Η τέταρτη εντολή, η εργασία και η κυριακάτικη λατρεία

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Remember the Sabbath day, to keep it holy. Six days you shall labor and do all your work, but the seventh day is a Sabbath to the Lord your God. Through the prayers of our Most Reverend Hierarch, we continue our teaching on the Word of God.

All the arguments, I tell you, crumble to dust and fall apart in the face of his reasoning, in the face of what he said.

As the Apostle Paul said, every house is built by someone, but the One who built all things is God.

Someone has built every house, and God has built this great house called the universe. This is reasoning whose force no one can shake.

So the first commandment is directed against atheists and unbelievers. The second, “You shall not make an idol for yourself,” is directed against those who worship idols. As we said, there are idols of old, but there are modern idols too.

The third commandment tells us to honor God’s name: “You shall not take the name of the Lord your God in vain.” We must not invoke God’s name over trivial things or speak it irreverently. And now, my beloved, we have come to the fourth commandment of the Ten Commandments.

Ancient interpreters of the Bible say that the first four commandments, which set out our duties toward God, were written on one tablet.

That is one tablet, because, as you know, the Ten Commandments were written on two tablets. The other six commandments govern our duties toward our neighbor. We have duties toward God and duties toward our neighbor, and those six commandments concerning our neighbor are written on the second tablet. The first of them stands at the head of those six commandments.

The next commandment deserves our attention: “Honor your father and your mother.”

That is to say, after God come our parents.

Sadly, respect for parents has disappeared.

These days the newspapers are dripping with blood.

You have to say a prayer before reading a newspaper in Greece today. It is full of crimes. One man kills his father with stones, another with an axe, and another in some other way. It happens every day.

Crimes unheard of, crimes without precedent among the Greek people.

I do not know whether there are children here in this city who raise a hand against their parents, striking their father or mother. Such things have become commonplace in our generation.

If there are children like that, may the hands of those who strike their father and mother in our generation turn to stone. But parents too are to blame for their children’s disrespect. Parents too are to blame. They expect their children to love and respect them, yet they have not taught them to respect God. I remember hearing someone blaspheme while I was traveling as a preacher. “My God,” I said, “what kind of blasphemy is that?” I went closer, and what did I see? A father had his child on his lap and was teaching the child to blaspheme Christ. Other parents are at fault too. They hear their little angels blaspheming Christ and the Most Holy Theotokos, and they laugh. Go on, father, laugh when your child blasphemes Christ and the Most Holy Theotokos. But that little child will grow into a beast, and a child who does not respect the heavenly…

Whoever does not respect God, our heavenly Father, will never respect an earthly father.

Where have those days gone? Where are those mothers, those saintly grandmothers with no schooling? They could not read the alphabet or sign their names. They knew nothing of cinema, theater, piano lessons, foreign languages, or any of that.

Where are those holy grandmothers who, if they heard us say even the slightest bad word, would put pepper on our tongues?

Now they hear their children blaspheme Christ and the Most Holy Theotokos, and they laugh. Go on laughing, then, O faithless and perverse generation. These children who have no respect for God will one day raise their hands against their parents and smash their skulls.

Brothers and sisters, I did not come up to the pulpit today to explain the fifth commandment. Tonight, at our final gathering, I want to explain the fourth commandment of the Ten Commandments: “Remember the Sabbath day, to keep it holy. Six days you shall labor and do all your work, but the seventh day is a Sabbath to the Lord your God.”

I will try once again to speak to you plainly, my dear friends. This commandment brings together two things. It commands two things that are essential to human life.

…of life, because our everyday life revolves around two poles. Just as the earth turns around its two poles, so our life in society revolves around two poles. One is work, and the other is rest. Work is a law of life, but rest is a law of life too. And you see, in this law, in this commandment…

Both are joined in this commandment: first, work; second, rest. “Six days you shall labor.” With these words, the Lord commends work.

Work. I know of no other book in the world that commends work as strongly as the Bible, as Holy Scripture. Open Holy Scripture, the Old Testament, and you will see that the first commandment, and this is very important, the first commandment God gave to man... It is all wisdom. All of it is wisdom. Do not speak to me of the wisdom of the world. Go to Holy Scripture, and there you will find everything wise and holy.

It is something holy, noble, and great. What is the first commandment in Holy Scripture, in the Old Testament, written two thousand years before Christ? It is the command to work. When God created the first man and woman, from whom all humanity descends, and placed them in the Garden of Eden, He did not tell them, “Go and lie down under a plane tree. Lie beneath the trees and wait for figs to fall so you can eat them.”

Holy Scripture says nothing of the kind. It says that God placed them in Paradise to work it and keep it. He put them there to work, even in Paradise.

The command to work is the first command in the Bible. But it was given to humanity with greater force immediately after the Fall.

I say with greater force and greater severity, because we must understand what the earth was like before humanity sinned, according to our faith. If I had time, I would preach to you about ancestral sin, which modern people and others mock. I would show you what ancestral sin means. Sadly, it has become a subject of ridicule in cinemas and theaters.

Yet it is the tragedy of life. The whole tragedy of the human race is bound up in the sin of our first parents. Before Adam and Eve sinned, I say, the earth and its soil were soft.

John Chrysostom says there was not a single thorn on the earth before Adam and Eve sinned. Thorns and thistles sprang up after sin. And the lions you see today were gentle as sheep, gentle as sheep.

After sin, all these creatures grew fierce; the whole of nature grew fierce. That is why God gave the command to work in sterner terms. He said that the earth would bring forth thorns and thistles, and that Adam would no longer work as he had before in Paradise.

But your hands will bleed as you pull the thorns from the ground. You will knead the soil with your sweat. “By the sweat of your face you shall eat your bread.” So work is a commandment, the first commandment: a commandment before the Fall, after the Fall, and in the Gospel.

Our Lord Himself was an example of diligence and tireless work. What the Lord said is beyond compare: “My Father has been working until now, and I am working.” God has not stopped working for even a second, not for a single second.

You see, if Divine Providence stopped for even a minute, God spare us the sight.

“My Father is working until now, and I am working.” The Apostle Paul, writing to the Thessalonians, gives us another saying. As I mentioned, the new regime in Moscow adopted it. They did well to inscribe it on the Kremlin.

If you go to Moscow, you will see it high on the Kremlin, where the tsars used to live, written in gold letters. A journalist told me this. I could hardly believe it. “Did you see it?” I asked. “I saw it with my own eyes,” he said. They ought to name the man who said it, but in any case, the saying of the Apostle Paul is written there in gold letters.

“If anyone is unwilling to work, neither shall he eat.” Whoever refuses to work should not eat. This is a fundamental law of life.

Work is a blessing. Water that stands still begins to stink. A plow that does not turn the earth grows rusty; when it does, it shines. Flowing water is clean and clear. And a person who does not work begins to decay, for idleness is the mother of every evil.

Work is a blessing, and the Church blesses it. Take the Euchologion, a holy book, in your hands and see how the Church blesses every kind of honest work. Blessed, then, be our farmer, who digs and cultivates the earth and makes the fields green and fruitful.

Blessed be our shepherd, who rises in the night and climbs the high mountains to graze his sheep. Blessed be our fisherman, who goes out onto our blue waters, casts his nets through the night, and fishes even as far as the Turkish ships do not reach.

The ships! How have we come to this, five Turkish ships making fools of us and seizing our fishermen, while the Turks say we are friends? I do not want to preach hatred against the Turks. No! We must teach love and offer it to them too. But we Greeks must not be fools and imagine there is friendship when, right now, there is none. Half of us Greeks will pay dearly for these pacts of friendship with the powerful of this world and with all our neighboring countries. So blessed is the farmer.

Blessed is the farmer, blessed the shepherd, blessed the fisherman, and blessed our factory worker, who fills the marketplace with the products of industry.

Equally blessed are those who do not hold nets, axes, saws, or sickles in their hands. They do not use these tools of manual labor, but they hold something heavier than a pickaxe.

Yes, heavier than a pickaxe: a pen. Those who use it are workers too. Some labor with their hands; others labor with their minds. A few days ago in Athens, I met a young man named Athanasios Koutsouk.

He is a sturdy young man, orphaned of both father and mother. He works by day and attends evening school by night. Athanasios finishes secondary school this year, and people have encouraged him to go on to university. Yes, to go there too.

So we tell him, “Athanasios, enroll at the university. Take the entrance preparation classes, sign up, and study.”

He was distressed. “Father,” he said, “I work. I dig. I would rather dig ten vineyards than go to those classes.” Do you hear that? Studying and pursuing an education can be terribly hard work.

So, mothers, fathers, and teachers, be gentle with your children during exam time. They are working terribly hard.

Blessed, then, is work: both manual labor and work of the mind. Work for six days. But I hear a complaint, and I must pause. It is a complaint that will gradually become a roar in Greece, a storm, an earthquake, a Vesuvius.

What is this complaint? It comes from the young. They tell me, “Why talk to us about work? We know that work is a blessing. Give us jobs! We have been knocking on doors for months and cannot find work.” Someone told me that to get a job as a doorman in an apartment building, he would need a note from a minister. A doorman in an apartment building!

Another man had to call in all sorts of favors to get into a factory in Athens. Another went through so much just to be hired at a workshop. They are unemployed. There is a wave of unemployment in our country.

Just two or three months ago, in Larissa, while snow was falling, people gathered outside an office. How many? Young people of twenty-two or twenty-five, and others up to forty years old, stood waiting for the office to open.

They were waiting for permits to emigrate to Germany. How many unemployed people were there? Four thousand. I do not want to go further into this subject. But as a preacher explaining the Fourth Commandment here tonight in the city of Philippi, or Neapolis, Kavala, I believe it is my duty to protest this great wave of unemployment in our country.

Other countries, like Greece, have suffered unemployment. Germany had the greatest unemployment and came out of the war more devastated than any other country. But there, an old man with a great deal of sense was governing.

When his first cabinet met some ten years ago, Germany was in ruins. Everything was in ruins. Those of you who went there fifteen years ago, after the destruction, saw how terrible it was.

People wondered whether Germany would ever rise again. When that first cabinet met fifteen years ago, the old man sat deep in thought and asked his ministers, “Tell me Germany’s problems.” One spoke, then another, and another. He listened thoughtfully.

You know very well: men like that do not speak hastily. At last the old man spoke. What did he say?

Because he said, “I’ve heard your problems. Germany’s first problem, the one that will ruin us if we don’t solve it, is finding work for the people. So write this down, all of you: our slogan is, ‘No young person unemployed in Germany.’” And they set to work. What plans they put into action, what measures they took! Within ten years, there wasn’t a single German man or woman unemployed. They even took...

Even their forests, their meadows along the Rhine, were put to use. Think how resourceful and hardworking they are. They have their quarries, and they have their pride. That is another matter, but I acknowledge how hard they work. They went into the forests and even gathered the leaves to sell. They found a use for the leaves of the trees themselves.

They even built forest villages, whole settlements in the woods. Within fifteen years, not a single German man or woman was unemployed. More than that, they were short of workers and were looking for people to hire. Three hundred thousand workers came from Spain, a hundred thousand from Italy, and fifty thousand from Greece. Good for them! A country that had been devastated had all its own people working and was seeking workers from around the world. Would you have expected that? And another thing: our own country is sinking. Yes. I do not want to get into politics. On this question of unemployment, every government since we were liberated, from 1946 until now, bears some responsibility. I am not getting into politics. But my heart aches when I see young people leaving Greece. I come from... I am from a small village. In my day, my village, on an island...

You should see it! Now only 700 people are left. The houses are deserted. The people have gone. There are about twenty-five islands in the Cyclades, and when you fly over them, they look like swans swimming in the sea.

In ten years, our islands have lost twenty-five thousand people. They left for Australia, Belgium, Canada, the Congo, wherever they could go. And if this outflow, this bleeding away, continues, if twenty-five thousand leave the Cyclades every ten years, then in thirty years even your city will fade away. It will. Remember my words.

Look at Philippi, just up the road. Read its history: it once had a population of three hundred thousand. Three hundred thousand lived where the ruins of Philippi stand today. Is anyone living there now? And this city, whose population grew from seventy thousand toward a hundred thousand, could fall to forty-five thousand and keep falling, until the place is deserted.

So if things go on like this in our little islands, my fellow countrymen there write that in thirty or forty years no one will be left. O our homeland! All of us have worked and struggled for you. Everyone whose hair has turned white carries a whole life story.

O our homeland, which we all love so dearly! It has become a Paradise for foreigners and a Hell for its own children. So from here, as a preacher, I protest. To all of you in authority, governors, ministers, prime ministers of whatever party, and all who hold high office, I say: hear what God says. Give the people work! Give the people work! If you do not, who knows what will happen to them?

Every ruler has a duty to provide work for the people, so that no one is left unemployed.

“Six days you shall labor and do all your work.” Work for six days. And if there are idle people, surely there are people in society who do not want to work, are you asking me to make them work? Why ask me?

But you ask, “What if he’s lazy? What are you to do with him?” Ask someone else. Ask Solomon. If there’s a lazy person who won’t work, take him to his teacher. And who is his teacher? The ant. “Go to the ant,” he says, “and learn how it works.” Work six days. You will work six days: Monday, Tuesday, Wednesday, Thursday, Friday, Saturday. Work like an ant. But Sunday morning, Sunday morning...

The bell rings, the bell rings, calling everyone. If we were Christians, if we truly believed, all work would stop. The farmer would leave his tractor, and the fisherman his nets.

The shepherd would see to his sheep, the worker would put down his tools, the teacher would close the school, and the children would leave their games. All of us, young and old, should hurry to the Church to thank God.

Let me give you a picture, and then I will finish. The bells are ringing. One man stayed up Saturday night playing cards, or went out dancing. Now, as the priest carries the Holy Chalice and the angels stand in reverence, that man is stretched out in bed.

Asleep! He will wake up around eleven or twelve. The bell rings, and another man takes his gun and goes hunting. The bell rings, and another takes up the new pastime of spearfishing and heads into the sea.

The bell is ringing, and others set off in groups with packs on their shoulders, as though they were going on an expedition. Where are you going?

Our descendants will judge us. I was a preacher in Euboea, among forty villages near Kymi. On Sundays, hardly anyone set foot in the Church. Only the priest and one child were there for the Divine Liturgy. What were the others doing? They rose before dawn, loaded their animals with produce, and went to the Sunday market in Aliveri, a large village.

And this in an Orthodox country! On Sundays, people from some fifty villages headed down to Aliveri. It was packed. The priest there could scarcely serve the Divine Liturgy.

While he was saying, “Take, eat; drink,” the merchants outside were shouting advertisements for the cheapest goods. I could tell you what they were selling, but you would laugh. Worse still, after trading all day, they set out for home in the evening.

I went from village to village. Do you know who reached home first? Do not laugh. See what had become of our people. Do you know who came into the villages first at night?

The animals came first, the donkeys and other beasts of burden. Why? Their riders were drunk and had fallen off among the prickly shrubs, so the animals went home ahead of them.

When the villagers saw the animals, they would say, “There he goes, he’s fallen off again.” Then they would take lanterns into the roads to gather the men out of the shrubs.

So I went to the villages. You may ask, “What did you do as a preacher?” Since you ask, I will tell you. I went from village to village and called the people together at night, beneath the lamps before the icon of the Most Holy Theotokos (All-Holy). I was younger then and had more zeal for His holy Church.

I would stay until midnight, speaking to them from the Church’s Canons, from the Gospels, from everything I could. Then I would say, “From now on, stop.” I gathered two thousand signatures. I still have them in my files.

Two thousand people signed a pledge never to go to the market again. It shook the market in Aliveri. The merchants gathered and went to their members of parliament and to the minister.

“A priest has gone wild,” they said. “He is ruining our trade, costing us money. He will close our shops.” And the poor hieromonk, after so many other transfers, was given yet another one. I do not say this to present myself as a champion.

I say it to show you how deeply the devil has put down roots in our nation, and how hard we must work to pull out those satanic roots.

The bell rings, but what has happened to me? Am I in Kymi? What am I doing? I am in Kavala tonight, not Kymi. Ah, I ought to go down to Saint Syllas and weep over my sins.

Believe me, I am a sinner, but I cannot bear irreverence. What can I do? I picked up the newspapers. Tell me: did the bells ring in Kavala today? They rang, they rang.

Early this morning, how many people left Kavala on motorcycles, in cars and buses? Where did they go? I am describing what happened. How many motorcycles and buses, how many children and young people, set off and went far, far away?

What did they go to do, and what did they go to see? How many others boarded a boat at six in the morning and crossed the sea? Where did they go? And those who headed toward Serres, how much money did they spend? I have heard, though you know better than I do, that people in your city go to sleep hungry. Yet on the road from here to Serres, they spent forty thousand.

And just as much again, and again, and again. Think how much good could have been done with that hundred thousand! Instead, nothing at all. There was not a single priest or layperson to stand before them and stop them.

What has become of our Sundays today? Saint Constantine, Saint Constantine, will you not wake and see your children? Pontus, will you not wake? Asia Minor, will you not wake? There, even when bells were forbidden, the people were called to church, and everyone came. Only women who had just given birth, the elderly, and infants were absent. Everyone else came, even without bells.

They were in church. Now the bells ring. You can hear the bells of Saint Syllas and the bells of Saint Paul.

And where is everyone? Thousands leave the Church of Christ and go off in every direction. The Church of Christ has emptied, and the world has filled up. They have gone away from God.

Some go on excursions, others go spearfishing, others hunting, others swimming, others to football. Some go here and others there.

And what are they all doing while the bell rings? What is that bell calling us to do? Do you know what it means to hear the bell and still not come? It is like the wake-up call sounding in the army and the soldier refusing to get up.

Do you know what it means to hear the bell and not come to church? It is like the teacher ringing the school bell and the pupils not coming to class. It is like a mother calling her child and the child not coming to her.

Do you know what it means when the bell rings and people do not come to church? It is like a mother hen seeing a hawk.

Have you seen what a hen does when she spots a hawk? What love she has! The moment she sees the hawk in the sky, she calls out, and all her little birds, wherever they are, gather beneath her. Red ones, green ones, white ones, all of them come under the hen’s wings to escape the hawk. And here our mother calls to us like that hen. Our mother, the Church, calls her children, yet not one comes here to church. What have we come to?

Out of every hundred Christians, only two go to church. Only two percent of Greeks attend worship; the rest do not. Where are the other ninety-eight? I have told you where they are. Who bears responsibility for this? Who bears it?

My dear friends, I hope Their Eminences will permit me to say this: I am a simple monk. I wear no bishop’s medallion or mitre, and I do not bear their responsibilities. The responsibility belongs to the Holy Synod and to the seventy bishops, whom I respect completely.

If they let me enter when those seventy bishops, the hierarchs of the Church, assemble, I would bow before them and kiss their hands and feet. Then I would tell them that their responsibility is great.

And if they asked me, ‘What should we do?’ I would take up the Rudder and show them the Canons. I would show them ten remedies. If I named all ten, we would be here until midnight. One, two, three, four, five, six, seven, eight, nine, ten remedies.

If our Church applies these remedies, the churches will surely fill again. The Church has powerful means at her disposal. If she chooses to use them, you will see how quickly things change.

But we, my dear friends, are not members of the venerable hierarchy. We are simple monks. Though we protest and preach, both in speech and in writing, a great part of Greece still does not come to church. There is little more we can say to our people about the state of the Church today.

There is one thing we must say: what a grave offense this is. Yes, a grave offense. It is a great offense to hear the bell ringing and not come to church.

I am coming to the end. Let me tell you a story that those of you who attend catechism classes may have heard.

I will tell it to show you how grave it is to be absent from the Church of Christ on Sunday. Once, a beggar stood at a crossroads holding out a plate for alms.

For six or seven years he stood there as passersby dropped small coins onto his plate. Then one day a gentleman came by. He was exceedingly kind, spoke to the beggar with love, and asked how he was. Then he opened his purse and put money on the plate. No small coins this time: gold coins. One, two, three, four, five, six of them. The beggar could hardly believe his eyes.

He thought, ‘All these years people have tossed me small coins. Who is this gentleman who gives me gold instead?’ His eyes were dazzled. Did he say thank you? No. A wicked thought entered his mind. You cannot imagine what he began to think.

That sly man said to himself, he did not say, “Thank you, sir, thank you! I could kiss your feet,” as people sometimes do. What did he do instead? He thought, “If he can give me six gold coins, imagine how many he must have. He gave me six, just imagine how many he has!”

Without wasting a moment, he watches where the man is going and follows him. When he finds him alone, he strikes him with an axe and kills him.

So he looked for the sack. He searched and searched, even searching the man as he lay there covered in blood. And what did he find? Just one lira. The man had had seven liras. He had given away six and kept one, and the killer murdered him for that one lira.

You are indignant. You are horrified. Who is the beggar? I am speaking in a parable: we are the beggars. We cry out to God: “Lord! My God, my child! My God, my husband! My God, my field! My God, my animal! My God, my God!” We all cry out. And the good God gives us one, two, three, four, five, six liras every day. A lira is a coin worth a great deal. He gives us all that, and we… Then, one day, God holds back a single lira.

And we, instead of going to thank God, try like robbers to take that last lira as well. There is our crime. John Chrysostom, who gave us the Divine Liturgy, says something even more striking.

Come here, Christian, he says. Let us take some chalk and count. Each day has twenty-four hours, and the whole week has 168 hours. Of those 168 hours, God asks us for one hour. Just one hour.

The Divine Liturgy lasts one hour, from ‘Blessed is the Kingdom of the Father’ to ‘Through the prayers of our holy fathers.’ Yet we do not even set foot in the Church for that one hour. Our responsibility is great, our offense is enormous, our ingratitude is beyond words, and our punishment will be great as well.

My dear Christians, in this age in which we live, those of us who preach the Word of God will never stop speaking out.

And we will keep saying, “Six days you shall labor and do all your work, but the seventh day is a Sabbath to the Lord your God.” As for those who do not come to the Church of Christ, we have already spoken about the remedies that can be used to help them. Of the ten remedies, let me tell you one: in the old days, if there had been a free and living Church... Let me take you to Pontus, where there were priests who had never attended a theological school. They had never attended a theological school.

I too graduated from a theological school. If we had not had spiritual fathers beside us, fathers now departed, we would not have believed. But in Pontus, the priests had not graduated from theological schools or seminaries or any higher institution.

They were priests with little schooling. But when they held the chalice, when they put on their stoles, they wept, with tears as large as plums. Their tears fell into the chalice. That was how deeply the priests believed in those days. The priest in Pontus knew his flock, just as a shepherd knows his sheep.

He kept track of them. If someone was missing, Antonis, for example, after the Divine Liturgy he would go to Antonis’s house and say, ‘My son Antonis, why were you absent from the Church today?’

Why does he stay away from the Church? Why does he leave and do something else instead? If someone misses church once, twice, then three times without good reason, and there can be good reasons, the Canons of the Church say that person is excommunicated. Such people are excommunicated. And what does excommunication mean? It meant that, when a person died, they were not buried in the cemetery.

The cemetery? No! They would bury him outside the cemetery, while the bells tolled for the dead. According to the Pedalion and the Canons of our Church, anyone who misses church three times in a row is excommunicated. My brothers and sisters, however much we say or explain, we are speaking to a generation shaken to its foundations. So I want to remind you of a prophecy.

Thirty years ago, I did not believe it. I thought the prophecy was an exaggeration. It is a prophecy of Saint Kosmas of Aetolia. Saint Kosmas was martyred 180 years ago near Elbasan. He left his bones in Albania, an enduring marker of our homeland, near the river.

Kosmas of Aetolia, the prophet and wonderworker, spoke these words. One day his disciples saw him weeping. They asked him, ‘Why are you crying, Saint Kosmas?’ And he said, ‘Hard days will come upon our people.’

‘And what signs will tell us that hard days are coming to Greece, to our homeland?’ He gave many signs. I have no time to tell you all of them, but they are all coming to pass. What was one of the worst signs? Kosmas of Aetolia spoke of it 180 years ago, and we have seen it in our own day.

Accursed days will come upon Greece and our homeland.

The churches will empty, and the prisons will fill. We have emptied the churches and filled the prisons. We have turned the barren islands into prison camps, and still we have not come to metanoia, to repentance.

There is still a way for us to return to His holy Church.

Through the Church we may find our salvation in Christ Jesus, to whom be glory and dominion forever and ever. Amen.

My brothers and sisters, with tonight’s sermon we bring this series of talks to a close.

I am deeply moved by the city of Kavala. At first, it seemed that Kavala would be indifferent.

What happened proved that Kavala is not indifferent.

People of faith from the city came to these simple talks throughout the week, led by the respected preacher, my fellow worker in the pulpit, Father Konstantiochronis. Though he has no need of my sermons, his presence set a good example by coming to hear the Word of God.

Tonight, besides the devout people of this city, more than a hundred people from Thessaloniki are here in the church. They came all the way to Philippi to venerate the sacred ground of its monuments. These Christians from Thessaloniki are here among us too.

But what moves me most deeply is something I have heard about these sermons, which we have given with God’s help. Men have come, and as you can see, there are more men here than women. Young people have come, and above all, people who had not set foot in church for ten, fifteen, or even twenty years.

I consider this a blessing from God.

My heart goes out to those people who, after so many years, have entered the Church of Christ again. If I could, I would speak with each of them and ask why they had stayed away from the Church of Christ for so long.

I would listen to them with great sympathy and, as a preacher, try to help them draw closer to the Holy Church. And I ask those of you here tonight who, as I said, have not come to church for so many years: in the name of Jesus Christ, as the only reward I ask for my preaching, please come regularly from now on, not only today, but on Sundays and other feast days as well. Listen to the preaching and be here in the Church of Christ. Do not stay away any longer from the Church of our Lord Jesus Christ. May the Lord Jesus Christ forgive you, protect you, bless you, and be with you through the prayers of our holy bishop and all the saints.

My dear Christians, Amen!

Μνήσθητι την ημέρα του Σαββάτου αγιάζειν αυτήν, έξι μέρες εργά και ποιήσεις πάντα τα έργα σου. Τη δε εβδόμη, Σάββατα Κυρίω τω Θεώ σου. Δι' ευχών του Σεβασμιωτάτου Ιεράρχου συνεχίζομεν στην διδασκαλία του Θεού Λόγου.

Όλα, λέγω, τα επιχειρήματα κονιορτοποιούνται, διαλύονται μπροστά στη λογική, μπροστά σε εκείνο που είπε.

Που είπε ο Απόστολος Παύλος, ότι πας γαρ οικος κατασκευαζεται υπο τινος, ο δε τα παντα κατασκευασας θεος.

Κάθε σπίτι κάποιος το έχει φτιάξει και το μεγάλο αυτό σπίτι που λέγεται σύμπαν το έχει φτιάξει ο Θεός. Είναι λογική που δεν μπορεί κανείς να κλονίσει το κύρος της.

Η πρώτη λοιπόν εντολή στρέφεται εναντίον των αθέων και των απίστων. Η δευτέρα εντολή, «μη ποιήσεις σεαυτώ είδωλον», στρέφεται εναντίον εκείνων οι οποίοι λατρεύουν τα είδωλα. Είπαμε δε ότι τα είδωλα είναι παλαιά, αλλά είναι και νεότερα είδωλα.

Η Τρίτη Εντολή, εντέλετε να σεβόμαθα το όνομα του Θεού, ου λείψει το όνομα Κυρίου του Θεού Σου Επιματέο, Ότι δεν πρέπει διά μάταια, διά μικρά πράγματα να λαμβάνουμε το όνομα του Θεού. Να με τα χειριζόμετα ανευλαβώ στο όνομα του Θεού Και τώρα, αγαπητοί μου, εφτάσαμε στην τετάρτη εντολή του Δεκαλόγου.

Αρχαίοι ερμηνευτές της Βίβλου λέγουν ότι οι τέσσερις πρώτες εντολές, που περιέχουν τα καθήκοντά μας που έχουμε προς τον Θεό, είναι γραμμένες επάνω στη μια πλάκα.

Υπάρχει μια πλάκα, διότι όπως ξέρετε σε δύο πλάκες είναι γραμμένος ο δεκάλογος. Υπάρχουν άλλες έξι εντολές, οι οποίες ρυθμίζουν τις σχέσεις μας με τον πλησίον, διότι έχουμε καθήκοντα προς τον Θεό και καθήκοντα προς τον πλησίον. Υπάρχουν άλλες έξι εντολές που ρυθμίζουν τα καθήκοντά μας προς τον πλησίον. Είναι γραμμένες επάνω στην δευτέρα πλάκα του δεκαλόγου. Η πρώτη είναι επικεφαλής των έξι εντολών, των υπολοίπων έξι εντολών.

Υπό να έχεις εντολόν, είναι άξιον προσοχής, είναι η εντολή τίμα των πατέρας σου και τη μητέρα σου.

Δηλαδή, μετά τον Θεό έρχονται οι γονείς.

Δυστυχώς το σέβας προς τους γονείς εξέλιπε.

Τώρα τελευταίως οι εφημερίδες στάζουν αίμα.

Πρέπει να κάνεις την προσευχή σου να διαβάζεις εφημερίδα σήμερα στην Ελλάδα. Ούλο εγκλήματα απέτεια. Ο ένας σκότωσε τον πατέρα του με πέτρες, ο άλλος τον σκότωσε με τσεκούρι, ο άλλος τον σκότωσε κατά διαφόρους τρόπους κάθε μέρα.

Πρωτοφανή, πρωτάκουστα εγκλήματα για την ελληνική φυλή.

Δεν ξέρω εάν εδώ στην πόλη υπάρχουν παιδιά που σηκώνουν χέρια και χτυπούν τους γονείς των, τον πατέρα και τη μητέρα τους. Συνηθισμένο πράγμα σήμερα στη γενεά μας.

Αν υπάρχουν τέτοια παιδιά, μαρμαρωμένα τα χέρια των παιδιών που χτυπούν πατέρα και μητέρα στη γενιά μας αυτή. Αλλά για αυτή την ασέβεια των παιδιών προς τους γονείς φταίνε και οι γονείς. Φταίνε και οι γονείς. Διότι ενώ έχουν αξίωση τα παιδιά τους να αγαπούν, να τους σέβονται, δεν διδάξανε τα παιδιά τους να σέβονται τον Θεό. Θυμάμαι, ως ιεροκήρυκας περιοδεύοντας, άκουσα μια βλαστημιά. Θεέ μου, λέω, τι βλαστημιά είναι αυτή; Πλησιάζω, τι να δω; Ένας πατέρας κρατούσε επάνω στα γόνατα το παιδί του και το μάθαινε να βλαστημάει τον Χριστό. Τότε πώς φταίνε και άλλοι πάλι γονείς; Ακούνε τους μικρούς των τους αγγέλους να βλαστημάνε τον Χριστό και την Παναγιά και να γελάνε. Γέλα, πατέρα, όταν το παιδί σου βλαστημάει Χριστό και Παναγιά. Αλλά αυτό το μικρό παιδί θα γίνει θηρίο μεθαύριο, και παιδί που δεν σέβεται τον ουράνιο

των Ουρανιών Πατέρα των Θεών, δεν θα σεβαστεί ποτέ των Επίγειων Πατέρα.

Πού είναι τα χρόνια εκείνα που άμα... Πού είναι οι μανάδες εκείνες, πού είναι οι άγιες γιαγιάδες οι αγράμματες, που δεν ξέρανε αλφάβητο, δεν ξέρανε την υπογραφή τους, οι άγιες γιαγιάδες της παλιάς εποχής, που δεν ξέρανε αλφάβητο, που δεν ξέρανε κινηματογράφο και θέατρο και πιάνο και γλώσσες και όλα αυτά;

Πού είναι εκείνες οι άγιες γιαγιάδες που, άμα μας άκουγαν να λέμε τον παραμικρό κακό λόγο, μας έβαζαν πιπέρι στη γλώσσα;

Τώρα ακούνε τα παιδιά τους να βλαστημάνε Χριστό και Παναγιά και να γελούνε. Γελάτε λοιπόν, ὦ γενεὰ ἄπιστος καὶ διεστραμμένη. Αυτά τα παιδιά που δεν σέβονται τον Θεό, μια μέρα θα σηκώσουν χέρι και θα σπάσουν τα κρανία των γονέων τους.

Εγώ, αδελφοί μου, δεν ανέβηκα σήμερα στον άμβωνα να ερμηνεύσω την πέμπτη εντολή του Δεκαλόγου. Εγώ θέλω απόψε, στην τελευταία συνάντησή μας, να ερμηνεύσω την τετάρτη εντολή του Δεκαλόγου, η οποία λέγει: «Μνήσθητι την ημέρα του Σαββάτου, αγιάζειν αυτήν, έξι ημέρες εργά και ποιήσεις πάντα τα έργα σου, τη δε ημέρα τη εβδόμη Σάββατα Κυρίω τω Θεώ».

Θα προσπαθήσω πάλι να μιλήσω απλά στην αγάπη σας. Αυτή η εντολή συνδυάζει δύο πράγματα, εντέλλεται δύο πράγματα. Δύο πράγματα που είναι συστατικά της ανθρωπίνης ζωής.

...ζωής, γιατί η ζωή μας, η καθημερινή μας ζωή, περιστρέφεται γύρω από δύο πόλους. Όπως η γη περιστρέφεται γύρω από τους δύο πόλους, έτσι και η ζωή κοινωνική περιστρέφεται γύρω από δύο πόλους. Και ο ένας πόλος είναι η εργασία, ο δε άλλος πόλος είναι η ανάπαυση. Η εργασία νόμος της ζωής, αλλά και η ανάπαυση νόμος της ζωής. Και βλέπετε σε αυτόν τον νόμο, σε αυτή την εντολή

Στην εντολή και τα δύο αυτά συνδυάζονται. Πρώτον εργασία και δεύτερον ανάπαυση. Έξι μέρες εργά, έξι μέρες θα εργάζεσαι. Συνιστά με τα λόγια αυτά ο Κύριος την εργασία.

Την εργασία. Κανένα άλλο βιβλίο στον κόσμο, δεν ξέρω άλλο βιβλίο στον κόσμο να συνιστά τόσο πολύ την εργασία όπως η Βίβλος, όπως η Αγία Γραφή. Αν ανοίξετε την Αγία Γραφή, την Παλαιά Διαθήκη, θα δείτε ότι η πρώτη εντολή, έχει μεγάλη σημασία αυτό, η πρώτη εντολή που έδωσε και εις τον άνθρωπο... Όλα είναι σοφία. Όλα είναι σοφία. Μη μιλάτε για τις σοφίες του κόσμου, πάτε την Αγία Γραφή και μέσα στην Αγία Γραφή θα βρείτε όλα τα σοφά και άγια.

Αγία και υψηλά και μεγάλα. Η πρώτη εντολή μέσα στην Αγία Γραφή, στην Παλαιά Διαθήκη, που εγράφηκε δύο χιλιάδες προ Χριστού, η πρώτη εντολή ποια είναι; Είναι η εργασία. Όταν έφτασε, όταν έπλασε, λέει, το πρώτο ανδρόγυνο, από το οποίο ως εκ ρίζης κατάγεται ολόκληρη η ανθρωπότης, όταν, λέω, έπλασε το πρώτο ανδρόγυνο και το έβαλε μέσα στον κήπο της Εδέμ, δεν τους είπε ο Θεός, πηγαίνετε να ξαπλωθείτε κάτω από κανένα πλατάνι, πηγαίνετε να ξαπλωθείτε κάτω από τα δέντρα και να περιμένετε πότε θα πέσουν τα σύκα απάνω να τα φάτε.

Τέτοιο πράγμα δεν λέγει η Αγία Γραφή, αλλά λέγει ότι τους έβαλε στον Παράδεισο μέσα, εργάζεσθε, λέει, και φυλάσσειν αυτόν. Τους έβαλε εκεί μέσα να εργάζονται μέσα στον Παράδεισο.

Η εντολή της εργασίας είναι η πρώτη εντολή της Βίβλου. Αλλά η εντολή αυτή εντονότερα δόθηκε εις τον άνθρωπο ευθύς μετά την πτώση του ανθρώπου,

είπα εντονότερα και αυστηρότερα, διότι πρέπει να ξέρουμε ότι αυτή η γη προτού να αμαρτήσει, σύμφωνα με την πίστη μας. Αν είχα καιρό, να σας έκανα ένα κήρυγμα επάνω στο προπατορικό αμάρτημα που περιπαίζουν οι μοντέρνοι και οι άλλοι, να σας αποδείξω τι εστί προπατορικό αμάρτημα, το οποίο δυστυχώς έχει γίνει θέμα διακωμωδήσεως μέσα στους κινηματογράφους και μέσα στα θέατρα.

Αλλά είναι η τραγωδία της ζωής. Εκεί μέσα συμπυκνώνεται ολόκληρη η τραγωδία του ανθρωπίνου γένους, μέσα στο αμάρτημα των πρωτοπλάστων. Λοιπόν, προτού, λέγω, να αμαρτήσει το ανθρώπινο γένος, ο Αδάμ και η Εύα, η γη, το χώμα της γης ήτο μαλακό.

Λέγει ο ιερός Χρυσόστομος ότι δεν υπήρχε αγκάθι, αγκάθι επάνω στη γη προτού να αμαρτήσει ο Αδάμ και η Εύα, δεν υπήρχε. Τα αγκάθια και τρίβολοι έβγηκαν μετά την αμαρτία. Και τα λιοντάρια αυτά που βλέπετε ήταν ήμερα σαν πρόβατα, σαν πρόβατα ήταν.

Μετά την αμαρτία αγρίευσαν όλα αυτά, αγρίευσε ολόκληρη η φύση. Και δι’ αυτό ο Θεός διατάζει, λαμβάνει αυστηρότερα διαταγή εργασίας και λέγει ότι η γη, λέει, θα φυτρώσει αγκάθια και τριβόλους και ότι, Αδάμ, τώρα δεν θα εργάζεσαι έτσι όπως πρώτα μέσα στον Παράδεισο.

Αλλά θα ματώσουν τα χέρια σου να ξεριζώσεις τα αγκάθια από τη γη. Και θα ζυμώσεις το χώμα της γης με τον ιδρώτα σου. «Ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου σου φάγῃ τὸν ἄρτον σου». Εντολή λοιπόν η πρώτη εντολή, εντολή προ της πτώσεως, εντολή μετά την πτώση, εντολή μέσα εις το Ευαγγέλιο.

Ο ίδιος ο Κύριός μας υπήρξε υπόδειγμα εργατικότητας και ακαμάτου δραστηριότητας. Είναι άφθαστον αυτό που είπε ο Κύριος, ο πατήρ μου έως άρτι εργάζεται, καγώ εργάζομαι. Ότι δεν έπαυσε ούτε ένα δευτερόλεπτο, ούτε ένα δευτερόλεπτο ο Θεός να εργάζεται.

Βλέπετε, διότι και ένα λεπτό να σταματήσει η θεία πρόνοια, πλήθε τα μάτια μου, πλήθε τα μάτια μου.

Ο πατήρ μου έως άρτι εργάζεται, καγώ εργάζομαι. Ο κορυφαίος Απόστολος Παύλος, γράφων προς τους Θεσσαλονικείς, γράφει εκείνο το άλλο που είπα ότι το πήρανε στη Μόσχα το νέο καθεστώς, πολύ καλά έκανε και το έγραψε στο Κρεμλίνο.

Αν πάτε στη Μόσχα, θα δείτε στο Κρεμλίνο όπου κατοικούσαν οι τσάροι, επάνω στη μετώπη με χρυσά γράμματα, μου το είπε δημοσιογράφος, δεν το πίστευα, το είδες; Το είδα με τα μάτια μου, μου λέει. Πλην όμως να μνημονεύουν αυτόν που το είπε, εν πάση περιπτώσει, είναι γραμμένο επάνω στο Κρεμλίνο, επάνω ψηλά με χρυσά γράμματα, το ρητόν του Απόστολου Παύλου.

Ει τις ου θέλει εργάζεσθαι, μηδέ εσθιέτω, όποιος δεν θέλει να δουλεύει δεν πρέπει να τρώει, θεμελιώδης νόμος της ζωής.

Εργασία είναι ευλογία, το νερό που δεν τρέχει βρωμάει, το αλέτρι άμα δεν σκάβει τη γη σκουριάζει, ενώ όταν σκάβει τη γη λαμποκοπάει και το νερό που τρέχει είναι καθαρό και διαυγές. Και ο άνθρωπος που δεν εργάζεται σαπίζει, γιατί μήτηρ πάσης κακίας είναι η αργία.

Ευλογία η εργασία και ευλογεί την εργασία. Πάρτε το ευχολόγιο, πάρτε ένα άγιο βιβλίο στα χέρια σας, ευχολόγιο, να δείτε πως ευλογεί εκεί πέρα η Εκκλησία μας όλες τις εργασίες, τις τίμιες εργασίες. Ευλογημένος λοιπόν, ευλογημένος να είναι, ευλογημένος να είναι ο γεωργός μας που σκάβει τη γη, καλλιεργεί τη γη και κάνει τον κάμπο να πρασινίζει και να βγάλει όλα τα προϊόντα της.

Ευλογημένος να είναι ο βοσκός μας που ξυπνάει τη νύχτα και ανεβαίνει στα ψηλά βουνά για να βόσκει τα πρόβατά του. Ευλογημένος να είναι ο ψαράς μας που πάει μέχρι τα γαλανά μας κύματα και ρίπτει τα δίχτυα του τη νύχτα, όλη νύχτα, και ψαρεύει έως εκεί, ας το πούμε, έως εκεί που δεν φτάνουν τα τούρκικα καράβια.

Τα καράβια! Πού καταντήσαμε να μας περιπαίζουν πέντε καράβια τουρκανάδων και να πιάνουν τους αλιείς μας, και είμαστε φίλοι, λέει ο Τούρκος. Δεν θέλω να κηρύξω μίσος εναντίον των Τούρκων, όχι! Πρέπει να διδάξουμε την αγάπη και σε αυτούς τους θα προτάσουμε. Αλλά δεν πρέπει να είμαστε και εμείς οι Έλληνες τα κορόιδα και να νομίζουμε ότι έχουμε φιλία, αν αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει φιλία, αλλά θα πληρώσουμε ακριβά οι μισοί Έλληνες αυτά τα σύμφωνα της φιλίας με τους ισχυρούς της γης και με όλα τα γειτονικά μας κράτη. Ευλογημένος λοιπόν ο Γιώργος.

Γεωργός ευλογημένος, ο βοσκός ευλογημένος, ο ψαράς ευλογημένος, ο εργάτης μας που εργάζεται στα διάφορα εργοστάσια και γεμίζει την αγορά από τα προϊόντα της βιομηχανίας.

Ευλογημένοι εξίσου είναι και οι άλλοι που δεν κρατούν στα χέρια τους τα δίχτυα, τα σκεπάρνια, τα πριόνια, τα δρεπάνια, που δεν κρατούν αυτά τα εργαλεία τα χειρωνακτικά, αλλά κρατούν κάτι άλλο που είναι πιο βαρύ και από τον κασμά.

Πιο βαρύ από τον κασμά είναι μάλιστα, πιο βαρύ από την αξίνα είναι, και είναι η πένα. Ναι, η πένα, αυτοί είναι εργάτες της ύλης και εργάτες του πνεύματος. Προ ημερών κάτω στην Αθήνα συνάντησα ένα παιδί, Αθανάση τον λέγανε, Καουτσούκ.

Σωματικός, πριναρίζος, ορφανός πατρός και μητρός, την ημέρα δουλεύει, τη νύχτα πάει στο νυχτερινό. Τελειώνει λοιπόν ο Αθανάσιος το γυμνάσιο φέτος και είπανε να πάει και στο πανεπιστήμιο να σπουδάσει. Να πάει και εκεί.

Του λέμε λοιπόν, Αθανάση, λέγω, να γραφείς στο Πανεπιστήμιο. Να δώσεις στο φροντιστήριο, να γραφείς, να διαβάζεις.

Στενοχωρέψη. Λέει, πάτερ μου, λέει, δουλεύω, σκάβω. Λέει, πάτερ μου, προτιμώ να σκάψω δέκα αμπέλια παρά να πάω στο φροντιστήριο. Ακούτε λόγια; Ότι ο κόπος των γραμμάτων, ο κόπος της επιστήμης είναι φοβερός.

Γι' αυτό μανάδες και πατεράδες και δάσκαλοι, να είστε επιεικείς στα παιδιά σας στην περίοδο των εξετάσεων, διότι κοπιάζουν φρικτά.

Ευλογημένη λοιπόν η εργασία, η εργασία η υλική και η εργασία η πνευματική. Έξι μέρες εργά, αλλά ακούω κάποιο παράπονο εδώ μέσα, στα αυτιά μου έρχεται κάποιο παράπονο και πρέπει να σταματήσω. Παράπονο που σιγά σιγά θα γίνει στην Ελλάδα βοή, θα γίνει θύελλα, θα γίνει σεισμός, θα γίνει Βεζούβιο.

Ποιο είναι το παράπονο; Είναι το παράπονο των νέων. Μου λένε οι νέοι: Τι κουβεντιάζεις; Τι μας μιλάς για εργασία; Τα ξέρουμε αυτά, ξέρουμε ότι η εργασία είναι ευλογία. Δώσ' μας δουλειά, δώσ' μας δουλειά. Εμείς χτυπάμε τώρα πόρτες, χτυπάμε τώρα. Χτυπάμε μήνες πόρτες και εργασία δεν βρίσκουμε. Για να διοριστεί κανείς θυρωρός σε πολυκατοικία, μου έλεγε κάποιος ότι θα χρησιμοποιήσει μπιλιέτο υπουργού. Θυρωρός σε πολυκατοικία.

Ο άλλος για να μπει σε εργοστάσιο κάτω στην Αθήνα έπρεπε να χρησιμοποιήσει πολλά μέσα, γιατί ποτέ ο άλλος να τον προσλάβουν σε κάποιο συνεργείο εφιάστηκε τόσα. Είναι άνεργοι, άνεργοι, κύμα ανεργίας μες στον τόπο μας.

Δεν είναι δυο-τρεις μήνες που κάτω στη Λάρισα, το χειμώνα που έπεφτε χιόνι, μαζευτήκαν απέξω από ένα γραφείο. Πόσοι μαζευτήκανε; Μαζευτήκανε άνθρωποι μικροί, από ηλικίας 22 to 25 χρονών μέχρι 40 χρονών. Μαζευτήκανε και περιμένουν να ανοίξουν το γραφείο, το αρμόδιο γραφείο.

Να πάρουν άδεια μεταναστεύσεως στην Γερμανία. Άνεργοι, πόσοι; Τέσσερις χιλιάδες. Δεν θέλω να προχωρήσω περισσότερο στο θέμα αυτό. Αλλά ως ιεροκήρυκας που ερμηνεύω απόψε εδώ στην πόλη των Φιλίππων, ή στην πόλη της Νεαπόλεως, της Καβάλλας, που ερμηνεύω την τετάρτη εντολή, νομίζω ότι βρίσκομαι στον κύκλο της αρμοδιότητός μου όταν και εγώ ως ιεροκήρυξ διαμαρτυρηθώ δι' αυτό το μεγάλο κύμα της ανεργίας που υπάρχει στον τόπο μας.

Και άλλα σαν την Ελλάδα είχαν ανεργία και η πιο μεγάλη ανεργία ήταν σε κάποιο κράτος που βγήκε, το πιο κατεστραμμένο κράτος που βγήκε από τον πόλεμο ήταν η Γερμανία. Αλλά εκεί πέρα, εκεί πέρα, κυβερνάει κάποιος γέρος με πολύ μυαλό.

Όταν έγινε το πρώτο προ δέκα χρόνια, όταν έγινε προ δέκα χρόνια το Υπουργικό Συμβούλιο και ήταν ερείπια, όλα ερείπια ήταν η Γερμανία, δεν άφησαν τίποτα, όσοι πήγατε στην Γερμανία προ δεκαπέντε χρόνια μετά την καταστροφή ήταν φρίκη.

Ρωτούσε κανείς αν θα βγει πλέον νέα Γερμανία. Γερμανία. Όταν, λέω, πριν 15 χρόνια έγινε το πρώτο Υπουργικό Συμβούλιο, εκάθισε ο γέρος σκεπτικός και ρωτάει τους υπουργούς του, τους υπουργούς «Για πέστε τα προβλήματα της Γερμανίας». Έλεγε λοιπόν ο ένας, έλεγε ο άλλος, έλεγε ο άλλος, έλεγε ο άλλος, είπε και ο άλλος. Αυτός σκεπτικός.

Ξέρετε πολύ καλά, αυτοί δεν μιλάνε. Μετά ομίλησε ο γέρος και τι είπε;

Γιατί είπε: «Τ' άκουσα τα προβλήματά σας. Το πρώτο πρόβλημα που έχει η Γερμανία, που αν δεν το λύσουμε, χαθήκαμε. Το πρώτο πρόβλημα είναι να δώσουμε δουλειά στο λαό. Γι' αυτό γράψτε όλοι», λέει, «σύνθημά μας είναι: κανένας νέος άνεργος στη Γερμανία». Και δουλέψανε, τι σχέδια εφαρμόσανε, τι μέτρα κάνανε. Και μέσα σε δέκα χρόνια, ούτε ένας Γερμανός, ούτε μια Γερμανίδα άνεργος, ακόμα πήρανε...

Και τα δάση, τα δάση τους, λειμώνας, απάνω του Ρήνου που είχαν απάθητη ούτε ο ήλιος, φανταστείτε τι δαιμόνιοι και εργατικοί έχουν τα λατομεία τους και αυτή και την υπερηφάνειά τους. Είναι άλλη υπόθεση τώρα αυτή, αλλά ομολογώ την εργατικότητά τους: πήγανε και μέσα στα δάση ακόμα και πήρανε τα φύλλα και τα κάνανε εμπόριο, τα φύλλα, τα εκμεταλλευτήκαν και τα φύλλα των δέντρων ακόμα.

Ακόμα, έφτιαξαν δασικά χωριά, δασικούς συνοικισμούς, τα πάντα. Μέσα σε 15 χρόνια, κανένας Γερμανός και καμιά Γερμανίδα άνεργος. Και μόνο αυτό, δεν έχουν χέρια, ζητούν χέρια. Από την Ισπανία, 300.000 πήγαν εργάτες από την Ισπανία, 100.000 από την Ιταλία και από την Ελλάδα 50.000 εργάτες. Μπράβο τους! Μια χώρα καταστραμμένη να έχει όλα τα παιδιά της να εργάζονται και να ζητά εργάτες από όλο τον κόσμο. Το περίμενες αυτό; Και ένα άλλο ακόμα. Αυτή η χώρα να βουλιάζει. Ναι. Δεν θέλω, δεν κάνω πολιτική. Γιατί σε αυτό το θέμα της ανεργίας όλες οι κυβερνήσεις από την ώρα που λευτερωθήκαμε, που από το 1946 μέχρι τώρα, όλες έχουν την ευθύνη τους. Δεν κάνω πολιτική, δεν εισέρχομαι στο θέμα. Αλλά λυπάται η ψυχή μου όταν βλέπω τα νιάτα να φεύγουν από την Ελλάδα. Κατάγομαι... Είμαι από ένα μικρό χωριό. Στα χρόνια μου, το χωριό μου, σε ένα νησί...

Να δεις! Τώρα έχει μόνο 700. Ερήμωσαν τα σπίτια. Φύγανε. Στα νησιά των Κυκλάδων, που είναι καμιά εικοσιπενταριά, και άμα περάσουμε με το αεροπλάνο απάνω από τα νησιά, νομίζεις ότι βλέπεις κύκνους να κολυμπούνε μέσα στη θάλασσα.

Τα νησιά μας μέσα σε δέκα χρόνια λιγόστεψαν πόσο; Κατά 25.000 άνθρωποι πήγανε, δώσαν το ματιό τους και πήγανε. Και πήγανε στην Αυστραλία, πήγανε στο Βέλγιο, πήγανε στον Καναδά, πήγανε στο Κονγκό, όπου θες πήγανε, άδεια θα Λένε, λένε, και γεγονός είναι ότι αν αυτή η διαρροή, αν αυτή η αιμορραγία συνεχιστεί, ύστερα από 30 χρόνια, 30 χρόνια, αν κάθε 10 χρόνια φεύγουν από τα νησιά των Κυκλάδων 25.000, και εδώ θα σβήσει η πόλη σας. Θα σβήσει, θυμάστε το λόγο.

Εδώ παραπάνω οι Φίλιπποι, οι Φίλιπποι καταραίων, οι πόλεις καταραίων. Εδώ οι Φίλιπποι παραπάνω, διαβάστε την ιστορία, είχε 300.000 πληθυσμό. Εκεί που είναι τα μνημεία των Φιλίππων, 300 χιλιάδες ήταν. Υπάρχει άνθρωπος; Αλλά πού δεν σκατσικούνε τώρα εκεί πέρα, και εδώ, και αυτή η πόλη που άρχισε με 70 χιλιάδες και πήγε προς 100, θα είναι 45, θα πέσει ακόμα, και θα πέσουν και θα μείνει έρημος ο τόπος.

Λοιπόν, τα νησάκια λοιπόν, εάν συνεχιστεί αυτή η κατάσταση, αυτή η κατάσταση στα νησάκια μας, το γράφουν εκεί οι πατριώτες μου, ότι σε 30 χρόνια, 40 χρόνια, δεν θα υπάρχει άνθρωπος στα νησάκια αυτά. Ω πατρίδα μας, που όλοι μας δουλέψαμε, όλοι μας κοπιάσαμε, όσοι έχουν άσπρες τρίχες στα κεφάλια, έχουν μια ιστορία ολόκληρη.

Ω πατρίδα μας, που όλοι σε πονούμε, έγινε παράδεισος για τους ξένους, έγινε παράδεισος για τις πρηματώνες και έγινε κόλαση για τα παιδιά σου και τα παιδιά σου. Γι' αυτό από τη θέση αυτή ως ιεροκήρυκας διαμαρτύρομαι και λέω: όσοι έχετε εξουσία, όσοι είστε νομάρχες, όσοι είστε υπουργοί, όσοι είστε πρωθυπουργοί του Α ή του Β τύπου, αδιαφορώ, όσοι κατέχετε υψηλά αξιώματα, ακούσατε τι λέει και ο Θεός: δώστε δουλειά στο λαό, δώστε δουλειά στο λαό. Εάν δεν δώσετε δουλειά στο λαό, ο λαός αυτός δεν ξέρει πού θα φτάσει.

Είναι έργο παντός κυβερνήτου να δίνει εργασία στο λαό, να μην μένει άνθρωπος άνεργος.

ἓξ ἡμέρας ἐργᾷ καὶ ποιήσεις πάντα τὰ ἔργα σου. Έξι μέρες εργάζεσαι. Και αν υπάρχουν οι τεμπέληδες, αν υπάρχουν οι τεμπέληδες, δεν υπάρχουν στην κοινωνία τεμπέληδες; Δεν θέλουν να δουλέψουνε, ε, τότε εμένα ρωτάς να το κάνω; Εμένα με ρωτάς;

Μα ρωτάς, εάν είναι τεμπέλης να τον κάνεις, να ρωτάς κάποιον άλλο, να ρωτάς τον Σολομώντα, να τον πάρεις από τον αυτοί τον τεμπέλη, αν υπάρχει τεμπέλης που δεν θα δουλέψει, και να τον πάρεις τον δάσκαλό του. Και ποιος είναι ο δάσκαλός του; Τον μυρμήγκη. Να πάει στον μυρμήγκη, λέει, ίθι προς τον μυρμήγκη να μάθεις πώς εργάζεται. Έξι μέρες εργά. Θα δουλεύεις έξι μέρες: Δευτέρα, Τρίτη, Τετάρτη, Πέμπτη, Παρασκευή, Σάββατο. Δουλειά, μυρμήγκη. Κυριακή πρωί, Κυριακή πρωί.

Χτύπησε καμπάνα, χτύπησε καμπάνα, τα πάντα. Αν ήμασταν, αν ήμασταν χριστιανοί, αν πιστεύουμε σ' αυτό, αν πιστεύουμε, θα σταματήσει πάσα η εργασία. Δηλαδή ο γεωργός θα αφήσει το τρακτέρ, ο ψαράς θα αφήσει τα δίχτυα του.

Ο τσοπάνος θα ασφαλίζει τα προβατά του Ο εργάτης θα αφήσει τα εργαλεία του. Ο δάσκαλος θα κλείσει το σχολείο του, τα παιδιά θα αφήσουν τα παιχνίδια. Όλοι, μικροί μεγάλοι, φτερά στα πόδια, να πάμε στην εκκλησία να πούμε ένα ευχαριστώ στον Θεό.

Το κάνω με αυτό, το κάνω με αυτό, χτυπάνε οι καμπάνες. Να σας δώσω μια εικόνα και να τελειώνω. Χτυπάνε οι καμπάνες. Και ο ένας ξενύχτησε το Σάββατο βράδυ στο χαρτοπαίγνιο. Στο πάρκο, στο χορό, και χτυπάνε οι καμπάνες και την ώρα που περνάει ο παπάς με το Άγιο Ποτήριο και οι άγγελοι στέκονται όρθιοι, αυτός είναι ξαπλωμένος στο κρεβάτι.

Κοιμάται! Θα ξυπνήσει κατά τις 11 to 12. Χτυπάει η καμπάνα και άλλος παίρνει το όπλο στον ώμο και τραβάει να κυνηγεί. Χτυπάει η καμπάνα και άλλος, νέο παιχνίδι τώρα, παίρνει το ψαροτούφεκο και πάει μέσα στη θάλασσα να κυνηγήσει ψάρια.

Υπάρχει η καμπάνα και οι άλλοι πάνε σασίδιος στον ώμο λες και έχουμε εκστρατεία σαν Καρίου και τραβάνε κοπάδια, κοπάδια με αρχείες, με αρχείες. Πού πας.

Θα μας δικάσουν οι μετακρίσεις. Ήμουνα ιεροκήρυκας στην Εύβοια. Σαράντα χωριά. Στην Εύβοια, κοντά στην Κύμη, δεν πατούσε άνθρωπος την Κυριακή στην εκκλησία. Μόνο ο παπάς με ένα παιδί λειτουργούσε. Οι άλλοι τι κάνουν; Όλοι τους από τη νύχτα σηκωνόντανε, φορτώνανε τα ζώα τους με γεωργικά προϊόντα και τραβούσανε στο Αλιβέρι, ένα μεγάλο χωριό, να κάνουν παζάρι την Κυριακή.

Ορθόδοξο βασίλειο, με πολυχρόνια ψευεσάτωση, ο Πρεπεστάτος. Κυριακή ξεκινούσαν λοιπόν όλοι τους και τραβούσαν προς τα κάτω. 50 χωριά. Το τι γινόταν στο Αλιβέρι, πήχτρα. Ο παπάς στο Αλιβέρι δεν μπορούσε να λειτουργήσει.

Απ' έξω ήταν, την ώρα που έλεγε λάδετε, φάγετε, πίετε μόνος του, απ' έξω οι έμποροι διαφήμιζαν τα πλέον ευτελέστερα προϊόντα. Θα σας έλεγα τα προϊόντα των, άρα θέλουν να γελάσουν. Το δε χειρότερο, αφού όλη η μέρα είχαν παζάρει Το βραδάκι ξεκινούσαν.

ξέρεις Πήγα από χωριό σε χωριό και τα άλλα αυτά. Ξέρεις ποιοι; Τα ζώα τους γυρίζανε στα χωριά τους. Ξέρετε ποιοι γυρίζανε πρώτοι στο χωριό τους; Μην γελάσετε. Πού κατάντησε ο λαός μας. Πρώτοι στο χωριό τους τη νύχτα, ξέρετε ποιοι περνούσανε; Ξέρετε ποιοι;

Πρώτοι στο χωριό τους ερχόντανε τα ζώα, ερχόντανε τα γαϊδούρια, τα υποζύγια ερχόντανε πρώτα. Γιατί; Γιατί αυτοί, όπως ήταν μεθυσμένοι, πέφτανε από τα ζώα κάτω, πάνω στα πρινάρια, και πήγαν τα ζώα πρώτα.

Και άμα τα βλέπανε στο χωριό, λέει «Πάλι ο προκομμένος έπεσε», και βγαίνουν με τα φανάρια στους δρόμους να τους μαζέψουν απ' τα πρινάρια.

Επήγαμε, επήγαμε στο χωριό. Θα πεις, τι έκανες, ιεροκήρυκας; Α, αφού θέλετε, τι έκανα μάλιστα. Επήγα από χωριό σε χωριό και τη νύχτα τους φώναζα και κάτω από τις καντήλες της Παναγιάς, κατά τις 10 η ώρα, μέχρι τις 10 η ώρα. Ήμουν νεότερος, είχα περισσότερο πάθος για την Αγία του Εκκλησία.

Και καθόμουν μέχρι τα μεσάνυχτα και τους έλεγα, τους κατέβαζα τα πηδάλια, τα ευαγγέλια, τα πάντα. και κατόπιν τους έλεγα από εδώ και μπρος στόπ Και μάζεψα δύο χιλιάδες υπογραφές, τα 'χω στο αρχείο μου.

Δύο χιλιάδες υπογραφές ότι δεν θα ξαναπάνε στο παζάρι. το αποτέλεσμα εκκλονίσει το παζάρι του Αλιβερίου Αλλά όταν κλονίστηκε, μαζευθήκαν οι έμποροι του Αλιβερίου και πήγανε στους βουλευτάδες τους, και πήγανε στον υπουργό τους.

Και ένας παπάς έξαλλος, ένας παπάς έξαλλος, μας διαλύει το εμπόριο, μας κάνει ζημιά, θα μας κλείσει τα μαγαζιά. Και ο ταλαίπωρος ιερομόναχος, κοντά στις τόσες άλλες μεταθέσεις, επίτηκε μια νέα μετά. Δεν το λέγω αυτό για να παρουσιάσω τον εαυτό μου ως αγωνιστή.

Το λέγω για να σας δείξω τι ρίζες ο διάολος έχει μέσα στο έθνος μας και πόσο πρέπει να κοπιάσουμε μέσα στο έθνος μας για να ξεριζώσουμε αυτές τις ρίζες τις σατανικές.

Χτυπάει η καμπάνα, αλλά τι έπαθα; Στην Κύμη είμαι; Τι έπαθα, τι έπαθα; Δεν είμαι στην Κύμη, είμαι στην Καβάλα απόψε, στην Καβάλα είμαι. Α, πρέπει να κατεβώ κάτω και να πάω στον Άγιο Σύλλα και να κλαίω τα αμαρτήματά μου.

Από το Σάββατο βράδυ, πίστεψέ με, είμαι αμαρτωλός, αλλά δεν δέχομαι, δεν υποφέρω την ασέβεια. Τι να θέλεις; Πήρα εφημερίδες. Δεν μου λέτε, χτύπησαν καμπάνα σήμερα στην Καβάλα; Χτύπησαν καμπάνα, χτύπησαν καμπάνα.

Μάλιστα, πρωί πρωί, δεν μου λέτε, από εδώ, από την Καβάλα, πόσοι ξεκινήσανε με μοτοσυκλέτες, με αυτοκίνητα, με πούλμαν και πού επήγανε; Δεν κατηγορώ, περιγράφω μια κατάσταση. Δεν μου λέτε πόσες μοτοσυκλέτες και πόσα πούλμαν και πόσα παιδιά και πόσα νιάτα ξεκινήσανε και πήγανε μακριά, μακριά, μακριά, μακριά;

Τι να κάνουνε, τι να δουνε; Πόσοι άλλοι με ένα θαλάσσιο πούλμαν πρωί πρωί στις 6 η ώρα ξεκινήσανε και περάσανε στη θάλασσα, και πού πήγανε; Πόσοι είναι αυτοί; Δεν μου λέτε, αυτοί που τραβήξανε προς τα Σέρρας πόσο παραδάκι πληρώσανε; Έμαθα, εγώ δεν ξέρω, εσείς το ξέρετε, έμαθα όμως ότι εδώ στην πόλη σας μέσα Κοιμούνται άνθρωποι νηστικοί, νηστικοί. Κάψανε στο δρόμο από εδώ μέχρι τα Σέρρας, κάψανε 40 χιλιάδες.

Και άλλες τόσες και άλλες τόσες και άλλες τόσες. Με αυτές τις 100 χιλιάδες πόσα καλά μπορούσαν να γίνουν, πόσα καλά; Τίποτα απολύτως. Δεν ευρέθηκε, δεν ευρέθηκε ένας παπάς ή ένας λαϊκός να σταθεί μπροστά και να τους πιάσει.

Δεν προχωρήσαν οι Κυριακοί σήμερα. Άγιε Κωνσταντίνε, Άγιε Κωνσταντίνε, δεν ξυπνάς να δεις τα παιδιά σου; Πόντε, δεν ξυπνάς; Μικρά Ασία, δεν ξυπνάς; Που χωρίς καμπάνες, μέσα στην άγγελα, απαγορεύονται και οι καμπάνες, με τους κράχτες, όλοι στην εκκλησιά στον Πόντο, όλοι στη Μικρά Ασία. Μόνο οι λεχώνες, μόνο οι γέροι και μόνο τα βρέφη απουσίαζαν, όλοι οι άλλοι χωρίς καμπάνες.

Ήτανε στην εκκλησία. Τώρα χτυπάνε καμπάνες και ακούν τον Έχριτο Σύρα, ακούνται οι καμπάνες του Αγίου Παύλου.

Κανείς. Χιλιάδες κόσμου φεύγουν από την Εκκλησία του Χριστού και πάνε δεξιά και αριστερά. Και άδειασε η Εκκλησία του Χριστού και γέμισε ο κόσμος. Φύγανε από το Θεό.

Το ένα μέρος τραβάει για την εκδρομή, το άλλο μέρος τραβάει για ψαροτούφεκο, το άλλο τραβάει για κυνήγι, το άλλο τραβάει για μπάνιο, το άλλο τραβάει για φούτμπολ, το άλλο τραβάει από εδώ, το άλλο τραβάει από εκεί.

Και τι κάνουν όλοι; Χτυπάει η καμπάνα. Μα τι είναι αυτή η καμπάνα; Τι είναι η καμπάνα; Ξέρεις να χτυπάει η καμπάνα και να μην έρχεσαι; Είναι σαν να χτυπάει, σαν να χτυπάει εγερτήριο στο στρατό, στο στρατό, και να μην ξυπνάει ο στρατιώτης.

Ξέρεις να χτυπάει η καμπάνα και να μην έρχεσαι στην εκκλησία; Είναι σαν να χτυπάει ο δάσκαλος κουδούνι και οι μαθητές να μην πάνε στο σχολειό. Ξέρεις να χτυπάει η καμπάνα και να μην έρχονται οι άνθρωποι στην εκκλησία; Είναι σαν να φωνάζει η μάνα το παιδί της και να μην έρχεται κοντά της.

Ξέρετε να χτυπάει η καμπάνα και να μην έρχονται οι άνθρωποι στην εκκλησία; Είναι σαν να είναι η κλώσα, να βλέπει το γεράκι η κλώσα.

Η κλώσσα, είδατε η κλώσσα, να δει το γεράκι, τι αγάπη έχει η κλώσσα. Μόλις δει το γεράκι επάνω στον ουρανό, φωνάζει η κλώσσα και αμέσως μαζεύονται όλα τα πουλιά, όπου να είναι, κάτω. Είτε κόκκινα πουλιά είναι, είτε πράσινα πουλιά είναι, είτε άσπρα πουλιά είναι, όλα τα πουλιά θα μαζευτούν κάτω από τις φτερούγες της κότας. Το γεράκι. Και εδώ φωνάζει η μάνα μας σαν την κλώσσα. Η κλώσσα είναι η μάνα μας, η Εκκλησία φωνάζει τα πουλιά της και κανένα πουλί δεν έρχεται εδώ στην εκκλησία. Πού καταντήσαμε;

Από 100 χριστιανούς μόνο 2 εκκλησιάζονται, τα 2 εκατοστά των Ελλήνων εκκλησιάζονται, οι άλλοι δεν εκκλησιάζονται. Οι 98 πού είναι; Το είπαμε, πού είναι; Ποιος φέρνει την ευθύνη; Την ευθύνη ποιος την φέρνει;

Εγώ, αγαπητοί μου, θα μου επιτρέψουν οι Σεβασμιότατοι, είμαι απλός καλόγηρος, εγκόλπιο δεν φέρω, μίτρα δεν φέρω, ευθύνας δεν φέρω. Την ευθύνη την έχει η Αγία Ιερά Σύνοδος, την ευθύνη την έχουν οι 70 αρχιερείς τους οποίους σέβομαι απολύτως.

Αν μ' αφήνανε στην ώρα που μαζεύονται οι 70 δεσποτάδες, ιεράρχες της Εκκλησίας, και αν με αφήνανε να μπω κι εγώ μέσα και να τους κάνω μια μετάνοια και να φιλήσω τα χέρια και τα πόδια τους, θα τους έλεγα ότι η ευθύνη τους είναι μεγάλη.

Και αν με ρωτούσανε τι να κάνουμε, εγώ θα έπιανα το Πηδάλιο και θα τους έδειχνα τους κανόνες. Θα τους έδειχνα 10 φάρμακα. Αν σας πω τα δέκα φάρμακα, θα φτάσουμε τα μεσάνυχτα. Ένα, δύο, τρία, τέσσερα, πέντε, έξι, επτά, οκτώ, εννιά, δέκα φάρμακα.

Εάν τα φάρμακα αυτά τα εφαρμόσει η Εκκλησία μας, δεν μπορεί παρά να γεμίσει η Εκκλησία πάλι. Έχει όπλα η Εκκλησία. Έχει όπλα ισχυρά η Εκκλησία. Που άμα θελήσει η Εκκλησία τα όπλα αυτά να τα χρησιμοποιήσει, θα δείτε πώς θα αλλάξει αμέσως η κατάσταση.

Αλλά εμείς, αγαπητοί μου, δεν είμεθα μέλη της Σεπτής Ιεραρχίας, είμεθα απλοί μοναχοί και συνεπώς για το κατάντημα αυτό που υπάρχει σήμερα στην Εκκλησία, ένα μέρος, ένα μεγάλο ποσοστό της Ελλάδας να μην εκκλησιάζεται παρά τις διαμαρτυρίες μας και του κηρύγματός μας, του προφορικού και του γραπτού, δεν έχουμε τίποτε άλλο να είπουμε στον λαό μας.

Ένα μόνο έχουμε να είπουμε: ότι τι έγκλημα είναι αυτό. Είναι έγκλημα, έγκλημα είναι, είναι έγκλημα. Έγκλημα μεγάλο είναι να χτυπάει η καμπάνα και να μην έρχεστε στην εκκλησία.

Θα σας διηγηθώ, τελειώνω, θα σας διηγηθώ ένα ανέκδοτο που όσοι από εσάς πηγαίνετε στο κατηχητικό σχολείο θα το έχετε ακούσει.

Μια φορά θα σας πω το ανέκδοτο αυτό για να σας παρουσιάσω το μέγεθος του εγκλήματος να απουσιάζει την Κυριακή από την Εκκλησία του Χριστού. Κάποτε, λέει, ένας ζητιάνος στάθηκε σε ένα σταυροδρόμι και κρατούσε ένα δίσκο όπως αυτούς τους δίσκους που κρατούν οι ζητιάνοι.

Και περνούσανε διαβάτες, ήταν εκεί στο σταυροδρόμι 5 to 6 to 7 χρόνια και περνούσανε διαβάτες και φώναζε αυτός «ελεημοσύνη» και του ρίχνανε δεκάρες, πεντάρες, πεντάλεπτα, δίφραγκα κλπ. Μέσα από όλους, ύστερα από 6 to 7 χρόνια, πέρασε και κάποιος κύριος. Ευγενέστατος. Του μίλησε με αγάπη. Του λέει: «Τι κάθεσαι, πώς είσαι;» κλπ. Και μετά άνοιξε το πορτοφόλι του και του ρίχνει στο δίσκο. Όχι δεκάρες, όχι φράγκα, όχι δίλεπτα, όχι αυτά. Του έριξε λίρες. 1, 2, 3, 4, 5, 6 λίρες. Θάμπωσαν τα μάτια.

Σου λέει: «Εδώ πέρα, τόσα χρόνια εγώ, δεκάρες μου πετάνε αυτοί. Ποιος να είναι αυτός ο κύριος που αντί να μου δώσει δεκάρες και πεντάρες και αυτά, μου δίνει λίρες;» Θάμπωσαν τα μάτια του. Είπε ευχαριστώ; Δεν είπε ευχαριστώ. Τι έκανε; Πήγε το πονηρό στο μυαλό του. Ούτε εσείς μπορείτε να φανταστείτε τι πονηρό πήγε στο μυαλό του.

Είπε μέσα του ο πονηρός· δεν είπε «Ευχαριστώ, σε ευχαριστώ, κύριε, να φιλήσω τα πόδια σου», τέτοιο πράγμα που απαντάται στον κόσμο, αλλά τι έκανε; Είπε με το μυαλό του: «Μωρέ, αυτός, αφού μου δίνει έξι λίρες, φαντάσου πόσες λίρες θα έχει. Έξι μου έδωσε· φαντάσου πόσες θα έχει».

Και δεν χάνει καιρό και τον σημαδεύει που πήγαινε, που αποχωρούσε, και πάει από πίσω του. Και τον βρίσκει μοναχό και με ένα τσεκούρι του δίνει μια και τον σκοτώνει.

Και ψάχνει λοιπόν τώρα να βρει το τσουβάλι, ψάχνει λοιπόν, ψάχνει, τον έψαξε με τα αίματα όπως ήταν. Τον έψαξε· τι βρήκε; Μία και μόνη λίρα βρήκε, μία και μόνη λίρα. Είχε 7 λίρες, έδωσε τις 6, κράτησε τη μία, και για τη μία αυτή τον σκότωσε.

Αγανακτείτε, φρικιάζετε. Ποιος είναι ο ζητιάνος; Παραβολικός είναι ο λόγος. Ζητιάνοι είμαστε εμείς. Κύριε, λέει, σε φωνάζουμε. Θεέ μου, το παιδί μου, Θεέ μου, τον άντρα μου, Θεέ μου, το χωράφι μου, Θεέ μου, το ζώο μου, Θεέ μου, Θεέ μου, όλοι φωνάζουμε. Και μας δίνει ο καλός Θεός μία, δύο, τρεις, τέσσερες, πέντε, έξι λίρες κάθε μέρα. Λίρα είναι κάποιο νόμισμα, πολλή λίρα είναι, μας δίνει, και εμείς... Και κρατάει ο Θεός τη μία λίρα τη μία μέρα.

Και εμείς, αντί να πάμε να τον ευχαριστήσουμε, προσπαθούμε με ληστρικό τρόπο να πάρουμε και τη μία λίρα. Ιδού το έγκλημά μας. Ο δε ιερός Χρυσόστομος, ο αυτός που έφτιαξε τη Θεία Λειτουργία, λέει κάτι ακόμα ανώτερο.

Έλα, Χριστιανέ, του λέει, έλα εδώ, έλα εδώ, Χριστιανέ, κιμωλία και μέτρηση. Όλη η εβδομάδα, κάθε μέρα έχει 24 ώρες, το ημερονύχτι. Η εβδομάδα έχει 168 ώρες. Από αυτές τις 168 ώρες που έχει όλη η εβδομάδα, μια ώρα, μια ώρα, μια ώρα μας ζητάει ο Θεός.

Μια ώρα βαστάει η λειτουργία. Από την «Ευλογημένη Βασιλεία του Πατρός» μέχρι το «Δι’ ευχών των Αγίων Πατέρων», μία ώρα, και εμείς ούτε μία ώρα δεν πατούμε εδώ στην Εκκλησιά. Η ευθύνη μας είναι μεγάλη, το έγκλημά μας είναι τεράστιο, η αχαριστία μας είναι απερίγραπτον, αλλά και η τιμωρία μας θα είναι μεγάλη.

Αγαπητοί μου χριστιανοί, μέσα στον αιώνα αυτό που ζούμε, εμείς που κηρύττουμε τον Λόγο του Θεού δεν θα πάψουμε ποτέ να διαμαρτυρόμεθα και να λέμε.

Και να λέμε ότι έξι ημέρας εργά και ποιήσεις πάντα τα έργα σου, τη δε εβδόμη σάββατα Κυρίω τω Θεώ. Όσον αφορά τους ανθρώπους οι οποίοι δεν έρχονται στην Εκκλησία του Χριστού, ως προς αυτούς είπαμε ανωτέρω τι φάρμακα μπορεί να χρησιμοποιήσει. Από τα δέκα φάρμακα σας λέγω ένα φάρμακο: εάν υπήρχε Εκκλησία ελευθέρα και ζώσα Εκκλησία στα παλιά τα χρόνια... Πάω στον Πόντο, πάω που ήτανε παπάδες που δεν βγήκαν από θεολογικές σχολές στον Πόντο. Δεν βγήκαν από θεολογικές σχολές.

Και εγώ βγήκα από θεολογική σχολή και αν δεν είχαμε τίποτα πνευματικούς πατέρες κοντά μας, αείμνηστους πατέρες, δεν θα πιστεύαμε. Λοιπόν, εκεί στον Πόντο δεν βγήκανε από θεολογικές σχολές, ούτε από σεμινάρια, ούτε από ανώτερα.

Ήταν αγράμματοι παπάδες, αλλά όταν πιάναν τα δισκοπότηρα, όταν πιάναν τα πετραχήλια, όταν κλαίγανε, κορόμηλο, κορόμηλο το δάκρυ τους. Και έφευγαν μέσα στο δισκοπότηρο τα δάκρυά τους. Τόσο πιστεύαν οι παπάδες στην εποχή εκείνη. Όταν είπαν ο παπάς, ο παπάς στον Πόντο ήξερε ότι ο φάνος θέλει τα πρόβατά του και ο παπάς στον Πόντο ήξερε τα πρόβατά του.

Τα σημάδευε. Όταν έλειπε ένας, ο Αντώνης Παραδοστάρη, ετενίων λειτουργίας και πήνε στο σπίτι του Αντώνη και έλεγε: «Παιδί μου Αντώνη, γιατί απουσίασες σήμερα από την εκκλησία;»

Γιατί απουσιάζει από την εκκλησία, γιατί απουσιάζει, γιατί φεύγει και κάνει κάτι άλλο ακόμα. Για ένας, απουσιάζει μια φορά, απουσιάζει δυο φορές, απουσιάζει τρεις φορές από την εκκλησία, χωρίς λόγο, γιατί υπάρχουν και λόγοι, υπάρχουν και λόγοι. Για να απουσιάσει χωρίς λόγο, τότε αυτός αφορίζεται, λέγουν οι κανόνες της εκκλησίας. Και αυτοί αφορίζονται. Και τι θα πει ο αφορισμός; Ο αφορισμός θα πει, όταν πεθαίνει, δεν τον θάβανε στο νεκροταφείο.

Νεκροταφείο. Όχι! Αλλά τον θάβανε έξω από το νεκροταφείο και χτυπούσαν οι καμπάνες νεκρικά. Λοιπόν, όποιος δεν πηγαίνει τρεις φορές στην εκκλησία συνέχεια, σύμφωνα με το Πηδάλιο, με τους κανόνες της Εκκλησίας μας, αφορίζεται. Αδελφοί μου, αλλά όσα και να πούμε, όσα και να αναλύσωμε, λαλούμε μέσα σε μια γενιά η οποία κλονίζεται εκ βάθρων. Και δι' αυτό θέλω να υπενθυμίσω στην αγάπη σας μία προφητεία.

Προ τριάντα χρόνια δεν την πίστευα. Έλεγα και εγώ με το μυαλό μου ότι είναι υπερβολική η προφητεία αυτή. Είναι η προφητεία του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού. Είπε λοιπόν ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός, που εμαρτύρησε προ εκατόν ογδόντα χρόνια κοντά στο Ελμπασάν και άφησε τα κόκκαλά του επάνω στην Αλβανία, ορόσημα αιώνια της πατρίδας μας, κοντά στο Ναό ποταμό.

Είπε λοιπόν ο Κοσμάς ο Αιτωλός, ο Προφήτης και Θαυματουργός. Τον είδαν μια μέρα οι μαθηταί του κλαμμένο. Έκλαιγε. Τον ρώτησαν οι μαθηταί του: «Γιατί κλαις, Άγιε Κοσμά;» Και είπε ο Άγιος Κοσμάς: «Θα έρθουν κακές ημέρες στο γένος μας».

«Και ποια είναι τα σημάδια που θα καταλάβουμε ότι θα έρθουν κακές ημέρες στην Ελλάδα, στον τόπο μας;» Και είπε πολλά σημάδια. Δεν έχω καιρό να σας τα πω τα σημάδια που είπε ο Κοσμάς ο Αιτωλός, και βγαίνουν όλα τα σημάδια. Ένα από τα χειρότερα σημάδια τι είπε; Το είπε ο Κοσμάς ο Αιτωλός, το είπε πριν 180 χρόνια, το είδαμε στις ημέρες μας.

Θα έρθουν ημέρες καταραμένες στην Ελλάδα και στον τόπο μας.

Θα αδειάσουν οι εκκλησιές, θα αδειάσουν οι εκκλησιές και θα γεμίσουν οι φυλακές. Αδειάσαμε τις εκκλησιές, γεμίσαμε τις φυλακές και τα ξερονήσια τα κάναμε στρατόπεδα, και ακόμα δεν έχουμε μετανοήσει.

Τρόπος υπολείπεται να επιστρέψωμε πάλιν μέσα εις την Αγία του Εκκλησία.

Εκκλησίαν, διενεύρω με τη σωτηρία μας, εν Χριστώ Ιησού, οι δόξα και το κάτω, εις αιώνας αιώνα μην διώλεξε.

Αδελφοί μου, με το αποψινό κήρυγμα δίνομε τέρμα στη σειρά των ομιλιών.

Είμαι βαθιά συγκινημένος από την πόλη της Καβάλλας. Στην αρχή εφάνηκε ότι η Καβάλλα θα ήταν αδιάφορη.

Τα πράγματα απέδειξαν ότι η Καβάλλα δεν είναι αδιάφορη.

Στις ομιλίες αυτές τις απλές που έγιναν όλη την εβδομάδα ήρθε και θρησκευτικός λαός της πόλεως, με επικεφαλής τον σεβαστό ιεροκήρυκα, συνάδελφο, δόκιμο ιεροκήρυκα του άμβωνος, πάτερ Κωνσταντιοχρόνη, ο οποίος, μολονότι δεν έχει ανάγκη από τα δικά μας κηρύγματα, εντούτοις με την παρουσία του έδωσε το καλό παράδειγμα της ακροάσεως του Θεού Λόγου.

Απόψε δε μέσα εις το ναό, εκτός των θρησκευτικών ανθρώπων της πόλεως, ευρίσκονται άνω από τα 100 άτομα από τη Θεσσαλονίκη, οι οποίοι ήρθανε μέχρι Φιλίππον να ασπαστούν τα Άγια Χώματα των Μνημείων. Χριστιανοί της Θεσσαλονίκης, οι οποίοι και αυτοί ευρίσκονται εν μέσω ημών.

Αλλά εκείνο που με συγκινεί βαθύτατα είναι ότι, εκτός από τους θρησκευτικούς της πόλεως, εκτός από τους άλλους, εκείνο που με συγκινεί βαθύτατα είναι αυτό που άκουσα, ότι στα κηρύγματα αυτά που με τη βοήθεια του Θεού έκαναμε, στα κηρύγματα αυτά ήταν άντρες, ήταν και, όπως βλέπετε, οι άντρες είναι περισσότεροι από τις γυναίκες, ήταν νέοι και ήταν προπαντός άνθρωποι που είχαν να πατήσουν 10 και 15 και 20 χρόνια στην εκκλησία.

Αυτό το θεωρώ μια ευλογία του Θεού.

Προς αυτούς τους ανθρώπους, οι οποίοι ύστερα από τόσα χρόνια ξαναμπήκανε μέσα στην Εκκλησία του Χριστού, στρέφεται όλη η συμπάθειά μου. Αν μπορούσα, θα τους καλούσα όλους αυτούς ένα-ένα, να τους ρωτούσα ποια είναι τα αίτια, για ποια αιτία τόσα χρόνια αποσιάζουν από την Εκκλησία του Χριστού.

Θα τους άκουα με μεγάλη συμπάθεια και να προσπαθούσα ως ιεροκήρυκας να τους βοηθήσω να συνδεθούν στενότερα με την Αγία Εκκλησία. Θα τους παρακαλέσω αυτούς, οι οποίοι απόψε είναι εδώ και οι οποίοι, όπως είπα, έχουν τόσα χρόνια να εκκλησιαστούν, θα τους παρακαλέσω εν ονόματι Ιησού Χριστού ως μόνην αμοιβή του κηρύγματός μου, θα τους παρακαλέσω όχι μόνο σήμερα, αλλά και τας Κυριακάς και τας άλλας εορτάς να είναι πλέον τακτικοί ακροατές, να είναι τακτικοί εδώ στην Εκκλησία του Χριστού και να μην απουσιάζουν πλέον από την Εκκλησία του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Ο δε Κύριος Ιησούς Χριστός ας σας συγχωρήσει, ας σας σκεπάζει, ας σας ευλογεί, δι' ευχών του Αγίου Δεσπότου και πάντων Αγίων, ας είναι μαζί σας.

Αγαπητοί μου χριστιανοί, αμήν!