Η Γέννηση του Χριστού και η απλότητα της ζωής

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Dear listener,

Only a few days remain, exactly one week, until we reach and celebrate the great feast of Christianity: the Nativity of Christ our Savior.

Christmas is almost here. As John Chrysostom says, this is no ordinary feast. It is the mother of all feasts, the root of Christianity. From it spring all the feasts of the Christian faith.

From this feast grew the mighty tree of Christianity, which Satan will never be able to uproot. That tree still stands, and our generation too rests, and ought to rest, beneath its shade.

Christmas! Let the heavens rejoice and all creation be glad. Once again in our lives, the Lord, in His infinite mercy, will grant us the grace to hear the anthem of heaven. It was sung by no earthly choir, but by hosts of holy angels and archangels.

That song captivates our hearts. It holds the most beautiful blessings and the highest hopes for the life of the world. The Lord will grant us the grace to hear, “Glory to God in the highest, and on earth peace,” however dark the horizon may be. Even if, in our own uncertain age, the end of the world should come, everything be overturned, and the human race face destruction,

even then, peace exists. Though the world falls silent, the stars fall, and the sea is stirred up, peace exists. It is no dream, but a living reality in the heart of every believer: the peace of Christ, which surpasses all understanding.

Glory to God in the highest, and on earth peace, goodwill among men.

Brothers and sisters, when we celebrate this feast, will our greetings, the warm wishes we send in letters and telegrams, our visits, and all the feelings we show outwardly really be enough to prove that we honor this holy day as we should?

Are these enough to prove that we are Christians? Many years ago, when I was still in Macedonia, I wrote, and, I believe, said from the pulpit in Kozani, something that stirred considerable discussion: most Christians celebrate Christmas without Christ.

They let their desires and appetites rule them. Christmas in the twentieth century becomes a feast of the stomach, a day without the sun.

Can you imagine a day without the sun? Christmas without Christ is life without the sun. For the Lord Jesus Christ is the purest, brightest sun, the sun that never sets and gives light to the world.

But what must we do to celebrate Christmas with Christ?

My dear friends, being a Christian does not mean remembering Christ twice a year and forgetting Him completely for 362 days, wiping Him from our hearts and thoughts.

Christianity is more than going to our parish church once a year for good fortune. Christian life is no formal coat, no ceremonial uniform put on for New Year’s Day, the king’s feast day, or a national holiday, then stored away in a wardrobe.

Christian life is clothing we wear every day. Put on the Lord Jesus Christ.

Put on the new man.

Day and night, let your soul say, “My soul magnifies the Lord.” John Chrysostom, whom I mentioned earlier when I quoted his words,

spoke words that touch the souls of men. But there is more. As John Chrysostom says, Christ did not come only to plant doctrines. By His words, His deeds, His miracles, and His whole life, He showed us a way to follow.

He gave us an example and a pattern for life, a measure by which we must shape our own lives.

So we must always look to Christ, especially during these holy days. Let us fix our eyes on Jesus Christ, the Author and Perfecter of our life, and follow His example in our own lives.

Tonight I want to remind you of one aspect of His holy life, one virtue of Christ.

I want to remind all of us, as we prepare to celebrate Christmas, of a virtue we have somewhat forgotten: the simplicity of our Lord Jesus Christ.

I want to set it before your eyes.

We say, ‘Come, faithful, let us see where Christ was born.’ We need to draw near to the manger and learn the lesson of simplicity taught by the birth of Christ our Savior. My dear friends, we live on this planet, and our planet is a grain of sand in the infinite universe.

Yet on this planet, events great and small have happened, are happening, and will happen until the end of the ages. Their influence on the course of human history is plain to see.

There have been countless events in the lives of individuals, families, societies, nations, and the whole world. The most important of them are recorded in the books of history. But ask History, with a capital H, ask impartial history, speaking through the greatest historians of the past and present, and it will answer: the greatest event of all, the event that cannot be passed over, the most astonishing event the world has ever seen, the event that still shapes human life, is the birth of Christ our Savior.

God was manifested in the flesh. My dear friends, have we considered what that means? God was manifested in the flesh. Christ is an infant, frail like every infant, crying in the manger. Yet remember the prophecy of the glorious prophet Daniel, whose memory we celebrate today. More than six hundred years beforehand, he foretold a little stone. This infant is that little stone, with such force and power that it will shatter every mighty power and every kingdom, and establish a kingdom eternal and indestructible. He is God. I am not speaking to unbelievers.

At this moment, there is not one unbeliever or atheist here among you. You are all faithful children of the Orthodox Church. If you were not, you would not be here.

You would be somewhere else, enjoying yourselves in a way pleasing to the devil. So I am not speaking to unbelievers or atheists. I am speaking to faithful children of the Church, and I think faithful children of the Church need no arguments in defense of the faith.

I do not need to prove to you that Christ is God. You feel it in the depths of your hearts. It is like speaking to someone who can see: there is no need to say, ‘Come here, and I will prove to you with arguments that the sun exists.’

My dear Christian, there is no need. I open my eyes and see the sun. Is there a book that has to prove the sun exists? Anyone with eyes can see it in the sky. Just as a person who can see needs no proof that the sun exists, so it is with someone who believes in Christ and knows Him as the center of his life.

We cannot choose where or when we are born, or who our parents will be. We cannot choose the mother or father from whom we will be born.

We cannot choose the place, the home, or the circumstances of our birth. But it was different for Christ. As God, He could choose the time, the place, and the circumstances.

As God, Christ could have chosen one of the beautiful places on earth as the place of His birth. This planet, which God appointed as humanity’s home, has, even according to astronomers, conditions for life more beautiful than any found elsewhere.

Human telescopes search in vain for conditions suited to human life among the nearer stars. And this earth, I tell you, has beautiful landscapes. As David says to God, ‘Lord, how beautiful are the things You have made on earth.’

Christ could therefore have chosen a plateau as the place of His birth, or the summit of a mountain. He could have chosen a dense forest, a beautiful forest where the nightingales sing. He could have chosen a fragrant garden. He could have chosen one of those beautiful little islands in the sea. Christ could have chosen one of the most beautiful places on earth.

And yet Christ chose a foul stable as the place of His birth.

There He was born among the animals: the innocent little donkey, the ox, and the sheep. They were the infant’s companions. With their breath, they warmed Him on that cold night.

God was manifested in the flesh, and He chose a stable as the place of His birth. As God, Christ could have chosen for His mother a woman renowned for her glory. He could have chosen a famous queen or one of the wisest women.

And yet, He did not choose a princess or a queen as His mother. He did not choose a woman educated in the great and renowned schools. He chose a poor, unknown young woman: the daughter of Nazareth, Mary the Ever-Virgin.

He chose this poor young woman, whose lifelong companion was poverty. At her side was Joseph, a very poor and righteous man. She lived in the humblest of surroundings. This Saintly Virgin was the one He chose as His mother.

And when Christ reached adolescence, He did not choose a life of idleness, as the children of the wealthy often do. The Lord chose hard work in the workshop of Joseph the carpenter.

A saintly bishop longed to see how Christ had lived as a young man. He prayed that God would show Him in a dream, imagining that he would see Christ in splendor, shining like a star.

One night he caught a brief glimpse. An older man was bent over a workbench, planing wood. Beside him in the workshop was a young man of sixteen or seventeen. He, too, was sweating as he helped the older man and gathered the wood shavings scattered on the floor.

Suddenly the door opened, and a modest woman appeared. She said to the man and the young man, “Please come in. It is time for supper; let us eat.” Then the vision faded, and the bishop awoke.

That was the scene this saintly bishop saw. Those were the humble circumstances in which Christ lived as a young man. And even when the Lord began His public life, He kept that simplicity.

When it was time to choose His companions, His disciples, He did not go to palaces to find princes. He did not go to the academies and schools to find learned men, or to the marketplaces to find wealthy men. He chose the fishermen of Galilee, among the poorest people in the world.

I have shown you His cradle. Could there be a poorer one? Just a little straw in a manger. I have shown you His mother. Could there be anyone poorer? I have shown you the surroundings in which He lived. They could hardly have been humbler.

I have shown you His companions. They, too, were among the poorest.

Would you like me to show you His table? What table? He had none. When He was hungry, He would reach out His holy hands to a fig tree to find a fig to eat. Let me tell you of one occasion.

They looked through their bag and found that the food they had brought for themselves, for their little group, was very scarce. What was there for Christ and the Apostles to eat? The Gospel tells us. There is not a needless word in the Gospel.

There is not a needless word in the Gospel. That Gospel, that awe-inspiring Gospel, will one day judge us. They searched through their bags, and what did they find? Five loaves. What kind of loaves? Barley loaves, and two small fish.

His food was simple, very simple: barley bread, fish, figs, ears of grain. There were only a few occasions in His life that were different, such as the wedding feast and the Mystical Supper.

And water: clear, fresh spring water, like the water He asked of the Samaritan woman when He said, “Give Me a drink.” I have shown you His table. Would you like to see His clothing? It was very simple: a single garment.

The King of the world did not dress in purple and fine linen. He wore none of those delicate, costly garments worn by the kings of Asia, with their rich dyes and precious fabrics. Nor did the Lord wear the costly cloak that the philosophers of Athens wore over their shoulders.

He bore no outward signs of distinction. His garment was as simple as could be. Every thread of it was blessed. It was not a garment bought from a merchant, but one His Most Holy Mother had woven at night with her holy fingers at her loom.

I have shown you His cradle, His mother, the surroundings of His youth, His companions, His table, and His clothing. Now I must show you how He traveled.

He did not ride in a luxurious carriage drawn by horses adorned with gold. He traveled on foot, walking for hours at a time, from mountain to mountain and through valleys. And as the Gospel tells us...

His home, where was His home? Remember the young man who once came to Him and said, “Teacher, could you set aside some time for me? Your words are wonderful, but I would like to speak with You alone. I have many questions, as young people do. Tell me, Teacher, where do You live, so that I can come and find You tonight and we can talk?”

The Lord was out in the open. He pointed to the birds flying overhead and spoke those immortal words. No pretender who claims to lead and renew the world could say them without lying.

What did the Lord say? “Foxes have holes, and birds of the air have nests, but the Son of Man has nowhere to lay His head.” He had no home, no property.

And now, to complete this majestic picture of the Lord’s simplicity, let me add one final touch. I ask you: World, show me Christ’s bed.

The world did give Him a bed. The bed on which the Son of the Virgin rested His weary limbs was made of rough wood: the Cross.

The world also gave the Son of the Virgin a pillow: a crown of thorns. “And bowing His head, He gave up His spirit.” There it is, my beloved. From the hour of His birth to the hour our Lord breathed His last upon the Cross, His life was marked by a simplicity that moves and draws every soul. Such was Christ’s life on earth, from the manger to Golgotha.

My brothers and sisters, with such poor words as my tongue could manage, I have tried to set before you the simplicity of the Lord Jesus Christ. Now I will ask you one question, or rather, two.

I ask you who have all come from the baptismal font. I am speaking to you, faithful children of Orthodoxy, rather than to unbelievers or atheists. Come close to Jesus. Draw near to Him.

I ask you, and I ask myself, because everything I say to you I say first to myself. My brothers and sisters, are we bound to follow the example of Jesus Christ? Yes or no?

Can anyone say that we are not bound to follow Christ’s example here on earth?

I hear three trumpets sounding in protest. The first is the trumpet of the Apostle Peter, His disciple, who tells us that Christ suffered in this world.

In all that He suffered, He left us an example to follow: a pattern for our lives.

Whoever says he lives in Christ is bound to walk as Christ walked: along the narrow, uphill road, rather than the broad road of compromise, ease, wealth, and comfort. It is the narrow road that leads to the glory of heaven. As the Apostle says, whoever claims to abide in Him ought to walk just as He walked.

You may say, and I hear the honest anguish in your question, how can we, lowly creatures of the earth, ever reach the height that Christ reached?

It is true: Christ’s virtue is beyond our reach. One of the most beautiful hymns of the Church, which you hear at Matins (Orthros), says, “Your virtue, O Christ, covered the heavens.” His virtue rose beyond prophets and patriarchs, beyond the wise, beyond the stars, the angels, and the archangels. It reached the heavens. Christ’s virtue rises as high as the sky; it is like the Himalayas.

My brothers and sisters, we cannot reach the summit of the Himalayas. Even so, we must become climbers. A climber strives upward, laboring from rock to rock toward the summit, where he hopes to plant the flag of victory. So too, the Christian is a climber.

“Come, let us go up to the mountain of the Lord.” That mountain of the Lord, beyond our reach and rising toward the stars, is Christ’s virtue. All of us are called to climb toward those lofty heights of Jesus Christ’s virtue.

We must never lose sight of that summit. Always higher, always upward, never downward. And now a second question about what we are considering tonight: the simplicity of Jesus Christ.

Can we imitate Christ in His simplicity? Can we live simply as He lived? You may ask me, “Must we leave our homes, live in caves, and become cave dwellers? Is that what you are preaching in the twentieth century?” My brothers and sisters, even in this age of luxury and modern life, when we have made excess seem necessary and pursue more than we need, there are souls whose ardent love for Christ leads them to live this simple life.

They follow that simple way of life completely. A few days ago, a monk of twenty-seven visited me. He sat and told me his story, and I wept. He is a young man living among the forbidding cliffs of Karoulia on Mount Athos.

Draw near to Christ, and marvel at His simplicity. Then take Christ’s simple life and compare our own lives with it.

I, for one, must stop and cover my face. We should be ashamed to call ourselves Christians. You know what Christ’s table was like. Now look inside people’s homes during these holy days. I do not mean the homes of the poor in Greece, whose tables resemble Christ’s. Look inside the homes of the rich.

What do I see? Dish after dish, refreshing delicacies, drinks, sweets, wines, champagne, everything a person’s appetite could desire.

Cooking has become a science in our age.

People give dinners and banquets that cost thousands upon thousands of drachmas. And I ask, I ask, I ask: Is this in keeping with the simplicity of Christ’s life? Is it in keeping with our Christian character?

We have seen how Christ dressed. You know what His clothing was like.

Go into wealthy homes, homes full of material goods, and even into other homes, and you see that men and women are not content with one set of clothes. They have all kinds of outfits: one for the morning, another for the evening, another for a walk, another for a dance. So many different clothes.

I hear that the loom is disappearing. But leave the loom aside: people now seek luxury fabrics, silks, and cloth made in factories abroad. I hear that village women who have come into money no longer have their clothes sewn by the local dressmakers. They come to Athens to have them made.

I hear that women from Kolonaki and other parts of Athens leave the city and go to Paris to have their clothes made. I see luxury in dress and extravagant spending on outward appearance. And I ask: Is this in keeping with the simplicity of Christ’s life?

You know how Christ traveled: He walked for miles on His holy feet.

Only rarely, on one occasion, did He use a donkey. I am not saying that today we must walk long distances on foot.

Brothers and sisters, is all this in keeping with the simplicity of Christ’s life? Clearly it is not. But the contrast between Christ’s life and the way people live today becomes still more tragic.

For our way of life clashes not only with Christ’s life, but also with a harsh reality. Even if everyone in the world were rich, a Christian still should not live as everyone else does. Among a thousand rich people, the Christian ought to live as a poor person.

Even if everyone were rich, ate with golden spoons, and enjoyed every comfort of life, a Christian still could not live like everyone else. But there is another reality before us. A life of luxury stands in sharp contrast both to our example, Jesus Christ, and to an urgent reality.

That urgent reality is that thousands, millions of people are suffering in this world. I put these questions to myself as well as to all of us. When you sit down at a table with bread, a meal, and all sorts of other things before you, do you think of the thousands and millions who, at that very moment, have nothing to eat? They may be near you, in your neighborhood or your city, or elsewhere in the world. They do not even have a piece of bread.

When you take your family to a tavern, your own blessed little home is no longer enough for you. Out of snobbery, you imitate the fashionable people of the day. You leave home to eat, drink, and amuse yourself at the tavern.

Do you think of the thousands of households that are struggling and lack the necessities of life? As you drive your limousine through the squares and streets, wasting fuel, do you think of the villager high in the mountains who has no donkey to carry his corn and must carry the load himself?

He walks a mile or two to take his corn to the mill. As you burn through fuel and spend your money, do you think of the barefoot children in the villages? They walk one, two, three, even six miles to find a school and learn to read and write, while teachers and pupils alike lack basic necessities.

Think of that reality. On a winter night, when the temperature falls to ten, to five, to zero, or below, you have an electric heater, central heating, a fire, bedcovers, and blankets. As you wrap yourself up, do you think of those who are shivering in the cold?

And you, yes, you, come here. I know that this Christmas, wealthy families in Athens are preparing to marry off their daughters and give them a sack of gold sovereigns.

Dizzying sums: ten thousand sovereigns, twenty thousand, thirty thousand. They invite bishops too, bishops who would not set foot there if it were a church. I would a thousand times rather officiate at the wedding of an honest, poor young woman. But in those grand houses, where they hold lavish weddings and spend millions upon millions, do you, my fellow Christian, stop to think?

You call yourself a Christian. When you marry off your daughter with ships, banks, bars of gold and so much property, do you think of the girl down in Sfageia, in Peristeri, or elsewhere, who cannot even afford the fee for a marriage license? Do you think about these things? These days I saw something that made me weep. A foreign visitor came to Greece, but he did not come to see the marble monuments. They have become an object of idolatry. Soon they will bring idolatry back to life, my fellow Christians. What can I tell you? If I were in charge, I would say that these marble monuments have no place in the life of us Orthodox Christians.

I would tear down the Parthenon. Let them pile up its marble on the Acropolis and bow down before it if they wish. Those stones are not God. The Parthenon is not worth as much as one poor human being.

The human being is what matters most. A person can become a Parthenon of the spirit and of holiness. Enough now, enough.

Up there on the Acropolis, Christianity once flourished. As Kolokotronis and his men used to say, may God count us worthy.

Through sacrifice and courage, this small homeland endured. Without those young men, whose memory be eternal, without their bodies falling on the mountains of Albania, this small country would not be here today. Hitler might have ruled even in Moscow, and reached London too.

So this visitor came, not to admire the marble, but to see that people: the mothers, the brothers, the fathers who raised those giants. He came to Athens, and at first what he saw dazzled him.

He walked along a street of vice. If I could, I would change the street sign to say, ‘Street of fornication, street of luxury, street of wasteful living, street of greed.’ Let the sign tell the truth.

He passed through that district, and its display dazzled him. ‘Even Paris is not like this,’ he said. Looking at the shop windows, he thought, ‘This must be a wealthy country.’

‘Wealthy people must live here.’ Yes, but then he left Athens and traveled on: through Roumeli, the villages of the Morea and Crete, then north through Macedonia and Thrace, and into the Pindus mountains.

Oh, the misery! He took out his camera and photographed it: destitution, suffering that seemed beyond belief. He saw children reduced to skin and bone. He saw mothers dressed in black, sleeping in the mud. He saw it all.

He photographed it all and showed it on television. ‘This is Greece,’ he said. Two Greeces: one of wealth and amusement, of a few hundred families living lavishly; and another of a great and heroic people, a people who made history, now suffering while others feast in their name. And remember what I tell you: you will read in the newspapers that these gentlemen will spend Christmas away from church, every one of them.

They will go to Delphi to celebrate. That is where their god is; that is where their worship and their loyalties lie. Well, brothers and sisters, I must finish. I have shown you the simplicity of Christ. I have asked you to compare our lives with His.

And now, as I finish, I want to look at the matter more broadly and set out a stricter rule for every one of us. A preacher can speak of the social and national problems that concern us all.

But now I want to come down to the details and return to my question: we have been baptized, and we have a duty to follow the life of Jesus Christ.

All that is good and holy. But I tell you this: whenever you want to do something, picture Christ before you. Picture Christ standing there. If you can do it in His presence, then do it.

Come here, you who call yourself a Christian. You men, and lately women too, when you are about to put a cigarette to your lips, ask yourselves: if Christ were standing before you, would you smoke? Tell me plainly. Tell me plainly.

Children respect their father. If children in our country do not smoke in front of their father and mother, how much less should you smoke in front of Christ? Christ is standing before you.

Wherever you go, wherever you turn, Christ is before you. How can you smoke in His presence?

I dare to go further. I want to press the wound more deeply.

This may sound harsh. Perhaps I should not say it, but I will, so you can see what we do as Christians.

Can you imagine Christ smoking? Can you? Far be it from us! What Christ did not do, you must not do either, for you are called to live as Christ lived.

I ask you: if Christ were in the room, would you play cards? Would you gamble? If Christ stood before you, would you play cards? And I will go further.

And I ask you, my child, you young man: I can see you are ready to go. The devil is urging your feet toward the cinema, to watch those pitiful, dreadful, sordid, sexual spectacles, the likes of which you would not see in Moscow, Hollywood, or anywhere else.

Ah, my country, my country! Young man, you are thinking of going into the theatre or the cinema. I ask you: if Christ were standing at the door as you entered, would you go in?

I press the wound deeper. Can you imagine Christ sitting in the cinema, watching such shameful things? Can you imagine Him among the audience? What Christ did not do, my child, you must not do either.

And I go further. Christmas is drawing near. But, my brothers and sisters, if we are going to sin during these holy days, then a thousand times better that communism should come, tear down our churches, lock their doors, and leave the faithful to worship God in cellars.

Then we would learn who is faithful, and the faithful would bear witness for the glory of Christ. Is this not a mockery of God, a farce? Christmas has come to mean card games; Christmas has come to mean drunkenness and debauchery.

That is not Christmas. It mocks Christianity; it makes a farce of Christianity. In Russia, under atheist communism, those who remain faithful are truly faithful.

A professor who went there told me: ‘We are nothing beside the Russians. Those who remained faithful stayed faithful. They passed through the knife and the furnace, and a new generation of Orthodox Christians has arisen.’ Meanwhile, we have given ourselves over to a corrupt way of life. It is unworthy of Greeks, unworthy of Christians, unworthy of the children of Orthodoxy.

My child, come here. One last question. Young women and mothers, listen: these days another devil has become popular, the dance. I ask you, as you prepare to go dancing, I do not mean those spirited Greek dances, but these newer dances...

I ask you, my child: if Christ stood at the door of the dance, His hands bloodied and a crown of thorns on His head, would you dare cross the threshold?

Or, more dreadful still, can you imagine Christ Himself there? God forbid! Forgive me, my God; forgive me, Christ. Yet some modern theologians would fashion just such a modern Christ: one who smokes, dances, seeks amusement, and makes merry.

That is the Christ these betrayers of the faith want to fashion. My brothers and sisters, we will not let modern theology corrupt our doctrines. Let us hold to Orthodoxy as it truly is. And now we come to the last part, Mr. Chairman. Let us return to the dance.

Ah, my brothers and sisters, someone told me to read the newspapers. I cannot bear to read them; they drip with the devil’s filth. We Christians have not managed to gather the means to publish even one decent newspaper.

Someone asked me the other day, ‘Did you read it?’ Read what? Let no one misunderstand me: I belong only to Christ and to my homeland, Greece. Beyond parties, ideologies, and governments, I believe only in the Kingdom of Christ Jesus. That is all.

But as a preacher, as a Greek, and as someone who has labored for this nation, I have the right to raise my voice in protest. If we do not speak, who will? ‘Forty princes have gathered,’ someone told me.

Welcome, princes, to the land of the poor! Welcome with your diamonds and all your finery! You have come at the time when the Prince, with a capital P, the Prince of Heaven, visited us from on high. How beautiful it is that He visited us in our humble dwelling: ‘The Dayspring from on high has visited us.’

The Lord! So welcome, princes. Invitations were sent so that these princes, with nothing better to do, could feast and make merry. They were invited into the palace hall to dance the new dances. Invitations also went to four hundred young women of Athens, with a note saying they should come unaccompanied.

And now, for the second time, they say no father or brother is to accompany them. It is an insult to Greece. Some fathers, I know of cases, took up their sticks and said, “My daughter, not even a king could summon you there without your mother or me.” Our girls are accompanied by their brothers and guarded like angels and archangels.

“You will not go to those dances!” But most of the girls were dazzled by the gold braid. They danced all night, hoping for a dance with the Crown Prince, waltzes and Charlestons, dancing until morning on the eve of our Christian feasts.

Where are they? Where are they? Stop, stop. Where are you? I remember the years of the occupation.

The late Theokletos Sphinas was a bishop I worked with, may his memory be eternal. At first he had a rather worldly outlook. But he went through the furnace in Grevena and came out a new man. He would say, “Augustine, before that I was nothing. Here I became a different man.”

So I said to him, “Elder, what will you do? They will be dancing tonight, on New Year’s Eve. We teach these girls. They are our children; they are children of Christ. What will you do?” “What can I do?” he asked. “I’ll tell you,” I said. “Take your staff.”

“Go in, and you will see them freeze. The music will stop; everything will stop.” “I’ll do it,” he said. Without warning, he took his staff and put on his bishop’s medallion. He was a strong, imposing bishop. He went in and struck the floor with his staff, with an air that held everyone spellbound, a holy presence.

“Is this where you are? Is this what you have come for?” They stood there as if turned to stone. “Go on, dance!” he told them. But how could they dance? “Go on, dance!” But how could they? If there were a Church of Christ here, a bishop would go to the palace, in all his vestments, and strike the floor with his staff.

“Look at what you have brought upon Orthodoxy! Crown Prince, know your place! King, know your place! If the princes want to dance, let them go to Sweden, Norway, Denmark, or Hollywood, places where they know nothing of chastity. Let them dance there. But here in Greece…”

That is how he would speak. That is how he would speak.

But, Mr. Chairman, what has come over them? I think these outbursts are not fitting for our Christian gathering. There is something I could say about them, but I will leave it unsaid.

All right, all right. Stop, please. If these expressions of approval are meant for me, I shall take them as approval of the ideas, not of my person. So yes, a bishop would go there. Sadly, I do not see a Church acting like that today.

Our Church and our bishops, with very few exceptions, have become flatterers of the wealth and licentiousness of our age. My brothers and sisters, I am nearly finished. But I want to close by reflecting deeply on the birth of Christ our Savior.

My brothers and sisters, I want to lead you to drink clear, fresh water. Leave the palaces behind. Leave licentiousness and all these things behind. Let us draw near with cleansed souls. We have springs of crystal clear water in Orthodoxy.

Drink and be refreshed during these holy days. We will not have another chance to speak, for Freemasonry has managed to keep the shops open on Christmas Eve, a Sunday, and on New Year’s Eve too. It is a triumph for evil.

During these holy days, my brothers and sisters, I want you to find a clear spring and refresh yourselves. I drank from it myself and was refreshed. I recommend to you a spring flowing with Orthodox water: Saint Nikodemos of the Holy Mountain. Is anyone here from the Holy Mountain? You there, elder, where are you from?

Saint Nikodemos lived there. Last year he was officially proclaimed a Saint. He wrote a deeply spiritual book called Spiritual Exercises. In it is a wonderful homily by Saint Nikodemos.

Please read it. It is a homily on the birth of the Savior. Saint Nikodemos says something important: the world is marked by three things, luxury, licentiousness, and self-interest.

These are the three things that make up Satan’s world. The world of sin is born of three loves, three loves stirred by the devil. What is the first? You remember the words from Holy Week: “Look at the lover of money.” What wise words! Where else will you find words like these?

“Look at the lover of money.” You see? The lovers of money. That is the first terrible love: the love of money, of coins that jingle through the world. The second is the love of pleasure and amusement.

The love of bodily pleasure, the love of this world’s enjoyments, that too is a terrible love. “Let us eat and drink, for tomorrow we die.” And the third love is terrible as well. The love of money is terrible; the love of pleasure is terrible. But the love of glory is a great and powerful giant.

We want to rise above others, push them aside, bring them down. We want to climb high, trample what is worthy, and become somebody. These are the three desires that rule the world. But Scripture says, “The desire of the flesh, the desire of the eyes, and the pride of life are not from the Father, but from the world.”

“And the world is passing away, along with its desires; but whoever does the will of God abides forever.” So, there are three desires. Christ came into the world to put them out. He answered the love of riches with the manger, with a love of poverty and owning nothing.

He came into the world to put out the love of pleasure with a love of martyrdom. There is a sweetness in it, a sweetness the world no longer knows: to fast for Christ, to keep vigil for Christ, to die for Him, to risk one’s life for Him.

In place of worldly pleasure, Christ came to give us a new joy: the joy of martyrdom, of pain, of suffering, of shedding blood for Him, holy blood. He came to put out the love of pleasure with His crown of thorns. And He who is above the stars wrapped a towel around Himself and washed His disciples’ feet. He came to put out the love of glory with a love of service, a love of serving everyone.

Ah, my brothers and sisters, put out the desires of this world! Let the fire of heaven come; let the fire of Christ burn in our hearts. Let the fire of owning nothing, of selflessness, of purity, of love and mercy burn in our hearts, my brothers and sisters.

My brothers and sisters, I have finished. If we do not live as Christians, if humanity does not live as Christians, I am no prophet, nor the son of a prophet, nor worthy to kiss your feet, as Kosmas of Aetolia said, but I fear, my brothers and sisters, and I must tell you my fear: these may be humanity’s last Christmas celebrations.

We may no longer hear “Glory to God in the highest” from heaven. Instead, we may hear bombs whistling down upon the heads of a humanity that has sinned so greatly, committed so much evil, and so thoroughly abandoned Jesus, the God-Man.

Προσφυλής, Ακροατέ

Ολίγαι ημέραι υπολείπονται, μία ακριβώς εβδομάς, διά να φτάσωμε και εορτάσωμε την μεγάλη εορτή του χριστιανισμού, την εορτή της γεννήσεως του Σωτήρος Χριστού.

Έφτασαν τα Χριστούγεννα. Η εορτή αυτή, όπως λέγει ο Ιερός Χρυσόστομος, δεν είναι μία κοινή εορτή, είναι η μητρόπολις των εορτών. Είναι η ρίζα του χριστιανισμού. Από αυτή την εορτή προέρχονται όλες οι εορτές της χριστιανοσύνης.

Από αυτή την εορτή ξεφύτρωσε το πελώριο δέντρο του χριστιανισμού, που κανένας σατανάς δεν θα μπορέσει ποτέ να το ξεριζώσει. Προείται, λέγω, το δέντρο του χριστιανισμού, κάτω από τη σκιά του οποίου και η σημερινή γενεά αναπαύεται και πρέπει να αναπαύεται.

Χριστούγεννα, αγάλλοντι ουρανοί, χαίροι οι πλάσις όλοι, δια μία ακόμη φορά Να, εις τη ζωή μας θα μας αξιώσει ο Κύριος, εν τω απείρω αυτού ελέει, να ακούσουμε το εμβατήριον των ουρανών, το εμβατήριον εκείνο που έψαλε όχι επίγειος μουσική, αλλά έψαλαν τα σμήνη των Αγίων Αγγέλων και Αρχαγγέλων ψάλλοντες.

Το άσμα εκείνο που θέλγει τας καρδίας, το άσμα εκείνο μέσα εις το οποίον υπάρχουν ωραιότεραι ευχαί, τα υψηλότερα νοήματα, ιδεώδεις, πολιτεία και κοινωνία του κόσμου. Θα μας αξιώσει ο Κύριος να ακούσουμε το «δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη», οσοδήποτε και αν είναι ζοφερός ο ορίζων και αν ακόμα στην εποχή μας, άγνωστον το μέλλον, πρόκειται να γίνει η συντέλεια του κόσμου και τα άνω να γίνουν κάτω και το ανθρώπινο γένος να εξολοθρευθεί για την κατάρα.

Και αν ακόμα αυτό συμβεί, η ειρήνη υπάρχει, υπάρχει και του κόσμου σιωμένου και των άστρων πιπτόντων και της θαλάσσης αναταρασσομένης, η ειρήνη υπάρχει, δεν είναι όνειρο, είναι μία πραγματικότητα, υπάρχει η ειρήνη ως μία ζώσα πραγματικότητα μέσα στην καρδία παντός πιστού, υπάρχει η ειρήνη του Χριστού, η πάντα νουν υπερέχουσα.

Δόξα λοιπόν εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία.

Αδελφοί, η εορτή και πανήγυρις αυτή, όπως θα την εορτάσουμε, οι ευχές, τα θερμά συγχαρητήρια τα οποία θα αποστείλουμε με επιστολάς και τηλεγραφήματα, οι επισκέψεις, τα αισθήματα που θα εκδηλώσει ο καθένας εξωτερικώς, όλα αυτά άραγε να φτάνουν να πιστοποιήσουν ότι πράγματι, ότι αξίως τιμώμεν την Ιεράν αυτήν ημέρα;

Να φτάνουν αυτά να αποδείξουν ότι είμεθα χριστιανοί; Κάποτε προ πολλών ετών, όταν βρισκόμουν ακόμα εν Μακεδονία, είχα γράψει και είπει και προφορικώς, από του άμβωνος, νομίζω, της Κοζάνης, και προεκλήθη αρκετή συζήτησις, είπα ότι το μεγαλύτερο ποσοστό, οι περισσότεροι των χριστιανών εορτάζουν Χριστούγεννα χωρίς Χριστό.

Ανθρώπων δηλαδή με μορφή ανθρωπίνη και με δύο πόδια, ως προς τα αισθήματα και τα στερήσεις και τα σωρομάς τετράποδα εστί επί της γης. Επί της γης τετραπόδων, Χριστούγεννα εις τον 20ό αιώνα, ίσον εορτή τετραπόδων, ίσον εορτή στομάχου, ίσον, ίσον, ίσον, ίσον ημέρα χωρίς ήλιο.

Μπορείς να φανταστείς ημέρα χωρίς ήλιο; Χριστούγεννας χωρίς χρόνος Χριστό είναι ζωή χωρίς ήλιο Γιατί ήλιος καθαρότατος και λαμπρότατος και άδυτος ήλιος, φωτίζων τον κόσμο, είναι ο Κύριος Ιησούς Χριστός.

Μα τι πρέπει να κάνουμε ώστε να εορτάσουμε Χριστούγεννα με Χριστό;

Χριστιανός είμαι, αγαπητοί μου, δε σημαίνει να θυμούμε δυο φορές το χρόνο το Χριστό και 362 ημέρες να τον λησμονούμε τελείως, να τον σβήνουμε μέσα από την καρδιά μας και από τη σκέψη μας.

Χριστιανοσύνη δεν είναι απλώς να πάμε για το καλό του χρόνου στην ενορία μας να εκκλησιαστούμε. Η χριστιανική ζωή δεν μοιάζει με ρεντιγκότα. Δεν μοιάζει με κάτι στολές των επισήμων που τις φοράνε στην Πρωτοχρονιά και στη γιορτή του βασιλιά και την εθνική γιορτή και κατόπι της φυλάνε εις τα σηματιωθήκαστον.

Χριστιανική ζωή είναι ένδυμα καθημερινόν. Ενδύσασθε τον Κύριον Ιησού Χριστόν,

εμβίστεσθε τον γεννόν άνθρωπον, τον νέον άνθρωπον

και η μέρα και η νυχτή και μπαντί το όπο της δασποτείας αυτού μεγαλύνει ἡ ψυχή μου τὸν κύριον. Ο Ιερός Χρυσόστομος, του οποίου το όνομα εμνημόνευσα προηγουμένως όταν έλεγα ότι λέγει,

Υπότιτλος απλός, ο διδάσκαλος εκείνος που είπε τα ροότερα λόγια που θα θέλουν τα ψυχάς των ανθρώπων. Αλλά είναι κάτι περισσότερο. Όπως λέει ο Χρυσόστομος, δεν ήλθε μόνο να φυτέψει δόγματα, αλλά ήλθε να υπογραμμίσει και διά του λόγου, και διά των έργων, και διά των θαυμάτων, και διά της όλης του ζωής πράξει, οδόν.

Δώσει εις ημάς τύπον και υπογραμμόν ζωής, κανόνα προς τον οποίο πρέπει να προσαρμόσουμε την ζωή μας.

Συνεπώς πρέπει εις τον Χριστό πάντοτε μεν, ιδίως στις Αγίες αυτάς ημέρας, να αποβλέπουμε, αφορώντες εις τον Αρχηγόν και Τελειωτήν της ζωής ημών, τον Ιησού Χριστόν. και τη ζωήν αυτού να αντιγράφουμε εις τον ειδικό μας βίον.

Μία άποψη της Αγίας του Ζωής, μία αρετή του Χριστού. Έρχομαι απόψε να υπενθυμίσω εις την αγάπη σας.

Έρχομαι να υπενθυμίσω εις εμάς όλους που προετοιμαζόμεθα να εορτάσουμε τα Χριστούγεννα. Να υπενθυμίσω την αρετή εκείνη που κάπως, που έχει λησμονηθεί. Είναι η αρετή της απλότητος του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού.

Θα παρουσιάσω μπροστά στα μάτια σας

και λέγομε, δεύτε ίδωμεν πιστοί πού εγεννήθη ο Χριστός. Είναι ανάγκη να πλησιάσουμε την Πάτνη, είναι ανάγκη να λάβουμε το μάθημα αυτό της απλότητας το οποίο δίδει η γέννηση του Σωτήρος Χριστού. Αγαπητοί, κατοικούμε επάνω στον πλανήτη αυτό και είναι ο πλανήτης μας ένας κόκκος άμμου μέσα εις το άπειρο.

Αλλά πάνω εις τον πλανήτην αυτόν συνέβησαν, συμβαίνουν και θα συμβούν μέχρι συντελείας των αιώνων διάφορα γεγονότα μικρά και μεγάλα. Των οποίων η επιρροή είναι καταφανής επάνω εις την ροή της ανθρωπίνης ιστορίας.

Αναρίθμητα γεγονότα, ατομικά, οικογενειακά, κοινωνικά, εθνικά, παγκόσμια. Τα αυτά πάντα, τα σπουδότερα εξ' αυτόν είναι καταγεγραμμένα εις τους δεύτερους της ιστορίας. Αλλά εάν ερωτήσουμε την ιστορία, την ιστορία η οποία αξίζει να γράφεται με γιώτα κεφαλαίον, εάν ρωτήσουμε την ιστορία, την αμερόληπτη ιστορία, η ιστορία διά του στόματος των μεγαλυτέρων ιστορικών, παλαιοτέρων και νεοτέρων, θα απαντήσει, λέγω, η ιστορία ότι το μεγαλύτερο από όλα τα γεγονότα, το απροσπέραστο γεγονός, το καταπληκτικότερο γεγονός που είδε ποτέ ο κόσμος, το γεγονός που εξακολουθεί να επηρεάζει την ανθρωπίνη ζωή, το γεγονός, λέγω, το καταπληκτικότερο εξ όλων των γεγονότων είναι η γέννηση του Σωτήρος Χριστού.

Θεός εφανερώθη εν σαρκί. Σκεφτήκαμε, αγαπητοί μου, τι σημαίνει αυτό; Θεός εφανερώθη εν σαρκί. Είναι νήπιον ο Χριστός, ασθενές όπως όλα τα νήπια, κραυγίζει μέσα στην φάτνη, αλλά το νήπιον εκείνο το ασθενές, να ενθυμηθούμε την προφητείαν Δανιήλ του Προφήτου, του, του ενδόξου προφήτη του Δανιήλ, του οποίου την μνήμη εορτάζουμε σήμερα, ούτος εξακόσια και πλέον χρόνια προεφήτευσε ότι ένας μικρός λίθος, αυτό είναι ο μικρός εκείνος λίθος, ένα μικρό λιθαράκι που έχει τέτοια ορμή και τέτοια δύναμη που θα συντρίψει όλους τους κολοσσούς, όλα τα βασίλεια και θα ιδρύσει μία βασιλεία αιωνία και ακατάλυτον. Είναι Θεός. Δεν ομιλώ με απίστους,

Αυτή την ώρα δεν έχω εδώ μέσα ούτε ένα άπιστον, ούτε ένα άθεον. Είστε όλα πιστά τέκνα της Ολοδόξιου Επισίας. Διότι αν δεν είστε πιστά τέκνα της Ορθοδόξου Εκκλησίας δεν θα βρίσκεστε εις τον χώρον αυτόν.

Κάπου αλλού, ευχάριστα, κατά διάβολον θα διέρχεστε σ' αυτήν την ώραν αυτή. Δεν μιλώ λοιπόν με απίστους, ούτε με αθέους. Μιλώ με τα πιστά της Εκκλησίας τέκνα. Και νομίζω ότι για τα πιστά της Εκκλησίας τέκνα δεν είναι ανάγκη απολογίας, απολογητικών.

Δεν είναι ανάγκη να αποδείξω ότι ο Χριστός είναι Θεός, το αισθάνεστε εις τα βάθη της καρδίας σας. Όπως δεν είναι ανάγκη για εκείνον που έχει μάτια, δεν είναι ανάγκη να του πούμε έλα εδώ θα σου αποδείξω με επιχειρήματα ότι υπάρχει ήλιος.

Βρε Χριστιανέ μου, δεν χρειάζεται, δεν χρειάζεται. Ανοίγω τα μάτια και βλέπω τον ήλιο. Υπάρχει βιβλίο που να αποδείχνει ότι υπάρχει ήλιος; Όποιος έχει μάτια βλέπει τον ήλιο επάνω στο στερέωμα. Όπως λοιπόν για εκείνον που έχει μάτια δεν υπάρχει ανάγκη αποδείξεων υπάρξεως του ηλίου, έτσι για εκείνον που πιστεύει στο Χριστό, που τον αισθάνεται μέσα στη ζωή του ως κέντρο ζωής,

Ούτε των τόπων της γεννήσεώς μας, ούτε των χρόνων της γεννήσεώς μας, ούτε τους γονείς μας. Δεν μπορούμε να εκλέξουμε από ποια μάνα θα γεννηθούμε. Ούτε μπορούμε να εκλέξουμε από ποιο πατέρα θα γεννηθούμε.

Ούτε σε ποιο τόπο θα γεννηθούμε. Ούτε σε ποιο σπίτι θα γεννηθούμε. Ούτε υπό ποιας συνθήκας θα γεννηθούμε. Αλλά στο Χριστό δεν συμβαίνει αυτό. Αυτός, ως Θεός, ηδύνατο να εκλέξει και χρόνων και τόπων και συνθήκας διαφόρους.

Ο Χριστός ως Θεός θα ηδύνατο να εκλέξει ως τόπον της γεννήσεώς Του ένα από τα ωραία μέρη της Γης. Και έχει αυτός ο πλανήτης, αυτός ο πλανήτης που όρισε ο Θεός ως κατοικία του ανθρώπου, και κατά αυτούς ακόμη τους αστρονόμους, δεν υπάρχουν ωραιότερες συνθήκες ζωής όπως υπάρχουν επί της γης.

Εις μάτην τα τηλεσκόπια των ανθρώπων προσπαθούν να διακρίνουν στους πλησιαστέρους αστέρας συνθήκας ζωής δι' τον άνθρωπο. Και έχει, λέγω, αυτή η γη ωραία τοπία. Ο Θεός, λέγει ο Δαβίδ, «Εποιείσαι εσύ, Κύριε, επιείσαι στα ωραία της γης».

Θα μπορούσε λοιπόν ο Χριστός, Ανάληψη, Ευαγγελισμός, Ευαγγελ ωραιότατα τοπία της γης. Ο Θεός λέγει ο Δαβίτ, επίεσαι εσύ Κύριε, επίεσαι στα ωραία της γης. Θα μπορούσε λοιπόν ο Χριστός, ως τόπο της γεννήσεώς του, να εκλέξει ένα αεροπαίδιο, να εκλέξει μια κορυφή ενός φόρους. Θα μπορούσε ο Χριστός να εκλέξει ένα βάσος πυκνό, ένα ωραιότατο βάσος, μέσα εις το οποίο και λαϊδούν τα ειδόνια. Θα μπορούσε να εκλέξει ο Χριστός ένα εκεί πονεβόδι. Θα μπορούσε ο Χριστός να εκλέξει ένα νησάκι από τα ωραία εκείνα νησάκια που υπάρχουν μέσα στην θάλασσα. Θα μπορούσε να εκλέξει ο Χριστός ένα από τα ωραιότατα τοπία της γης. Κι όμως ο Χριστός ως τόπο της γεννησεώς του.

Κι όμως, ο Χριστός, ως τόπον της γεννήσεώς Του, εξέλεξε ένα στάβλο βρωμερόν.

Εκεί εγενήθη, εν μέσω των ζώων γνωστής, η ανάσα των ζώων, το γαϊδράκι το αθώο, το βόδι, το πρόβατο. Αυτά ήταν η συντροφιά του νηπίου. Αυτά με την ανάσα εθέρμαναν τον νήπιον κατοικημερινή εκείνη νύχτα.

Θεός εφανερώθη και εξέλεξε ως τόπο της γεννήσεώς Του ένα στάβλο. Ο Χριστός ως Θεός ηδύνατο να εκλέξει ως μητέρα μίαν από τας γυναίκας εκείνας, οι οποίες διαπρέπουν δια την δόξα τους, ηδύνατο να εκλέξει μία βασίλισσα περίφημη ή μία σοφή γυναίκα από τας σοφάς γυναίκας.

Και όμως, ως μητέρα Του δεν εξέλεξε πριγκίπισσα, δεν εξέλεξε βασίλισσα, δεν εξέλεξε γυναίκα η οποία είχε εκπαιδευτεί εις τας σχολάς τας μεγάλας και περιφήμους, αλλά εξέλεξε ως μητέρα Του μιαν πτωχή, μιαν άσημο, την κόρη της Ναζαρέτ, την Αειπάρθενον Μαριάμ.

Την πτωχήν αυτή κόρη που είχε ως συνέκδημον της ζωής της την πτωχία, την κόρη αυτή η οποία συντροφεύεται από ένα πτωχότατο άνθρωπον δίκαιο, τον Ιωσήφ, τη γυναίκα αυτή η οποία κατοικούσε εις ένα πτωχότατον περιβάλλον, αυτήν την Αγία Παρθένον εξέλεξε ως μητέρα.

Και όταν ο Χριστός εισήρθε εις την εφηβική ηλικία και είτο ανάγκη, εξέλεξε πάλι ο Κύριος, δεν εξέλεξε ο Χριστός τον άεργον βίον, όπως συνηθίζουν τα παιδιά των πλουσίων, αλλά εξέλεξε την κοπιώδη εργασία, την εργασία μέσα εις το εργαστήριο του τέκτονος Ιωσήφ.

Ένας Άγιος Επίσκοπος επιθυμούσε να δει πώς ζούσε ο Χριστός ως νέος και παρακαλούσε τον Θεό να δει τον Χριστό στο όνειρο πώς ήταν ως νέος και τον φαντάζεται αυτός που θα δει τον Χριστό σε μια μεγαλοπρέπεια, σαν ένα ακτινοβόλο άστρο.

Μια νύχτα βλέπει στιγμιαίως, βλέπει ένα ηλικιωμένο άνθρωπο να σκύβει επάνω σε ένα πάγκο και με το εργαλείο του, με την πλάνη, να πλανίζει τα ξύλα και κοντά εκεί στο εργαστήριό του να είναι ένα παλικαράκι 16 to 17 ετών που κι αυτό ιδρωμένο να βοηθεί τον μεγαλύτερο και να μαζεύει τα ροκανίδια που ήταν χάμω ριγμένα.

Ξάφνου ανοίγει η πόρτα και από την πόρτα παρουσιάζεται μια γυναίκα σεμνή και λέγει στον άντρα και στο παιδί: «Σας παρακαλώ, περάσατε, είναι η ώρα του δείπνου να γευματίσουμε». Και έσβησε και εξύπνησε.

Αυτή ήταν η εικόνα την οποία είδε ο Άγιος αυτός Επίσκοπος. Αυτές ήταν οι ταπεινές συνθήκες που έζησε ως νέος ο Χριστός. Και όταν ακόμα εξήλθε ο Κύριος εις τον δημόσιον βίον Του, δεν εγκατέλειψε την απλότητα.

Όταν παρέστη ανάγκη να εκλέξει τους συντρόφους, τους μαθητάς Του, δεν επήγε ούτε στα ανάκτορα για να εκλέξει τους συντρόφους Του μεταξύ των πριγκίπων, δεν μετέβη ούτε στην Ακαδημία και στις σχολές, δεν εξέλεξε τους συντρόφους Του μεταξύ των σοφών, Ούτε μετέβει εις τας αγοράς, δι' να εκλέψει τους ανθρώπους του χρήματος ο συντρόφος του, εξέλευσε ούτε οι πτωχότεροι υπήρχες των κόσμων, εξέλευσε τους αλληλείς της Γαλιλαίας, τους ψαράδες.

Σας έδειξα την κούνια Του, δεν υπάρχει άλλη πτωχότερη κούνια, προχωρώ, δεν υπάρχει άλλη πτωχότερη κούνια, λίγα άχυρα, μέσα στη φάτνη. Σας έδειξα τη μάνα Του, δεν υπάρχει άλλη πτωχότερη. Σας έδειξα το περιβάλλον Του, δεν υπάρχει πτωχότερο.

Σας έδειξα τους συντρόφους του, δεν υπήρξαν πτωχότεροι.

Θέλετε να σας δείξω το τραπέζι του; Ε, το τραπέζι του να σας δείξω; Μα δεν είχε τραπέζι. Όταν πεινούσε, άπλωνε τα άγια του χέρια επάνω στη συκιά και άφησε τα φύλλα να φάει κανένα σύκο. Κάποιο επεισόδιο.

Εις το σακίδιό μας, τα τρόφιμα που πήραμε για τον εαυτόν, για την ομάδα μας είναι πολύ ολίγα, και ψάχνουν και μες στο σακίδιό τους η τροφή του Χριστού και των Αποστόλων. Ποια ήτο; Τα σημειώνει το Ευαγγέλιο. Δεν υπάρχει περιττή λέξη μέσα στο Ευαγγέλιο.

Δεν υπάρχει περιττή λέξη στο Ευαγγέλιο. Αυτό το Ευαγγέλιο, το Ευαγγέλιο το τρομερό, αυτό ίδιο θα μας δικάσει μια ημέρα. Ψάχνουν στους ακυριώτες και βρίσκουν, τι βρίσκουν Πέντε ψωμιά, τι ψωμιά; Κρίθινα ψωμιά και δύο οψάρια.

Απλή η τροφή του, απλουστάτη, ψωμί κρίθινο, ψάρια, σύκα, στάχυα. Αν εξαιρέσωμε δύο-τρεις φορές στη ζωή του, όπως ήταν η περίπτωση του γάμου και όπως ήταν ο μυστικός δείπνος και τις άλλες περιπτώσεις.

Νεράκι, κρυστάλλινο νεράκι, το πηγαίο νεράκι που εζήτησε από την γυναίκα τη Σαμαρίτιδα, «δώσ' μου πιειν». Θέλετε να δείτε; Σας έδειξα το τραπέζι του, θέλετε να δείτε την ενδυμασία του; Απλουστάτη, ένα φόρεμα.

Δεν είχε πορφύραν και βύσσο, δεν φορούσε ο βασιλάς του κόσμου από εκείνα τα αραχνοΰφαντα, τα πολυτελέστατα ενδύματα που εφόρουν οι βασιλείς της Ασίας, τας αλουργίδας, τας πορφύρας, τας πολυτίμους. Δεν έφερε ο Κύριος επάνω στον ώμο του ούτε το τριβώνιον, την ακριβή στολή που έφεραν εδώ μέσα οι φιλόσοφοι των Αθηνών.

Ούτε έφερε άλλα την άδεια άσημα εξωτερικά. Το ρούχο του ήταν απλούστατο. Ρούχο που κάθε κλωστή του, ρούχο αγιασμένο, ρούχο που δεν το ηγόρασε από τον έμπορο, ρούχο που το είχε υφάνει τη νύχτα με τα άγια της δάκτυλα στον αργαλειό της η Παναγία Μητέρα του.

Σας έδειξα την κούνια του, επαναλαμβάνω, σας έδειξα τη μάνα του, σας έδειξα το περιβάλλον του ως νέο, σας έδειξα τους συντρόφους, σας έδειξα το τραπέζι του, σας έδειξα την ενδυμασία του, πρέπει να σας δείξω και την κίνηση, πώς εκινείτο.

Δεν εκάθισε επάνω σε άμαξα πολυτελείας, σε άμαξα που την έσερναν άλογα χρυσοστόλιστα, πεζοπορούσε, με τα πόδια του εβάδιζε, ώρες ολόκληρες, από βουνά σε βουνά και από λαγκάδια σε λαγκάδια. Και όπως λέγει πάλι το Ευαγγέλιο,

το σπίτι του, πού, ποιο το σπίτι του; Θυμηθείτε κάποτε που τον επλησίασε ένας νέος και του λέει: «Δάσκαλε, να μου ορίσεις μια ώρα. Ωραία είναι τα λόγια σου, αλλά εγώ ζητώ μια ιδιαίτερη ώρα συνεντεύξεως, θέλω ιδιαίτερα να σε συναντήσω και να τα πούμε ιδιαιτέρως, έχω πολλά να σε ρωτήσω όπως έχουν οι νέοι. Πες μου, διδάσκαλε, πού μένεις για να έρθω να σε βρω τη νύχτα να τα πούμε».

Και ο Κύριος ήταν στην ύπαιθρο, έδειξε τα πουλιά που πετούσαν και είπε τα αθάνατα εκείνα λόγια, που δεν μπορεί κανένας ψευτοαρχηγός από εκείνους που παρουσιάζονται ως ηγέτες και αναγεννητές του κόσμου, δεν μπορεί κανένας να τα πει τα λόγια αυτά, διότι θα είναι ψεύστες.

Τι είπε ο Κύριος, τα πετινώα του ουρανού, φιαλόπαικες έχουν τα σφολιάστων, ο Δεϊός του Ανθρώπου, ούτε ουκέχει που την κεφαλή κλείνε, ή το άστεγος και ο αχτήμον.

Τέλος, συμπληρώνοντας την μεγαλοπρεπή, την θέλουσαν εικόνα της απλότητας του Κυρίου, προσθέτω μια τελευταία πινελιά, ειστιμαγεύουσαν εις τη μαγική αυτήν εικόνα και ρωτώ και σας ρωτώ: Κόσμε, δείξε μου το κρεβάτι του Χριστού.

Ο κόσμος του προσέφερε ένα κρεβάτι και το κρεβάτι επάνω στο οποίο ακούμπησε τα κουρασμένα του μέλη ο Υιός της Παρθένου ήταν από άγρια ξύλα, από πέφτει.

Υιός της Παρθένου, του προσέφερε ο κόσμος ένα ωραίο προσκέφαλο. Και το προσκέφαλο που προσέφερε ο κόσμος ήταν ο ακάνθινος στέφανος. Και κλίνας την κεφαλήν παρέδωκεν το πνεύμα. Ιδού, αγαπητοί μου, από την ώρα που γεννήθηκε μέχρι την ώρα που εξέπνευσε επί του σταυρού ο Κύριός μας, μία απλότης ανεπληγουμένου, μία απλότης η οποία θα θέλει, Μια απλότης προτισοποίησης που θα αποκαλύψατε πάσα ψυχή, μια απλότης ηλεκτρίζουσα και μαγνητίζουσα πάσα ψυχή, αυτή υπήρξε η ζωή του Χριστού επί της γης, από φάτνης μέχρι Γολγοθά.

Αδελφοί μου, με πενιχρά λόγια, όσα μπόρεσε η φτωχιά μου γλώσσα, προσεπάθησε ενώπιός σας να παρουσιάσω την εικόνα της απλότητας του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Και τώρα θα σας κάνω ένα ερώτημα, ή μάλλον δύο ερωτήματα.

Σας ερωτώ, εμείς όλοι βγήκαμε από την κολυμβήθρα, δεν ρωτάω τους απίστους, τους αθέους, εσάς τα πιστά παιδιά της Ορθοδοξίας. Όλοι που βγήκαμε από την κολυμβήθρα, πλησιάσατε τη φάση μου. Πλησιάσατε τον Ιησού, πλησιάσατέ Τον.

Σας ερωτώ και ρωτώ και τον εαυτό μου, διότι όσα σας λέγω πρώτα στον εαυτό μου απευθύνω, ο πρώτος θα κρατήσει με εγώ ίδιος. Σας ρωτώ, αδελφοί μου, είμεθα υποχρεωμένοι να ακολουθήσουμε το παράδειγμα του Ιησού Χριστού, ναι ή όχι;

Ή αν υπάρχει κανείς που λέγει ότι δεν είμαστε υποχρεωμένοι να ακολουθήσουμε το παράδειγμα του Χριστού επί της γης.

Ακούω τρεις σάλπιγγες, τρεις σάλπιγγες ακούω, να σαλπίζουν και να διαμαρτύρονται. Η πρώτη σάλπιγγα είναι η σάλπιγγα του Αποστόλου Πέτρου, του μαθητού του, ο οποίος λέει ότι ο Χριστός έπαθε εδώ στον κόσμο.

Όσα έπαθε, υπολιμπάνων υμίν υπογραμμόν, για να μας αφήσει σε εμάς υπόδειγμα ζωής, πρότυπο ζωής,

Εκείνος που λέγει ότι ζει με τον Χριστό, οφείλει, είναι υποχρεωμένος, καθώς εκείνος περιεπατησεν, και αυτος ουτως περιπατειν, όπως περιπάτησε ο Χριστός, τον στενό δρόμο, τον ανηφορικό δρόμο, όχι τον πλατύ δρόμο, όχι τον ευρύχωρο δρόμο, όχι τον δρόμο των συμβιβασμών, όχι τον δρόμο των ευκολιών, όχι τον δρόμο του πλούτου και ευμάρειας, όχι τον πλούτον, αλλά τον δρόμο τον στενό, τον ευρύχωρο δρόμο που βγαίνει επάνω στην δόξα των ουρανών, Είναι υποχρεωμένος καθως εκεινος περιεπατησεν, και αυτος ουτως περιπατειν.

Θα μου πείτε, μα ακούω την αγωνία σας, που είναι τίμια αγωνία, μα τι είναι τούτο; Μπορούμε εμείς τα σκουλήκια της γης, τα ερπετά της γης, οι ποίοι άνθρωποι, μπορούμε εμείς να φτάσουμε στο ύψος που έφτασε ο Χριστός;

Επίσης, είναι αλήθεια ότι η αρετή του Χριστού είναι απροσπέλαστος. Για να εκφραστώ, για να ομιλήσω, η αρετή του Χριστού, ένα από τα ωραιότερα τροπάρια της Εκκλησίας, όσοι πάτε στον όχρο και ακούτε, εγκάλυψε ουρανούς του Χριστέ, η αρετή λέει του Χριστού πέρασε προφήτας, πέρασε πατριάρχας, πέρασε σοφούς, άντισε τα άφρα, πέρασε τα άστρα, πέρασε τους Αγγέλους, πέρασε τους Αρχαγγέλους, έφτασε μέχρι των ουρανών. Είναι ουρανομήκης η αρετή του Χριστού, είναι Ιμαλάια.

Αλλά, αδελφοί μου, δεν μπορούμε να φτάσουμε πάνω στα Ιμαλάια, εν τούτοις όμως πρέπει να γίνουμε ορειβάτες και όπως ο ορειβάτης ποτέ δεν πάει χαμηλότερα αλλά πάντοτε πάει υψηλότερα και κοπιάζει και από βράχο σε βράχο και από βράχο σε βράχο κοπιάζει για να φτάσει επάνω στην κορυφή των Ιμαλαίων ορέων και να στήσει επάνω τη σημαία της νίκης, ούτω πως και ο Χριστιανός είναι ορειβάτης.

Δεύτε αναβώμεν εις το όρος Κυρίου. Το δε όρος του Κυρίου, το απροσπέλαστον, το ουρανογείτον όρος που πλησιάζει τα άστρα, η αρετή του Χριστού. Και προς το ύψος αυτό των Ιμαλαίων αρετών του Ιησού Χριστού καλούμεθα οι πάντες να βαδίσουμε.

Αυτή η κορυφή του Χριστού δεν πρέπει ποτέ να φεύγει από τη διάνοια και από τη σκέψη μας. Πάντα υψηλότερα, πάντα προς τα ύψη, ποτέ προς τα βάθη. Και ένα δεύτερο ερώτημα, στο θέμα που αναπτύσσουμε απόψε, στο ζήτημα της απλότητος του Ιησού Χριστού.

Γεννάται το ερώτημα: μπορούμε εμείς να μιμηθούμε τον Χριστό στην αρετή της απλότητας; Να ζήσουμε κι εμείς απλά όπως έζησε ο Χριστός; Μα μπορούμε, μου πείτε εσείς, να βγούμε από τα σπίτια μας; Να πάμε να κατοικήσουμε στα σπίδια για ψωπάς της γης Να γίνουμε τρογλωδίτε και αυτά τι να εσύ ο ηρωκήρυξος του 20ου αιώνας συγγείσε Αδελφοί μου, αδελφοί μου, και στον αιώνα αυτόν, μέσα στον αιώνα αυτόν της πολυτελείας, του μοντέρνου πολιτισμού, που το περιττόν το κάναμε αναγκαίο, που θηρεύομε το πέραν της ανάγκης, στον αιώνα αυτό ελάτε να σας δείξω ότι υπάρχουν ψυχές που από ένα σφοδρόν έρωτα, από μια αγάπη φλογερά προς τον Χριστό,

βαδίζουν 100% επάνω στην απλήν αυτή ζωή. Προ ημερών με επεσκέφθη ένας καλόγηρος, ηλικίας 27 ετών. Κάθισε, του λέγω, μου είπε το ιστορικό του, έκλαψα. 27 χρονών παιδί πάνω στον Άθω, που μένει επάνω στα φοβερά Καρούλια.

Πλησίασε τον Χριστό, πλησίασέ τον για να θαυμάσεις την απλότητά του. Δηλαδή, με άλλα λόγια, και τώρα εάν πάρουμε την απλότητα του Χριστού, τη ζωή του Χριστού, και συγκρίνουμε τη ζωή τη δική μας προς την απλότητα του Χριστού.

Εγώ τουλάχιστον πρέπει να σταματήσω. Πρέπει να σκεπάσω με το πρόσωπο. Να ντρεπόμεθα ότι λεγόμεθα χριστιανοί. Το τραπέζι του Χριστού το γνωρίζετε; Βλέπετε, το γνωρίζετε, στο μια χρήτηνα βλέπω άντε μες τα σπίτια, δεν λέγω τα πτωχά σπίτια τα ελληνικά που μοιάζουν με το τραπέζι του Χριστού, αλλά άντε μες τα σπίτια των πλουσίων τις άγιες αυτές μέρες.

Βλέπω, τι βλέπω; Βλέπω πιάτα το ένα απάνω στο άλλο, βλέπω αντιναράχη δροσερό, βλέπω ποτά, γλυκέρ, βλέπω οίνους, βλέπω σαμπάνιες, βλέπω όλα αυτά τα οποία ζητεί ο λάρυγξ του ανθρώπου.

Ότι η μαγειρική έγινε επιστήμη στον αιώνα μας.

Ότι παραθέτουν δείπνα, γεύματα. Για τα οποία εξοδεύουν χιλιάδες των χιλιάδων δραχμών. Και ρωτώ, και ρωτώ, και ρωτώ: Αυτά είναι σύμφωνα με την απλότητα της ζωής του Χριστού; Είναι σύμφωνα με το χριστιανικό μας χαρακτήρα;

Είδαμε την ενδυμασία του Χριστού, τη γνωρίζετε.

Αν πάμε μες στα σπίτια τα πλούσια, τα σπίτια που έχουν υλικά αγαθά, αλλά και τα άλλα ακόμα σπίτια, βλέπουμε ότι άντρες και γυναίκες δεν μένουν σε ένα ρούχο, αλλά έχουν ρούχα, τουαλέτες, ενδυμασίας ποικίλας, το πρωί άλλη ενδυμασία, το βράδυ άλλη, για τον περίπατο άλλη, για τον χορό άλλη, πολλάς ενδυμασίας τέτοιες.

Μαθαίνω ότι πάει πλέον ο αργαλειός, αφήνω τον αργαλειό, αλλά ζητούν υφάσματα πολυτελείας, υφάσματα μεταξωτά, υφάσματα που κατασκευάζουν τα εργοστάσια του εξωτερικού. Μαθαίνω ότι χωριάτισες που πιάσανε στα χέρια χρήματα, παραδάγοι, δεν μένουν στο χωριό να ράψουν τα ρούχα τους, οι μοδίστες του χωριού, αλλά έρχονται στην Αθήνα να ράψουν τα ρούχα τους.

Μαθαίνω ότι γυναίκες εδώ του Κολωνακίου και της περιφέρειας εδώ μέσα των Αθηνών φεύγουν από την Αθήνα και πάνε στο Παρίσι να ράψουν τα ρούχα τους. Βλέπω μια πολυτέλεια στην ενδυμασία, βλέπω μια δαφάνικια σπατάλη χρημάτων για την εξωτερική περιβολή του ανθρώπου και ρωτώ: Αυτά είναι σύμφωνα με την απλότητα της ζωής του Χριστού;

Την κίνηση του Χριστού την ξέρετε, με τα πόδια του τ' Άγια εβάδιζε χιλιόμετρα.

Σπανίως μια φορά μεταχειρίσκει το γαϊδράκι. Δεν λέγω να πάμε στην εποχή αυτή να περπατούμε με τα πόδια σε μακρινές αποστάσεις.

Όλα αυτά είναι σύμφωνα με την απλότητα της ζωής του Χριστού, αδελφοί; Είναι γεγονός ότι δεν συμφωνούν αυτά με τον κανόνα της απλότητας της ζωής του Χριστού. Αλλά αδελφοί, η αντίθεση σε αυτή μεταξύ της ζωής του Χριστού και της δικής μας ζωής, της ζωής στην οποία ζουν σήμερα οι άνθρωποι, η αντίθεση σε αυτή γίνεται ακόμη τραγικότερα.

Όταν σκεφτούμε ότι η αντίθεση αυτή δεν έχετε μόνο η σύγκρουση, με σύγκρουση δεν γίνεται μόνο η σύγκρουση με τη ζωή του Χριστού, αλλά έχετε η σύγκρουση και μια βάσα πραγματικότητα. Ή αν επιτέλους ο κόσμος ήταν όλοι πλούσιοι, αν επιτέλους ήταν πλούσιοι και πάλι ο χριστιανός δεν έπρεπε να ζήσει όπως ζουν όλοι, μέσα σε χιλίους πλουσίους θα έπρεπε να είναι πτωχός ο χριστιανός.

Αν ήταν επιτέλους όλοι πλούσιοι, αν έτρωγαν όλοι με χρυσά κουτάλια και να είχαν όλοι τα μέσα της ζωής, τα κομφόρ της ζωής και πάλι ο Χριστιανός δεν μπορούσε να ζήσει όπως ζουν οι υπόλοιποι. Αλλά εδώ μέσα έχουν μία άλλη πραγματικότητα. Η απλότης, η ζωή αυτή της πολυτελείας, δεν είναι μόνο αντίθετος, σε οξεία αντίθεση με το πρότυπό μας, τον Ιησού Χριστό, αλλά έρχεται σε οξεία αντίθεση με μια καίουσα πραγματικότητα.

Και η καίουσα πραγματικότητα είναι ότι χιλιάδες, εκατομμύρια άνθρωποι υποφέρουν στον κόσμο αυτό. Τα ερωτήματα που θα κάνω τα απευθύνω και στον εαυτό μας και σε όλους εμάς. Τη στιγμή που κάθεσαι στο τραπέζι και έχεις μπροστά σου και ψωμί, έχεις μπροστά σου και φαγητό, έχεις μπροστά σου και εκείνο και εκείνο, την ώρα που κάθεσαι, που σκέφτεσαι, περνάει από το μυαλό σου ότι την ώρα αυτή, δίπλα σου, στη γειτονιά σου, μέσα στην πόλη σου, στην οικουμένη, στο ντουνιά μέσα, χιλιάδες και εκατομμύρια άνθρωποι δεν έχουν μια μπουκιά, δεν έχουν ψωμί να φάνε;

Τη στιγμή εσύ που παίρνεις την οικογένειά σου και πας στην ταβέρνα, δεν σε φτάνει το σπίτι, αλλά από σνομπισμό και μιμείσαι τους αριστοκράτας της εποχής και άφησες πλέον το σπιτάκι σου το ευλογημένο και πας στην ταβέρνα για να γίνεις ταβερνόβιος, για να πιεις εκεί και να διασκεδάσεις.

Σκέπτεσαι ότι την ώρα εκείνη χιλιάδες σπίτια υποφέρουν και δεν έχουν τα μέσα της ζωής; Την ώρα εσύ που με τη λεμουζίνα σου διασχίζεις τις πλατείες και τους δρόμους και ξοδεύεις και βενζίνα στον διάβολο, σκέπτεσαι ότι απάνω στα ψηλά βουνά δεν έχει ο χωριάτης γαϊδουράκι να φορτώσει το καλαμπόκι και γίνεται ο ίδιος γαϊδουράκι;

Και βαδίζει ένα και δύο χιλιόμετρα να πάει στο μύλο να αλέσει το καλαμπόκι του. Σκέπτεσαι ότι την ώρα που παίρνεις την βενζίνα και την κάνεις καπνό και ξοδεύεις; Σκέπτεσαι ότι σε χωριά διάφορα παιδιά ξυπόλυτα, ξυπόλυτα παιδιά βαδίζουν ένα, δύο, τρία, πόσοι, έξι χιλιόμετρα να πάνε να βρουν σχολειό, να μάθουν γράμματα και δεν έχουν καρέστα ο δάσκαλος και η Ιγρανή ο μαθητής.

Ο μαθητής. Βλέπετε αυτά με την πραγματικότητα αυτή. Την ώρα που εσύ τη νύχτα τώρα το χειμώνα που πέφτει το θερμόμετρο και πας στο θερμόμετρο και βλέπεις ότι είναι δέκα και ότι είναι πέντε και ότι είναι μηδέν και ότι είναι υπό μηδέν και πας και έχεις ηλεκτρική σόμπα, έχεις καλοριφέρ και έχεις φωτιά και έχεις σκεπάσματα και κουβέρτες και σκεπάζεσαι, την ώρα εκείνη που σκεπάζεσαι, σκέφτεσαι ότι άλλοι τουρτουρίζουν στο κρύο;

Εσύ ο άλλος, ο άλλος, έλα εδώ, εσύ ο άλλος, που τώρα τα Χριστούγεννα ξέρω μέσα στην Αθήνα, τώρα τα Χριστούγεννα ετοιμάζονται τα πλούσια σπίτια να παντρέψουν, να παντρέψουν το κορίτσι τους και να τους δώσουν ένα τσουβάλι λίρες.

Ιλιγγιώδη ποσά, δέκα χιλιάδες λίρες, είκοσι χιλιάδες λίρες, τριάντα χιλιάδες λίρες, και να καλέσουν και δεσποτάδες που αν ήταν εκκλησία δεν θα πατήσει ο δεσπότης. Να πάω χίλιες φορές να στεφανώσω κοντά σε μια τίμια γυναίκα, σε ένα πτωχό κορίτσι, ναι, Αλλά στα σπίτια αυτά τα μεγάλα που κάνουν αυτούς τους γάμους, τους πλουσιωτάτους γάμους, που ξοδεύουν εκατομμύρια των εκατομμυρίων, σκέφτεσαι εσύ, άνθρωπέ μου, που είσαι χριστιανός;

Ανάληψη, Ευαγγελισμός, Ευαγγελ Και δάκρυσα. Ήρθε κάποιος ξένος στην Ελλάδα, όχι να πάει να δει τα μάρμαρα, γιατί έγινε ειδωλολατρία, σε λίγο θα αναστήσουν την ειδωλολατρία, χριστιανοί μου. Εγώ τι να σας πω; Αν ήμουν κυβερνήτης, αν είχα κάνει μια σκέψη, δεν έχουν καμιά θέση τα μάρμαρα για εμάς τους Ορθοδόξους. Σκέπτεσαι εσύ άνθρωπέ μου που είσαι χριστιανός, που λέγεις είσαι χριστιανός, σκέπτεσαι την ώρα εκείνη που εσύ το κορίτσι του το παντρεύεις με καράβια, με πλοία, με τραπέζας, με γάβδους χριστού, με τόση περιουσία, σκέπτεσαι ότι την ώρα εκείνη το κορίτσι κάτω στα σφαγεία και κάτω στο περιστέρι και δεξιά και αριστερά, το ανίπεδρο κορίτσι δεν έχει, δεν έχει να πληρώσει την άδεια που χρειάζεται τέτοια της άδειας του γάμου, δεν βάζετε αυτά τα πράγ Αυτές τις ημέρες είδα κάπου και δάκρυσα. Ήθε κάποιος ξένος. Αυτές τις ημέρες είδα κάπου και δάχτυσα.

Θα γκρέμιζα τον Παρθενώνα και απάνω στην Ακρόπολη εκεί να ασπάρουν τα μάρμαρά τους, να τα προσκυνάνε και να τα πειράνε. Γιατί τα μάρμαρα αυτά δεν είναι ο Θεός. Όσο αξίζει ένας φτωχός άνθρωπος, δεν αξίζει ο Παρθενώνας.

Είναι ο άνθρωπος η αξία, η κορυφαία αξία. Ο Παρθενών του πνεύματος και της αγιοσύνης. Αρκετά πλέον, αρκετά.

Απάνω εκεί στην Ακρόπολη ανήθιζε η Χριστιανοσύνη. Και αν έβλεπε η Μασονία και έβλεπε το έπρος μας. Όπως έλεγαν οι Κολοκοτρώνες. Να πότε, λέει, να μας αξιώσει ο Θεός.

Με τις θυσίες της, με τους ηρωισμούς της, μια μικρή πατρίδα που σήμερα δεν υπήρχε αυτό το μικρό κράτος. Με τα παιδιά των οποίων αιωνία είναι η μνήμη. Εάν δεν υπήρχαν αυτά τα παιδιά να πέσουν τα κορμιά τους επάνω στα Αλβανικά βουνά, σήμερα στη Μόσχα μέσα θα εκυβερνούσε ο Χίτλερ και μας θα στείλει όχι ο Χίτλερ και μας το Λονδίνο ο Χίτλερ.

Λοιπόν, ήρθε αυτός όχι να θαυμάσει τα μάρμαρα, να δει τον λαό εκείνο, να δει τις μανάδες εκείνες, να δει τους αδελφούς εκείνους, να δει τους πατέρες εκείνους που γύρισαν αυτούς τους γίγαντες. Και ήρθε εδώ στην Αθήνα, ήρθε στην Αθήνα και πρώτα θαμπώσαν τα μάτια του.

Πέρασε από την οδό της πορνείας, της πορνείας. Αν είχα δικαίωμα, θα έσβηνα την ταμπέλα που λέγει οδός και θα έγραφα οδός της πορνείας, οδός πολυτελείας, οδός ασωτείας, οδός φιλαργυρίας, να αλλάξουμε τα γράμματα, να πούμε την πραγματικότητα.

Πέρασε από τους δρόμους αυτού, το τετράγωνο αυτό, που θα πέσει βόμβα ατόμου να τα λιώσει. Λοιπόν, πέρασε και θαμπώσαν τα μάτια του. Ούτε Παρίσι δεν είναι εδώ. Από τις βιτρίνες είπε, μα εδώ είναι πλούσια η πατρίδα.

Εδώ κατοικούν πλούσιοι άνθρωποι. Ναι, αλλά όταν βγήκε έξω από την Αθήνα και προχώρησε παραπάνω και πήγε προς τη Ρούμελη κάτω στα χωριά του Μοριά και πήγε κάτω στην Κρήτη και προχώρησε επάνω στη Μακεδονία και στη Θράκη και προχώρησε επάνω στην Πίνδο, στα βουνά της Πίνδου.

Ω δυστυχία! Πήρε φακό και φωτογράφιζε. Φωτογράφισε. Γύμνα. Δυστυχία ούτε αγίχτη στον κόσμο. Έβλεπε παιδιά σκελετωμένα. Έβλεπε μανάδες με τα μαύρα ντυμένες που σαν κοιμούνταν μέσα στη λάσπη. Είδε, είδε, είδε.

Τα πήρε όλα και τα παρουσίαζε στην τηλεόραση. Αυτή είναι η Ελλάδα. Δύο Ελλάδες: μια Ελλάδα του πλούτου, των διασκεδάσεων, των εκατό, των τριακοσίων οικογενειών που γλεντοκοπούνε μες στην Ελλάδα και από το άλλο μέρος ένας λαός ηρώων, ένας λαός μεγάλος, ένας λαός που έγραψε ιστορία να υποφέρει και μες στο όνομα αυτών να γλεντοκοπάνε και να διακριθεί η Χριστιανοσύνη που είναι το αίσθημα και εκείνο το οποίο πρέπει να διακρίνει τα σαγεία σε αυτά τις ημέρες Και να θυμάστε αυτό που σας πω: θα δείτε μέσα στις εφημερίδες ότι στις ημέρες αυτές αυτοί οι κύριοι δεν θα κάνουν Χριστούγεννα μέχρι το ναό τους, ούτε ένας,

αλλά θα πάνε στους Δελφούς να πάνε να πανηγυρίσουν και να γιορτάσουν. Εκεί είναι ο Θεός τους, εκεί είναι η λατρεία τους. Εκεί είναι η κατεύθυνσή των. Λοιπόν, λοιπόν, αλλά, αδελφοί, να τελειώνω, να τελειώνω. Σας παρουσίασα την απλότητα του Χριστού. Σας εκάλεσα να συγκρίνετε τη ζωή μας εν γένει προς τη ζωή του Χριστού.

Και τώρα, τελειώνοντας, θα ήθελα να γενικεύσω τα πράγματα, θα ήθελα να αχθώ εις σκοπιάν υψηλοτέραν, θα ήθελα να διατυπώσω κανόνα αυστηρότερον δι' όλους ανεξαιρέτως, διότι η ευχάριστρος είναι ο ιεροκήρυκας όταν φύγει κοινωνικά στην ασπληγάς και εθνικά την απροβλήματα που συνειδούν όλους εμάς.

Αλλά τώρα κατέρχομαι, κατέρχομαι εις τας λεπτομερίας και ήθελα να ρωτήσω, επανέρχομαι στο ερώτημα, ότι είμαστε βαπτισμένοι, ότι έχουμε υποχρέωση να μιμούμε τον βίον του Ιησού Χριστού.

Καλά και άγια όλα αυτά να καταργούμε, αλλά σου λέω κάθε φορά που θέλεις να κάνεις κάτι, κάτι, βάλε μπροστά σου ότι είναι ο Χριστός. Βάλε μπροστά σου ότι είναι ο Χριστός. Και αν μπορείς να το κάνεις μπροστά στον Χριστό, να το κάνεις.

Με άλλα λόγια. Θα λαλήσω η σώτα μία κόντων, αλλά η φωνή μου πονεί γόντως της μαρτύριων της έθνεσης και από σάχης και από τούτες.

Έλα εδώ, είσαι χριστιανός που σκέπτεσαι εσύ, ο άντρας; Γιατί και γυναίκες, και γυναίκες τελευταίως. Και γυναίκες, την ώρα που σκέπτεστε εσείς, την ώρα που είστε έτοιμες να καπνίσετε, να βάζετε σιγαράκι στο στόμα, Ή αν είναι το μπροστά σας ο Χριστός θα καπνίζονται Όχι, να μου πείτε καθαρά, καθαρά να μου το πείτε αυτό.

το σέβεν τον Πατέρα τους. Και αν τα παιδιά της αμωρήν του χώρας μας δεν καπνίζουν μπροστά στον πατέρα και στη μάνα, πολύ περισσότερο δεν θα καπνίσεις εσύ μπροστά στον Χριστό. Ε, μπροστά σου είναι ο Χριστός.

Παντού που να πας, που να πας, που φύγεις, από το μπροστό που σου που φύγεις, μπροστά σου είναι ο Χριστός. Πώς καπνίζεις μπροστά στον Χριστό;

Τολμώ, προχωρώ περισσότερο. Θέλω να σου κάνω την πληγή πιο βαθιά.

Αφαγε, θα είναι κάτι αυστηρό αυτό, ίσως δεν έπρεπε να το πω, αλλά να το πω για να σας παρουσιάσω τι κάνουμε ως χριστιανοί.

Μπορείς, μπορείς με το μυαλό σου, μπορείτε με το μυαλό σας να φανταστείτε τον Χριστό να καπνίζει; Μπορείτε; Αφαγεθεί με εσάς. Αυτό που δεν κάνει ο Χριστός, δεν κάνει ό,τι το κάνεις και εσύ, διότι είσαι υποχρεωμένος να ζήσεις όπως έζησε ο Χριστός.

Σε ρωτώ, σε ρωτώ να μου πεις, εάν ήταν μέσα ο Χριστός, θα έπαιζες χαρτιά; Θα χαρτόπαιζες; Εάν ήταν μπροστά ο Χριστός, θα έπαιζες χαρτιά; Και προχωρώ, προχωρώ περισσότερο.

Και ρωτώ, παιδί μου, εσύ ο νέος, ο νέος που τώρα σε βλέπω έτοιμο, έτοιμο σε βλέπω, σε βλέπω τα πόδια σου γαργαλιούνται από τον διάολο και σε βλέπω έτοιμο να πας στον κινηματογράφο και να μπεις μέσα για να δεις εκείνα τα αξιοθρήνητα, τα φοβερά, τα κακοτεχνικά, τα σεξουαλικά που ούτε στη Μόσχα, ούτε στο Χόλιγουντ, ούτε πουθενά.

Αχ, πατρίδα μου, πατρίδα μου! Λοιπόν, εσύ ο νέος που σκέφτεσαι να μπεις μέσα στο θέατρο και μέσα στον κινηματογράφο, σε ρωτώ: εάν την ώρα που έμπαινες στον κινηματογράφο στην πόρτα ήταν ο Χριστός, θα έμπαινες μέσα στον κινηματογράφο;

Βαθύτερο δίνω την πληγή. Σε ρωτώ: μπορείς να φανταστείς τον Χριστό να κάθεται εις τα θεωρεία, να κάθεται στον κινηματογράφο και να βλέπει αυτά τα αίσχη; Μπορείς τώρα, μόλιτο των αγνών, να τον φανταστείς μεταξύ των θεατών του κινηματογράφου; Αυτό που δεν έκανε ο Χριστός, ούτε εσύ πρέπει, παιδί μου, να κάνεις.

Και προχωρώ. Τώρα που πλησιάζουν τα Χριστούγεννα, μα αν πρόκειται, αδέρφια μου, να αμαρτάνουμε τις Άγιες ημέρες, χίλιες φορές, χίλιες φορές, να έρθει ο κομμουνισμός να μας γκρεμίσει τις εκκλησίες, να μας βάλει λουκέτο και όποιος πιστός κάτω στα υπόγεια να λατρεύει τον Θεό.

Να μην μαθάει παίχτε και δεν παίχτε, ποιος είναι πιστός να μαρτυρήσουνε για τη δόξα του Χριστού. Δεν είναι θεοπεξία αυτή, κωμωδία είναι αυτή. Να γεμίσουν Χριστούγεννα ίσον χαρτοπαίγνιο, Χριστούγεννα ίσον μέθη και ακολασία.

Δεν είναι αυτά Χριστούγεννα, αυτός είναι εμπαιγμός του Χριστιανισμού, είναι κωμωδία του Χριστιανισμού. Και αν πρέπει να μπει ο Κομμουνισμός, ο άθεος, στην Ρωσία, αντέθε στην Ρωσία, όσοι είναι πιστοί είναι πιστοί.

Μου λέει ένας καθηγητής που πήγε στο δερεκεί, τι να σου είπε ο Πάτερας μου τίθε «Τίποτα δεν είμαστε εμείς μπροστά στους Ρώσους. Όσοι έμειναν, έμειναν. Περάσαμε μέσα από το μαχαίρι, μέσα από το καμίνι, Μέσα από τη φρόγα, μέσα από τη σιγουρία Και μια νέα γενιά, Η ψηλή γενά Των οδόξων χριστιανών Όσοι εμείς το ρίξαμε έξω Και ζούμε να βίωναν πλήττων και διαφθομένων Που δεν αρμόζεις Έλληνας, δεν αρμόζεις Χριστιανούς δεν αρμόζει σε παιδιά της Ορθοδοξίας.

Αγίας. Έλα, παιδάκι μου, μία τελευταία ερώτηση. Έλα, στις νέες και οι μανάδες αυτές τις ημέρες. Ένας άλλος διάολος έχει μεγάλη πέραση. Ποιος χορεί, χορεί να χορέψεις. Σε ρωτώ, την ώρα που ετοιμάζεσαι να πας στο χορό, όχι να χορέψεις εκείνους τους ελληνικούς χορούς της λεβεντιάς που μυρίζανε θυμάρι στον Άγιο Αναυτόν Τόπο που και ή ακόμα απαγορεύονται από το πινάριο, αλλά επιτέλους να αγορεύσουν αυτούς τους νεότερους χορούς.

Σε ρωτώ, παιδί μου, αν μπροστά στην πόρτα του χορού ήταν ο Χριστός, με τα ματωμένα Του χέρια και με τον ακάνθινο στέφανο, θα τολμούσες να διασκελίσεις το κατώφλι;

Ή ακόμα φοβερότερο, μπορείς να φανταστείς με το μυαλό σου τον Χριστό; Άπαγε, Θεέ μου, συγχώρεσέ με, συγχώρεσέ με, Χριστέ, γιατί ένα τέτοιο μοντέρνο Χριστό οι μοντέρνοι θεολόγοι μας που εκπλησίδει σαν η συγκεκριμένα μας, ένα τέτοιο μοντέρνο Χριστό να καπνίζει, να χορεύει, να διασκεδάζει, να γλεντά, ένα τέτοιο μοντέρνο Χριστό, κατατάκειο Χριστό.

Θέλουν να πλάσουν εδώ οι προδότες της πίθος και του αλλού και αδερφή μου Δεν θα επιτρέψουμε στην μοντέρνα θεολογία να μολύνει τα δόγματά μας. Ορθοδοξία μας, Ορθοδοξία όπως πρέπει και όπως είναι. Και ερχόμαστε στην τελευταία παράγραφο, κύριε Πρόεδρε, στο τέλος. Έλα εδώ, στο χορό.

Αχ αδέρφια μου, διάβαζα κάποιος χριστιανός, δεν μπορώ να διαβάσω τις εφημερίδες, στάζουν, κοπρία του διαβόλου στάζουν. Δεν μπορέσαμε εμείς χριστιανοί να μαζεύσουμε να βάλουμε μια εφημερίδα της προκοπής.

Στις ημέρες αυτές μου λέει κάποιος, διάβασες; Τι να διαβάσω; Ας μην παρεξηγήσει κανείς τα λόγια μου, ανήκω μόνο στο Χριστό και στην πατρίδα μου την Ελλάδα, πέρα από κόμματα και πέρα από ιδεολογίες και πέρα από καθεστώτα, δεν βλέπω, πιστεύω μόνο στη Βασιλεία του Χριστού Ιησού και τέλος.

Αλλά έχω το δικαίωμα ως κήρυκας, έχω το δικαίωμα ως Έλληνας, έχω το δικαίωμα ως άνθρωπος που και εγώ κάτι εκοπίασα στο έθνος αυτό, Να' ρω φωνή διαμαρτυρίας γιατί αν δεν εμείς δεν μιλήσουμε ποιοι δεν μιλήσουν Μαζευτήκανε, μου λέει το παιδί, σαράντα πρίγκιπες.

Καλώς ήρθατε πρίγκιπες, καλώς ήρθατε πρίγκιπες στη χώρα των πενήτων. Καλώς ήρθατε πρίγκιπες με τα μπριλάντια σας και την επανησύ σας. Καλώς ήρθατε πρίγκιπες στη χώρα μας, ήρθατε σε μια εποχή που ο Πρίγκιψ με κεφαλαίον πι, όχι μικρός πρίγκιψ, αλλά ο Πρίγκιψ του ουρανού, επεσκέψατο ημάς εξ ουρανού εξ ύψους. Τι ωραίο είναι αυτό, ότι μας επεσκέφθη στην καλύβη, ἐπεσκέψατο ἡμᾶς ἀνατολὴ ἐξ ὕψους.

Ο Κύριος. Καλώς ήρθατε λοιπόν πρίγκιπες, λοιπόν, και γράψανε το Αυλαρχείο και προσεκάλεσαν για να διασκεδάσουν και να γλεντήσουν οι πρίγκιπες οι άνεργοι της Ευρώπης και όλων των θεμάτων και τους εκάλεσαν μέσα στα Ανάκτορα, στην αίθουσα των Ανακτόρων να χορέψουνε τους καινούργιους χορούς και τους εκάλεσαν να παρουσιαστούν, έστειλαν προσκλήσεις σε τετρακόσια κορίτσια των Αθηνών με σημείωση να μην τα συνοδεύουν.

Δεύτερη φορά αυτή, ούτε πατέρας, ούτε αδελφός, είναι προσβολή, είναι προσβολή της Ελλάδος, ότι αρκετοί οι πατέρες, που έπιασαν το ραβδί, και ξέρω περιπτώσεις, κορίτσι μου, όχι βασιλιάς, όπου να σε καλέσει, εγώ από τη μάνα μου και από τον πατέρα μου, συνοδεύουν τα κορίτσια με τα αδέρφια, σαν άγγελοι και αρχάγγελοι.

Στους χορούς, αχ, δεν θα πας, αλλά η πλειονότης των κοριτσιών ηλεκτρίστησαν από τα χρυσά γαλόνια και άστραψαν στους χορούς όλη νύχτα για να χορέψουν με τον Διάδοχο και βαλς και τσάρλεστον σε σαν γκονγκούλα να χορεύουν μέχρι τις πρωινές ώρες τις παραμονές των εορτών της χριστιανοσύνης μας.

Πού είναι, πού είναι; Σταματήστε, σταματήστε. Πού είστε; Θυμούμαι στα χρόνια της κατοχής,

ο μακαρίτης Θεόκλητος ο Σφήνας, ένας δεσπότης με τον οποίο συνεργάστηκα και αιωνία του είναι η μνήμη, όταν λοιπόν του λέω ότι είδα το Θεόκλητο αναμμένο ή το κάπως κοσμικός ο Θεόκλητος, είχε άλλες αντιλήψεις κοσμικάς, αλλά μπήκε μες στο καμίνι των Γρεβενών και βγήκε καινούριος άνθρωπος και έλεγε: Αυγουστίνε, κάτω στα Στομπηρά δεν ήμουν τίποτα, εδώ έγινα διαφορετικός άνθρωπος.

Ναι, και του λέω, γέροντα, τι να κάνεις; Αυτοί θα χορέψουν απόψε, παραμονή της χρονιάς, εμείς τα κορίτσια αυτά τα διδάσκουμε, εμείς τα κορίτσια αυτά είναι παιδιά μας, εμείς τα κορίτσια αυτά είναι του Χριστού παιδιά, τι θα κάνεις; Τι να κάνω, μου λέει. Να σου πω τι θα κάνεις, πάρε την μπαστούνα σου, του λέω.

Θα μπεις μέσα και θα δεις ότι θα μαρμαρώσουν και θα σταματήσουν και η μουσική, τα πάντα. Θα το κάνουμε λέει και χωρίς ειδοποίηση παίρνει την μπαστούνα, πάει τον εγκολπιό του, είτε και λεβεριά, είτε και σωματόδης, παρουσιάζεται ένα φαινόμενο ισχυρού ιεράρχου και πάει κάθε νύχτα και χτυπάει με εκείνο το ύφος το μαγικό, αλλά το Άγιον, γιατί υπάρχουν και μαγικές μορφές που είναι Άγιες και υπάρχουν και Άγιες μορφές που είναι μαγικές, προχωράει και χτυπάει το μπαστούνι του.

Είστε εδώ, τη ζητάτε εδώ. Βγήκε μέσα μαρμάρο σαν. Χορεύεται τους λέει που να χορέψουν. Χορεύεται που να χορέψουν. Χορεύεται που να χορέψουν. Εάν υπήρχε Εκκλησία του Χριστού, αν υπήρχε Εκκλησία του Χριστού, θα πήγαινε εδώ στα Ανάκτορα ένας δεσπότης με τα χρυσά του τα γαλόνια και θα χτυπούσε εγώ η μορφωδοξία.

Δες τα σαρώματα της Ορθοδοξίας. Διάδοχε στη θέση σου, βασιλεύς στη θέση σου. Αν θέλουν να χορεύουν οι πρίγκιπες, να πάνε στη Σουηδία, να πάνε στη Νορβηγία, να πάνε στη Δανία, να πάνε στο Χόλιγουντ, εκεί που είναι ατιμία, εκεί που δεν ξέρουν τίποτα ούτε παρθενιά, εκεί να πάνε να χορεύουν. Εδώ στην Ελλάδα...

Έτσι θα μιλούσε, έτσι θα μιλούσε, έτσι θα μιλούσε.

Μα κύριε πρόεδρε, τι πάθανε; Εμείς σκοτήκαμε σήμερα να μην κιόλου εισπράττομαι, νομίζω αυτά δεν ανταποκρίνονται προς τη χριστιανοσύνη μας. Αλλά μια έκφραση, έκφραση, εν πάση κάτι θα σας έλεγα τώρα, δεν σας το λέγω.

Καλά, καλά, καλά, σταματήστε, σταματήστε. Αν κύριε μου προσθέτουν τίποτα αυτά, εντούτοις όμως θα παίρνω αυτά ως εκδηλώσεις μιας βαθιάς επιδοκιμασίας για τις ιδέες και όχι για το πρόσωπο. Λοιπόν, λέει, ναι, θα πήγαινε εκεί, πήγαινε εκεί, δυστυχώς όμως δεν έχω μια τέτοια Εκκλησία σήμερα.

Και η Εκκλησία μας και οι αρχιερείς μας, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, έγιναν κόλακες του πλούτου και της ακολασίας του αιώνος μας. Αδέρφια μου, αδέρφια μου, τελείωσα, αλλά για να τελειώσω με κάποια βαθιά ενατένιση του προβλήματος της γεννήσεως του Σωτήρος Χριστού.

Θα ήθελα, αδελφοί μου, να σας στείλω να πιείτε νερό κρυστάλλινο. Αφήστε τα ανάκτορα, αφήστε την ακολασία, αφήστε όλα αυτά τα πράγματα και οι ψυχές σας καθαρμένες ας πλησιάσωμε. Έχουμε βρυσούλες, έχουμε κρυστάλλινα νερά Ορθοδοξίας.

Να πιείτε, να δροσιστείτε, τις άγιες αυτές τις ημέρες που δεν θα μπορέσουμε να μιλήσουμε γιατί η Μασονία κατόρθωσε την Κυριακή των Χριστουγέννων την παραμονή να είναι ανοιχτή η αγορά, κατόρθωσε την παραμονή του χρόνου, Πρωτοχρονιά, να είναι ανοιχτή η αγορά, προς θρίαμβον του κακού.

Αυτές τις άγιες ημέρες θα ήθελα, αδελφοί μου, να παραβρείτε μια κρυστάλλινη πηγή, να δροσιστείτε. Ήπια κι εγώ νεράκι και δροσίστηκα. Σας συνιστώ μια νεαρά, μια νερωμάνα που τρέχει νερό ορθόδοξο, είναι ο Άγιος Νικόδημος του Άγιο Ρήτης, ο Άγιος Νικόδημος του Άγιο Ρήτης, είναι εδώ από το Άγιο όλο κανένας, είναι κανένας εδώ πέρα, εσύ από που είσαι γέροντα,

Λοιπόν, από εκεί που έζησε ο Άγιος Όσιος Νικόδημος, τώρα πέρυσι που τον αναγνώρισε, τον εκήρυξε Άγιο, έχει γράψει ένα βιβλίο πολύ πνευματικό. Το λέει «Πνευματικά Γυμνάσματα». Εκεί μέσα στα Πνευματικά Γυμνάσματα υπάρχει μια θαυμασία ομιλία του Οσίου Νικοδήμου.

Θα σας παρακαλέσω να τη διαβάσετε, είναι ομιλία εις την Γέννηση Σωτήρος και λέγει ένα σπουδαίο πράγμα ο Νικόδημος, ότι τρία πράγματα είναι ο κόσμος: ο κόσμος της πολυτελείας, ο κόσμος της ακολασίας, ο κόσμος της ιδιοτελείας.

Ο κόσμος του σατανά τρία πράγματα είναι. Γεννιέται ο κόσμος της αμαρτίας από τρεις έρωτες. Τρεις έρωτες του διαβόλου. Ο ένας έρωτας ποιος είναι, ο έρωτας, ε θυμάστε τη Μεγάλη Πρίτη, χαίρε πως το λέει, βλέπε χρημάτων εραστά, τι σοφά λόγια είναι, Τι σοφά λόγια είναι! Ρε, πού να πας, πού να τα βρεις αυτά τα λόγια;

Βλέπε χρημάτων εραστά, βλέπετε, οι εραστές των χρημάτων. Ο ένας έρως, ένας έρως, φοβερός έρως, είναι ο έρως των χρημάτων. Ο έρος των χριστών αμήματων, αυτός είναι ο πρώτος έρωτας, ο παράσπο που κουδουνίζει στον κόσμο Ο δεύτερος έρωτας είναι ο έρωτας των ηδονών και των διασκεδάσεων.

Ο έρωτας των γυναικείων σαρκών, ο έρωτας των απολαύσεων του κόσμου τούτου, φοβερός έρωτας αυτός. Φάγωμεν, πίωμεν, αύριον γαρ αποθνήσκομεν. Ο τρίτος έρωτας, φοβερός κι αυτός, φοβερός ο έρωτας του χρήματος, φοβερός ο έρωτας των ηδονών, φοβερός ο έρωτας, γίγαντας μεγάλος και ισχυρός, είναι ο έρωτας της δόξης.

Να ανεβούμε, να υποσκελίσουμε, να γκρεμίσουμε τους άλλους, να ανεβούμε ψηλά, να πατήσουμε τας αξίας, να ανεβούμε εις ψηλά, να γίνομε ό,τι γίνομε. Αυτοί είναι τρεις έρωτες, αυτός είναι ο κόσμος. Αλλά λέγει ότι η επιθυμία της σαρκός και η επιθυμία των οφθαλμών και η αλαζονεία του βίου, ουκ έστιν εκ του Πατρός, αλλ' εκ του κόσμου έστιν.

Και επιθυμία, και ο κόσμος παράγεται και η επιθυμία αυτού· ο δε ποιών το θέλημα του Θεού μένει εις τον αιώνα. Λοιπόν, τρεις έρωτες, λέει, ο Χριστός ήρθε στον κόσμο, ο Χριστός ήρθε στον κόσμο να σβήσει αυτούς τους τρεις έρωτας, τον έρωτα του πλούτου να τον σβήσει με τη φάτνη, να τον σβήσει με τον έρωτα της πτωχείας, της ακτημοσύνης.

Ήρθε στον κόσμο να σβήσει τον έρωτα της ηδονής με τον έρωτα του μαρτυρίου. Είναι αγλίκι, μα είναι αγλίκι, μα είναι αγλίκι, μα είναι αγλίκι. Αγλίκι τώρα δεν υπάρχει. Να νηστεύει κανείς για το Χριστό, να νηστεύει για το Χριστό, να αγρυπνεί για το Χριστό, να πεθάνει, να παίζει κορώνα γράμματα τη ζωή του.

Μπροστά στην ηδονή αυτή ήρθε ο Χριστός να μας δώσει μια νέα ηδονή, την ηδονή του μαρτυρίου, την ηδονή του πόνου, την ηδονή των βασάνων, την ηδονή του αίματος, του αγίου του αίματος. Ήθε να σβήσει την ειδονή των ειδωνών με τον Ταγκάθινο Στέφανο και ήρθε να σβήσει τον έρωτα της δόξης, αυτός που είναι πάνω από τα άστρα, που εφόρεσε το λέγγιο και έφυγε τα πόια των μαϊτών να σβήσει τον έρωτα της δόξης με τον έρωτα της υπηρεσίας, με τον έρωτα της διακονίας των πάντων.

Αχ, αδελφοί μου, οι έρωτες του κόσμου σβήσατε, οι έρωτες του κόσμου σβήσατε. Ελάτε, φωτιές του ουρανού, έλα η φωτιά του Χριστού να ανάψει μέσα στις καρδιές μας, να ανάψει μέσα στην καρδιά μας η φωτιά της ακτημοσύνης, η φωτιά της ανιδιοτέλειας, η φωτιά της αγνότητας, η φωτιά της αγάπης και του ελέους, αδελφοί μου.

Αδελφοί μου, τελείωσα. Αν δεν βαδίσωμε χριστιανικά, εάν δεν βαδίσωμε χριστιανικά, εάν η ανθρωπότης δεν βαδίσει χριστιανικά, δεν είμαι προφήτης, ούτε υιός προφήτου, ούτε άξιος να φιλήσω τα πόδια σας, για να πω όπως λέει ο Κοσμάς ο Αιτωλός, αλλά φοβούμαι, αδελφοί μου, και εκφράζω τον φόβο μου, μήπως τα Χριστούγεννα αυτά είναι τα τελευταία Χριστούγεννα της ανθρωπότητος.

Δεν θα ακούσωμεν πλέον επάνω εις τον ουρανόν, δεν θα ακούσωμεν πλέον το «Δόξα εν υψίστοις», αλλά θα ακούμε το σφύριγμα των βομβών, οι οποίες θα πέφτουν επάνω στα κεφάλια μιας ανθρωπότητας, η οποία ημάρτησε πολύ, η οποία ηνόμησε πολύ, η οποία εγκατέλειψε πολύ τον Θεάνθρωπον Ιησού.