Τα σημεία των καιρών και η δοκιμασία της πίστεως

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Most Reverend brothers and fathers, dear listeners, men and women, we are living through difficult days.

We have said it and written about it. We even published a book called Signs of the Times, which has sold out.

Anyone who looks at our society and follows the problems facing the world can see that we have entered one of the most critical periods in human history.

We are living through a critical time, a most critical time. Those who have ears can hear the trumpets of the Apocalypse. Something great will happen in our days. One world is dying and a new world is being born. The birth is near.

And when childbirth draws near, the woman is in pain, and humanity is in pain too. But when a child is born, there is joy because a human being has come into the world. Out of this terrible clash between the two hemispheres, out of the collision of these worldwide forces, a new state of affairs will emerge. Some great event will take place, and we must all be ready. Be watchful, stay awake, and pray.

This is the command of our Lord Jesus Christ, so that we may be ready to face events that will certainly take place on the earth.

What are the signs? In spring, the bare fig tree begins to bud, and we say spring has come. The almond tree fills with blossoms and turns white, and we all welcome spring. When we hear the swallows singing, we say spring is near. So too, as the swallows fly and the flowers burst into bloom, certain signs warn us that the great day of the Apocalypse is approaching.

Signs, but what signs? Some are welcome. Others are troubling, and most are troubling. What are they? There are signs in the natural world: earthquakes that have shaken the earth and will shake it still more violently.

There are storms and hurricanes that sweep away ships and ocean liners, and burst dams.

They sweep things away and drown thousands of people. They say that the recent storm, the hurricane that swept through Hamburg, had such force and intensity that a thousand hydrogen bombs would be like a sneeze in the midst of it. So there are earthquakes, storms, and hurricanes. And even volcanoes that have gone dormant.

And what of the volcanoes? Here in our homeland, there are many that have lain dormant for thousands of years,

especially on the islands. Even these volcanoes, as the dreadful days of the Apocalypse draw near, will open and spew fire and lava. Terrible epidemics too, diseases never seen before, will ravage humanity, along with civil strife among nations and great turmoil in people's minds.

But if you ask me which signs of the twentieth century, from 1900 until now, for we are living in the twentieth century, we should have paid the closest attention to, and sadly did not, I will tell you there are two.

Or rather, three. What is the first? We failed to understand it. We are blind, and the blind do not notice. We are deaf, and the deaf do not hear. We are cold and indifferent, with no heart to feel the impact of these events. The first sign, as I see it, is this: when you go home, take out a map.

Take a map and look across the Aegean and farther on, and you will see Asia Minor.

Asia Minor was the cradle of Christianity. It was a center of Orthodox Christian life. Great teachers and Fathers of the Church lived there. There were martyrs there, and renowned monasteries.

There was a flourishing Church there, with forty great metropolitan sees and three million Orthodox Christians. Where are the monasteries of Pontus now? Where are the churches of Smyrna? Tomorrow is the feast of Saint Photini.

On a day like tomorrow, all the church bells in Smyrna would be ringing joyfully, and everyone would hurry to the great Church of Saint Photini. Where is that Church now? Where are all the churches? Asia Minor had seven or eight thousand of them.

Where are its bishoprics and metropolitan sees? Where are its three million Christians? Not one remains, not even a seed. And the Turks, our friends the Turks, what irony!, those Turks will not even permit the roughly two hundred Greeks on our embassy staff in Ankara to build a small chapel within the embassy where they can attend the Divine Liturgy. At Christmas and Pascha, they have to call a priest from the Patriarchate, and a room in our embassy in Ankara is turned into a Church only with great difficulty.

The seven lampstands of the Apocalypse have gone out; the seven stars of the Apocalypse have fallen. This uprooting of Christianity from Asia Minor is one of the gravest signs of the twentieth century. All the powers of the world bear responsibility for it, and for the blood that was shed until the seas ran red with the blood of the martyrs. This is one of the gravest signs.

The other sign, dear friends, is Israel. The Gospel records these words spoken on Great Friday: “His blood be on us and on our children.” Israel was scattered to the four corners of the earth and had not managed to establish a permanent home. Yet in our own time Israel has founded a state, and it now stands in Jerusalem.

Half of Jerusalem is under Israel’s control. And the fact that, in our own days, Israel has become a state, a strong state, a state advanced in science, is, in my view, a sign foretold in the Scriptures.

So there are two signs: on the one hand, the uprooting of three million Greeks, Christian Greeks, and the extinguishing of the seven-branched lampstand of the Apocalypse; on the other, the establishment of a Jewish state in Jerusalem.

We have every sympathy for the Israelites, for the Most Holy Theotokos (All-Holy) came from Israel, as did the Lord Jesus Christ according to the flesh, and the Apostles. Yet Israel still remains without faith in Christ, still far from Him.

And the fact that Israel managed to establish a kingdom, these two events, I say, are among the most significant of the twentieth century. But, my brothers and sisters, I have told you nothing yet. Beyond the earthquakes, the storms and hurricanes, the volcanoes that will erupt and spew lava and fire; beyond the uprooting of Christianity from Asia Minor and the extinguishing of the seven-branched lampstand of the Apocalypse (Book of Revelation); beyond even Israel’s establishment in Jerusalem, there is something more serious. It is to this last matter that I will try to draw your attention.

And I would be happy tonight if I could stir an inner earthquake in your souls, a spiritual earthquake, so that when you return home, you will pray with tears for our condition to improve.

What is this sign? The sun has grown dark. My dear friends, I do not mean the sun in the sky. For according to the Scriptures, a day will come when we wake and see that sun dark, utterly dark.

I am not speaking, then, of the sun growing dim or of a partial or total eclipse. I mean another sun, one that should always shine brightly, always blaze, always give light and warmth.

That sun is the sun that never sets, the light that knows no evening: our Lord Jesus Christ.

Of course, Christ never goes out. When I say the sun has grown dark, I mean this: dark clouds can gather before the sun, and if they remain, its rays cannot reach the earth and bathe it in light. We grieve over a dark day and rejoice when we see the sun shining in the sky. In just this way, my brothers and sisters, we live beneath a gloomy sky. The sun of Orthodoxy has been darkened by black, dreadful clouds that hide the sun, Christ.

The sun has grown dark: that is, the Orthodox faith has been shaken.

Faith, not a false faith, but the true faith. Faith that believes without wavering, not seventy percent, for that is little faith, nor eighty percent, but one hundred percent. I would even dare to say one hundred and one percent. Faith that holds firmly to everything our Lord Jesus Christ preached, everything the Holy Apostles handed down, everything the Ecumenical Councils and local councils taught: faith that holds firmly to the doctrines of the Orthodox Church.

Faith that acts and lives as it believes. Faith that temptations and dangers cannot overcome, that does not falter but remains unconquerable and fervent through dangers and trials. Heroic, wonder-working faith: faith that uproots mountains, brings down stars, turns earth to gold, and crosses rivers.

Faith, the source of heroism; faith that raised up this small nation and made it a kingdom among the nations; faith, one of the strongest forces in Christian human life; the faith whose praises the Apostle Paul sang in the eleventh chapter of his Epistle to the Hebrews, this faith is being shaken in our days.

Yes, my brothers and sisters, we are living in the times foretold by our Lord Jesus Christ when He spoke those profound, enduring words: ‘When the Son of Man comes, will He find faith on the earth?’ If, He says, the Son of Man were to come again, would He find faith on the earth? In these times, the Apostle Paul counsels us to examine ourselves.

When an epidemic breaks out and illness threatens, we have our blood tested. We all go for a checkup, and we rejoice when the results are good.

Just as we go for a medical examination, let us examine our souls. Is there healthy blood within them? Are the elements of the Orthodox faith there? The Apostle Paul commands us: “Examine yourselves to see whether you are in the faith; test yourselves.”

We must examine ourselves every month, every year, and especially at a time like this. We have entered the Triodion. We must examine ourselves, as though undergoing a medical examination, even an X-ray. We must look within and ask whether we truly believe. “Test yourselves.”

Test yourselves to see whether you are in the faith; examine yourselves. Time is very short. The hall is small, and seeing it so crowded moves me. I cannot cover the whole subject tonight, but I can say a few words about it. I shall try to examine how much faith dwells in our hearts. Faith, what is faith?

There are visible and invisible things in the world. The visible are what we can see. But invisible things also exist. And if you ask me which are more numerous, the visible or the invisible, I will tell you that the invisible are infinitely more numerous.

Do we not confess belief in God the Father, Maker of all things visible and invisible? Visible things and invisible things. Let us begin with the physical world.

There is electric current in a wire. Who sees it? Can anyone see it there? You cannot. The electricity in the wire is invisible.

But if you dare go near the wire, it will jolt you and burn you to a cinder. Now think of a metal rod. It has magnetism, though you cannot see it. Bring a needle or a pin close to it, and you will see the rod draw it in. It will hang there, and you will marvel.

You cannot see electricity in a wire, or magnetism in a metal rod. Yet we can feel their effects. Just as there are invisible things in the natural world, there are invisible things in the spiritual world.

Think of our life with one another. Love is invisible. Who has ever seen love itself? Like electricity and magnetism, it cannot be seen directly. Yet we can see it in concrete ways.

Love becomes visible in the faces of those who have it. This deep, tender feeling, the noblest of feelings, untouched by sin, was given by God to bind families, societies, and nations together. Take love away, and there is no family, no society, nothing to hold people together. Love shows itself in a person's face. It cannot be hidden. How does it show itself? In countless ways. You can tell when someone loves.

Joy, who has ever seen joy? And yet, when joy is present, you can tell at once: a joyful person’s face shines like the sun. As the psalmist says, “When the heart rejoices, the face flourishes; but when the heart is sorrowful, it grows downcast.” Just as joy shows on the face of someone who rejoices, and just as love does, so too does faith.

Faith, too, becomes visible. It cannot stay hidden in the depths of the human heart. If you believe, your nous, your spiritual mind, will turn first of all to God. You will dwell on the things of our faith.

“May my meditation be pleasing to Him; I will rejoice in the Lord.” My mind rejoices, he says, when I think of You, O God.

Just as a mother delights in thinking of her child, so the human mind delights when its thoughts turn to God. If you believe, your tongue will not be silent. It will praise God and speak of Him. “I believed, and therefore I spoke.” If you believe, your nous, your spiritual mind, turns to God, and your tongue gives voice to that faith.

Your tongue will speak and sing. If you believe, you will open your hand to share God's mercy. Your feet will carry you to the temple of God, and you will say, “How beloved are Your dwelling places, O Lord of hosts!” Your heart will beat when you hear the name of our Christ. Your will, too, will stir. It will not lie idle, but will do its duty and its work.

Faith takes hold of the whole person. Faith moves the whole person. It does not leave a person inactive, spiritually sluggish, or idle.

We have spoken of these things in general terms. Let us now look at them in daily life. Keeping in mind what real faith looks like, faith that takes hold of the whole person, let us see whether it exists among us.

Let us begin with the easiest thing and then move to the harder ones. My dear friends, what is the easiest thing our faith asks of us? Of the 168 hours in a week, the Orthodox faith asks us to devote one hour to God.

It is Sunday, and here in our homeland the church bells are ringing. What should we do? The least we can do, when we hear them, is go to the house of God. Every Orthodox Christian should go, as people did in earlier times, even during the years of captivity and Ottoman rule, when there were no bells to call them and all the Orthodox were inside the Church.

And yet today, of every hundred Orthodox Christians, only two attend church. That is a fact. Only two. Why do the other ninety-eight fail to do this, the easiest of all their duties?

There are many excuses, many answers. But to my mind there is one true answer: fervent faith is missing. Faith has grown lifeless. If we Greeks believed, if we believed that in the Church we hear the word of God, that the Mystery of mysteries is celebrated there, and that God pours out His gifts on those who attend, we surely would not show such indifference.

Let me give you an example. Suppose the king announced that every Sunday, at exactly seven or eight o'clock, the palace doors would open. Those who arrived at seven, entered the palace, and sat in its hall for one hour would each receive a gold coin from the king.

If they stayed two hours, they would receive five gold coins. If they stayed three hours, ten. Can you imagine what would happen on the Sunday the palace doors opened to the people of the kingdom?

There would be an unimaginable crowd. Yet here it is the doors of God's palace that open. They open and invite us into the presence of the King of all. The doors open and call us to come to His temple.

From the beginning of the Divine Liturgy to its end, the Church is, as it were, handing out gold coins, and gifts worth more than gold: the priest's prayer, the preaching of God's word, the Gospel, the Apostle reading, and those sweetest hymns, which you will find in no other Church.

All these things are gold, and the Christians inside the church gather that gold for free.

The Ascension, the Theotokos, the Second Coming, the Annunciation, I hope that you are among that two percent. And who makes up that two percent? The church attendants, the chanters, the churchwardens, the deacons, the priests, the bishops, the Metropolitans, and the Christians who come to church. But do they truly worship? Do they firmly believe what they hear and see inside the temple?

If they truly believed, the way all these people conduct themselves would show it. Take the church caretaker first. He too serves God in the church. If he believed, he would behave differently in the house of God.

He would walk on tiptoe, as devout church attendants once did. A village would choose its most devout man for the task, and he would consider it a great honor to serve in the Church.

He would walk carefully through the Church and give thanks to God. Read Papadiamantis, and you will find a deeply devout church attendant who served in the temple for many years. He regarded his service as so great an honor that he thought of himself as a Patriarch.

So the church attendant would show deep reverence inside the church. He would not stumble about as though he were at home or push people aside.

And the chanter: if he believed what he sang, if those hymns stirred his soul and heart, you would see him at the chanter’s stand seeking to express his faith with his voice, rather than trying to produce loud, showy sounds and endless cries.

He would chant with tears, as chanters did in earlier days. When they read the hymns of the Triodion, especially those for the Last Judgment, tears would overcome them and they would have to stop.

They could not go on because they believed these things. They were not serenaders fresh from the theater. This concerns those who sing European music, and those who chant Byzantine music as well.

Today it is rare, very rare, to find a chanter who believes what he sings. As a preacher, I visit churches throughout Athens, and I have noticed this: up to the Great Doxology, the music is Byzantine; afterward, the European choir begins.

What happens? The Byzantine chanters finish their part and go into the sanctuary. They take off their cassocks, put on their jackets, and leave through the sanctuary doors. Their task is finished. Finished.

They say, “That’s it; we’re done now.” It is a job, just a job, so they leave. They think they have nothing more to do. They do not remain in church at all.

A reverent church attendant is rare. A reverent chanter is rare. Rarer still is a reverent church warden, serving at the candle desk with devotion and love.

And then you see the church warden carrying the collection plate at the most solemn moment of the Divine Liturgy, when, if we truly believe, even the stars of heaven tremble. He walks among the congregation, and you hear coins falling onto the plate like Judas’s thirty pieces of silver.

Then he goes back to the candle desk. He will not wait until the Divine Liturgy is over. As its sacred drama draws toward its close, he pays no attention: he counts the coins, and their clatter echoes through the whole church. Rare indeed is a church warden who believes in God and treats his service in the church as a sacred ministry. But there is something rarer still. May the priests listening here forgive me: a reverent priest. Where is such a priest?

It is easier to find diamonds on the earth than to find a reverent priest today. Why there are no reverent priests now is another matter. A reverent priest, a reverent priest, do you know what it means for your tongue to be the tongue of Christ?

Do you know what it means to hold in your hands the sacred vessels containing the Blood and Body of Christ, if we truly believe this? Do you know what it means to lift up prayers and supplications for the whole world? The priest is an angel of the Lord Almighty.

Yes, there stands the priest at the Holy Table, beside God’s altar, as God’s representative on earth.

There were priests who served with reverence in the past. If I had the authority, but I have none; I am a hieromonk, and a hieromonk I shall die, I would close the priestly schools and everything else. I would look instead for a shepherd, pure of heart, who passes a little chapel every morning, kneels, and says his little prayer. I would sooner have him serve in the church than someone with priestly studies and a theological education, who has perhaps gone abroad and learned languages.

You see such a man standing before the altar, and from what the papers and books say, I wonder whether he believes anything at all. People’s faith has been shaken, terribly shaken.

In earlier days the priest was an example of reverence. He would serve the Divine Liturgy with tears falling from his eyes. I myself saw a priest so deeply moved as he approached the holy Mystery that, without any display or theatrical gesture, for there are those who put on a show, his tears fell into the chalice. How could his tears fail to mingle with the Blood of Christ?

Yes, what katanyxis, what compunction, what faith and worship there once was among reverent priests! Today it is rare to find a priest who believes firmly and serves the Divine Liturgy in fear and trembling before God.

A Christian, too, should come to church in fear and trembling. But look at Christians today. They smoke until whatever hour they please, then come to church when it suits them. They do not stand there in fear and trembling or stay for the whole Divine Liturgy; they hurry to leave.

When you see these things today, you see the signs and ask whether faith still lives in our hearts. If the church attendant did his duty properly, if the chanter sang with compunction, if the priest stood with deep reverence before the altar, and if we worshipped in church as we should, then even a Turk entering would say, “These people truly worship God here.”

“They truly worship God here.”

But our religion, our faith, dear friends, must not be confined to the four walls of the church. No, my brothers and sisters, our faith has a wider mission. We must not be Christians inside the church and be opposed to Christ outside it. No.

Our faith must reach beyond the church walls. It must show itself in every part of our personal, family, and social lives. Let me explain.

We say it, we say it, we preach it, all of us:

Holy Matrimony is a Mystery. Yes, a Mystery. It is more than the union of bodies; the Church tells us it is a Mystery. Holy Matrimony is one of the seven Mysteries. And according to the words of Christ, the Church teaches that the bond of marriage cannot be broken.

Only on grounds of sexual immorality or adultery can a marriage be dissolved. We say that only the gravedigger’s shovel can part husband and wife. We say, ‘What God has joined together, let no one separate.’ This is what the Orthodox Church teaches and preaches. Do we believe it? I doubt it. And I doubt it deeply. Let me show you just one aspect of marriage, and you will see how faith is lacking.

We say that Holy Matrimony is a Mystery. Marriage should shine like a star high above us. At the wedding, our hearts should be stirred, and we should all pray for heaven to bless the couple. Yet this Mystery has been brought so low that marriage has become a business deal.

In our day, marriage has been reduced to a business deal.

A transaction. I am troubled now, deeply troubled. Until this moment my words have flowed smoothly, but what I must say next will make that difficult.

Forgive me, brothers and sisters, for speaking out of indignation. This Mystery supports our Orthodox faith, the family, and the future of our nation, yet Holy Matrimony has been reduced to a commercial transaction.

It has become a kind of livestock market. I remember when I was a preacher in Grevena, there was a livestock fair nearby. All kinds of four-legged beasts of burden were brought together there, each with a price set upon it.

That little donkey, someone would say, is worth five hundred drachmas. Another is worth a thousand, another fifteen hundred. The horse costs more, the ox more still. Just as animals have their prices at a livestock market, so today we have a livestock market of our own. Only now, the one put up for sale is the bridegroom.

They look this bridegroom over from head to toe. ‘Well, he is worth a hundred gold pounds,’ they say. That is their valuation. Another bridegroom has a decent little position, so they say, ‘Let’s give him two hundred. He’s a finer little donkey.’

Another has a golden bridle, if you take my meaning. He is worth more: ‘Let’s give a thousand gold pounds for him.’ Another is a department head or a director in a ministry. You can imagine how much higher his price goes.

Another is a doctor, a physician with a degree; another is a professor. The higher their rank and social standing, the higher their price. And so the young men of Greece, the sons of Greece, are put up for auction to the highest bidder.

And the bridegroom goes to whoever can offer the most gold coins. Such an auction, degrading to both man and woman, is taking place in our nation.

If we truly believed that Holy Matrimony is a Mystery, the word ‘dowry’ should have vanished from the Greek dictionary and from our lives. What do I hear? Vanished?

‘Don’t you see? Don’t you hear? They are discussing dowries right now in the Greek Parliament.’ Discussing dowries? Yes, sadly. Bad advisers to the royal family, a family deserving of great respect and esteem, bad advisers at the palace, I say, are doing terrible harm to the monarchy.

These gentlemen have discredited him with their dowry savings books. They hand out these books and, in doing so, strengthen the dowry system. They say the books will give Greek women a small sum when they turn twenty.

They receive a savings passbook for a thousand drachmas, gold drachmas, about three gold sovereigns. Is our country really so poor that a poor Greek, a farmer, a shepherd, a laborer, should accept this with joy and delight? Is he so poor that he must stoop to accept a passbook for a thousand drachmas? Indeed, they even hold a ceremony, invite the bishop and the prefect, and distribute these passbooks to thousands of mothers in a humiliating way. Very well, gentlemen, but you must be consistent, consistent, consistent. You must be consistent. Since you decided to offer some comfort to the poor girls of our people, since you said that every girl should receive a passbook for a thousand drachmas, then all the girls born in Greece must be treated equally.

Your scales must be fair. You must weigh everyone fairly.

And yet your scales are not fair. You give a poor girl a savings book worth a thousand drachmas and consider it a great gift. But when another Greek woman, born and baptized here, registered in her municipality and living among us, is about to marry, the state budget must be shaken to produce, if you please, 33,000 pounds. As I said, these are bad advisers to the monarchy, which deserves far greater respect. I speak from my position as a priest, and I want no part in political disputes or other judgments.

If there were sound judgment, the dowry would be abolished first of all. Then, when some suitor from abroad comes, a Spaniard, a Frenchman, a Belgian, whoever he may be, and asks to marry a Greek princess, he should be told: Greece is poor. The princess herself travels around handing out savings books, and Greece gives its poor girls a dowry of one thousand drachmas each.

Well, we have just such a savings book to offer His Highness. In my heart, where I weigh these things, the shepherd girl who lives high in the Pindus mountains stands above a princess. She is the pure shepherd girl whose flute we hear each morning on the radio. She carried ammunition on her back up into the mountains, helping to write one of the greatest pages in our nation’s history. She believes in God, and she has a heart of gold.

For me, at least, as one who believes in the Gospel, it is unacceptable that another woman should receive a dowry of 33,000 pounds simply because she was born in a palace. No. Let there be justice. The shepherd girl, the princess, and every other woman must have equal worth in our nation.

One woman should not receive an enormous dowry while the others receive nothing. That is not justice. And that is why I said that bad advisers, bad advisers, urged the palace to hand out dowry passbooks, bringing the institution into disrepute. Now bad advisers are again urging the palace to give such vast sums. This is disastrous. It tarnishes the name of the monarchy and the institutions on which our nation rests.

No, my brothers and sisters. Sadly, after all that has happened in Greece, it will take a great struggle to do away with the dowry and free Greek women from this terrible bondage.

We say that Holy Matrimony is a Mystery, yet we have turned it into a business. Where is our faith? We say that faith should be the foundation of our schools and our children's education, for “the fear of the Lord is the beginning of wisdom.” And yet, look at our school curricula. Religious instruction is supposedly given pride of place, but in reality it comes last.

Religious instruction is treated as the last subject. Hours and hours are given to Greek, algebra, and geometry, so that children leave school, secondary school, even university, without knowing the ABCs of our faith. Lately, there has been an effort to cut religious instruction still further. In the upper grades of secondary school, it may not be taught at all. Only the subjects that build what is called technological civilization will be taught. And there are schools, including technical schools, where the children of Greece, in the morning when the bells are ringing...

The Annunciation, the Annunciation, the Annunciation, that, supposedly, is what is taught in the religion lesson. And we also say to every young man who puts on a uniform, ‘Fight for faith and country.’ Yet we enter the barracks and find officers, soldiers, and noncommissioned officers showing no respect for the faith of our fathers. We hear dreadful blasphemies.

If there were real faith, not one word of blasphemy would be tolerated in a Greek barracks.

Sadly, we have no example of an officer being publicly dismissed for blaspheming against God. Blasphemy is treated as a small offense, hardly an offense at all. And then we have the audacity to say, ‘Fight for faith and country.’

Yet the sacred things of that faith are insulted every day in Greek barracks.

And so, my dear friends, if we examine our lives, we will see that living faith is absent. Let me give you one more sign that faith is absent from our public life. We say that the priest represents God.

The priest is the one who baptized us. The priest is the one who crowns a couple in Holy Matrimony. And at the end, standing over our grave, the priest will cast a little earth upon us and say, ‘You are earth, and to earth you shall return.’ He is a sacred person.

What honor do we show the priest? What honor do those in authority, and those under their authority, show him? My dear friends, do not think I say this because I myself am a priest.

No. I would gladly have you disregard me personally, if only you would honor all the other Greek clergy. I am speaking beyond my own case.

As things have become, whatever scandals there may be in the Church, the priest is now the most despised person in our country. You, as a layperson, board a tram or a plane and go about your business with dignity. No one dares to mock or ridicule you.

But as soon as a cleric boards a tram or a plane, as soon as he sets out on a journey, the smirks begin. He hears every sort of clever insult around him. It takes great courage to bear it.

And if he goes to a government ministry, you will see department heads and directors spring to their feet for an aristocratic lady or any woman of influence. They greet her at once. Yet they deliberately leave the priest standing before them for a whole hour.

I know of priests who have traveled even to Bulgaria and Serbia, and also to France and Italy. When priests appeared there, people stood up and offered them a seat.

But here, a director, a minister, or anyone else who holds high office will leave a priest standing before him.

And he is not even offered a chair. Everywhere, the priest is treated with contempt. He is treated with contempt in a land where he ought to be honored. The cassock helped build this kingdom; those who wore it labored and struggled, and they are the ones who preserve the nation. Yet in Greece, the cassock is despised. And then we expect young people to come forward and serve God as priests. With such contempt for the cassock, with all the remarks, insinuations, idle talk, and obscene gestures made whenever a cassock appears, I can see that in ten or twenty years we will be searching with a lantern for a priest and will not find one. A young man is not a fool. Why would he become a priest only for you or someone else to spit on him? So the priest is treated with contempt. Where? In our own land. And one thinks of how, some three hundred years before Christianity appeared, there was a young man from Macedonia...

Alexander the Great, that glorious son of Macedonia, went to Jerusalem. As he approached the city, the high priest and the other priests came out to meet him.

Alexander was a pagan, while they believed in the true God. This king, who had never bowed his head before anyone, saw the high priest in his vestments. History tells us that Alexander, king of the Macedonians, bowed low before him and kissed him.

His attendants were astonished. “You have never bowed before anyone to kiss his hand. Why did you kneel and kiss the hand of the high priest of the Jews?” Alexander answered, “It is not this man I honor, but the One whose name he bears.”

Alexander the Great showed such respect, though he did not believe in the true God. Yet we Greeks today despise the priest of the Most High, and then say that we believe in God. But, my brothers and sisters, many have dealt with these matters.

Let us leave the palaces, the barracks, the churches, the church attendants and the parish officials. Let us leave everyone else and turn to ourselves. For this is precisely what the Apostle Paul commands us to do: “Examine yourselves.”

So I would like to ask, my dear friends: the Spirit of God puts a question to each one of us personally.

Do you believe? Do you believe? Three questions, and I will finish. Do you believe that the time of prayer is the most beautiful time in a person’s life? Do you believe that this hour matters in your life, that your prayer rises on the wings of angels and archangels?

Your prayer rises past the stars and reaches heaven, and you hear messages from above. Do you believe this? Do you believe prayer has such power? Then I ask you: why do you not pray? Why do you not pray? Do you believe that, of all the books in the world, Holy Scripture is the most beautiful, and that within it lies the way to happiness, joy and blessedness? Do you believe there is no other book in the world like Holy Scripture? If you believe it, why do you not read it?

Why don’t you read it? Why do days, weeks, months, and years go by without your opening the Scriptures to study Holy Scripture for even fifteen minutes? I ask you: do you believe that there on the Holy Altar, in the chalice, are Christ’s spotless Body and His life-giving Blood?

Do you believe this? Do you believe His words: “Whoever eats My flesh and drinks My blood has eternal life”?

That is eternal life. Do you believe these things? Then why do you not receive Holy Communion? Why has it been years since you approached the holy altar to receive Holy Communion? Why do you stay away from Holy Communion? Do you believe that sin is the most tragic event in human history? Do you believe that sin destroys a person? Then why do you go on living in sin? Do you believe there is one, and only one, remedy for sin?

Holy Confession is an antidote to sin. Why do you not confess? Why do you not go to your spiritual father?

And now we come to the hardest question of all. Do you believe that Christ is dearer to you than the mother who gave you birth, dearer than your father, your children, your homeland, or anything else?

Do you believe that Christ is the Alpha and the Omega? That He is the axis around which the stars, the galaxies and everything else revolve? Do you believe that Christ is the beautiful Bridegroom of the Church, the beloved above all beloved, the sweetest name in the world? Do you believe that He is our true God? Then why, my dear friend, are you not moved when you hear His name? Are you a Christian? Do you believe in God? Oh, my brothers and sisters, our faith has grown weak. We are like trees uprooted by the wind, like birds driven before it, like fish pulled from the sea and left gasping on the sand. Our faith has withered within us.

In these times, a true believer is rare indeed. O Christ, in these times of Satan, when people neither love nor believe, when they believe in nothing, help us: the small and humble people of this earth, men and women of Your little flock.

O our Christ, help us not to lose our faith in these times. It is the faith of generation after generation, a faith that has worked miracles, the world’s only hope. We must strengthen this faith and help it grow.

As John Chrysostom says, our faith is like a young tree. If you have a young tree in your garden, you water it and prune it. Let us strengthen our faith. How is it strengthened? Through the preaching of God’s word, for “faith comes by hearing.”

Our faith is watered by the tears of metanoia, of repentance. It blossoms through the blood of the martyrs. It flourishes wherever there is love, hope, self-denial and mercy. Our faith reaches up to heaven.

Our faith works miracles. Our faith is everything. Oh, my brothers and sisters, tonight I ask you to weep and mourn, for our country is filled with politicians who deny the Orthodox faith. It is filled with people who have deserted their sacred duty.

Oh, my brothers and sisters, let us weep and mourn over the scandals that have wounded our sacred faith. Let us weep, for every day thousands of Greeks leave the fold of Orthodoxy. Let us kneel before our Christ and say, “Increase our faith, O Lord. Grant us the fullness of faith,” so that, walking by that faith, we may reach the day of eternal life.

And there, among the holy angels and archangels, let us give glory: “Glory to the Father, and to the Son, and to the Holy Spirit, now and ever and unto ages of ages. Amen.”

Σεβασμιότατοι αδελφοί και πατέρες, προσφιλείς ακροαταί, άνδρες και γυναίκες, ζούμε εις ημέρας χαλεπάς.

Το είπαμε, το γράψαμε, έχουμε εκδώσει και βιβλίο που έχει εξαντληθεί με τον τίτλο «Τα σημεία των καιρών».

Όποιος ρίπτει μια ματιά στην κοινωνία μας, όποιος παρακολουθεί τα προβλήματα που παρουσιάζει ο κόσμος, αυτός δεν δυσκολεύεται να αντιληφθεί ότι έχουμε εισέλθει σε μία από τις κρισιμότερες περιόδους της ανθρωπίνης ιστορίας.

Ζούμεν εις κρίσιμον περίοδον, κρισιμοτάτην. Στα αυτιά μας, όσοι έχουν αυτιά, ακούονται σάλπιγγες αποκαλύψεως. Στας ημέρας μας κάτι μεγάλο θα γίνει. Στας ημέρας μας ένας κόσμος πεθαίνει και ένας νέος κόσμος γεννιέται. Στας ημέρας μας ο τοκετός επίκειται, γέννα πλησιάζει.

Και όταν πλησιάζει γέννα, η γυναίκα πόνον έχει και η ανθρωπότης πόνο έχει. Αλλά όταν γεννηθεί άνθρωπος, χαρά γίνεται ότι εγεννήθη άνθρωπος εις τον κόσμο. Και μέσα από την φοβεράν αυτή σύγκρουση των δύο ημισφαιρίων, από τη σύγκρουση των ρευμάτων αυτών των παγκοσμίων, κάποια νέα κατάσταση θα προέλθει, κάποιο μεγάλο γεγονός θα συντελεστεί και όλοι μας πρέπει να είμεθα έτοιμοι. Βλέπετε, αγρυπνείτε και προσεύχεσθε.

Είναι εντολή του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού για να είμαθα έτοιμοι να αντιμετωπίσουμε γεγονότα τα οποία οπωσδήποτε θα συμβούν επάνω στον φλοιό της γης.

Ποια τα σημεία; Όπως την άνοιξη η συκή που είναι κατάγυμνος αρχίζει να σκάει το φλούδι της και λέμε ότι άνοιξη είναι, όπως η αμυγδαλιά γεμίζει από άνθη και είναι κατάλευκος και όλοι μας χαιρετίζουμε την άνοιξη, όπως όταν ακούσαμε το κελάηδημα των χελιδονιών λέμε ότι πλησιάζει άνοιξη, έτσι τα χελιδόνια πετάνε, σκάνε οι ανθοί και κάτι σημεία μας προειδοποιούνε ότι πλησιάζει η μεγάλη ημέρα της Αποκαλύψεως.

Σημεία, ποια είναι τα σημεία; Άλλα μεν σημεία είναι ευχάριστα. Άλλα σημεία είναι δυσάρεστα. Και τα περισσότερα είναι δυσάρεστα. Ποια σημεία; Είναι σημεία εις τον φυσικό κόσμο. Είναι σεισμοί που έσεισαν, αλλά θα σείσουν ακόμη σφοδρότερον την γη.

Είναι θύελλες και τυφώνες που σαρώνουν πλοία και υπερωκεάνια. Και σπάνε φράγματα.

πράγματα και πνίγουν χιλιάδες ανθρώπων. Τοιουτοτρόπως ώστε να λένε για την τελευταία θύελλα, τον τυφώνα που εσάρωσε το Αμβούργον, ότι είχε αυτήν την δύναμη και ένταση ώστε χίλιες βόμβες υδρογόνου είναι σαν ένα φτέρνισμα μέσα στην θύελλα του τυφώνα αυτού. Σεισμοί λοιπόν και θύελλα και τυφώνες. Ακόμη δε και τα ηφαίστεια τα οποία έχουν σβήσει.

Και τα ηφαίστεια; Υπάρχουν πολλά εδώ στην πατρίδα, εσβεσμένα ηφαίστεια προ χιλιάδων ετών,

ιδίως εις τας νήσους, και αυτά ακόμα τα ηφαίστεια, όταν πλησιάζουν φρικτές ημέρες Αποκαλύψεως, θα ανοίξουν για να ξεράσουν μέσα φωτιά και λάβα, και επιδημίες ακόμα φρικτές, ασθένειες πρωτοφανείς θα θερίσουν την ανθρωπότητα και εμφύλιοι σπαραγμοί κατά έθνη και αναταραχή πνευμάτων μεγάλη.

Αλλά, εάν με ρωτήσετε εμένα ποια είναι του 20ού αιώνος, από το 1900 μέχρι τώρα, γιατί ζούμε στον 20ό αιώνα, εάν με ρωτήσετε εμένα ποια είναι τα σπουδαιότερα σημεία τα οποία έπρεπε να προσέξουμε και τα οποία δυστυχώς δεν προσέξαμε, εγώ θα σας πω ότι τα σημεία αυτά είναι δύο.

Ή μάλλον τρία. Το ένα, ποιο είναι το ένα; Δεν το εννοήσαμε εμείς. Είμαστε τυφλοί και ο τυφλός δεν προσέχει, είμαστε κουφοί και ο κουφός δεν ακούει, είμαστε ψυχροί και αδιάφοροι και δεν έχουμε καρδιά για να αισθανθούμε το χτύπο που δημιουργούν τα γεγονότα αυτά. Το ένα σημείο κατ’ εμέ είναι ότι πάρτε ένα χάρτη, πηγαίνετε στο σπίτι σας.

Ρίξατε ένα χάρτη και περάσετε πέρα από το Αιγαίο και προχωρήστε και θα δείτε τη Μικρά Ασία.

Η Μικρά Ασία ήτανε η κούνια του Χριστιανισμού. Η Μικρά Ασία ήτανε το κέντρο χριστιανικής ζωής Ορθοδόξου. Εκεί έζησαν διδάσκαλοι και πατέρες μεγάλοι της Εκκλησίας. Εκεί μαρτύρια, εκεί μοναστήρια διάσημα.

Εκεί εκκλησία περίλαμπρη, εκεί σαράντα Μητροπόλεις, μεγάλες Μητροπόλεις, εκεί κατοικούσαν τρία εκατομμύρια Ορθόδοξοι Χριστιανοί. Τώρα πού είναι τα μοναστήρια του Πόντου, πού είναι οι εκκλησίες της Σμύρνης; Σαν αύριο είναι της Αγίας Φωτεινής.

Σαν τέτοια μέρα αύριο κτυπούσαν χαρμόσυνα όλες οι εκκλησίες στη Σμύρνη και όλοι έτρεχαν στη Μεγάλη Εκκλησία της Αγίας Φωτεινής. Πού είναι η Εκκλησία της Αγίας Φωτεινής, πού είναι οι εκκλησίες όλες; 7.000 to 8.000 εκκλησίες είχε η Μικρά Ασία.

Πού είναι οι επισκοπές και οι μητροπόλεις της, πού είναι οι 3.000.000 χριστιανοί; Ούτε ένας, ούτε σπόρος δεν έμεινε. Και οι Τούρκοι, οι φίλοι μας οι Τούρκοι, οποία ειρωνεία, οι Τουρκαλάδες δεν επιτρέπουν ούτε στην Άγκυρα ακόμα, που είναι το προσωπικό της Πρεσβείας μας, που είναι 200 περίπου Έλληνες, δεν επιτρέπουν ούτε σε αυτούς να χτίσουν μέσα στην Πρεσβεία ένα μικρό εκκλησάκι για να λειτουργούνται και αναγκάζονται τα Χριστούγεννα και το Πάσχα να καλέσουν από το Πατριαρχείο ιερέα και κάποια αίθουσα της Πρεσβείας μας στην Άγκυρα και μόλις και μετά βίας μεταβάλλεται εις Εκκλησία.

Έσβησαν, έσβησαν οι εφτάφωτοι λυχνίαι της Αποκαλύψεως, έπεσαν τα εφτά άστρα της Αποκαλύψεως και αυτό το ξερίζωμα του Χριστιανισμού από τη Μικρά Ασία είναι ένα από τα σοβαρότερα σημεία του 20ού αιώνος διά το οποίον σημείον έχουν ευθύνη όλες οι δυνάμεις του κόσμου και διά το αίμα το οποίον εχύθη και κοκκίνισαν οι θάλασσες από το αίμα των μαρτύρων, το σημείο αυτό είναι από τα σοβαρότερα σημεία.

Το δε άλλο σημείο είναι, αγαπητοί, το Ισραήλ που είχε πάνω του την κατάρα της Μεγάλης Παρασκευής, το αίμα αυτού εφ’ ημάς και επί τα τέκνα ημών, το Ισραήλ που ήταν διασκορπισμένο στα τέσσερα σημεία του ορίζοντος, Το Ισραήλ που δεν κατόρθωσε να δημιουργήσει μόνιμη εγκατάσταση, το Ισραήλ έφτιασε βασίλειο, στα χρόνια μας έφτιασε βασίλειο και πατεί τα Ιεροσόλυμα.

Τα μισά Ιεροσόλυμα είναι κάτω από την κατοχή του Ισραήλ και το Ισραήλ αυτό, το ότι επί των ημερών μας το Ισραήλ απέκτησε, έγινε κράτος και κράτος ισχυρόν και επιστημονικόν κράτος. Αυτό και αυτό κατ’ εμέ είναι ένα σημείο προφητευμένο εν ταις Γραφαίς.

Δύο λοιπόν σημεία: από ένα μέρος το ξερίζωμα τριών εκατομμυρίων Ελλήνων, Χριστιανών Ελλήνων, το σβήσιμο της εφταφώτου λυχνίας της Αποκαλύψεως και η εγκαθίδρυση σε Ιερουσαλήμ κράτους, εβραϊκού κράτους.

Παρ' όλη τη συμπάθεια την οποία τρέφουμε προς τους Ισραηλίτες, διότι εκ Ισραήλ ήταν και η Παναγία Θεοτόκος, εκ Ισραήλ κατά σάρκα ήταν και ο Κύριος Ιησούς Χριστός και οι Απόστολοι. Αλλά το Ισραήλ ακόμα παραμένει άπιστο, παραμένει μακράν του Χριστού.

Και το ότι κατόρθωσε να φτιάσει βασίλειο, αυτά τα δύο, λέω, γεγονότα είναι σημαντικότατα του 20ού αιώνος. Αλλά πέρα, αδελφοί μου, δεν σας είπα τίποτα. Πέρα από τους σεισμούς, πέρα από τις θύελλες και τους τυφώνες, πέρα από τα ηφαίστεια τα οποία θα ανοίξουν και θα ξεράσουν λάβα και φωτιά, πέρα από το ξερίζωμα του χριστιανισμού της Μικράς Ασίας, πέρα από το σβήσιμο της εφταφώτου λυχνίας της Αποκαλύψεως, πέρα ακόμα από την εγκατάσταση του Ισραήλ εν Ιερουσαλήμ, υπάρχει κάτι σοβαρότερο, και γι' αυτό το τελευταίο θα προσπαθήσω να επιστήσω την προσοχή σας.

Και θα είμαι ευτυχής απόψε, εάν κατορθώσω μέσα στην ψυχή σας να δημιουργήσω έναν εσωτερικό σεισμό, πνευματικό σεισμό, εις τρόπον ώστε όταν μεταβείτε στα σπίτια σας, να προσευχηθείτε μετά δακρύων, ώστε να βελτιωθεί η ημετέρα κατάσταση.

Ποιο το σημείο; Ο ήλιος εσκοτίνιασε. Δεν είναι, αγαπητοί μου, δεν είναι τον φυσικό ήλιο. Διότι κατά τας Γραφάς θα έρθει η μέρα κατά την οποία θα ξυπνήσουμε και θα δούμε τον ήλιο σκοτεινόν, κατασκοτεινόν.

Δεν είναι λοιπόν περί ελαττώσεως ή μερικής ή ολικής εκλείψεως του ηλίου, αλλά μιλώ περί ενός άλλου ηλίου, ο οποίος πρέπει να είναι πάντοτε φεγγοβόλος, πάντοτε να αστράπτει, πάντοτε να φωτίζει και να θερμαίνει.

Και ο ήλιος αυτός είναι ο άδυτος ήλιος, το ανέσπερον φως, ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός.

Βεβαίως ο Χριστός ουδέποτε σβήνει, αλλά όταν λέγω ότι ο ήλιος εσκοτίνιασε, εννοώ ότι όπως μπροστά στον ήλιο μπαίνουν σκοτεινά σύννεφα και τα σκοτεινά σύννεφα που επιμένουν δεν αφήνουν τις ακτίνες του ηλίου να φτάσουν κάτω στη γη και να είναι φωτόλουστος, φωτόλουστος η γη, και όπως λυπούμεθα όταν ο ήλιος είναι σκοτεινιά, η σκοτεινή ημέρα, και χαιρόμεθα αντιθέτως όταν βλέπουμε τον ήλιο να λάμπει επάνω στον ουρανό, ούτω πως, αδελφοί μου, και εμείς ζούμεν, ζώμεν υπό ζοφώδη ουρανό, κατά τον οποίον ο ήλιος της Ορθοδοξίας έχει σκοτεινιάσει από μαύρα και απαίσια σύννεφα που καλύπτουν τον ήλιον, τον Χριστόν.

Εσκοτίνιασε ο ήλιος, δηλαδή εκλονίστη η πίστις η Ορθόδοξος.

Η πίστις, η πίστις όχι η ψευδής, η πίστις η αληθινή, η πίστις εκείνη η οποία πιστεύει ακραδάντως, όχι 70%, διότι τότε είναι ολιγοπιστία, όχι 80%, η πίστις η οποία πιστεύει 100%, τολμώ να είπω 101%, η πίστις αυτή η οποία πιστεύει ακραδάντως εις όσα εκήρυξε ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, παρέδωκαν οι Άγιοι Απόστολοι και οι οικουμενικές και τοπικές σύνοδοι, η πίστις η οποία πιστεύει ακραδάντως εις τα δόγματα της Ορθοδόξου Εκκλησίας.

Η πίστις η οποία πράττει, ζει καθώς πιστεύει, η πίστις η οποία δεν καταβάλλεται από πειρασμούς και κινδύνους, Δεν πτοείται, αλλά μένει ακατάβλητος και φλογερά διαμέσου κινδύνων και περιπετειών. Η πίστης, η ηρωική και θαυματουργός πίστης, η πίστης εκείνη η οποία βουνά ξεριζώνει και άστρα πέφτει και τα χώματα τα μεταβάλλει σε χρυσό και τους ποταμούς διέρχεται.

Η πίστης, η πηγή του ηρωισμού, η πίστης η οποία ανέστησε το μικρό αυτό έθνος και το ανέδειξε βασίλειον εν μέσω του κόσμου, η πίστης των ισχυρότερων ελατηρίων της ανθρωπίνης ζωής του χριστιανισμού, η πίστης της οποίας το εγκώμιον έψαλε ο Απόστολος Παύλος εις το ενδέκατο κεφάλαιο της προς Εβραίους επιστολής, η πίστης αυτή κλονίζεται τις ημέρες σήμερα.

Ναι, αδελφοί, ευρισκόμεθα εις τους χρόνους εκείνους που επροφήτευσε ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός όταν είπε τα βαθυστόχαστα και αιώνια εκείνα λόγια του, όταν είπε: «Πλην ο Υιός του ανθρώπου ελθών θα εύρει την πίστην επί της γης;» Εάν, λέει, υποθέσουμε ότι έρχεται εκ νέου ο Υιός του ανθρώπου, θα εύρει την πίστην επί της γης; Σε αυτούς τους χρόνους που ζούμε μας συμβουλεύει ο Απόστολος Παύλος να κάνουμε εξέταση.

Όπως ακριβώς όταν πέφτει μια επιδημία και υπάρχει κίνδυνος ασθενείας, κάνουμε εξέταση του αίματος και εξετάζουμε τον εαυτό μας, όλοι κάνουμε γενική εξέταση και χαιρόμεθα όταν το αποτέλεσμα της εξετάσεως είναι ευχάριστο.

Όπως ακριβώς προβαίνουμε εις ιατρικήν εξέταση, ας προβούμε εις εξέταση της ψυχής μας, εάν μέσα της υπάρχει το αίμα, το υγιεινό αίμα, εάν μέσα υπάρχουν τα στοιχεία της ορθοδόξου πίστεως. Είναι εντολή του Αποστόλου Παύλου: «Ἑαυτοὺς πειράζετε εἰ ἐστὲ ἐν τῇ πίστει, ἑαυτοὺς δοκιμάζετε».

Ότι οφείλουμε να εξετάζουμε τον εαυτό μας κάθε μήνα, κάθε χρόνο, και μάλιστα σε κάθε περίοδο όπως αυτή που τώρα πλησιάζει. Εμπήκαμε στο Τριώδιο, πρέπει να εξετάσουμε τον εαυτό μας, να κάνουμε τρόπον τινά μια ιατρική εξέταση, μια ακτινολογική εξέταση, να ερευνήσουμε μέσα τον εαυτό μας, εάν πιστεύουμε· ἑαυτοὺς πειράζετε.

Εαυτούς πειράζετε, ει εστέ εν τη πίστει, εαυτούς δοκιμάζετε. Στενά είναι, στενά είναι τα όρια του χρόνου. Περιορισμένη είναι η αίθουσα, συνωστισμός παρουσιάζεται που με συγκινεί και δεν έχω χρόνο για να μπορέσω να εξαντλήσω το θέμα απόψε, αλλά ολίγα τινά πέριξ του θέματος τούτου. Όσον αφορά τον βαθμό της πίστεως ο οποίος κατοικεί εις την καρδίαν ημών, αυτό θα προσπαθήσω να εξετάσω. Πίστις· τι είναι η πίστις;

Υπάρχουν στον κόσμο ορατά και αόρατα πράγματα. Ορατά είναι αυτά που βλέπουμε. Εκτός των ορατών υπάρχουν και τα αόρατα. Και αν με ρωτήσετε ποια είναι τα περισσότερα, τα ορατά ή τα αόρατα; Εγώ θα σας απαντήσω ότι αυτά τα αόρατα είναι απείρως περισσότερα από τα ορατά.

Εμείς δεν πιστεύουμε αν είσαι Πατέρα, είσαι Θεό Ποιητή ουρατώνται και ορατών Ορατά, αόρατα, αόρατα. Να αρχίσουμε από τα φυσικά.

Επάνω σε ένα σύρμα είναι ηλεκτρικό ρεύμα. Ποιος το βλέπει; Το βλέπει κανείς; Δεν το βλέπεις επάνω. Είναι αόρατο. Ο ηλεκτρισμός είναι αόρατος επάνω στο σύρμα.

Εάν όμως τολμήσεις να πλησιάσεις στο σύρμα, σε τίναξε, σε έκανε κάρβουνο. Αυτό τώρα το πράγμα. Επάνω σε μία ράβδο μεταλλική, σε μία ράβδο, είναι μαγνητισμός. Δεν το βλέπεις. Εάν όμως πλησιάσεις κοντά μια βελόνα, μια καρφίτσα, τότε θα δεις ότι η ράβδος αυτή θα τραβήξει κοντά της τη βελόνα ή το καρφί και θα κρεμαστεί και θα απορήσεις.

Στο σύρμα δεν φαίνεται ο ηλεκτρισμός, στη ράβδο τη μεταλλική δεν φαίνεται ο μαγνητισμός. Όπως λοιπόν στον φυσικό κόσμο υπάρχουν αόρατα πράγματα, των οποίων όμως τα αποτελέσματα και οι ενέργειες είναι αισθητές, κατά τον όμοιον τρόπον και εις τον πνευματικόν κόσμο υπάρχουν αόρατα πράγματα.

Εις τον ηθικόν κόσμο. Σας ερωτώ: Η αγάπη είναι αόρατος. Ποιος είδε ποτέ την αγάπη; Είναι αόρατος όπως ο ηλεκτρισμός, όπως ο μαγνητισμός. Αλλά εν τούτοις όμως η αγάπη είναι αφηρημένη, δεν βλέπεται, αλλά συγκεκριμένως βλέπεται.

Η αγάπη είναι ορατή, ζωγραφίζεται στα πρόσωπα που έχουν την αγάπη. Το αίσθημα αυτό το βαθύ, το αίσθημα αυτό το τρυφερό, το αίσθημα το ευγενέστερο των αισθημάτων, το αίσθημα αυτό το αμόλυντο από την αμαρτία, το αίσθημα αυτό που έδωσε ο Θεός για να συμπήξει η οικογένεια, να συμπήξει η κοινωνία και έθνη, διότι αν αφαιρεθεί η αγάπη δεν υπάρχει ούτε οικογένεια ούτε κοινωνία ούτε τίποτα, είναι η παγκόσμια σέρξη των κοινωνιών. Η αγάπη, λέω, αυτή υπάρχουσα εκδηλούται, η αγάπη αυτή ζωγραφίζεται εις τα πρόσωπα, η αγάπη δεν κρύβεται, η αγάπη εκδηλώνεται. Κατά ποίον τρόπον εκδηλώνεται; Κατά μυρίους τρόπους εκδηλώνεται. Εκείνος που αγαπάει φαίνεται, η αγάπη ζωγραφίζεται εις τον κόσμο των ανθρώπων.

Των ανθρώπων που αγαπούν. Η χαρά, ποιος είδε τη χαρά; Και όμως η χαρά, όταν υπάρχει, αντιλαμβάνεσαι αμέσως ότι το πρόσωπο που έχει χαρά ακτινοβολεί ως ο ήλιος. Το λέγει ο ψαλμωδός ότι καρδίας ευφραινομένης το πρόσωπο θάλλει, εν δε λύπαις ούσης σκυθρωπάζει. Όπως λοιπόν η χαρά είναι ζωγραφισμένη στο πρόσωπο του προσώπου που χαίρει και ευφραίνεται, όπως η αγάπη επίσης, ούτω πως και η πίστη.

Φαίνεται και αυτή, δεν μπορεί να μένει κρυμμένη στα βάθη της καρδιάς του ανθρώπου. Πιστεύεις, πιστεύεις, πρώτα πρώτα. Ο νους σου θα σκέπτεται τον Θεό. Ο νους σου θα ασχολείται με τα αντικείμενα της πίστεώς μας.

ἡδυνθείη αὐτῷ ἡ διαλογή μου ἐγὼ δὲ εὐφρανθήσομαι ἐπὶ τῷ κυρίῳ. Το μυαλό μου, λέει, ευφραίνεται όταν, Θεέ, σε σκέπτομαι.

Σκέπτομαι, όπως ευφραίνεται το μυαλό της μάνας να σκέπτεται το παιδί της, έτσι ακριβώς ευφραίνεται και το μυαλό του ανθρώπου όταν οι στοχασμοί του ανθρώπου τρέχουν στον Θεό. Πιστεύεις, η γλώσσα σου δεν θα είναι βουβή, η γλώσσα σου θα υμνήσει τον Θεό, η γλώσσα σου θα ομιλήσει για τον Λεωδέ τον Θεό. Επίστευσα, διό ελάλησα. Πιστεύεις, και ο νους σκέπτεται και η γλώσσα ρητώνει.

Η γλώσσα ρητορεύει και ψάλλει, πιστεύεις και το χέρι σου θα ανοίξεις να σκορπίσεις το έλεος του Θεού, πιστεύεις και τα πόδια σου θα τρέξουν στον Ναό του Θεού και θα είπεις: «ὡς ἀγαπητὰ τὰ σκηνώματά σου κύριε τῶν δυνάμεων», πιστεύεις και η καρδιά σου θα χτυπάει όταν ακούς το όνομα του Χριστού μας, πιστεύεις και η βούλησή σου, η θέλησή σου θα κινηθεί και δεν θα είναι αδρανής, αλλά θα πράξει το καθήκον της και το έργο της.

Η πίστις όλον τον άνθρωπον κατακτά, η πίστις όλον τον άνθρωπον κινεί, η πίστις δεν αφήνει τον άνθρωπον εις κατάστασιν αδρανείας και ραθυμίας και οκνηρίας.

Αλλά αυτά τα οποία είπαμε αφηρημένως πως, ας τα είδωμεν τώρα και εν τη πράξει και έχοντες υπόψη την εικόνα της πίστεως, της πραγματικής πίστεως, η οποία είναι κατάκτησις του ανθρώπου εξ ολοκλήρου, ας είδομεν εάν μεταξύ μας υπάρχει η πίστης.

Ας πάρουμε το ευκολότερο και ας πάμε στα δυσκολότερα. Ποιο, αγαπητοί μου, είναι το ευκολότερο, το ευκολότερο το οποίο ζητεί από εμάς η πίστης; Είναι από τις 168 ώρες που έχει η εβδομάδα, μία ώρα την εβδομάδα η Ορθόδοξος Πίστης ζητεί να την αφιερώσωμε εις τον Θεό.

Είναι Κυριακή και χτυπάνε τα σήμαντρα εδώ στην πατρίδα μας, χτυπάνε οι εκκλησίες. Τι πρέπει να κάνουμε; Αυτά έχουν όλοι οι Έλληνες, πριν λαχίστου. Λοιπόν, μόλις ακούν τα σήμαντρα να χτυπούν, τότε, αγαπητοί μου, πρέπει άπαντες οι Χριστιανοί Ορθόδοξοι να μεταβούν στον οίκον του Θεού, όπως συνέβαινε και άλλοτε, όπως συνέβαινε και στα χρόνια της σκλαβιάς, όπως συνέβαινε και στα χρόνια της Τουρκοκρατίας που χωρίς σήμαντρα, χωρίς καμπάνες ήταν μέσα στην Εκκλησία όλοι οι Ορθόδοξοι.

Είμεθα και όμως από τους 100 χριστιανούς, σήμερα είναι γεγονός, είναι αποδεδειγμένο ότι από τους 100 χριστιανούς Ορθοδόξους μόνο 2 εκκλησιάζονται. Μόνο δύο. Οι άλλοι 98 γιατί δεν εκτελούν το καθήκον του εκκλησιασμού που είναι το ευκολότερο από όλα;

Γιατί δεν το εκτελούν, πολλά είναι προφάσεις, πολλά είναι απαντήσεις. Αλλά μία είναι κατά εμέ η απάντηση η ορθή, ότι δεν υπάρχει πίστης, πίστης φλογερά, έχει νεκρωθεί η πίστης. Αν πίστευαν, αν πίστευαν οι Έλληνες, αν πιστεύαμε ότι μέσα στην Εκκλησία ακούεται ο Λόγος του Θεού, τελείται το μυστήριο των μυστηρίων και ότι ο Θεός σκορπίζει με ίδια γραφά σε αυτόν ο οποίος εκκλησιάζεται, ασφαλώς δεν θα δείχναμε αυτή την αδιαφορία.

Ας αναφέρω ένα παράδειγμα. Υποθέσατε ότι ο βασιλεύς ορίζει ότι την Κυριακή, κάθε Κυριακή στις 8 η ώρα ακριβώς ή στις 7 η ώρα ακριβώς θα ανοίγουν τα ανάκτορα και ότι όσοι βρεθούν πρώτοι ακριβώς στις 7 η ώρα και μείνουν μέσα εις τα ανάκτορα, μπουν μέσα στα ανάκτορα, όσοι από αυτούς καθίσουν μέσα στην αίθουσα των ανακτόρων του για μία ώρα θα λάβει ο καθένας ως φιλοδώρημα του Βασιλέως μία λίρα.

Εάν δε καθίσει δύο ώρες, θα λάβει πέντε λίρες. Εάν καθίσει τρεις ώρες, θα λάβει δέκα λίρες. Μπορείτε να φανταστείτε τι θα γίνει την Κυριακή κατά την οποία θα ανοίξουν οι πόρτες των Ανακτόρων για να δεχθούν τους υπηκόους του ελληνικού βασιλείου;

Συρροή αφάνταστος. Δεν ανοίγουν εδώ οι πόρτες των Ανακτόρων. Ανοίγουν οι πύλες, οι πόρτες, τα Ανάκτορα του Θεού. Τα Ανάκτορα του Θεού ανοίγουν και μας καλούν ως τον Βασιλέα των όλων υποδεξόμενων. Ανοίγουν οι πόρτες και μας καλούν να μεταβούμε εις τον Ναόν.

Και από την ώρα που αρχίζει η Θεία Λειτουργία, μέχρι τέλος της Θείας Λειτουργίας, δεν κάνει τίποτε άλλο η Εκκλησία να μοιράζει χρυσά νομίσματα. Ανώτερα από τα χρυσά νομίσματα, η ευχή του Ιερέως, το κήρυγμα του Θεού Λόγου, το Ευαγγέλιο, ο Απόστολος, τα τροπάρια, τα γλυκύτατα που δεν υπάρχουν σε καμία άλλη Εκκλησία.

Τα λεπισία όλα αυτά είναι χρυσάφι, και αυτό το χρυσάφι το συλλέγουν δωρεάν οι χριστιανοί οι οποίοι βρίσκονται εντός του ναού.

Ανάληψης της Θεοτόκου, Δευτέρα Παρουσία, Ευαγγελισμός, Θέλω να ελπίζω ότι το 2%, μεταξύ των 2% είστε και εσείς. 2% ποιοι είναι; 2% είναι ο νεοκόρος, είναι οι ψάλτες, είναι οι επίτροποι, είναι οι διάκονοι, είναι οι ιερείς, είναι οι επίσκοποι, είναι οι μητροπολίτες, είναι οι χριστιανοί που μεταβαίνουν. Άραγε αυτό το 2% εκκλησιάζεται, πιστεύει ακραδάντως εις όσα ακούει και όσα βλέπει μέσα εις το ναό;

Εάν πίστευαν, θα ήταν ανάλογη και η στάση όλων αυτών των προσώπων. Εν πρώτοις, ο νεοκόρος, που είναι και αυτός υπηρέτης του Θεού μέσα στην εκκλησία, εάν πίστευε, κατά άλλον τρόπο θα συμπεριφερόταν μέσα εις το ναό του Θεού.

Θα πατούσε στα νύχια του, όπως άλλοτε νεοκόροι ευσεβείς, που διαλέγανε το χωριό τον ευλαβέστερο, διαλέγανε, και το θεωρούσε τιμητικό μεγάλο να γίνει κανείς νεοκόρος μέσα στην εκκλησία και να υπηρετεί.

Θα πατούσε στα νύχια του, θα πατούσε μέσα στην εκκλησία και θα ευχαριστούσε το Θεό. Διαβάστε τον Παπαδιαμάντη να δείτε έναν νεοκόρο ευλαβέστατο, ο οποίος υπηρετούσε τόσα και τόσα χρόνια μέσα στο ναό και θεωρούσε τον εαυτό του Πατριάρχη, ότι είχε μεγάλη υπηρεσία.

Ο νεοκόρος λοιπόν θα ήταν ευλαβέστατος μέσα στο ναό και δεν θα παραπατούσε όπως παραπατεί μέσα στο σπίτι του και δεν θα έσπρωχνε τους μεν και τους δε.

Ο ψάλτης, ο ψάλτης, εάν επίστευε αυτά τα οποία ψάλλει, εάν η ψυχή του, η καρδιά του συγκλονίζεται από τα αισθήματα αυτά που δημιουργούν τα ψαλσίματα, ο ψάλτης θα τον βλέπατε επάνω στο στασίδι να μην κοιτάζει να βγάλει φωνές μεγάλες, φωνές μουσικές, φωνές άτακτες, κραυγές απέραντες, αλλά θα προσπαθούσε πώς η γλώσσα του να εκφράσει το αίσθημα της πίστεως.

Θα έψαλε και θα έκλαιε όπως παλαιότεροι ψαλτάδες. Δεν μπορούσαν τώρα το Τριώδιο. Λένε ότι όταν διαβάζαν τα τροπάρια του Τριωδίου και μάλιστα το Τριώδιο της Μελλούσης Κρίσεως, τους έπιαναν τα δάκρυα και σταματούσαν.

Δεν μπορούσαν να προχωρήσουν γιατί τα πιστεύαν αυτά τα πράγματα. Δεν ήτανε κανταδόροι, δεν ερχόταν από τα θέατρα. Δεν ήταν η λεγομένη Ευρωπαϊκή Μουσική. Αλλά τόσο είναι και αυτοί που ψάλλουν την Ευρωπαϊκή Μουσική, αλλά και οι άλλοι οι οποίοι ψάλλουν τη Βυζαντινή Μουσική.

Είναι σπάνιο, σπάνιο πράγμα. Να βρεις σήμερα ψάλτη να πιστεύει σε αυτά που ψάλλει. Ως ιεροκήρυξ περιοδεύω τους ναούς των Αθηνών και παρατήρησα το εξής φαινόμενο: ότι μέχρι τη δοξολογία είναι βυζαντινή μουσική, μετά από τη δοξολογία αρχίζει η ευρωπαϊκή χορωδία.

Τι συμβαίνει; Οι ψάλτες που ψάλλουν βυζαντινά τελειώνουν το ρόλο τους, μπαίνουν μέσα στο ιερό. Βγάζουν το ράσο τους, φορούν το σακάκι τους και φεύγουν από τις πόρτες του ιερού. Δηλαδή τελείωσε η αποστολή των. Τελείωσε.

Του λέει πάει, τελείωσε τώρα. Επάγγελμα. Επάγγελμα, φεύγουμε. Τώρα δεν έχουμε καμιά δουλειά. Δεν μένουν καθόλου μέσα στην εκκλησία.

Σπάνιον πράγμα νεοκόρος ευλαβής. Σπάνιον πράγμα ψάλτης ευλαβής. Ακόμη δε πράγμα σπανιότερον, επίτροπος ευλαβής. που να υπηρετεί κοντά στο παγκάρι με αφοσίωση και με αγάπη.

Και βλέπεις τον επίτροπο μαζί με το δίσκο, στην πιο κρισιμότερη, προς το πιο κρισιμότερο σημείο της λειτουργίας, την ώρα που τρέμουν τα άστρα του ουρανού, αν πιστεύουμε, την ώρα που λύουν τα Σάεκτονσον, τον βλέπεις αυτόν να περιφέρεται μέσα εις το εκκλησίασμα και να ακούγονται πάνω στο δίσκο να πέφτουν τα κέρματα, τα τριάκοντα αργύρια του Ιούδα.

Και μετά να πηγαίνει εκεί στο παγκάρι και να μην περιμένει για να κερδίσει χρόνο, δεν περιμένει να τελειώσει η λειτουργία, αλλά την ώρα κατά την οποία πλησιάζει το δράμα, διότι όντως δράμα είναι, παράσταση θεϊκή είναι η Θεία Λειτουργία, ενώ πλησιάζει η Θεία Λειτουργία να τελειώσει, αυτός δεν προσέχει, αλλά μετράει εκεί τα κέρματα, τα τριάποντα επαναλαμβάνονται την Αντρία του Υιού, θα μετράει εκεί πέρα και ακούεται ο κρότος εις όλη την εκκλησία. Σπάνιο παράδειγμα επιτρόπου πιστεύοντος στον Θεό και εκτελούντος ως ιεράν διακονίαν τη διακονία του εν τω Ναώ, αλλά ένα σπανιότερον ακόμα είδος, ας με συγχωρήσουν οι ιερείς εδώ που με παρακολουθούν, σπανιότερον είδος, ιερεύς ευλαβής. Πού ιερεύς ευλαβής;

Ευκολότερο να βρεις διαμάντια επάνω στη γη παρά να βρεις σήμερα ιερέα ευλαβή. Τώρα γιατί δεν υπάρχουν ευλαβείς ιερείς είναι άλλο θέμα. Ο ευλαβής ιερεύς, ευλαβής ιερεύς. Ξέρεις τι είναι να είναι η γλώσσα σου γλώσσα Χριστού;

Ξέρεις να πιάνεις στα χέρια σου τα δισκοπότηρα που είναι μέσα το αίμα και το σώμα του Χριστού, αν τα πιστεύουμε; Ξέρεις να αναπέμπεις ευχές και προσευχές για τον κόσμο ολόκληρο; Είναι ο άγγελος Κυρίου Παντοκράτορος.

Ναι, λοιπόν, ο ιερεύς πάνω στην Αγία Τράπεζα. Εκεί κοντά στο θυσιαστήριο του Θεού, ως αντιπρόσωπος του Θεού επί της γης.

Λειτουργούσαν ιερείς, δεν περάσαμε. Εγώ, αν είχα δικαίωμα, δεν έχω καμιά εξουσία, ιερομόναχος, ιερομόναχος θα πεθάνω. Αν είχα δικαίωμα, θα σβήνα και τις ιερατικές σχολές και τα πάντα. Και κατ' άλλον τρόπον θα προσπαθούσαμε να βρούμε έναν τσομπάνη εκεί πέρα κάτω που είναι που είναι αγνός όπως τον γέννησε η μάνα του και να που περνάει κάθε πρωί από το εκκλησάκι, γονατίζει κάτι προς ευκούλα του Θα τον προτιμούσα αυτόν να τον έβαλα πάνω, να πάει μέσα στην εκκλησία να λειτουργούσε, παρά τώρα που τον βλέπεις και έχει σπουδάς ιερατικάς, έχει θεολογικάς σχολάς, δεν ξέρω, πήγε στο εξωτερικό και έμαθε γλώσσες,

και τον βλέπεις και τον πάει μπροστά στο θυσιαστήριο και από αυτά που λένε οι φυλλάδες και από αυτά που λένε τα βιβλία, αμφιβάλλω αν πιστεύει τίποτε. Και εκλονίσθη η πίστη των ανθρώπων, τρομερά εκλονίσθη η πίστη.

Παλαιότερα ο ιερεύς ήταν υπόδειγμα ευλαβείας, παλαιότερα ο ιερεύς λειτουργούσε και τα δάκρυά του πέφτανε μέσα. Είδα εγώ ιερέα, είδα ιερέα που όταν λειτουργούσε τόσο πολύ συγκινείτο, όταν πλησίαζε να τελέσει το μυστήριο, ώστε χωρίς επίδειξη, χωρίς να το κάνει θεατρικά, διότι υπάρχουν και θεατρίνοι που επιδεικνύονται, ιερεύς να λειτουργάει και τα δάκρυά του να πέφτουν μέσα στο δισκοπότηρο και να μη σμίγει το αίμα με τα δάκρυα του ιερέως.

Ναι, τι αυτή κατάνυξης, τι αυτή πίστης, τι αυτή λατρεία υπήρχε παλαιότερον μεταξύ των ευλαβών ιερέων. Σπάνιο παράδειγμα ιερεύς που να πιστεύει ακράδαντα και να λειτουργεί εν φόβω και τρόμω Θεού,

να εκκλησιάζεται με φόβο και τρόμο. Τον βλέπεις τον σημερινό χριστιανό, οποιαδήποτε ώρα και ώρα να καπνίσει θα πάει στην εκκλησία, όποτε του διευκολύνεται θα μπει μέσα στην εκκλησία και δεν θα σταθεί εκεί εν φόβω και τρόμω και δεν θα παρακολουθήσει ολόκληρη τη λειτουργία του, αλλά βιάζεται να φύγει μέσα από την εκκλησία.

Όταν λοιπόν αυτά κανείς βλέπει σήμερα, βλέπει τα σημεία και διερωτάται και λέγει αν υπάρχει σήμερα η πίστη μέσα στις καρδιές μας, εάν ο νεωκόρος εκτελούσε το καθήκον του όπως πρέπει, εάν ο ψάλτης έψαλλε κατανυκτικώς, εάν ο Ιερεύς ήστατο με τρεβλαβίας μπροστά του στη Σιαστήριο, εάν εμείς εκκλησιαζόμασταν και ένας Τούρκος να μπαίνει μέσα ακόμα, θα λέγανε: αυτοί μέσα λατρεύουν τον Θεό.

Αυτοί όντως μέσα λατρεύουν τον Θεό.

Αλλά η θρησκεία, η πίστη μας δεν πρέπει, αγαπητοί, να περιορίζεται μόνο μέσα στους τέσσερις τοίχους του Ναού. Όχι, αδελφοί μου, η πίστη μας έχει ευρυτέραν την αποστολή. Δεν πρέπει να είμεθα χριστιανοί, όχι, δεν πρέπει να είμεθα χριστιανοί μέσα στο Ναό και έξω να είμεθα αντίχριστοι, όχι.

Δεν πρέπει να περιοριζόμαστε μόνο μέσα στο Ναό, αλλά η πίστη μας να εκδηλωθεί και έξω από το Ναό. Η πίστη μας να έχει συνέπεια εις όλη την ατομική, οικογενειακή και κοινωνική ζωή μας. Και εξηγούμε, εξηγούμε.

Λέμε, λέμε, λέμε, κηρύττουμε εμείς όλοι

ότι ο γάμος, ο γάμος είναι μυστήριον. Μυστήριον είναι μάλιστα. Δεν είναι μίξη σωμάτων, αλλά είναι μυστήριον, λέγει η Εκκλησία μας. Ένα από τα 7 μυστήρια είναι ο γάμος. Λέγει η Εκκλησία μας σύμφωνα με τους λόγους του Χριστού Ότι ο δεσμός του γάμου είναι αδιάλυτος.

Μόνον διά λόγον, πλην λόγου, μόνον διά λόγον πορνείας και μοιχείας διαλύεται ο γάμος. Λέγει ότι το ανδρόγυνο μόνο το φτυάρι του νεκροθάφτου το χωρίζει, το ανδρόγυνο. Λέμε, ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος μη χωριζέτω. Αυτά λέγει και αυτά κηρύττει η Ορθόδοξη Εκκλησία. Τα πιστεύουμε; Εγώ αμφιβάλλω. Και αμφιβάλλω πολύ, εάν και ένα μόνο σημείο του γάμου δείξω, εις το οποίον θα δείτε ότι δεν υπάρχει η πίστη.

Λέμε ότι ο γάμος είναι μυστήριο. Και από εκεί που ο γάμος είναι άστρον ψηλά, πολύ ψηλά, εκεί που έπρεπε την ώρα του γάμου οι καρδιές να δονούνται και όλοι να προσευχόμαστε για το ανδρόγυνο αυτό να το ευλογήσει ο ουρανός, από εκεί που είναι μυστήριο έπεσε χαμηλά, τόσον χαμηλά, ώστε ο γάμος έγινε μια εμπορική πράξη.

Κατήντησε ο γάμος τις ημέρες μας μια εμπορική πράξη.

Μια συναλλαγή. Το πνεύμα μου ταράττεται, την ώρα αυτή το πνεύμα μου ταράττεται. Θα αναγκαστώ να εκφραστώ κατά τρόπον, ενώ μέχρι τώρα τη στιγμή αυτή ο λόγος μου έρρεε ομαλώς. Τώρα δεν θα μπορέσει να ρεύσει ομαλώς ο λόγος μου.

Συγχωρήσατε, αδελφοί, διότι θα είπω εκ του στόματός μου ό,τι θα ακούσετε ως μια έκφραση αγανακτήσεως, διότι το μυστήριο είναι πάνω στο οποίο στηρίζεται η Ορθοδοξία μας και η οικογένεια και το μέλλον του έθνους, ότι ο γάμος, το μυστήριο αυτό, κατέπεσε εις πράξη εμπορική.

Ένα είδος ζωοπανηγύρεως. Θυμάμαι όταν ο Σιροκύρικας στα Γραβενά γινόταν εκεί κοντά μια ζωοπανήγυρη και μαζεύονταν διάφορα υποζύγια τετράποδα και πήγαιναν εκεί χωρίς να τα αγοράσουν και τα ζώα είχαν αποτίμηση.

Αυτός ο γαϊδουράκος, σου λέει, έχει 500 δραχμές. Ο άλλος έχει χίλιες, ο άλλος έχει χίλιες πεντακόσιες, το άλογο έχει παραπάνω, το βόδι παραπάνω. Όπως λοιπόν στη ζωοπανήγυρη τα ζώα έχουν την τιμή τους, έτσι ακριβώς σήμερα γίνεται μια ζωοπανήγυρη, με μόνη τη διαφορά ότι αντί ζώων που πωλούνται είναι άλλο τι που πωλείται, είναι ο γαμβρός.

Αυτός ο γαμπρός είναι, τον κοιτάζουν από κορυφής μέχρι ονύχων, ε, αυτός είναι για 100 λίρες, τόσο τον αποτιμούνε. Ο άλλος γαμπρός σου λέει, ε, αυτός έχει κάποια θεσούλα, ε, ας του δώσουμε 200 λίρες, είναι ανώτερος γαϊδωράκος.

Ο άλλος έχει κάποιο χαλινάρι χρυσό, με εννοείτε, ε, αυτός έχει κάποια μεγαλύτερη αξία, ας του δώσουμε, για 1000 λίρες κάνει αυτός. Ο άλλος είναι τμηματάρχης και διευθυντής του Υπουργείου, θα ανωτέρατε εσείς.

Ο άλλος είναι γιατρός, γιατρός, δόκτορ, ο άλλος είναι καθηγητής. Ο άλλος είναι, και όσο ανεβαίνουν τα αξιώματα, όσο ανεβαίνει η θέση κοινωνική, τόσο και η αξία αυξάνει. Και εντού και έτσι οι νέοι της Ελλάδος, τα παιδιά της Ελλάδος, εκτίθενται εις πλειοδοτική δημοπρασία.

Και επικυρούται ο γαμβρός επ' ονόματι εκείνου ο οποίος διαθέτει τα περισσότερα χρυσά νομίσματα. Μια δημοπρασία λοιπόν, εξευτελιστική και για τον άνδρα και για τη γυναίκα, γίνεται μέσα στο έθνος μας.

Έπρεπε, αν πιστεύαμε σε αυτό, αν πιστεύαμε ότι ο γάμος είναι μυστήριον, αν πιστεύαμε σε αυτά, έπρεπε μέσα στο λεξικό της Ελλάδος, μέσα στη ζωή μας, η λέξη πρίκα να έχει σβηστεί. Τι ακούω; Να έχει σβηστεί;

Δεν βλέπεις, δεν ακούς; Μέσα στη Βουλή των Ελλήνων τώρα συζητούν για πρίκα. Τι συζητούν για πρίκα; Ναι, για πρίκα, δυστυχώς. Κακοί σύμβουλοι, κακοί σύμβουλοι της οικογένειας της βασιλικής, αξίας μείζονος σεβασμού και εκτιμήσεως, κακοί, λέγω, σύμβουλοι των ανακτόρων, εκθέτουν τρομερά το βασιλικό θεσμό.

Τον εξέθεσαν οι κύριοι αυτοί με τα βιβλιάρια της προικός. Που παίρνουν βιβλιάρια και με αυτό που κάνουν από το ένα μέρος καθιστούν, ενισχύουν το καθεστώς της προικός και από το άλλο μέρος μοιράζουν βιβλιάρια στα οποία οι Ελληνίδες με τα είκοσι, λέει, έτη θα έχουν ένα μικρό ποσό.

Παίρνουν βιβλιάριον χιλίων δραχμών, χρυσών δραχμών, δηλαδή περίπου τρεις λίρες. Είναι λοιπόν τόσο πτωχή η πατρίδα μας, μάλιστα είναι τόσο πτωχή, ώστε να παίρνει με χαρά και αγαλλίαση ο πτωχός Έλληνας, ο αγρότης Έλληνας, ο βοσκός Έλληνας, ο εργάτης Έλληνας; Είναι τόσο πτωχός ώστε να καταδέχεται να παίρνει ένα βιβλιάριο χιλίων δραχμών; Είναι τόσο πτωχός, μάλιστα, και γίνεται τελετή και προσκαλεί τον Δεσπότη και προσκαλεί τον Νομάρχη και μοιράζουν κατά τρόπον εξευτελιστικόν τα βιβλιάρια σε χιλιάδες μητέρες. Πολύ καλά, κύριοι, αλλά πρέπει να έχετε συνέπεια, συνέπεια, συνέπεια, πρέπει να έχετε συνέπεια. Εφόσον ορίσατε ότι πρέπει να δώσετε στα πτωχά κορίτσια του λαού μια παρηγοριά, εφόσον είπατε ότι πρέπει σε κάθε κορίτσι να δώσετε ένα βιβλιάριο χιλίων δραχμών, τότε όλα τα κορίτσια της Ελλάδος, όσα γεννηθήκανε πάνω στην Ελλάδα, πρέπει να έχουν την ίση τιμή.

Η μπαλάντζα σας πρέπει να είναι δίκαια, ο ζυγός σας πρέπει να είναι δίκαιος.

Ελίτσιος!

Λοιπόν, αλλά εσείς όμως δεν έχετε ζυγό δίκαιο, είστε άδικοι εν ζυγοίς. Διότι για τα φτωχά κορίτσια του λαού το θεωρείτε σπουδαίο πράγμα να δώσετε ένα βιβλιάριον χιλίων δραχμών. Και όταν κάποια Ελληνίς, ελιοτεληνής είναι, εβαπτίσθη, εγεννήθη, εγράφη στα Μητρώα του Δήμου, κατοικεί εδώ, όταν λοιπόν κάποια Ελληνίς τέλος πάντων παρουσιάστηκε, κάποια Ελληνίς είναι έτοιμη να επανδρευτεί, τότε πρέπει να διάσει ο προϋπολογισμός του κράτους και να μετρήσουν, παρακαλώ, 33.000 λίρες. Όπως είπα, κακοί σύμβουλοι της Βασιλείας, η οποία αξία μείζονος εκτιμήσεως. Εγώ μιλώ από περιωπής και δεν επιθυμώ καμία ανάμειξη πολιτικής τινός ή άλλης κρίσεως.

Λοιπόν, εάν υπήρχε κρίση, πρώτα-πρώτα η πρίκα έπρεπε να καταργηθεί. Το δεύτερο, όταν παρουσιαστεί ο Α ή Β γαμβρός, εξωτερικός γαμβρός, Ισπανός ή Γάλλος ή Βέλγος, δεν ξέρω πώς, και ζητήσει μια Ελληνοπούλα, πριγκίπισσα, να πούνε σε αυτόν ότι εδώ η Ελλάδα είναι φτωχιά και ότι η ίδια η πριγκίπισσα πηγαίνει στα διάφορα μέρη και μοιράζει βιβλιάρια και πρικίζουν, η Ελλάς πρικίζει με ένα χιλιόδραχμον τις φτωχές κοπέλες.

Ε, ένα τοιούτον βιβλιάριον τιμής έχουμε κι εμείς να δώσουμε σε έναν υψηλότατο. Η βοσκοπούλα, εμένα μέσα στην ψυχή μου που κρατάω το ζυγό της καρδιάς, αυτή η βοσκοπούλα που κατοικεί επάνω στον Πίνδον, επάνω στα ψηλά βουνά, η βοσκοπούλα η αγνή, η βοσκοπούλα που η φλογέρα της παίζεται κάθε πρωί στο ραδιοφωνικό σταθμό, η βοσκοπούλα που επάνω στις πλάτες της εσήκωσε τα πολεμοφόδια για να ανεβάσει στα ψηλά βουνά και να γραφεί η μεγαλύτερη σελίς της ιστορίας της Ελλάδας μας, η βοσκοπούλα αυτή που πιστεύει στο Θεό, η βοσκοπούλα αυτή που έχει μια καρδιά χρυσή, η βοσκοπούλα αυτή για μένα είναι ανώτερη από μια πριγκίπισσα.

Εγώ τουλάχιστον, για μένα που πιστεύω στο Ευαγγέλιο, είναι απαράδεκτον για την άλλη, απλώς διότι γεννήθηκε μέσα στα ανάκτορα, να πρικίζεται με 33.000 λίρες. Όχι, θα έχουμε δικαιοσύνη και η βοσκοπούλα και η πριγκίπισσα και όλες θα έχουν ίδια τιμή μέσα στο έθνος μας.

Όχι η μία να πρικίζεται με τεράστια ποσά και οι άλλες όχι. Δεν είναι δικαιοσύνη αυτή. Και γι' αυτό είπα ότι κακοί σύμβουλοι, κακοί σύμβουλοι συνεβούλευσαν τα ανάκτορα να μοιράζουν βιβλιάρια προικός, που εξευτέλισαν το θεσμό, και κακοί πάλι σύμβουλοι συμβουλεύουν τα ανάκτορα να δώσουν τόσα μεγάλα ποσά, τα οποία είναι καταστροφή και είναι φθορά του ονόματος της Βασιλείας και των θεσμών επάνω στους οποίους στηρίζεται το έθνος.

Όχι, αδελφοί μου. Λοιπόν, δυστυχώς όμως, δυστυχώς με αυτά που γίνονται στην Ελλάδα θα χρειαστούν μεγάλοι αγώνες να εξαλείψουμε αυτή την πρίκα και να μπορέσουμε να ελευθερώσουμε την Ελληνίδα από την εσχάτην αυτήν τη δουλεία της προικός.

Λέμε ότι ο γάμος είναι μυστήριο και εμείς το κάναμε εμπόριο. Πού είναι η πίστη μας; Μας, λέμε ότι η ρίζα της παιδείας, η ρίζα των σχολείων μας, της παιδείας μας πρέπει να είναι θρησκευτική η ρίζα μας, ότι φόβος, ότι αρχή σοφίας φόβος Κυρίου, και όμως βλέπεις τα προγράμματα των σχολείων μας, το τελευταίο μάθημα τάχατες είναι μπροστά μπροστά, αλλά το τελευταίο μάθημα είναι τα θρησκευτικά.

Το θρησκευτικό μάθημα είναι το θρησκευτικό. Ώρες ολόκληρες για τα ελληνικά, ώρες ολόκληρες για την άλγεβρα, ώρες ολόκληρες για τη γεωμετρία, εις τρόπον ώστε τα παιδιά, βγαίνοντας από τα σχολεία, από τα γυμνάσια, από τα πανεπιστήμια, δεν γνωρίζουν το αλφαβητάριο της πίστεώς μας. Τώρα δε τελευταίως γίνεται προσπάθεια το θρησκευτικό μάθημα ακόμη περισσότερο να μειωθεί, εις τρόπον ώστε στις ανώτερες τάξεις των γυμνασίων τα θρησκευτικά ούτε καν θα διδάσκονται, αλλά θα διδάσκονται μόνο τα μαθήματα εκείνα τα οποία δημιουργούν τον τεχνικό λεγόμενο πολιτισμό. Υπάρχουν δε και σχολεία, σχολές, τεχνικές σχολές, που τα παιδιά της Ελλάδος την ώρα το πρωί που χτυπάνε οι καμπάνες

Ευαγγελισμός, Ευαγγελισμός, Ευαγγελισμός. Υποτίθεται εις το θρησκευτικό μάθημα, λέμε ακόμη, αδελφοί, ότι στο στρατό λέμε ότι σε κάθε παιδί που φορεί το χακί λέμε «μάχου υπέρ πίστεως και πατρίδος» και πάμε μέσα στους στρατώνας και βλέπουμε αξιωματικούς και στρατιώτας και υπαξιωματικούς να μη σέβονται αυτή την πίστη των πατέρων μας και ακούμε φρικτές βλασφημίας.

Αν υπήρχε πίστης πραγματική, τότε μέσα στο στρατώνα τον ελληνικό δεν θα επιτρέπεται να ακούεται ούτε μία βλασφημία.

Δυστυχώς δεν έχουμε παράδειγμα ενός αξιωματικού ο οποίος να καθαιρεθεί δημοσία διότι βλασφημεί τα θεία. Είναι πταίσμα μικρόν, είναι ελάχιστον πταίσμα το να βλασφημεί κανείς τα θεία. Και κατόπιν έχουμε την αυθάδεια να ομιλούμε ότι «μάχου υπέρ πίστεως και πατρίδος».

Μιας πίστεως της οποίας τα όσια και ιερά καθυβρίζονται καθημερινώς μέσα στους ελληνικούς στρατώνας.

Και ούτω πως, εάν, αγαπητοί μου, εξετάσομε, θα δούμε ότι δεν υπάρχει ζώσα πίστις. Ένα ακόμα σημείο έχω να αναφέρω για να σας δείξω ότι στη δημοσία μας ζωή δεν υπάρχει η πίστις. Λέμε, λέμε ότι ο ιερεύς είναι αντιπρόσωπος του Θεού.

Ο ιερεύς είναι εκείνος που μας βάπτισε. Ο ιερεύς είναι εκείνος που στεφανώνει. Ο ιερεύς είναι εκείνος ο οποίος, τελευταίος πάντων, Επάνω στο μνήμα με ένα αυτιάρι θα μας είπε Γη και εις γη να πελέψεις Ιερόν πρόσωπο.

Ποια η τιμή στον ιερέα; Ποια η τιμή την οποία αποδίδουν άρχοντες; Την οποία αποδίδουν άρχοντες και αρχόμενοι στον ιερέα; Μην νομίζετε, αγαπητοί μου, ότι αυτό το οποίο λέγω, το λέγω διότι είμαι ιερεύς.

Όχι, θα ήμουν ευτυχής εμένα ατομικώς να περιφρονείτε και να τιμάτε όλους τους Έλληνες κληρικούς. Ομιλώ έξω από την ατομική μου περίπτωση.

Όπως φτάσαμε, όπως καταντήσαμε, ασχέτως σκανδάλων εκκλησιαστικών, ο ιερέας σήμερα είναι το πλέον περιφρονημένο πρόσωπο στην πατρίδα μας. Εσύ ο λαϊκός μπαίνεις ως κύριος μέσα στο τραμ, μπαίνεις ως κύριος στο αεροπλάνο, μπαίνεις παντού, περπατάς και επίσης κανείς δεν τολμάει να σε εμπαίξει και να σε κοροϊδέψει.

Αλλά ο κληρικός, μόλις εμφανιστεί στο τραμ, μόλις εμφανιστεί στο αεροπλάνο, μόλις θελήσει να ταξιδέψει, αμέσως τα μειδιάματα, τα ειρωνικά μειδιάματα. Όλα, τέλος πάντων, τα ευφυολογήματα θα ακούονται γύρω του, που πρέπει να έχει μεγάλο ηρωισμό να τα υποφέρει.

Εάν δε ποτέ μεταβεί στα υπουργεία, θα δείτε ότι ενώ οι τμηματάρχαι και οι διευθυνταί των υπουργείων σηκώνονται όρθιοι όταν μπει το δεσποινάριο μέσα, όταν μπει η κυρία της αριστοκρατίας, όταν μπει καμιά κυρία η οποία έχει ισχύ μεγάλη και πρόκειται να αυτό, αμέσως τις βλέπεις σαν να έχουν σούστα στα καθίσματά τους, να σηκώνονται όρθιοι και να χαιρετούν και να κρατούν ώρα ολόκληρη όρθιον, επίτηδες, σκοπίμως, σκοπίμως, να κρατούν όρθιο ολόκληρο τον ιερέα.

Ενώ αντιθέτως έχω παραδείγματα. Ο Σάκης μετέβησαν ιερείς Και εις αυτήν ακόμα τη Βουλγαρία. Και εις αυτήν ακόμα τη Σερβία. Και εις την Γαλλία και στην Ιταλία. Όταν οι ιερείς παρουσιαστήκαν, οι Ιταλοί σηκωθήκαν όρθιοι και εδώ στα καθίσματά τους να καθίσουν.

Και εδώ κανένας διευθυντής και κανένας υπουργός και κανένας μεγάλος που κατέχει αξίωμα κρατά τον ιερέα όρθιο ενώπιόν του.

Και δεν του δίνονται καθίσματα να καθίσει. Παντού ο ιερεύς περιφρονείται. Περιφρονείται ο ιερεύς σε έναν τόπο που έπρεπε να τιμάται, διότι το ράσο έφτιαξε αυτό το βασίλειο, το ράσο εκοπίασε και εμόχθησε, το ράσο είναι εκείνο το οποίο σώζει το έθνος, και όμως το ράσο στην Ελλάδα περιφρονείται. Και έπειτα έχουμε την αξίωση να παρουσιαστούν παιδιά να υπηρετήσουν τον Θεό ως λειτουργοί. Με τέτοια περιφρόνηση που έχουμε στο ράσο, με τέτοια σχόλια και υπονοούμενα και φιλολογήματα και αισχρές χειρονομίες που γίνονται επί εμφανίσει του ράσου, εγώ βλέπω ότι ύστερα από μία δεκαετία ή εικοσαετία με το φανάρι θα ψάχνουμε να βρούμε ιερέα και δεν θα τον βρίσκουμε, διότι δεν θα είναι ηλίθιος ο ιερέας, δεν θα είναι ηλίθιο το παιδί να πάει να γίνει ιερέας για να τον φτύσεις εσύ, ο άλλος. Ο ιερέας λοιπόν περιφρονείται. Πού; Στον τόπο μας. Και σκέφτεται κανείς ότι 300 χρόνια προτού να παρουσιαστεί ο χριστιανισμός, κάπου ένα παιδί της Μακεδονίας

Ένδοξο παιδί της Μακεδονίας, ο Μέγας Αλέξανδρος επήγε στα Ιεροσόλυμα, προχώρησε στα Ιεροσόλυμα και κήρυξε τα Ιεροσόλυμα. Και τότε εβγήκαν, λέγει, από τα Ιεροσόλυμα έξω να προϋπαντήσουν τον βασιλέα τον Αλέξανδρο, ο αρχιερεύς και οι ιερείς, και προχώρησαν.

Ο Αλέξανδρος ήταν ειδωλολάτρης, αυτοί επίστευαν στον αληθινό Θεό. Και ο βασιλεύς ο Αλέξανδρος, που ποτέ του το κεφάλι δεν το χαμήλωσε και ήταν πάντα όρθιος και υπερήφανος. Ο Αλέξανδρος, λέγω, βασιλεύς των Μακεδόνων, όταν είδε τον αρχιερέα με τα διάσημά του, λέγει η ιστορία, έσκυψε, χαμήλωσε, έκανε μετάνοια και τον ησπάσθη.

Οι υπασπιστές του απόρησαν. Πώς εσύ, που δεν έσκυψες ποτέ μπροστά σε κανένα να φιλήσεις το χέρι, πώς τώρα μπροστά στον αρχιερέα των Ιουδαίων εγονάτισες και φίλησες το χέρι; Και λέγει: «Ου τούτον τιμώ, αλλά εκείνον του οποίου το όνομα φέρει».

Τέτοιο σεβασμό έδειξε ο Μέγας Αλέξανδρος, μολονότι δεν πίστευε στον αληθινό Θεό. Και εμείς οι σημερινοί Έλληνες περιφρονούμε τον ιερέα του Υψίστου. Και έπειτα λέγομε ότι πιστεύομε στον Θεό. Αλλά, αδερφοί μου, πολλοί ασχολήθηκαν με αυτά.

Αφήσουμε τώρα τα ανάκτορα, αφήσουμε τους στρατώνας, αφήσουμε τις εκκλησίες, αφήσουμε τους νεωκόρους, αφήσουμε τους επιτρόπους, αφήσουμε τους πάντας και ας έρθουμε στον εαυτό μας. Διότι αυτό ακριβώς είναι το καθήκον το οποίο μας επιβάλλει ο Απόστολος Παύλος: εαυτούς εξετάζετε.

Θα ήθελα λοιπόν να ερωτήσω, αγαπητοί μου: Το Πνεύμα του Θεού απευθύνει ένα ερώτημα προς όλους μας, ατομικώς.

Πιστεύεις; Πιστεύεις; Τρία ερωτήματα και τελείωσα τον λόγο. Πιστεύεις ότι η ώρα της προσευχής είναι μια από τις, είναι η ωραιοτέρα ώρα του ανθρώπου; Πιστεύεις, λέγω, ότι η ώρα αυτή είναι ώρα σημαντική στην ζωή σου, ότι την ώρα αυτή προσεύχεσαι επάνω σε φτερά αγγέλων και αρχαγγέλων;

Η προσευχή σου ανεβαίνει, περνά τα άστρα και φτάνει επάνω στον ουρανό και ακούς μηνύματα από τα ουράνια μέσα. Το πιστεύεις αυτό το πράγμα; Ακόμα, πιστεύεις ότι αυτή τη δύναμη έχει η προσευχή; Σε ρωτώ, γιατί δεν προσεύχεσαι; Γιατί δεν προσεύχεσαι; Πιστεύεις ότι από όλα τα βιβλία του κόσμου, το ωραιότερο βιβλίο που υπάρχει στον κόσμο είναι η Αγία Γραφή, ότι μέσα υπάρχει η συνταγή της ευτυχίας μας, της χαράς και της μακαριότητός μας; Πιστεύεις ότι δεν υπάρχει άλλο βιβλίο στον κόσμο εκτός από την Αγία Γραφή; Το πιστεύεις αυτό; Γιατί δεν το διαβάζεις;

Γιατί δεν διαβάζεις; Γιατί περνάνε μέρες και εβδομάδες και μήνες και χρόνια και δεν ανοίγεις τας Γραφάς να μελετήσεις ένα τέταρτον τας Αγίας Γραφάς; Πιστεύεις, σε ρωτώ, ότι επάνω στην Αγία Τράπεζα, μέσα στο δισκοπότηρο, είναι το σώμα του Χριστού το άχραντο και το αίμα αυτού το ζωηρρύτο;

Πιστεύεις αυτό το πράγμα; Πιστεύεις ότι ο τρωγων μου την σαρκα και πινων μου το αιμα εχει ζωην αιωνιον;

Είναι η αιώνια ζωή. Τα πιστεύεις αυτά; Γιατί δεν κοινωνάς; Γιατί έχεις χρόνια να πλησιάσεις το θείο θυσιαστήριο, την θεία κοινωνία; Γιατί δεν πλησιάζεις την θεία κοινωνία; Πιστεύεις ότι η αμαρτία είναι το τραγικότερο γεγονός στην ιστορία, στην ιστορία του ανθρώπου; Το πιστεύεις αυτό, ότι η αμαρτία είναι καταστροφή του ανθρώπου; Γιατί εξακολουθείς να ζεις με την αμαρτία; Πιστεύεις ότι το φάρμακο εναντίον της αμαρτίας είναι ένα και μόνο;

Αντίδοτο της αμαρτίας, η ιερά εξομολόγηση. Γιατί δεν εξομολογείσαι; Γιατί δεν πας στον Πνευματικό Πατέρα;

Πιστεύεις ότι ο Χριστός, για να φτάσουμε στο κρισιμότερο σημείο της εξετάσεως, πιστεύεις ότι ο Χριστός είναι παραπάνω από τη μάνα που σε γέννησε, παραπάνω από τον Πατέρα, παραπάνω από τα παιδιά, παραπάνω από την πατρίδα, παραπάνω από κάτι;

Πιστεύεις ότι ο Χριστός είναι το Άλφα και το Ωμέγα; Πιστεύεις ότι ο Χριστός είναι ο άξων, πέριξ του οποίου περιστρέφονται δορυφόροι, γαλαξίαι, τα πάντα; Πιστεύεις ότι ο Χριστός είναι ο ωραίος νυμφίος της Εκκλησίας; Πιστεύεις ότι είναι ο αγαπητός των αγαπητών; Πιστεύεις ότι είναι το γλυκύ τρονάσμα εις τον κόσμο; Πιστεύεις ότι αυτός είναι ο Θεός μας ο πραγματικός; Γιατί, αγαπητέ μου, όταν ακούς το όνομά Του δεν συγκινείσαι; ? Είσαι Χριστιανός; Πιστεύεις στον Θεό; Ω, αδελφοί μου, ζούμε εις τον κόσμο αυτόν με μειωμένη την πίστη μας, μοιάζουμε σαν τα δέντρα που ξερίζωσε ο άνεμος, μοιάζουμε σαν τα πουλιά που εκυνήγησε ο άνεμος, μοιάζουμε σαν τα ψάρια που βγήκαν μέσα από τη θάλασσα και σπαρταράνε επάνω στην άμμο. Έχει μέσα ακρονηστεί η πίστη μας.

Σε αυτή την εποχή που ζούμε, σπάνιον πράγμα είναι, σπάνιον πράγμα είναι ο αληθινός πιστός. Ω Χριστέ, ω Χριστέ, στα χρόνια αυτά τα σατανικά, στα χρόνια αυτά που οι άνθρωποι δεν αγαπούν και δεν πιστεύουν, που δεν πιστεύουν τίποτα, στα χρόνια αυτά βοήθησέ μας, μικρούς και ταπεινούς της γης, άντρας ή γυναίκας, των μικρών ποιμνίων.

Ω Χριστέ μας, στα χρόνια αυτά βοήθησέ μας να μην χάσουμε την πίστη μας. Μια πίστη που επίστευσαν γενεαί γενεών, μια πίστη η οποία έφτιαξε θαύματα, μια πίστη η οποία είναι η μόνη ελπίς του κόσμου. Αλλά πρέπει την πίστη μας αυτή να την ενισχύσουμε, την πίστη μας αυτή να την αυξήσουμε.

Η πίστη μας είναι, όπως λέει ο Ιερός Χρυσόστομος, ένα δεντράκι. Έχεις ένα δεντράκι στον κήπο, το ποτίζεις, το κλαδεύεις. Ας τονώσουμε την πίστη μας. Πώς τονώνεται η πίστη μας; Η πίστη μας τονώνεται με το κήρυγμα του Θεολόγου, η πίστις εξ ακοής.

Η πίστη μας ποτίζεται με τα δάκρυα της μετανοίας. Η πίστη μας ανθίζει με τα αίματα των μαρτύρων. Η πίστη μας θάλλει όπου αγάπη, όπου ελπίς, όπου αυταπάρνησις, όπου ελεημοσύνη. Η πίστη μας γίνεται ουρανομήκης.

Η πίστη μας ποιεί θαύματα. Η πίστη μας είναι το παν. Ω αδελφοί μου, απόψε σας παρακαλώ, κλάψωμεν και θρηνήσωμεν, διότι εγέμισε η όλη πατρίς μας από πολιτικούς που αρνούνται την Ορθόδοξον πίστη. Εγέμισε από λιποτάκτας του ιερού καθήκοντος.

Ω αδελφοί μου, ας κλάψωμεν και πενθήσωμεν για τα σκάνδαλα της πίστεώς μας, για την ιερά μας πίστη. Ω αδελφοί μου, ας κλάψωμεν, διότι καθημερινώς χιλιάδες Έλληνες φεύγουν από τη μάντρα της Ορθοδοξίας. Ας κλαύσουμε και ας γονατίσουμε ενώπιον του Χριστού μας και ας είπωμεν: «Πρόσθες ημίν, ω Κύριε, πρόσθες ημίν πίστιν, πίστιν την άκραν», ώστε δι' αυτής βαδίζοντες να φτάσουμε στην ημέρα της αιωνίου ζωής.

Και εκεί, εν μέσω Αγίων Αγγέλων και Αρχαγγέλων, δοξάσωμεν Δόξα Πατρὶ καὶ Υἱῷ καὶ Ἁγίῳ Πνεύματι, καὶ νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. Κύριος Σιμώνης του Χριστός, Διεπρεσβιόντισε υπεραγίας Θεοτόκου και πάντων Αγίων, ασελεής και σκέφτη πάντας ημάς. Αμήν