόν, αν δεν έχεις Πνεύμα Άγιον, Πνεύμα Άγιον, αν δεν έχεις Πνεύμα Άγιον, δεν μετανοούμε, αδελφοί μου. Θα είμεθα γρανίτες, θα είμεθα βράχια, θα είμεθα δέντρα άκαρπα και μόνο το τσεκούρι της οργής μάς περιμένει.

Γι' αυτό, αδελφοί μου, ο ένας με τον άλλο, ας παρακαλέσουμε τον Θεό να μας βοηθήσει να μετανοήσουμε, μικροί και μεγάλοι, άντρες και γυναίκες, άρχοντες και αρχόμενοι, κληρικοί και λαϊκοί, να πέσουμε στον Ιορδάνη ποταμό, γιατί δεν είναι ανάγκη να πάμε στον Ιορδάνη ποταμό.

Μπορεί να περάσεις τον Ιορδάνη ποταμό, εγώ διαφωνώ, μπορεί να περάσεις χίλιες φορές τον Ιορδάνη ποταμό, ο παπα-Χρήστος μπορεί να περάσει χίλιες φορές τον Ιορδάνη ποταμό, αλλά να παραμένεις ο ίδιος. Χίλιες φορές να περάσει ο αράπης τον Ιορδάνη ποταμό θα είναι μαύρος και χίλιες φορές να περάσεις τον Ιορδάνη ποταμό θα είσαι αμαρτωλός.

Θεέ, δώστε μου, δώστε μου, δώστε μου, δώστε μου, άγγελοι και αρχάγγελοι και γη και τάφη και ό,τι πάντα, δώστε μου ένα δάκρυο, ένα δάκρυο της Μαρίας Αιγυπτίας και δεν θέλω τίποτε άλλο εις τον κόσμο ετούτον. Δώστε μου ένα δάκρυο της μετανοίας. Ένα δάκρυο της μετανοίας είναι κολυμβήθρα, είναι ο Ιορδάνης ποταμός μέσα στον οποίο λούζεται και καθαρίζεται ο άνθρωπος. Δεν είναι ανάγκη λοιπόν να πάμε στον Ιορδάνη ποταμό να βαπτιστούμε. Κοντά μας είναι ο Ιορδάνης ποταμός.

Κοντά μας είναι ο Ιορδάνης ποταμός. Λούσεστε, καθαριστείτε, πλυθείτε, αγιαστείτε. Δώστε μας αυτή τη μετάνοια, αδελφοί μου. Μακάρι ο Θεός να δώσει στην πατρίδα μας τη μετάνοια αυτή. Μακάρι να μετανοήσουν ψυχές προς δόξα του Ιησού Χριστού.

Και έτσι, όταν οι καρδιές μας καθαρίσουν μέσα στον Ιορδάνη αυτόν τον ποταμό των δακρύων μας, τότε, αδελφοί μου, θα εορτάσουμε το καλύτερο Πάσχα. Πάσχα δε θα πει γλέντι, Πάσχα δε θα πει εκδρομή στα Μετέωρα ή δεξιά ή αριστερά, Πάσχα δεν θα είναι τίποτα. Πάσχα ιερόν, Πάσχα πανσεβάσμιον, εορτή εορτών και πανήγυρις πανηγύρεων είναι τα δάκρυα της μετανοίας, τα δάκρυα αυτά, τα δάκρυα των Αγίων και των Μαρτύρων και της πίστεώς μας, όταν καθαρίζεται η καρδιά. Και ανάμεσά σας, όλους όσοι είστε εδώ μέσα, αν υπάρχει κανείς, είναι εδώ μέσα, μέσα εδώ πέρα, υπάρχει κά κάπου είναι κρυμμένος. Ένας που έχει δέκα και είκοσι χρόνια, έχει τριάντα χρόνια να εξομολογηθεί, ας πάει στον πνευματικό του και αν δεν τον ικανοποιούν οι πνευματικοί της Αθήνας, ας πάει μέσα στο Άγιο Όρος, ας πάει να βρει πνευματικούς, να εξομολογήσει τα αμαρτήματά του. Και όταν εξομολογηθεί, τότε παράδεισος θα φυτρώσει μες στην καρδιά. Δεν είναι λόγια αυτά, είναι μια ζωντανή θρησκεία μας, ολοζώντανη. Όταν αποκτήσουμε αυτή την καθαρά καρδιά, τ

τότε εύχομαι σε όλους μας να μας αξιώσει ο Θεός τη νύχτα της Αναστάσεως, όταν κρατούμε τη λαμπάδα, τη φωτεινή λαμπάδα, τότε να ψάλλουμε και εμείς μαζί με τους ιερείς και τους ανθρώπους την Ανάστασή Σου Χριστέ σωτήρει, άγγελοι μου συνεργαλείς και εμάς τους οποίοι καταξίωσαν εν καθαρά καρδία σε δοξάζει