Η ακρόαση του θείου λόγου και ο δρόμος της μετανοίας

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

“And the rest of mankind did not repent of the works of their hands,” says the Holy Spirit.

Reverend fathers and brothers, devout listeners: it is fitting and right, as I begin this sermon, to give thanks to the Holy Trinity, who has once again counted me worthy to stand before you at this sacred pulpit.

This is not the first time I have stood at this pulpit as a humble servant entrusted with preaching God’s word.

You will remember that some years ago God granted me the grace to give a series of Sunday evening sermons during Great Lent. Many devout people of Athens came to hear them.

And now we are at this pulpit again. This hour of preaching is not an unusual hour. It is unlike the time one spends listening to an interesting lecture. A sermon is no spectacle.

The hour of preaching has nothing in common with worldly gatherings.

This is a sacred hour, and it places duties upon us. For the time we spend here in church, dear brothers and sisters, we will have to give an account to God. I will give an account as the preacher, and you will give an account as listeners. This hour is full of mystery and responsibility. You who listen have responsibilities, and so do I, the preacher.

And you who listen: what responsibilities, what duties and obligations do you have when you hear the Word of God?

On this point, we have heard what Saint Gregory Palamas says. The Church celebrates his sacred memory today. In a wonderful sermon on preaching that he gave in Thessaloniki, this holy bishop says that those who come to hear a sermon must be more than spectators. They should feel joy and gladness, not bodily pleasure, but spiritual joy and gladness.

It is the kind of joy the Psalmist speaks of. Outside this church there is a beautiful saying inscribed on the building. I noticed it this morning, and it struck me. On other churches you may read, “How awesome is this place.”

But outside the Church of the Holy Trinity, I saw a wonderful inscription.

It is the verse that says, “I rejoiced.” I was glad. This world has so many cares, yet the verse says, “I rejoiced when they said to me, ‘Let us go to the house of the Lord.’” I felt joy and gladness when they told me we would go to church to worship God and hear the Word of God. Worldly people feel joy when they hurry off to parties, entertainments, and social gatherings,

Entertainment venues, sporting events, theaters, and cinemas. We should feel a similar joy, an even greater joy, when we come to hear the Word, to worship God, and to listen to the Word of God.

The Psalmist says, “I was glad when they said to me, ‘Let us go to the house of the Lord.’” Whoever hears the Word of God should feel joy and gladness. It is as though the heavens bend down and God Almighty draws near. Whoever hears His Word should have an appetite, a spiritual appetite.

We should hunger for the Word of God. For the Word of God, as I said here in the Church this morning, is bread, the bread of angels that nourishes souls. Whoever comes to hear the Gospel preached should also care about bringing others: come to church yourself, and bring others to hear the Gospel.

And here, Gregory Palamas says, is the crucial point, the key to it all. This is where we so often fail. Gregory Palamas, whose sacred relic is kept in Thessaloniki, says this:

Whoever hears the Word of God must do more than hear it. We must obey the Word of God. We must listen and obey. These are our obligations.

And Gregory Palamas goes further. Even if the one standing at the pulpit…

in the pulpit. He may be no Saint or venerable ascetic; he may not have reached the heights of perfection. Even if the preacher has shortcomings and faults, those listening must still hear the Word of God, provided, of course, that what he preaches accords with the Orthodox faith, and put into practice what they hear from the pulpit. So, my dear friends, you bear responsibility.

Now the responsibility is mine, Mr. Kosine, because I am obliged to show you heaven.

I am obliged to proclaim, “Let us lift up our hearts.” In this world of worldly concerns, I am obliged to tell you what the Lord said to Martha: “Martha, Martha, you are anxious and troubled about many things, but one thing is needed.”

I am obliged to show you the Jerusalem above. It may be lovely to live here in our earthly homeland, in the capital or another city. But far more beautiful is another city beyond these cities, which will one day lie in ruins: the Jerusalem above. The holy city is described clearly in the Apocalypse (Book of Revelation), with its twelve gates, its magnificent square, and the music of the angels.

These are no myths. They are a reality that John saw in the Apocalypse. So I am obliged to show you the Jerusalem above and say: Forward, brothers and sisters! Go on toward the Jerusalem above!

I am also obliged to show you the roads that lead to the Jerusalem above. What are those roads? According to the teaching of the Fathers, there are two: one road or the other.

One road carries you heavenward. You become, so to speak, a spiritual rocket, passing beyond the stars, through this mysterious universe, past the first heaven, the second, and the third, until you reach the throne of God. That is the road that carries you heavenward, all the way to God's throne.

My dear ones, one of these roads has a name, as roads have signs. It leads to the Jerusalem above, to the eternal Kingdom of God beyond our understanding, where choirs of angels and archangels sing Alleluia forever.

The sign on that road reads: the road of innocence. Who travels it? Those blessed souls, the innocent little children who were baptized in the name of the Father and of the Son and of the Holy Spirit. Their devout parents had them baptized, and while they were still so small, before they could say “mama” or “father,” before they could even make the sign of the Cross, those little angels took wing from their homes. They traveled the road of innocence.

Free of personal sins, they rose like winged angels into heaven. There, beside the angels and archangels, they form a heavenly circle and sing forever, “Glory to God in the highest.”

One road is the road of innocence, traveled by those little children. But there is another road for us all: the road of metanoia, of repentance.

For those of us who have grown past our earliest years, that is our road. Our generation has become so corrupt that, just as a duckling drops into the water as soon as it is born, a child soon falls into sin and corruption.

In this corruption, I say, all who have passed their third year and lived on beyond it have no other path. The path of innocence is no longer open to them. There is only one path to Jerusalem above, and we must all walk it: clergy, bishops, Patriarchs, monks, nuns, everyone. Even if you become like Saint Anthony himself, even if you become like Saint Anthony and live alone in the desert for eighty years.

You may live on bread, wild greens, dates, and a little water from the Nile. You may even reach the spiritual heights of Saint Anthony the Great. Yet when Anthony came near the end of his life, at the age of 105, and his disciples gathered around him, do you know what he said?

“Please,” he said, “the One who examines me is drawing near; my Judge is drawing near.” And what did he ask of them? “Pray that God will grant repentance to the sinner Anthony.” If Anthony, who spent eighty years in the desert and lived like an angel on earth, asked his disciples to pray for his repentance, what can I say of myself? What can I say of you, or of this corrupt world?

There is one road, and no other. It is narrow and steep, climbing upward toward the Jerusalem above: the road of repentance. Forward, my brothers and sisters, my fellow sinners! Walk this road of repentance.

At the beginning of this road of repentance stand great figures. The Prophet Jeremiah stands there, and Isaiah, that great prophet. There too stand the Patriarchs and the other men of the Old Testament.

Above all, John the Forerunner stands at the beginning of this road and cries out, “Repent!” Yet greater than Isaiah and Jeremiah, greater than the great figures of the Old Testament, greater even than John the Forerunner, that star of the dawn, is another voice.

It is the voice that came from His most pure lips. If you asked me what word came from the lips of Jesus Christ when He began His public ministry, I would tell you.

When the God-Man, Christ, began His public ministry, one word came from His lips: a word full of mystery, a word that is medicine for suffering humanity. I can find no other word with such breadth and depth. It is the one remedy by which humanity can be raised up again.

That word is “Repent,” said the Lord. The preaching of repentance is always needed. But especially now, as we enter Great Lent, the Church must gather all her strength and proclaim “Repent!” with all our fervor and all our might, to the people and to every soul.

Our precious books, Vespers, the Paraklesis (supplicatory canon), the hymns of the Triodion, and the sacred readings all teach us to repent. This morning the Church sang, “Open to me the gates of repentance, O Giver of Life.” The Great Canon written by Andrew of Crete speaks of repentance, and all our hymns cry out, “Repent!”

But what is this repentance? What is metanoia? Repentance is a Mystery.

A Mystery. Where does metanoia, repentance, begin? It begins when your conscience starts to prick you and you say, “What have I done?” Repentance grows when your heart is moved. It grows further when tears come to your eyes. It goes further still when you say, “Let me stop.” Yet even then, repentance is incomplete. For us Orthodox Christians, repentance is not a matter of going and speaking to an icon, as the Protestants say. Nor is it simply confessing to the ravines and mountains, as the poet Krystallis says: “Where shall I tell my sorrow?” No!

If you are Orthodox, if you believe in the Crucified One, you must go and find a priest, whoever he may be. When he spreads his priestly stole over you, it is like the River Jordan. The stole placed over the sinner is the River Jordan.

However many sins you have committed, they can be washed away there. It is heaven’s washing place. Whoever does not believe need not come. But whoever believes in the Lord, who forgives the sins of the world and established the Mystery of Holy Confession, should go to the priest.

So repentance is more than saying, “I have sinned.” It is more than your tears, more than confessing your sins to your neighbor. If you have slandered someone, it is more than restoring that person’s honor and good name. It is more than making amends for an injustice. You must kneel there at the sanctuary, as Saint Mary of Egypt knelt before Saint Zosimas, humbling herself with tears upon the ground.

Repentance, let me go on. What is repentance? It is a miracle, the greatest miracle. I believe in miracles, but I do not believe every supposed account of a miracle. I do not believe the fortune tellers who have filled Greece.

No, I believe in real miracles. But beyond the miracles we can see in the world, if you ask me which is greatest, it is the miracle of repentance.

I would place it even above the creation of the material world. Repentance is greater, because it is a new creation. The first creation gave us existence, matter, the visible world. Repentance gives us life in Christ Jesus our Savior.

Repentance is among the rarest of miracles, among the rarest. The prophecies of Kosmas of Aetolia say it, the holy writings say it, and the Apocalypse says it: as the centuries pass, examples of repentance will grow scarce.

It will be easier to find a diamond, some rare treasure, than to find someone who truly repents. Do not be misled when the churches fill for the Salutations to the Most Holy Theotokos or for another special service.

But what I am about to say may sound exaggerated: out of a thousand Christians who attend church today, or a thousand people in general, I doubt there is even one who repents, one who truly repents.

We are a crooked and perverse generation. We are a generation of people who, as the Apocalypse says, “did not repent” of their deeds. And because the unrepentant person stands before us so clearly in our own time, I ask you

So tonight, for the rest of this sermon, I will not dwell on the inner life or the nature of a Christian who repents. I will not describe the marks of a repentant Christian. Instead, I will try to paint before your eyes the image of someone who does not repent. I will set that image before you and describe what such a person is like. And I will ask you, tonight, when we leave here...

to look at this picture and ask ourselves: Do we too bear the marks of the unrepentant? If I were a painter and had my paints, I would not speak to you in words. I would set before you, with my brush, a picture of a person who repents.

May the Lord, the Most Holy Theotokos, and Gregory Palamas help me set that picture before your eyes. Who is a repentant person? And who is called unrepentant?

The unrepentant person has grown numb, morally and spiritually numb.

But what does it mean to be morally and spiritually numb? My brothers and sisters, to understand why I say this of the unrepentant person, you must consider the mystery of sin.

Sin works on a person little by little. When someone does wrong for the first time, a storm rises in the soul. The first time someone breaks the moral law, it stings like a scorpion.

The voice of conscience stings him: “Sinner, where have you gone?” But when he does wrong a second time, that voice grows quieter and weaker. He does it a third time, a fourth, a fifth, a tenth. He keeps repeating the wrong.

So by then that voice grows weak. It keeps growing weaker. Have those of you who come from villages noticed? Athens here is Hell. We left our little villages, and we will be punished. We will be punished. A night will come, I am no prophet, nor the son of a prophet. God forbid. Most Holy Theotokos, our Lady, protect the world.

Yet a day will come, or a night, when Athens will empty in the space of a single day and night, and those who manage to cross the Isthmus. Now, those of you from small villages know what it is like when the countryside is still and the moon sheds its light. At midnight, when you hear nothing else, how clearly you hear a rooster crow!

When it crows in the stillness of the night,

But if a fierce wind is blowing and breaking the branches, you could have a thousand roosters crowing instead of one, and you would hear nothing. For the voice of your conscience to be heard, there must be calm. When there is no calm, but a whirlwind, a storm of the passions, then amid that storm, the rooster of metanoia, of repentance, grows faint and cannot be heard.

So when a person repeats a sin, the voice of conscience gradually grows quieter, fades, and finally falls silent.

I will not give you yet another example.

Suppose I put a burning coal here on the palm of my hand.

A burning coal. And I ask you: which of you would hold out your hand to take it? If I asked the fathers, they would not. If I asked the men, they would not. If I asked the women, not one of you here would hold out your hand and place that burning coal in your palm. The moment it touched your skin, you would pull away. And yet, my brothers and sisters...

I once saw a man of sixty or seventy, a worn and weary laborer who worked the earth with a pickaxe. His hands had grown so tough that, when we were little children, we watched him hold burning coals in his palm. He would threaten to do the same to us.

He would say to us, “Shall I put a coal in your hand?” and we would run away. Then that elderly man would take a glowing coal with the tongs and place it in his own palm. He could not feel it, because the skin on his hands had grown so tough.

My brothers and sisters, sin is a burning coal. When a young woman or a young man is pure, when someone has not fallen into sin, sin feels like a coal burning the skin. But as sin takes hold, your spiritual skin grows thick and hard. Your heart hardens too. Then you could have ten coals, even all the coals of Hell, fall upon you, and you would feel nothing.

Sin intoxicates a person. It brings us into what the Fathers call a state of spiritual numbness. Or, if you like, let me give you a third example of what sin is like.

A person whose hearing is sound can hear the slightest noise. But if someone’s hearing is damaged, there is no use standing outside his room and knocking. A person who hears well gets up as soon as the bell rings and hurries to the door.

But if an elderly woman or man is asleep inside and cannot hear, you may ring the bell again and again, and the door will stay shut. Drop a small stone here, and all of you will hear it fall. Someone whose hearing is damaged will not hear even stones tumbling nearby.

Throw down a great rock, let boulders come crashing down, and a deaf person will hear nothing. That is what the sinner is like. He has ears, yet he does not hear. The sinner is deaf. It is a hard thing to be deaf.

Though a prophecy says that years will come when people will say, “Blessed are those without eyes, for they do not have to see, and blessed are those without ears, for they do not have to hear.”

So a person who cannot hear is considered unfortunate. Yet still more unfortunate is the person who cannot hear the voice of the Holy Spirit or the other voices calling to him.

For as long as we live, my brothers and sisters, what voices surround us! From morning until night, all day and all night, if we could switch on a kind of secret radio, not one of these earthly radios, we would pick up neither London nor Washington nor Moscow. If we could tune that secret radio to heaven’s transmitter, scarcely a moment would pass without hearing something.

Not a minute goes by without hidden voices sounding all around us. And what are all these voices saying to us? They call out, “Repent!” What voices are these? Voices, yes, voices. But the sinner, the unrepentant person, the one who has grown numb, does not hear them. First of all, he does not hear the voice of public opinion. That voice matters greatly. For, my brothers and sisters, however corrupt people may be...

Society cannot crown a crime with honor. No, my brothers and sisters. Society would have to sink to the depths of corruption for that. There are still people in it who uphold the moral law, and together they form a public conscience.

Who praises an alcoholic? Who commends someone living immorally? Who admires a miser, a greedy person? There is a moral judgment in society that puts a barrier before sinners.

At first, the sinner is often ashamed. He may not fear God, but he fears what people will think; he is ashamed before them. But as sin takes hold and he commits it again and again, that shame fades. At first he sins in secret. Then he becomes shameless, brazen, beyond embarrassment. Now he sins openly. Boldness accompanies his sin. Do you want an example? Here is one. How old is this man, sixty? Sixty-five? He is a respectable gentleman.

A prayer. The Church crowned him at his wedding, and the angels crowned him too. He made a solemn promise that he would be hers alone for life. They entered a sacred bond, more than any earthly contract. They have children: a daughter of marriageable age and a son. They are his family. Then what happens? The poor man gets caught in the snares of a corrupt woman. From that moment, little by little, he strays. Everywhere, places that should have been respectable have become open houses of prostitution.

He meets her here and there. At first he tries to hide his shame. Later he grows shameless. He thinks nothing of taking her out in his car, driving around with her, renting a private room, and making his disgrace known to everyone.

“Husband, what am I to do?” his wife cries, but he does not hear. “Father, what are you doing to us? You are shaming us!” His relatives and friends all cry out, but the unfeeling man takes no notice. The unrepentant sinner pays no heed to society’s condemnation. He does not hear its voice, because he is drunk. It is terrible. Some people get drunk on wine; others get drunk on the accursed wine of sin. The prophet speaks of those who are “drunk, but not with wine.” Woe to those who are drunk without wine.

Once they are drunk, they stagger this way and that, just as a drunk person loses his senses and no longer knows where he is going. The sinner who will not repent does not hear the voice of his conscience accusing him.

The sinner who remains unrepentant does not hear, my dear friend. What else does he not hear? What else? He does not hear the voice of his conscience.

The voice of conscience protests when you commit sin, as I said a moment ago. It is a fearsome thing. It is proof that heaven exists, that man exists, and that he was created for another world. How can an unbeliever explain this thing we call the voice of conscience? The voice of conscience protests.

And that voice calls out against the sins of the world.

There are Cains today, too. Cain of old killed one person, one.

But how many have the Cains of our day killed? God protect us: in three seconds, one modern Cain, a Cain armed with science, can kill multitudes. The first Cain had no education.

Perhaps he killed his brother with a stone, or with his fists, or by strangling him. Holy Scripture does not tell us; those are details. He was uneducated, what people would call primitive and undeveloped. He had never been to school or university. He had none of the learning of modern science. He was an uneducated Cain. I would prefer that uneducated Cain.

And now Cain has appeared: scientific Cain. Think of the terrible things you could read about happening in just three seconds! Believe that. Take the books of atheism and unbelief, set them on fire and burn them. Read the Holy Gospel.

Oh, my God! Heaven and earth shall pass away! Have you read about it? I read it, and I was shaken. A pilot once flew over a city in Japan. A cloud covered the city, as though God Himself were shielding it.

The bomber tried to find the city but could not. Then someone suddenly spotted an opening in the cloud, and the plane dived through it.

It came out above the city and dropped the atomic bomb. Within three seconds, a hundred thousand people were wiped out.

He returned to America to a grand welcome and medals, worthless scraps of metal, all of them. He was promoted and given a generous pension. He built villas, married, and raised a family. Then one night he woke up. He woke up, and woke up again.

His wife went to comfort him. ‘I see ghosts in my room,’ he said. ‘My room is full of ghosts. I cannot rest.’ Whom did he see? All the dead of that Japanese city he had bombed, thousands of them. They cried out to him, and he heard a voice: ‘Help me, murderer! You set the destruction of the world in motion.’

And yes, he felt repentance. The thought that he had dropped the bomb and brought such destruction shook him to the core. This Cain, this Cain armed with science, had wiped people from the face of the earth, and he felt what he had done.

Now he is in a psychiatric hospital, where they are trying to treat him with electric shocks. But electric shocks cannot heal a person’s guilt.

I have no time to go into this further. Psychiatrists who do not work together with a priest are killers. Only when a psychiatrist joins forces with a priest can he heal people. Electric shocks cannot heal this man. Give him electric shocks, and still he cannot be healed. “I see ghosts, I see ghosts, thousands of ghosts, dead people, murderers, murderers!” What a bloodbath. And this man had killed only one person.

Then there was another Cain, another Cain armed with science. What did he do? His victims numbered far more than a hundred thousand. What crimes the earth has seen! If science turns a man into a criminal like that, I would a thousand times rather live as our grandparents did, with oil lamps and torches.

The scientific Cain of our age, what did he do? He built ovens, as you know. Not to bake bread, prepare meals, or make biscuits for children. He built ovens with all his science, and in those ovens, I tell you, in the infamous crematoria that will remain the shame of the twentieth century...

One man killed a hundred thousand people in a few seconds. The other killed millions in the crematoria, and now he is on trial. He laughs, draws on his cigarette, and remains indifferent and unrepentant. He feels nothing.

And so, my dear ones, the words of the Apocalypse of John have been fulfilled in our own days: ‘And they did not repent.’ And they will not repent of their murders or their great crimes. The unrepentant sinner does not hear the voice of his conscience. And there is another voice he does not hear. What voice is that?

God speaks through society. God speaks through the conscience. But God also speaks through a mighty trumpet. What is that other trumpet? Society cries out to you, but you do not listen or repent. Your wife and children call to you, but you do not listen.

You still do not listen? Then another trumpet will sound, a louder one. How does God speak? Through extraordinary events in history and in nature. Did you think this little patch of earth we live on has no master? Everything that is made has a maker, and the maker of all things is God.

Tell me your house sprang up by itself, or that the watch you carry grew by itself, and then I might believe the world came to be that way. But this great clockwork of the world has a Creator. There is divine providence. There is a Judge, One who governs the world and holds the whole earth in His hand.

So God speaks through extraordinary events in nature. What events? Cyclones, great storms, volcanoes, and earthquakes.

Earthquakes! Through all these things God warns us and calls out, ‘Repent!’ In these latter days we have had warnings like these. We have had them here in our own country.

Let me mention just two or three.

On the day, on the day, and please, no one laugh. I know you have a tendency to; I am warning you now.

On the day when the city of Patras was reveling in its carnival, at eleven o’clock, the whole city felt a slight tremor. A man from Patras told me about it today. The people there lost their appetite for celebration and began to ask, “Could the preachers be right after all?”

God spoke through a slight earthquake. He warned us: “People, do your duty, for I am coming.” And it was not only an earthquake that happened on the day of the carnival in Patras. There was something else.

A few miles from Patras...

Patras was indulging in excess on an unprecedented scale. A short distance from the city, near those famous factories on which our state spent millions upon millions to create an artificial civilization, near the Glafkos power plants, there, one night, and what a night it was! The ground shook beneath them. It trembled, and a great chasm opened. The earth split open.

Earth and rocks came tumbling down, along with whole trees and houses. The people barely managed to escape naked. The earth opened up. It was a natural event, yes. But how did this natural event happen?

You ask me? You ask me, the sinful hieromonk Augustine? You have Holy Scripture in your home. Ask the Scriptures when else the earth opened up.

The earth opened up once. Did you know that? It opened and swallowed them, sucked them down in a single minute. It swallowed them, buried them deep, and covered them over. Try finding them after that! But where and when did the earth open up? I’m asking you about Holy Scripture, you who read Holy Scripture day and night. You do read it day and night, don’t you, my dear friends? So where in the Old Testament, in Holy Scripture, do you find an example of the earth opening up beneath those who deserved it?

The earth swallowed them up. Where does it say this? Dathan and Abiram would not listen to God. They would not obey the words of Moses. Because they would not obey the Word of God spoken through His servant Moses, the earth opened and swallowed Dathan and Abiram. You new rebels, you new Dathans and Abirams, where will you flee from the wrath of God? I am afraid, my brothers and sisters.

I am afraid, because Holy Scripture tells us of the earth opening and swallowing people up. I fear that one day, one night, while we lie asleep in our beds, the earth beneath us may split open and swallow us all into the abyss of our lawlessness and sin.

God speaks through extraordinary events. Have you not read of another one? The signs are becoming more frequent. Earthquake follows earthquake. All these signs are growing more frequent in our generation, whether unbelievers accept it or not.

We proclaim with conviction that God speaks to our generation through extraordinary events in nature. Have you not heard? Down near the Dodecanese there is a blessed little island called Nisyros.

There is a little mountain on that island, and for years it sat there quietly. But then, one day, the fishermen and shepherds looked up and saw smoke rising from its summit.

At first they thought someone had climbed to the top and lit a fire. But that was not it. A volcano that had been dormant for two, three, perhaps four thousand years had opened and was giving off smoke.

Fear seized the whole Dodecanese as smoke rose from deep within it. Will the volcanoes open? Will the earth open and swallow us because of our sins, our crimes, our lewdness, our fornication, our adultery, our false oaths, and our thefts? Dathan, where shall we flee from the wrath of God? The unrepentant sinner is deaf. He does not hear society’s accusation or the voice of his conscience. He does not hear the warning in extraordinary events of nature. But what am I saying? The unrepentant sinner sins all year long. Come now, man. At last, come to your senses!

You are like an unbridled horse, an unbridled horse spurred on by the devil.

Great Lent has come. Stop for a while; take a break. Like a horse running wild, the sinner is spurred in the sides by the devil. You keep racing on. Stop at last! The holy days have arrived, and still nothing moves you. Even in these holy days, stop, unrepentant sinner!

Even on Sundays you remain unrepentant. Even on the great feasts, you remain unrepentant and unmoved. Even on Great and Holy Friday, when the bells toll mournfully and we sing, “Today He who hung the earth upon the waters is hung upon the Tree,” you remain the same. My brothers and sisters, in my thirty years as a preacher, sinful as I am, I remember three unrepentant sinners whose ends I will never forget.

It was Great and Holy Friday: one in Mesolongi, another across from Mesolongi, and the third in Ioannina. It was midday on Great and Holy Friday.

One of them was a doctor who wanted to make a show of it. He waited until Great and Holy Friday, until the hour when the Lord said, “I thirst,” and was given vinegar to drink. Then he went to the most prominent pastry shop in town and drank his milk.

He was unrepentant. He did not do it because he was ill and needed milk. On Great and Holy Friday, someone who is ill may drink it. But this man was in good health. He did it to show contempt for the Crucified Lord.

An unrepentant sinner, even on a holy day.

The bells were tolling mournfully on Great Friday.

You see, as the Epitaphios was carried out, every heart, all of nature, even creation itself trembled! And what did this unrepentant sinner do? He pulled down the shutters of his shop.

A few people who believed in absolutely nothing waited for Great Friday, the day when even nature mourned the Lord. Though they were baptized Christians, what did they wait for that day to do? To roast a lamb on a spit and rest the spit against the wall of the sanctuary, to mock the faith of the Nazarene.

Unrepentant sinners: neither the Cross nor the Resurrection nor the lights of the feast meant anything to them. Even if Christ Himself stood before them, they would not repent.

Oh, my brothers and sisters, the hour has grown late. With the colors of words, I have tried to paint before your eyes a picture of the unrepentant. Is there anyone listening to me here in the Church who is like this? Surely none of you is unrepentant.

May none of you have that closed door in your heart of which I spoke tonight. But before I finish, I want to add one last brushstroke and bring tonight’s sermon to a close.

You may ask me: What is an unrepentant person like? I can find no example on earth. I must go down to Hell to find one. Down to Hell! Come, my brothers and sisters, let us descend into Hell. Come, where shall we find an example of someone unrepentant? But why descend into Hell? Let us fly high among the stars of heaven and look at the first star. For there are spiritual stars as well as the stars we see in nature.

There was a star near the third heaven, near the throne of God, the brightest of the bright stars. He was an archangel, like Gabriel and Michael. He was Lucifer. And Lucifer fell, fell, fell. His sin was pride, and he became the devil, Satan.

How many years have passed since his fall? Ten thousand years? Fifteen thousand? Ten thousand have passed; twenty thousand will pass, thirty thousand will pass. Rivers will keep flowing, the sun will keep rising, and new worlds and planets will come into being across the boundless universe.

Everything will change. Satan is capable of change; Satan is capable of repentance. Yet the words “I have sinned” never come from his lips.

Those words, “I have sinned,” lie at the heart of Christianity. Origen, a great theologian and teacher of the early Church, declared: “If the devil were to say, ‘I have sinned,’ he would immediately become an angel.” But the devil cannot say it. He cannot say, “God, I have sinned. God, I was overcome by pride. Restore to me the glory I had at first.” He remains the devil, unrepentant. And he does more than refuse to repent himself: he tries to keep human beings from saying, “I have sinned.”

‘I have sinned,’ my brothers and sisters. That is why a great Father of the Church, a preacher of repentance, rightly said: God will not judge us, these are not my words, not my words, God will not judge us because we sin.

For to sin is human. Who can live on earth without sin? Even Anthony, Pachomius, and Basil were sinners. We all live amid the sin of this world. One is holy, one is the Lord, one is Jesus Christ.

God will not judge us because we sin. God will judge us because we do not repent. To sin is human, but to persist in the sinful act is satanic. So a person who refuses to repent comes to resemble the devil, Satan.

My brothers and sisters, we have heard these things. We did not say them just to make a fine speech, or simply to entertain you here.

We have said these things before the Lord and His angels. I call on you, I implore you: repent. The little time we have left is time for repentance. Let us draw near to the immaculate Mysteries, to Holy Communion, and celebrate the Lord’s Resurrection, until we reach the heavenly Jerusalem, where the voices of those celebrating and rejoicing ring out: Lord, glory to You.

Παναγία Δέσποινα Θεοτόκε, Άγιοι Άγγελοι και Αρχάγγελοι, Αποστόλων Δωδεκάς, Ιεράρχαι και Πατέρες της Εκκλησίας, Όσιοι και Μάρτυρες οι καλώς αθλήσαντες και στεφανωθέντες, συστήσατε πρεσβεία τω ελεήμονι και σώσατε τας ψυχάς ημών.

Και οι λοιποί των ανθρώπων δεν μετενόησαν εκ των έργων των χειρών αυτών, λέγει το Πνεύμα το Άγιον.

Πλάγιο.

Δόξα εις τον Θεό, δόξα εις τον Πατέρα, εις τον Υιόν και στο Άγιο Πνεύμα. δόξα τη Αγία και ο Μωσείο και αδερέτου Τριάδη,

Αιδεσιμότατοι αδελφοί και πατέρες, ευσεβές ακροατήριον. Είναι πρέπον, είναι δίκαιο άμα τη ενάρξει της ομιλίας αυτής να αναπέμψουμε ευχαριστία στην Αγία Τριάδα, η οποία και πάλι μας αξιώνει να εμφανισθούμε από του ιερού τούτου άμβωνος.

Δεν είναι η πρώτη φορά που ως ταπεινός λειτουργός του Θεού Κυρίγματος εμφανίζομαι επάνω ιστορών του τον Άμβωνα.

Θα ενθυμίστε πρώτες άλλων ακριβώς ετών με η λέληση ο Θεός να κάνω μια σειρά εσφαιρινών κηρυγμάτων Τας Κυριακάς κατά την διάρκεια της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Την σειρά εκείνη των κηρυγμάτων παρηκολούθησε πολύς ευσεβής λαός των Αθηνών.

Και πάλι ευρισκόμεθα εις τον άμβονα τούτο. Η ώρα αυτή, η ώρα αυτή του κηρύγματος δεν είναι μία ασυνήθιστη ώρα. Δεν είναι μία ώρα όπως είναι η ώρα κατά την οποία παρακολουθεί κανείς μία ωραία διάλεξη. Η ώρα του κηρύγματος δεν είναι ώρα ενός ωραίου θεάματος.

Η ώρα του κηρύγματος δεν έχει καμία σχέση με κοσμικές συγκεντρώσεις.

Η ώρα αυτή είναι ιερά. Η ώρα αυτή επιβάλλει υποχρεώσεις. Δια την ώρα αυτή που ευρισκόμεθα εδώ εις τον ναόν, θα δώσωμεν, αγαπητοί, λόγον εις τον Θεόν. Θα δώσω λόγο κι εγώ ως ιεροκήρυκας, θα δώσετε κι εσείς λόγον ως ακροαταί. Η ώρα αυτή είναι γεμάτη μυστήριο. Η ώρα αυτή είναι γεμάτη ευθύνας. Ευθύνας έχετε εσείς οι ακροαταί, ευθύνας έχω εγώ ο ιεροκήρυξ.

Και εσείς μεν οι ακροατές, ποίας ευθύνας, ποια καθήκοντα και υποχρεώσεις έχετε απέναντι της ακροάσεως του Θεού Λόγου;

Επ' αυτού ακούσαμε τι λέγει ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, του οποίου την Ιεράν Μνήμην εορτάζει σήμερα η Αγία ημών Εκκλησία. Σε μια ομιλία που έκανε εις τη Θεσσαλονίκη ο Άγιος αυτός ιεράρχης, ο Γρηγόριος ο Παλαμάς, σε μια θαυμασία ομιλία περί κηρύγματος, λέγει τα εξής: ότι όσοι πηγαίνουν στο κήρυγμα δεν πρέπει να είναι απλώς φιλοθεάμονες, ότι όσοι πηγαίνουν στο κήρυγμα πρέπει να αισθάνονται μια χαρά και αγαλλίαση, μια χαρά και αγαλλίαση όχι σαρκική, μια χαρά και αγαλλίαση πνευματική.

Σαν τη χαρά αυτή, σαν τη χαρά εκείνη περί της οποίας λέγει ο Ψαλμωδός. Απ' έξω εδώ στο ναό υπάρχει ένα ωραίο ρητό που το πρωί έριψα μια ματιά επάνω στο ναό. Και μου έκανε ιδιαίτερα εντύπωση. Σε άλλους ναούς είναι γραμμένο: «Ως φοβερός ο τόπος ούτος».

Απ' έξω όμως από το ναό της Αγίας Τριάδος είδα μια θαυμασία αναγραφήν ενός ρητού.

Είναι ο ρητός, ο οποίος λέγει «Ευφράνθην». Ευχαριστήθηκα, πολλές φροντίες έχει ο κόσμος αυτός, «Ευφράνθην» λέγει. Επί τοις ειρηκόσι μοι, εις οίκον Κυρίου πορευσόμεθα. Αισθάνθηκα χαρά και αγαλλίαση όταν μου είπαν ότι θα πάμε εις το ναό, δι' να λατρεύσουμε τον Θεό, δι' να ακούσουμε τον Λόγο του Θεού. Όπως άλλοι αισθάνονται χαρά, οι κοσμικοί άνθρωποι όταν τρέχουν στα γλέντια, στις διασκεδάσεις, στα κέντρα της κοινωνίας,

Κέντρα της ψυχαγωγίας, στις αθλητικές συναντήσεις, στα θέατρα και κινηματογράφους. Μια τέτοια, μια χαρά ανάλογη, ανώτερη χαρά πρέπει να αισθανόμαστε όταν πηγαίνουμε εις τον Λόγο, για να λατρεύσουμε τον Θεό, για να ακούσουμε τον Λόγο του Θεού.

Η φράχτη, επί τη σειρικόσημη, η σήκων κυρίου προεξόμεθα. Αυτός που ακούει τον Λόγο του Θεού πρέπει να αισθάνεται μια χαρά και αγαλλίαση. Όσο να λύγουν οι ουρανοί και να λύγει ο Θεός το Παντοκράτορας Αυτός που ακούει τον Λόγο του Θεού πρέπει να έχει όρεξη, πνευματική όρεξη.

Να έχει πείνα, να πεινάει τον Λόγο του Θεού. Διότι ο Λόγος του Θεού, όπως έλεγα το πρωί εδώ στην Εκκλησία, είναι ο άρτος. Ο άρθρος των Αγγέλων με τον οποίο τρέφονται ψυχές Θεών ποινώσε Αυτός που έρχεται στο κήρυγμα του Ευαγγελίου πρέπει να έχει αποστολικό ενδιαφέρον, όχι μόνο αυτός να έρχεται στην εκκλησία, αλλά και άλλους να παρασύρει στο κήρυγμα του Ευαγγελίου.

Αυτός που έρχεται που να κρατήσει το κήρυγμα του, λέγει ο Γρηγόριος ο Παλαμάς, δεν πρέπει εδώ είναι το σπουδαίο ατρό, εδώ είναι το κουμπί, εδώ είναι το κλειδί, εδώ από την χάνομαι Λέγει ο Γρηγόριος ο Παλαμάς, του οποίου το ιερό λείψανο φυλάσσει η πόλη της Σαλονίκης.

Λέγει ότι αυτός που ακούει τον Λόγο του Θεού δεν πρέπει μόνο να ακούει τον Λόγο του Θεού, αλλά κάτι άλλο: να υπακούει στον Λόγο του Θεού. Όχι μόνο να ακούει, αλλά να υπακούει στον Λόγο του Θεού. Και αυτές είναι οι υποχρεώσεις.

Κι ακόμα προχωρεί ο Γρηγόριος ο Παλαμάς. Κι αν ακόμα αυτός που βρίσκεται επάνω στον άμβονα...

στον Άμβωνα. Δεν είναι κανένας Άγιος, δεν είναι Όσιος, δεν έχει φτάσει εις ύψος τελειότητος. Και αν ακόμα αυτός ο κηρύττων έχει ελλείψεις και ατέλειες, και πάλι οι ακροατές πρέπει να ακούν το Λόγο του Θεού, εφόσον, εννοείται, ο Λόγος του Θεού είναι σύμφωνος με την Ορθόδοξο πίστη, και να εφαρμόζουν εκείνα τα οποία ακούν εκ του Θείου Άμβωνος. Ευθύνας, λοιπόν, αγαπητοί μου, έχετε.

Η ευθύνη τώρα, κύριε Κωσίνε, διότι είμαι υποχρεωμένος να σας δείξω τον ουρανό.

Είμαι υποχρεωμένος να κηρύξω άνος χώμετας καρδίας. Είμαι υποχρεωμένος να σας είπω μέσα εις τον κόσμο αυτόν των κοσμικών ενδιαφερόντων, να μην είπω μάρθρα-μάρθρα με ρημνάς και τη βάζεις πριν πολλά ενός δέστη κρία.

Είμαι υποχρεωμένος να σας δείξω την Άνω Ιερουσαλήμ. Εάν είναι ωραίο να κατοικεί κανείς εδώ στην επίγειον πατρίδα, στην πρωτεύουσα ή στην πόλη, πολύ ωραιότερο είναι εκτός της πόλεως αυτής, εκτός των πόλεων αυτών που θα γίνουν συντρίμμια, υπάρχει άλλη πόλις, η πόλις Άνω Ιερουσαλήμ, και της οποίας λέγονται σαφώς εν τη Ιερά Αποκαλύψει, ιερά πόλις με τους 12 πυλώνας, με τη θαυμασία πλατεία, με τη μουσική των αγγέλων.

Δεν είναι αυτά μύθοι, αλλά είναι μια πραγματικότητα την οποία είδε ο Ιωάννης της Αποκαλύψεως. Είμαι λοιπόν υποχρεωμένος να σας δείξω την Άνω Ιερουσαλήμ και να σας είπω: μπρος, αδέρφια, μπρος, προχωρείτε, φτάσατε στην Άνω Ιερουσαλήμ.

Είμαι ακόμα υποχρεωμένος να σας δείξω τους δρόμους που οδηγούν εις την Άνω Ιερουσαλήμ. Και ποιοι είναι οι δρόμοι που οδηγούν εις την Άνω Ιερουσαλήμ; Οι δρόμοι που οδηγούν εις την Άνω Ιερουσαλήμ, κατά τη διδασκαλία των πατέρων, είναι δύο: ή ο ένας ή ο άλλος.

Ο ένας δρόμος που σε κάνει ουρανοδρόμο και βαδίζεις και γίνεσαι, τρόπον τινά, πύραυλος πνευματικός και φάνεις πέρα από τα άστρα μέχρι διότι μέσα εις το άφηρον, εις το σύμπαν αυτόν, το μυστριώδεις περνάς τον πρώτον ουρανόν, τον τρίτον, τον δεύτερον ουρανόν, τον τρίτον ουρανόν και φάνεις μέχρι τον θρόνο του Θεού, εις την όμερος ανήμ Ο δρόμος λοιπόν που σε κάνει ουρανοδρόμο, πνευματικόν πύραυλον, και φτάνεις μέχρι τον θρόνο του Θεού.

Ο δρόμος, αγαπητοί μου, ο ένας δρόμος είναι, δεν εδιμάς, δεν εδιμάς ο ένας δρόμος. Όχι, ο ένας δρόμος είναι, όπως οι δρόμοι έχουν επιγραφάς, και ο ένας δρόμος που οδηγεί προς την Άνω Ιερουσαλήμ, τη βασιλεία του Θεού, την ακατάληπτον και αιωνίαν, όπου χοροί Αγγέλων και Αρχαγγέλων ψάλλουν αιωνίως, αλληλούια.

Ο ένας δρόμος, λέει, που κατευθύνει προς την Άνω Ιερουσαλήμ, φέρει μια επιγραφή: είναι η οδός της αθωότητος. Ποιοι βαδίζουν τον δρόμον αυτόν της αθωότητος; Είναι τα μακάρια εκείνα πνεύματα, είναι τα νήπια, τα αθώα νήπια, όσα επρόλαβαν να βαπτισθούν στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, όλα τα νήπια αυτά που ευλαβείς γονείς επρόλαβαν και βάπτισαν, και μικρά μικρά, προτού ακόμα να ψελλίσουν, προτού να πουν τη λέξη μαμά, προτού να πουν τη λέξη πατέρα, προτού να κάνουν το σταυρό τους, αυτά τα μικρά αγγελούδια εφτερούγησαν μέσα από τα σπίτια, αυτά εβάδισαν την οδό της Αθωότητος,

απηλλαγμένα προσωπικών αμαρτιών, φτερωτοί άγγελοι ανέβησαν επάνω στους ουρανούς και κοντά εις τους αγγέλους και αρχαγγέλους σχηματίζουν έναν κύκλο, ουράνιον κύκλο, και ψάλλουν αιωνίως το «δόξα ἐν ὑψίστοις θεῷ».

Η μία οδός είναι η οδός της Αθωότητος, που εβάδισαν και βαδίζουν τα νήπια. Αλλά εκτός της οδού αυτής, η οποία δεν είναι δι' εμάς, υπάρχει μια άλλη οδός. Είναι η οδός της μετανοίας. Είναι δι' εμάς όλους.

Όσοι έχουμε περάσει, όσοι ήρθαμε από το έκτον έτος, από το πέμπτον έτος, από το τέταρτον έτος, διότι τώρα, όπως κατήντησε η γενεά μας, διεφθαρμένη, όπως το παπί, όπως το παπί, για να μιλήσω πιο απλοϊκά, όπως το παπί μόλις γεννηθεί πέφτει αμέσως στο νερό, έτσι και το παιδί μόλις πέφτει από την κοιλιά της μάνας του, σε ολίγο διάστημα πέφτει αμέσως μέσα στην αμαρτία και μέσα στη διαφθορά.

Μες την διαφορά, όσοι, λέω, περάσαν το τρίτο έτος ηλικίας και έφτασαν και πέρασαν τα χρόνια πέραν από αυτούς, για αυτούς όλους δεν υπάρχει πλέον άλλη οδός. Δεν είναι πλέον δι' αυτούς βατή η οδός της αθωότητος. Μία είναι η οδός η οποία οδηγεί προς την Άνω Ιερουσαλήμ, και η οδός η οποία οδηγεί προς την Άνω Ιερουσαλήμ, που πρέπει όλοι μας να βαδίσουμε, και κληρικός και Επίσκοπο και Πατριάρχε και μοναχός και μοναχή και πάντες. Και Άγιος Αντώνιος ακόμη να γίνεις, και Άγιος Αντώνιος ακόμη να γίνεις, 80 χρόνια να ζήσεις στην έρημο μόνο.

Να τρως ψωμί, να τρως χόρτα άγρια και φοίνικας και ολίγο νερό από τον Νειλοποταμόν, και αν ακόμα φτάσεις τα ύψη του Μεγάλου Αντωνίου. Και πάλι ο Αντώνιος, όταν πλησίασε το τέλος της ζωής του, όταν έγινε 105 ετών και μαζεύτηκαν κοντά του οι μαθητές, ξέρετε τι έλεγε;

Σας παρακαλώ πολύ, πλησιάζει ο Ετάζων, πλησιάζει ο Κριτής μου, πλησιάζει με άλλους ακρίσεις. Και τι έλεγε; Παρακαλέσατε να δώσει ο Θεός μετάνοιαν εις τον αμαρτωλόν Αντώνιο. Εάν λοιπόν ένας Αντώνιος που έζησε 80 έτη στην έρημον, άγγελος επίγειος, παρεκάλλει τους μαθητάς του να δώσει μετάνοιαν, τι να είπω για τον εαυτό μου, τι να είπω δια σας, τι να είπω για τον κόσμο αυτόν της διαφθοράς;

Μία είναι οδός, δεν υπάρχει άλλη, στενή, ανάντης, ανηφορική, προς τα άνω, προς την Άνω Ιερουσαλήμ, η οδός της μετανοίας. Εμπρός, εμπρός, πορεύεστε, αδελφοί μου συναμαρτωλοί, εμπρός, πορεύεστε την οδόν αυτή της μετανοίας.

Στην οδόν της μετανοίας αυτής, στην αρχή της οδού της μετανοίας, στέκονται μεγάλα πνεύματα. Στέκεται ο Ιερεμίας ο Προφήτης, στέκεται ο Ησαΐας, ο μέγας αυτός Προφήτης. Στέκονται οι Πατριάρχες και οι άλλοι άνδρες της Παλαιάς Διαθήκης.

Προπαντός όμως στην αρχήν της οδού αυτής στέκεται ο Ιωάννης ο Πρόδρομος Και φωνάζει, μετανοεί Αλλά περισσότερον από τον Ησαΐα, περισσότερον από τον Ιερεμία, περισσότερον από τα μεγάλα πνεύματα της Παλαιάς Διαθήκης, περισσότερον από το άστρο της Αυγής, όπως είναι ο Ιωάννης ο Πρόδρομος.

Περισσότερον από τους αυτούς. Με φωνή ηγίασε τα πανάχραντα του χείλη. Εάν μου είπετε ποια είναι η τελευταία λέξη του Θεανθρώπου, δεν σας υποτελέστε. Εάν μου είπετε ποια είναι η τελευταία λέξη του Ιησού Χριστού, που εξήλθε από τα πανάχραντα του χείλη.

Όταν εξήλθε στον δημόσιο βίον, η πρώτη λέξη που εξήλθε από τα χείλη του Θεανθρώπου, μια λέξη γεμάτη μυστήριο, μια λέξη που είναι το φάρμακο της πάσχουσας ανθρωπότητας, μια λέξη που δεν βρίσκω άλλη, εις πλάτος, εις μήκος, εις βάθος, μια λέξη η οποία είναι το μόνο φάρμακο με το οποίο η ανθρωπότης μπορεί να ανορθωθεί.

Η μια λέξη είναι αυτή, μετανοείται είπε ο Κύριος Και πάντοτε το κήρυγμα της μετανοίας είναι ενδεδειγμένο. Αλλά προπαντός τώρα που μπήκαμε στη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, τώρα που μπήκαμε στην περίοδο αυτή, τώρα προπαντός πρέπει η Εκκλησία να εντείνει τας δυνάμεις της και να κηρύξουμε με όλη την φλόγα, με όλη την δύναμή μας, να κηρύξουμε το «μετανοείτε» εις τον λαόν, εις πάσαν ψυχή.

Τα βιβλία τα νεχτήμητα, ο Εσπερινός, η Παράκλησις, τα τροπάρια του Τριωδίου, τα αναγνώσματα τα ιερά, όλα μας διδάσκουν το «μετανοείτε». Το πρωί η εκκλησία μας έψαλε, της μετανίας σπήλας άνοιξον, της άνοιξοντας σπήλας μετανίας ζωοδότα Ο μεγάλος κανών που συνέγραψε ο Ανδρέας ο Κρήτης περί μετανοίας ομιλεί, και όλα εν γένει τα τροπάρια μας φωνάζουν το «μετανοείτε».

Αλλά τι είναι αυτή η μετάνοια; Τι είναι η μετάνοια; Μετάνοια, τι είναι η μετάνοια; Μετάνοια, η μετάνοια είναι μυστήριον.

Μυστήριο. Η μετάνοια αρχίζει από πού αρχίζει; Από την ώρα που αρχίζει η συνείδησή σου να σε κεντάει και να λες: «Τι έπραξα;» Η μετάνοια αρχίζει, προχωρεί όταν η καρδιά συγκινείται. Η μετάνοια προχωρεί ακόμη περισσότερο όταν δάκρυα έρχονται στα μάτια σου. Η μετάνοια προχωρεί ακόμη και λες: «Ας σταματήσω». Η μετάνοια ακόμα προχωρεί, είναι ατελής η μετάνοια. Η μετάνοια, κατ' εμάς τους Ορθοδόξους, δεν είναι να πας να πεις στην εικόνα, όπως λέγουν οι Προτεστάντες, δεν είναι απλώς να εξομολογηθείς εις τα λαγκάδια και εις τα βουνά, όπως λέγει ο Κρυστάλλης ο ποιητής, «πού να πω τον πόνο μου;» Όχι!

Αν είσαι ορθόδοξος, αν πιστεύεις εσύ στον Εσταυρωμένο, πρέπει να πας να βρεις τον παπά, τον ιερέα, οποιοσδήποτε και να είναι. Απλώσει το πετραχήλι του, είναι ο Ιορδάνης ποταμός. Το πετραχήλι του ιερέως, το οποίο απλούται επάνω εις τον αμαρτωλόν, είναι ο Ιορδάνης ποταμός.

Και όσαν δίποτε αμαρτήματα έχει ανάχεις, θα πλύνεις, είναι το πληντήριον του ουρανού Όποιος δεν πιστεύει, ας μην ξεβρογηθεί, όποιος όμως πιστεύει, είσαι Κύριο ο οποίος έλεγε τις αμαρτίες στον κόσμο ο οποίος εθέσπισε το μυστήριον της Θείας Εξομολογήσεως, αυτός τους πορευτεί.

Δεν είναι λοιπόν μετάνοια να λες ότι ήμαρτον, δεν είναι απλώς τα δάκρυά σου, δεν είναι απλώς να εξομολογείς εις τον γείτονά σου τα αμαρτήματά σου, δεν είναι απλώς μια αποκατάσταση της τιμής του άλλου και υπολήψεως εάν συκοφάντησες, δεν είναι απλώς ικανοποίησις της αδικίας, αλλά είναι να γονατίσεις μπροστά εκεί, στο βήμα, όπως η Οσία Μαρία η Αιγυπτία που εγονάτισε μπροστά στον Ζωσιμά και ταπεινώθηκε δάκρυς επί της γης.

Μετάνοια, προχωρώ, προχωρώ. Μετάνοια τι είναι; Είναι θαύμα, το μεγαλύτερο θαύμα, ομινάντρι θαύματος, τα πρανέχουν. Πιστεύω στα θαύματα, δεν πιστεύω μόνο σε εκμελεθάσεις των θαυμάτων. Δεν πιστεύω στους ονοματιστές και ονοματιστρίας που εγέμισε η Ελλάδα.

Όχι, πιστεύω στα πραγματικά θαύματα, αλλά πέρα από τα θαύματα, τα φυσικά θαύματα, τα ορατά θαύματα. Εάν με ρωτήσετε ποιο είναι το μεγαλύτερο θαύμα, είναι το θαύμα της μετανοίας.

Προχωρώ ακόμα και από αυτήν τη δημιουργία, την υλική δημιουργία. Είναι ανώτερο το θαύμα. Είναι ανώτερη η μετάνοια, γιατί η μετάνοια είναι υπερδημιουργία. Είναι κάτι ανώτερο, διότι η μεν δημιουργία είναι το είναι, το είναι, είναι η ύλη, είναι το ορατόν, ενώ η μετάνοια είναι το εύζυνε Χριστό Ιησού του Σωτηρήμον.

Η μετάνοια είναι από τα σπανιότερα θαύματα, από τα σπανιότερα θαύματα. Και λέγουν οι προφητείες του Κοσμά του Αιτωλού, και λέγουν τα Άγια Ιδρία, και λέγει η Αποκάλυψη ότι όσο περνούν αιώνες, παραδείγματα μετανοίας θα σπανίζουν, θα είναι σπάνιο πράγμα.

Ευκολότερο να βρεις διαμάντι, να βρεις σπάνιο πράγμα, παρά να βρεις αληθώς μετανοούντα. Στην εποχή μας, μη βλέπετε, όταν τελείται, ψάλλονται οι Χαιρετισμοί, οι άλλοι έκτακτος ακολουθία, πλημμυρίζουν οι ναοί.

Αλλά θα σας φανούν υπερβολικά αυτά τα οποία θα είπω· από τους χιλίους χριστιανούς που εκκλησιάζονται σήμερα, από τους χιλίους ανθρώπους γενικώς, αμφιβάλλω αν υπάρχει ένας μετανοών, ένας πραγματικός μετανοών.

Είμεθα γενεὰ σκολιὰ καὶ διεστραμμένη, είμεθα γενεά ανθρώπων οι οποίοι, όπως λέγει η Αποκάλυψη, οὐ μετανοούσι, δεν μετανοούν εκ των έργων αυτών. Και επειδή ακριβώς στην εποχή μας έχουμε μπροστά μας τον τύπο του αμετανοήτου ανθρώπου, δι' αυτό θα σας παρακαλέσω

Θα καλέσω, δι' αυτό απόψε, το υπόλοιπο του κηρύγματος, δεν θα ασχοληθώ με την ψυχολογία, με τη φύση του μετανοούντος χριστιανού. Δεν θα σας παρουσιάσω τα γνωρίσματα του μετανοούντος χριστιανού, αλλά θα προσπαθήσω να ζωγραφίσω μπροστά στα μάτια σας την εικόνα του αμετανοήτου. Θα κρεμάσω μπροστά στα μάτια σας την εικόνα του ανθρώπου που δεν μετανοεί, θα σας περιγράψω τα γνωρίσματά του και θα σας παρακαλέσω απόψε, όταν διαλυθώμεν.

να ρίψουμε όλοι μια ματιά στην εικόνα αυτή και να ερωτήσουμε τον εαυτό μας: Μήπως και εμείς έχουμε τα γνωρίσματα των αμετανοήτων; Οπότε ο Άγιος ή αν ήμουν ζωγράφος ή αν είχα χρώματα, δεν θα μιλούσα διά της γλώσσης, αλλά θα προσέθετα μπροστά σας μια άλλη εικόνα, την εικόνα του μετανοούντος διά χρωστήρος.

Ας με βοηθήσει ο Κύριος, η Παναγία Θεοτόκος και ο Γρηγόριος ο Παλαμάς, ο κύριος της μετανοίας, να μπορέσω μπροστά στα μάτια σας να σας δώσω την εικόνα του μετανοήτου ανθρώπου. Ποιος είναι μετανόητος; Ποιος λέγεται αμετανόητος;

Ο αμετανόητος είναι ο αναίσθητος, ο αναίσθητος, ο ηθικός και θρησκευτικός αναίσθητος.

Μα τι θα πει ο ηθικός και θρησκευτικός αναίσθητος; Αδελφοί μου, για να εννοήσετε αυτό που λέγω, ότι ο αμετανόητος είναι ηθικός και θρησκευτικός αναίσθητος, πρέπει να λάβετε υπόψη το μυστήριο της αμαρτίας.

Η αμαρτία, αγαπητοί μου, στην αρχή προχωρεί σιγά-σιγά και επιδρά στον άνθρωπο. Όταν διά πρώτη φορά ο άνθρωπος διαπράξει το κακόν, έχει μια τρικυμία μέσα στην ψυχή του. Όταν διά πρώτη φορά παραβεί τον ηθικό νόμο, τον κεντάει ο σκορπιός.

Τον κεντάει η φωνή της συνειδήσεως. Αμαρτωλέ, πού πήγες; Αλλά όταν το κακό το κάνει και δεύτερη φορά, χαμηλώνει η φωνή, ασθενεί η φωνή. Όταν το κακό το κάνει τρεις φορές, τέσσερις φορές, πέντε φορές, δέκα φορές, επαναλαμβάνει το κακό.

Λοιπόν, τότε πλέον η φωνή αυτή ασθενεί. Ασθενεί συνεχώς. Έχετε παρατηρήσει, όσοι από εσάς κατάγεστε από χωριά, γιατί εδώ η Αθήνα είναι κόλαση. Αφήσαμε τα χωριάκια, θα τιμωρηθούμε. Θα τιμωρηθούμε. Θα έρθει νύχτα, δεν είμαι προφήτης ούτε υιός προφήτου. Άπαγε. Παναγία Δέσποινα, φύλαγε τον κόσμο.

Θα έρθει η μέρα όμως, νύχτα, που θα αδειάσει μέσα σε ένα μερονύχτι η Αθήνα. Κι όσοι προλάβουν να περάσουν τον Ισθμό. Λοιπόν, όσοι είστε από χωριά, από χωριά, χωριά μικρά, όταν είναι ησυχία, ησυχία έξω στην ύπαιθρο, και το φεγγαράκι απλώνει το φως του και δεν ακούτε τίποτα, τα μεσάνυχτα είδατε πώς ακούεται το λάλημα του πετεινού, πώς ακούεται ο πετεινός;

Όταν λαλάει ξεπνητήρη της νύχτας

Αν όμως φυσάει άνεμος σφοδρός και σπάει τα κλαδιά, τότε όχι ένας πετεινός, χίλιοι πετεινοί λαλούνε, δεν ακούεις τίποτα. Για να ακουστεί η φωνή της συνειδήσεώς σου πρέπει να υπάρχει ηρεμία. Όταν δεν υπάρχει ηρεμία, αλλά υπάρχει κυκλώνας, θύελλα παθών, τότε μέσα στην θύελλα των παθών, ο αλέκτωρ αυτός της μετανοίας, σιγά, δεν ακούεται.

Λοιπόν, όταν λοιπόν επαναλαμβάνει την αμαρτία, σιγά σιγά η φωνή της συνειδήσεως σταματάει, μικραίνει, εξαλείφεται.

Δεν θα σας δώσω ακόμη ένα άλλο παράδειγμα.

Εάν κρατήσω στα χέρια μου, εάν έχω εδώ πάνω, εδώ πάνω, εδώ πάνω, εάν πάρω μέσα, εάν πάρω εδώ πέρα και βάλω απάνω ένα κάρβουνο αναμμένο.

Αναμμένο. Και σας πω: ποιος από σας απλώνει το χεράκι του να βάλει το κάρβουνο; Ή αν πω στους πατέρες, δεν απλώνουν. Ή αν πω στους άνδρες, δεν απλώνουν. Αν πω στις γυναίκες, κανένας εδώ μέσα που είστε, όσοι είστε, κανείς δεν απλώνει το χεράκι του να βάλει απάνω εδώ στην παλάμη του τον άνθρακα, το κάρβουνο το αναμμένο. Γιατί επιδερμίδα μόνο, αμέσως θα διαμαρτυρηθεί. Και όμως, αδερφοί.

Ανάληψη, Ευαγγελισμός, Ευαγγελ που κρατούσε στην παλάμη του κάρβουνα αναμμένα. Μάλιστα, είδα άνθρωπο ηλικίας 60 έως 70 ετών, άνθρωπο βασανισμένο, άνθρωπο σκαφτιά, άνθρωπο που εργάζεται ως κυράτη γη με την αξίνη και είχαν γίνει τα χέρια του κάρβουνα και μικρά εμείς παιδιά, Τον βλέπαμε και έβαζε επάνω, μας απειλούσε μικρά παιδιά.

Και μας έλεγε: «Να σας βάλω κάρβουνο;» και φεύγαμε δρομαίως. Και αυτός ο γέρος ερχότανε και έπιανε και έβανε με τη μασιά πάνω στην παλάμη του κάρβουνο αναμμένο και δεν το αισθανόταν, διότι είχε σκληρυνθεί πλέον το δέρμα στα χέρια του και δεν το αισθανόταν.

Ε, αδελφοί μου, κάρβουνο αναμμένο είναι η αμαρτία. Όταν είσαι κόρη αγνή, όταν είσαι νέος αγνός, όταν είσαι άνθρωπος ο οποίος δεν έπεσε μέσα στην αμαρτία, αμαρτία, αισθάνεσαι σαν να σε καίει κάρβουνο. Αλλά όταν όμως εργάζεται η αμαρτία, τότε θα γίνεις παχύδερμο, τότε η επιδερμή σου, η πνευματική επιδερμή σου θα σκληρύνεται, θα αποκτήσει πλέον καρδία και τότε όχι ένα κάρβουνο, δέκα κάρβουνα, όλα τα κάρβουνα της κολάσεως να πέσουν επάνω, δεν τα αισθάνεσαι πλέον.

Η αμαρτία μεθάει τον άνθρωπο. Η αμαρτία τον άνθρωπο τον φέρει σε μια κατάσταση που λέγουν οι πατέρες την κατάσταση της πωρώσεως. Ή ακόμα, αν θέλετε, ακόμα ένα τρίτο παράδειγμα: η αμαρτία πώς μοιάζει.

Όποιος έχει τα αυτιά του εντάξει, αυτός ακούει τον ελάχιστο κρότο. Ανάληψη, Ευαγγελισμός, Ευαγγελ Είναι η ακοή του κατεστραμμένη, τότε δεν πας απ' έξω από το δωμάτιό του να χτυπάς. Ο άλλος που έχει το αυτί του, μόλις χτυπεί το κουδούνι, αμέσως σηκώνεται, μόλις χτυπήσει το κουδούνι τρέχει.

Ο άλλος όμως, η γριά που κοιμάται μέσα ή ο γέρος ή ο άνθρωπος που λες ότι είναι κουφός, όσο και να το χτυπάς, δεν ανοίγει την πόρτα. Αν πάει έξω αυτός που έχει κατεστραμμένη την ακοή του, και αν ακόμα κατρακυλάνε, όχι πετραδάκια να ρίξεις, και αν από εδώ πέρα ρίξει ένα πετραδάκι και πέσει κάτω, θα το ακούσετε όλοι.

Οι άλλοι όμως, υπάρχει μέσα ένας κωφός και αν ακόμα ρίξει ένα βράχο, ένα βράχο να ρίξει, να κατρακυλάνε κοτρώνια, τίποτα δεν ακούει. Ε, αυτό ακριβώς είναι και ο αμαρτωλός. Αυτιά έχει, ακούει, ακούει ή ακούσετε και ούτε ακούσετε. Δεν ακούει. Ο αμαρτωλός είναι κωφός. Δυστυχής είναι ο κωφός.

Αν και λέει κάπου μια προφητεία, θα έρθουν χρόνια που θα λέτε: ευτυχισμένοι αυτοί που δεν έχουν μάτια για να μην βλέπουν και ευτυχισμένοι αυτοί που δεν έχουν αυτιά να μην ακούνε.

Δυστυχισμένος λοιπόν θεωρείται ο κωφός, αλλά πιο δυστυχισμένος είναι ο άλλος ο οποίος δεν ακούει τον ήχον, την φωνή του Αγίου Πνεύματος, τις φωνές.

Γιατί, αδελφοί μου, μέχρις ότου πεθάνουμε, ακούνε γύρω μας, πω πω πω πω, τι φωνές ακούνε. Από το πρωί μέχρι τη νύχτα, όλο το μερονύχτι, αν ανοίγαμε τρόπον τινά ένα μυστικό ραδιόφωνο, όχι αυτά τα ραδιόφωνα της γης, αλλά ένα μυστικό ραδιόφωνο, δεν θα πιάναμε το Λονδίνο και την Ουάσιγκτον και τη Μόσχα, δεν ξέρω και πού αλλού, αλλά αν ανοίγαμε ένα μυστικό ραδιόφωνο και ερχόμαστε σε επαφή με τον πομπόν του ουρανού, δεν περνάει δεύτερο λεπτό.

Περισσότερο λεπτό που ακούω μας, γύρω μας ακούνται φωνές μυστικές και όλες οι φωνές αυτές μυστικές, τι μας κάνουν φωνές αυτές τις μυστικές; Μας φωνάζουν «Μετανοείς!». Ποιες φωνές είναι αυτές; Φωνές! Πού φωνές; Φωνές, μάλιστα. Ο αμαρτωλός, ο αμετανόητος, ο αναίσθητος. Δεν ακούει φωνάς. Δεν ακούει πρώτα-πρώτα την πρώτη φωνή. Δεν ακούει την φωνή που λέγεται κοινή γνώμη. Είναι μεγάλο πράγμα εκείνη η γνώμη. Γιατί, αδερφοί μου, όσο διεφθαρμένοι και να είναι εκείνοι

Δεν είναι η κοινωνία, δεν μπορεί η κοινωνία να στεφανώσει το έγκλημα. Όχι, αδελφοί μου, πρέπει να είναι πλέον στο βάθος της διαφθοράς, αλλά μέσα στην κοινωνία υπάρχουν και τα ηθικά στοιχεία, υπάρχουν και οι άνθρωποι που κρατούν τον ηθικό νόμο και αυτοί σχηματίζουν μια κοινή γνώμη.

Λοιπόν, ποιος επαινεί, ποιος μπορεί ποτέ να επαινέσει έναν αλκοολικό, ποιος ποτέ μπορεί να εγκωμιάσει έναν ανήθικο, ποιος ποτέ μπορεί να εκθειάσει έναν άνθρωπο φιλάργυρο και πλεονέκτη; Υπάρχει λοιπόν η ηθική γνώμη, η οποία θέτει φράγμα μπροστά στους αμαρτωλούς.

Ο αμαρτωλός κατ' αρχήν ντρέπεται πολλές φορές. Ο αμαρτωλός ντρέπεται, μπορεί τον Θεό να μην τον φοβάται, αλλά την κοινωνία τη φοβάται, την κοινωνία τη ντρέπεται. Αλλά όταν όμως προχωρήσει, όταν η αμαρτία προχωρήσει, όταν δεν την κάνει πλέον ο αμαρτωλός, προχωράει η αμαρτία. Καταρχάς την κάνει μυστικά την αμαρτία ο αμαρτωλός, αλλά όταν πλέον την κάνει πολλές φορές, τότε πλέον γίνεται ξετσίπωτος, γίνεται αναιδής, γίνεται ανέφητος. Την αμαρτία πλέον την κάνει η παρρησία. Την αμαρτία τη δορυφορεί η παρρησία. Την αμαρτία την, δηλαδή, η παρρησία. Θέλετε παράδειγμα; Παράδειγμα. Να τώρα. Να τώρα. Πόσο χρονών είναι; 60 χρονών; 65 χρονών; Πόσο χρονών είναι; Είναι κύριος.

Ευχή, Στις πίτες, τον στεφάνωσε η Εκκλησία, τον στεφάνωσαν οι άγγελοι. Έδωσε υπόσχεσιν, επίσημον υπόσχεσιν, ότι είσαι και μόνον και αιώνιος, ιερό συμβόλαιον συνέγραψε, δεν συμβόλαιον της γης. Και έχει παιδιά, έχει κορίτσι παντρειάς, έχει αγόρι, είναι οικογένειά του. Μετά, μετά τι συμβαίνει; Έμπλεξε ο ταλαίπωρος, έμπλεξε στα δίχτυα μιας μάγισσας, μιας διεφθαρμένης γυναικός και από την ώρα εκείνη, σιγά σιγά σι Δεξιά και αριστερά, στα Περοάσια που έγιναν επίσημα πορνεία, τα όφιση της Ελλάδος έγιναν επίσημα πορνεία.

Συναντάται δεξιά και αριστερά και καταρχάς προσπαθεί να κρύψει το αίσχος του. Αλλά κατόπιν πλέον γίνεται αναιδής, δεν το έχει τίποτα να τη βάλει στην κούρσα, να πάει από εδώ, να πάει από εκεί. Να νοικιάσει ιδιαίτερο δωμάτιο, πολυκατοικία, να διαλαλεί το αίσχος του.

Άντρα μου, τι κάνω, φωνάζει η γυναίκα, δεν ακούει, πώς είναι δεν ακούει, πατέρα τι μας κάνεις, μας δροπιάζει, οι συγγενείς, οι φίλοι όλοι φωνάζουν, ανέστοιχοι, δεν λαμβάνει καθόλου, δεν ακούει καθόλου ο ανέστοιχος, ο αμαρτωλός, ο αμετανόητος, δεν λαμβάνει υπόψη το κατηγορά της κοινωνίας Ο αμετανόητος όμως αμαρτωλός δεν ακούει, δεν σβήνει την φωνή και την γνώμη, διότι έχει μεθύσει, έχει μεθύσει. Είναι φοβερό. Υπάρχουν μερικοί που μεθούν με το κρασί, αλλά αυτοί είναι όλοι. Υπάρχουν άλλοι που μεθούν με το καταραμένο κρασί της αμαρτίας. Οι μεθύοντες άνευ οίνου, λέγει ο προφήτης, αλλοίμονο σ' αυτούς που μεθούν χωρίς το κρασί.

Και όταν μεθύσουν αυτοί, όπως ο μεθυσμένος χάνει τις αισθήσεις του και δεν γνωρίζει πού βαδίζει, έτσι και αυτοί ως μεθυσμένοι παραπαίουν δεξιά και αριστερά. Ο αμαρτωλός, ο αμετανόητος, δεν ακούει την φωνή της συνειδήσεως, η οποία απευθύνει τον κατηγορό.

Ο αμετανόητος ακόμα αμαρτωλός δεν ακούει, αγαπητέ μου, τι άλλο δεν ακούει; τι άλλο δεν ακούει, δεν ακούει, την φωνή της συνειδήσεως,

Η φωνή της συνειδήσεως, η οποία διαμαρτύρεται, όπως είπα πριν λίγο, όταν διαπράττεις την αμαρτία. Η φωνή της συνειδήσεως είναι κάτι τρομερόν. Η φωνή της συνειδήσεως είναι απόδειξη ότι υπάρχει ουρανός, ότι υπάρχει ο άνθρωπος, ότι επλάστηκε άλλο κόσμο. Άπιστη! Πώς θα εξηγήσει το φαινόμενο αυτό που λέγεται φωνή της συνειδήσεως; Η φωνή της συνειδήσεως διαμαρτύρεται.

και αυτή φουνίψει την ειδήσωση των κόσμων, των αμαρτωλών.

Υπάρχουν και σήμερα οι Κάιν, υπάρχουν. Από τους Κάιν, τους συγχρόνους Κάιν, εκεί λες ο Κάιν ένα εφόνευσε, ένα.

Υπάρχουν σήμερα Κάιν, Σύγχρονο Κάιν, πόσους φουνέψε, πόσους. Θα σπρωσιάσει ο δύο Κάιν, ο σύγχρονος Κάιν. Ο ένας Κάιν μέσα σε ένα, σε τρία δευτερόλεπτα. Ο Θεός να φυλάξει. Σε τρία δευτερόλεπτα ένας Κάιν, σύγχρονος Κάιν, ο επιστημονικός Κάιν, διότι ο άλλος Κάιν ήταν αγράμματος.

Με καμιά πέτρα τον σκότωσε, με καμιά γροθιά τον σκότωσε. Τον έπνιξε, δεν μας λέει η Γραφή, είναι λεπτομέρειες, αλλά ήταν αγράμματος, ατοιχείωτος, πρωτόγονος, υπανάπτυκτος, που το λένε οι άνθρωποι. Ήταν αγράμματος, ήταν Κάιν αγράμματος που δεν πήγε στα σχολεία, δεν πήγε στα πανεπιστήμια, δεν εμορφώθηκε με την επιστήμη την καταπληκτική, αλλά ήταν ο Κάιν ο αγράμματος. Προτιμώ τον Κάιν τον αγράμματον.

Ιδού τώρα παρουσιάστηκε ο Κάιν, ο επιστημονικός Κάιν. Μέσα σε τρία δευτερόλεπτα, πόσα φοβερά πράγματα θα διαβάζατε! Αυτά να πιστεύετε, αυτό να πιστεύετε. Πάρτε, βάλτε φωτιά και κάψετε τα βιβλία της αθεΐας και απιστίας. Διαβάστε το Άγιο Ευαγγέλιο.

Ε, όχι, ο Θεός μου! Ουρανοί και γη παρελεύσονται! Είδα, όχι, μην παρέμπτωσε. Το διαβάσατε; Το διάβασα και έπρεξε. Τίποτα. Ο πιλότος εκείνος που επέταξε μια μέρα απάνω σε μια πόλη της Ιαπωνίας Και απάνω από μια σχισμή και φύλαγε την πόλη ένα σύννεφο, ένα σύννεφο του Θεού.

Και προσπάθησε το βομβαρδιστικό αεροπλάνο να ανακαλύψει την πόλη και δεν μπορούσε. Και ξαφνικά ένας ευθεάστατος διέκρινε μια σχισμή του νέφους. Και μέσα από τη σχισμή του νέφους έκανε άγμα, έκανε βύθισμα το αεροπλάνο.

Και βρέθηκε πάνω από την πόλη και έριξε την βόμβα του ατόμου. Όσοι φορά ο χρόνος, εκατό χιλιάδες άνθρωποι σε τρία δευτερόλεπτα εξαφανίστησαν.

Πήγε στην Αμερική, υποδοχή μεγάλη, παράσημα, τενεκέδες άχρηστοι, όλα αυτά. Τον προήγαγον, του δώσαν σύνταξη στρατηγού και αεροπόρου μεγάλου. Είχε χτίσει βίλες, παντρεύτηκε, έφτιαξε οικογένεια. Μια νύχτα ξύπνησε, ξύπνησε, ξύπνησε.

Πήγε η γυναίκα του να τον παρηγορήσει. Βλέπω στο δωμάτιό μου φαντάσματα. Εγέμισε το δωμάτιό μου φαντάσματα. Τα γυναίκα μου δεν μπορούν να ησυχάσουν, φαντάζομαι αυτά οι λέξεις, ποια τα φαντάζομαι; Ήταν όλοι νεκροί της, όλοι νεκροί της πόλεως εκείνης της Ιαπωνίας που εβομβάρδισε, χιλιάδες, και του φωνάζανε, κι άκουε φωνή: «Βοήθα με, καταλοφώνε, από σένα άρχισε η καταστροφή του κόσμου».

Και αυτός, ναι, αισθάνθηκε την μετάνοια, αισθάνθηκε τον κλονισμό που έφερε στον εαυτό του η ιδέα ότι έριξε τη βόμβα και κατέστρεψε. Κάιν είναι αυτός, ο επιστημονικός αυτός Κάιν, εξήλειψε από το πρόσωπο της γης, μη ρωτάτε από όλοι, το αισθάνθηκε αυτό.

Και τώρα είναι σε ψυχιατρείον και προσπαθούν να τον ιατρέψουν με τα ηλεκτροσόκ, αλλά δεν ιατρεύεται η ενοχή του ανθρώπου με ηλεκτροσόκ.

Δεν έχω καιρό να το αναπτύξω το θέμα αυτό, διότι ψυχίατροι χωρίς τη συμμαχία με τον ιερέα είναι δολοφόνοι. Μόνο ο ψυχίατρος αν συμφωνήσει με τον ιερέα και κάνει συμμαχία με τον ιερέα μπορεί να θεραπεύσει τον κόσμο. Δεν θεραπεύονται με τροσόχο, θα έκανε τροσόχο αδύνατο να θεραπευθεί. Βλέπω φαντάσματα, βλέπω φαντάσματα, χιλιάδες φαντάσματα, νεκροί, δολοφόνοι, δολοφόνοι, ποιο είναι το αιματοδοχείο, και αυτός μην σαν, αλλά έναν άνθρωπο.

Αλλά ένας άλλος, ένας άλλος Κάιν, ένας άλλος Κάιν, επιστημονικός Κάιν, ο οποίος τι έκανε; Όχι εκατό χιλιάδες, όχι εκατό χιλιάδες. Τι εγκλήματα είδε η γη! Πω πω πω πω, μωρέ χίλιες φορές να ήμασταν αγράμματοι, σαν τους παππούδες μας που είχαν λυχνάρια, με δαδιά, με δαδιά, αν πρόκειται ο άνθρωπος να γίνει επιστημονικός εγκληματίας, χίλιες φορές πίσω στον πολιτισμό, στον αγνοπολιτισμό.

Επιστημονικός Κάιν της εποχής μας, τι έκανε, τι έκανε; Έφτιαξε, τα ξέρετε, έφτιαξε φούρνους, όχι για να ψήνει καρβέλια, όχι να παρασκευάζει φαγητά, όχι να κάνει μπισκότα για τα παιδιά, αλλά έκανε φούρνους, επιστημονικούς φούρνους, και μέσα στους επιστημονικούς φούρνους, σας λέω, στα περιβόητα κρεματόρια που θα μείνουν το αίσχος του 20ού αιώνα.

Ανάληψη, Ευαγγελισμός, Βασιλεία των Ουρανών, Γέννηση της Θεοτόκου, Δευτέρα Παρουσία, Ευαγγελισμός, Ησύχιος ο Πρεσβύτερος, Ευαγγελισμός, Ησύχιος ο Πρεσβύτερος, Ευαγγελισμός. Σε ολίγα δευτερόλεπτα εσκότωσε εκατό χιλιάδες ανθρώπους. Ο άλλος εσκότωσε μέσα στα κρεματόρια και δικάζεται. Ανέφητος, γελάει. Τραβάει το σιγαράκι του. Αδιάφορος, ανέφητος. Εσκότωσε πόσους; Εκατομμύρια, μέρες, ολούχροφοι. Και αυτός είναι αμετανόητος. Είναι ο μετανός. Δεν αισθάνεται τίποτα.

Ιδού, αγαπητοί μου, και επληρώθη και εξεπληρώθη στις ημέρες μας η Αποκάλυψη του Ιωάννου που λέγει «και ου μετενόησαν» και δεν θα μετανοήσουν διά τους φόνους των, διά τα εγκλήματά τους τα μεγάλα. Ο αμετανόητος αμαρτωλός δεν ακούει την φωνή της συνειδήσεώς του. Ο αμετανόητος αμαρτωλός τι; Δεν ακούει κάποια άλλη φωνή. Ποια φωνή; Ποια είναι η φωνή; Είναι η φωνή που προέρχεται, βγαίνει η φωνή αυτή.

Λαλεί ο Θεός διά της κοινωνίας, λαλεί ο Θεός διά της συνειδήσεως, λαλεί όμως ο Θεός διά μίας ισχυράς σάλπιγγος. Ποια είναι η άλλη σάλπιγγα; Δεν ακούς, σου φωνάζει η κοινωνία, δεν μετανοείς, σε φωνάζει η γυναίκα, τα παιδιά, δεν ακούς.

Τι, δεν ακούς; Θα λαλήσει άλλη σάλπιγγα, πιο μεγάλη σάλπιγγα. Λαλεί ο Θεός πώς; Διά των εκτάκτων γεγονότων της ιστορίας. Δηλαδή ο Θεός για τον εξάρτητο φυσικό φαινομένο. Μάλιστα κύριε, ποια είναι τα έκθρατα φυσικά φαινόμενα, βας και νομίσατε ότι αυτό το φλούδι που κατοικούμε δεν έχει αφέντη, πασίκος κατασκευάζεται υπότινος, όταν τα πάντα κατασκευάσεις, κατασκευάς Θεός.

Αν μου πεις ότι αυτός, αυτή εδώ η Επιζεία εκτίστηκε έτσι, αν μου πεις ότι το σπίτι σου φύτρωσε έτσι, αν μου πεις ότι το ρολόγιο που έχεις σε φύτρωσε έτσι, θα έρθω και εγώ να πιστέψω ότι αυτό το ρολόι του κόσμου έτσι, λες, υπάρχει Δημιουργός, υπάρχει Θεία Πρόνοια, υπάρχει Κριτής, υπάρχει ένας ο οποίος κυβερνά τον κόσμο και στην παλάμη αυτού κυβερνά ολόκληρη την γη.

Λοιπόν, ομιλεί ο Θεός, ομιλεί ο Θεός δι' εκτάκτων φυσικών γεγονότων. Και ποια είναι τα έκτακτα γεγονότα, ποια είναι τα έκτακτα γεγονότα, ποια είναι; Είναι οι κυκλώνες, είναι η τρικυμία η μεγάλη, είναι τα ηφαίστεια, είναι οι σεισμοί.

Σεισμοί, σεισμοί, δι' αυτών όλων μας ειδοποιεί ο Θεός και μας φωνάζει: μετανοείτε. Και έχουμε στους τελευταίους καιρούς, στις τελευταίες μέρες μας, έχουμε τέτοιες ειδοποιήσεις. Εδώ στην πατρίδα μας έχουμε τέτοιες ειδοποιήσεις.

Να αναφέρω μόνο δύο-τρεις.

Την ημέρα, την ημέρα, μη γελάσει κανείς, γιατί έχετε μια τάση, σας προλαμβαίνω, σας προλαμβαίνω.

Την ημέρα που μια πόλη στην Πάτρα οργίαζε με τον Καρνάβαλό της, την ημέρα αυτή, στις 11 η ώρα, μου το έλεγε σήμερα άνθρωπος της Πάτρας, Εσύς τη ελαφρά, ελαφρά, ολόκληρος η πόλης και έχασαν τη διάθεσή τους εκεί πέρα και λέγανε: μήπως μας τα λένε καλά οι ιεροκήρυκες;

Ελάλησε ο Θεός δια σεισμού ελαφρού. Προειδοποιήσε ως άνθρωπο εξώψε το χρέος σου διότι έρχομαι τ' αχί Και δεν είναι μόνο σεισμός που συνέβη την ίδια ημέρα του Καρναβάλου στην πόλη των Πατρών, αλλά και κάτι άλλο.

σε απόσταση ο λίγων χιλιόμετρων από τα Σπάτρα

Τας Πάτρας που οργίαζε κατά τρόπον απαραδειγμάτιστο. Σε λίγη απόσταση από τας Πάτρας, κοντά στα περίφημα εργοστάσια που εξόδεψε εκατομμύρια των εκατομμυρίων το κράτος μας για να δημιουργήσει τεχνητόν πολιτισμό, κοντά στα εργοστάσια τα ηλεκτρικά του Γλάφκου, εκεί κοντά, μια νύχτα, τι νύχτα ήταν εκείνη! Εσείσθη κάτω η γη, έτρεμε κάτω η γη και άνοιξε κάτω χάσμα. Άνοιξε κάτω χάσμα η γη.

και κατρατηρούσαν κοπρόνια και βράχια και δέντρα ολόκληρα και σπίτρια και μόλις πρόλαβαν γυμνοί οι άνθρωποι να βγουν μέσα από αυτά. Άνοιξε η γη. Είναι φυσικό φαινόμενο, φυσικό. Πώς έγινε το φυσικό αυτό φαινόμενο;

Εμένα ρωτάς; Εμένα τον αμαρτωλό ιερομόναχο Αυγουστίνο ρωτάς; Έχεις στο σπίτι σου την Αγία Γραφή. Δεν ρωτάς την Αγία Γραφή να σου πει πότε άλλοτε άνοιξε η γη;

Άνοιξε η γη, άνοιξε κάποτε η γη. Το ξέρετε ότι άνοιξε η γη; Άνοιξε η γη και κατάπιε, κατάπιε, τους ρούφηξε μέσα σε ένα λεπτό. Τους άνοιξε η γη και τους κατάπιε και τους έχωσε βαθιά και τους σκέπασε. Άντε να τον βρεις, άντε να τον βρεις. Πού, πότε άνοιξε η γη; Στην Αγία Γραφή σας ρωτώ, εσείς που διαβάζετε μέρα νύχτα την Αγία Γραφή. Δεν είναι έτσι, αγαπητοί μου, που διαβάζετε μέρα νύχτα την Αγία Γραφή; Λοιπόν, πού βρήκατε ότι μέσα στην Παλαιά Διαθήκη, στην Αγία Γραφή, υπάρχει παράδειγμα ότι άνοιξε η γη για τους κατάλληλους;

Τους κατάπιε, τους ρούφηξε η γη. Πού είναι; Είναι εκεί που λέγει ότι δύο, ο Δαθάν και ο Αβειρών, δεν άκουσαν τον Θεό, δεν υπήκουσαν στα λόγια του Μωυσέως και επειδή δεν υπήκουσαν στον Λόγο του Θεού, δεν υπήκουσαν στα λόγια του δούλου του Μωυσέως, άνοιξε η γη και κατάπιε τον Δαθάν και Αβειρών. Νέοι αποστάται, νέοι Αβειρών και Δαθάν, πού φύγετε της οργής του Θεού; Φοβάμαι, αδέρφια μου.

Φοβάμαι, διότι αυτά τα παραδείγματα που λέει η Αγία Γραφή, ότι άνοιξε η γη και κατέπιε η γη Φοβάμαι, αδελφοί μου, κάποια μέρα, κάποια νύχτα, εκεί που κοιμούμεθα εδώ επάνω μέσα στα κρεβάτια μας, αυτή η γη να σχιστεί, να γίνει ρουφήχτρα, να μας ρουφήξει όλους μέσα στο χάος ανομίας και αμαρτίας.

Λαλεί ο Θεός για τον εκτάχτο γεγονό του Α, δεν διαβάσατε ένα άλλο, ένα άλλο; Τα σημεία πυκνώνονται, πυκνώνονται. Και έρχονται σεισμοί και σεισμοί, όλα τα σημεία πυκνώνονται στη γενεά μας, ας μην πιστεύουν οι άπιστοι.

Εμείς το πείλωμα διακηρύξαμε ότι ο Θεός λαλεί στη γενεά μας δι' εκτάκτων γεγονότων της φύσεως. Δεν το μάθατε; Εδώ παρακάτω, κοντά στα Δωδεκάνησα, είναι ένα ευλογημένο νησάκι, μικρό νησάκι ευλογημένο, ονομάζεται Νίσυρος.

Απάνω εκεί έχει μια κορυφή, ενώ είναι βουναλάκι, και το βουναλάκι αυτό καθότανε φρόνιμα. Τώρα τι ήταν; Μια μέρα οι ψαράδες και οι βοσκοί κοιτάζουν, κοιτάζουν να βγει καπνός από πάνω από την κορυφή του βουνού.

Προς στιγμήν φανταστήκανε ότι κάποιος ανέβηκε πάνω στην κορυφή και έβαλε φωτιά. Δεν ήταν η φωτιά. Ένα ηφαίστειο που ήταν δύο χιλιάδες, τρεις χιλιάδες, τέσσερις χιλιάδες χρόνια σβησμένο άνοιξε και βγάζει καπνό.

Και τρόμος και φόβος κατέλαβε ολόκληρα τα Δωδεκάνησα από τον καπνό που αναθρώσκει εκ των βαθέων αυτού. του, θα ανοίξουν τα ηφαστία, θα ανοίξει η γη, θα μας καταπήγει για τους αμαρτίας ημών, για τα εγκλήματα ημών, για την ασέλγεια ημών, για την πορνεία ημών, για τας μοιχείας ημών, για τας θενορκίας ημών, για τας κροτάς ημών. Δαθάνε έτορι που φύγωμεν της οργής του Θεού; Ο αμετανόητος αμαρτωλός είναι κουφός, δεν ακούει το κατηγορώ της κοινωνίας, δεν ακούει τη φωνή της συνειδήσεώς του. Ο αμετανόητος αμαρτωλός δεν ακούει τη φωνή των εκτάκτων γεγονότων της φύσεως. Τι λέγω, τι λέγω; Ο αμετανόητος αμαρτωλός αμαρτάνει όλο το χρόνο. Έλα επιτέλους, έλα επιτέλους, άνθρωπε, έλα επιτέλους, έλα επιτέλους.

Άλογο αχαλίνωτο, άλογο αχαλίνωτο που σε κεντρίζει ο διάβολος.

Θάσσα μεγάλη της Αρακοστής σταμάτα, κάνε μια διακοπή, κάνες μια διακοπή σαν τα μέρα Αφηνιασμένο άλογο, αφηνιασμένο άλογο, αμαρτωλός που το κεντρίζει στα πλευρά του ο διάβολος. Τρέχουστον πριμιόν, σταμάτα επιτέλους, έκθασαν οι Άγιες ημέρες, τίποτε Και τις Άγιες ημέρες, σταμάτα, αμετανόητος.

Και τας Κυριακάς ακόμα, αμετανόητος, ακόμα και τας Μεγάλας Εορτάς, αμετανόητος ακόμα και ασυγκίνητος. Και τη Μεγάλη Παρασκευή που χτυπά νεκρικά και «Σήμερον κρεμάται επί ξύλου», και τότε είναι. Αδελφοί μου, θυμούμε από τα 30 χρόνια που περαιτώ αμαρτωλός εγώ, τον κύριο Βασιλοκύρικας, θυμούμε τρία-τρεις αμετανοητούς αμαρτωλούς, των οποίων το τέλος είπε άφιο.

Μεγάλη Παρασκευή, το ένα στο Μεσολόγγιο, το άλλο απέναντι από το Μεσολόγγιο, το άλλο στα Γιάννενα. Μεσομεγάλη Παρασκευή.

Και ο ένας επιδεικτικός, επιδεικτικός, ιατρός αυτός, περίμενε τη Μεγάλη Παρασκευή για να αποδείξει, να βρήσει την ώρα κατά την οποία, τη στιγμή που ο Κύριος είπε «διψώ» και όξος εποτίσθη. Αυτός επήγε και ήπιε το γάλα του στο κεντρικότερο ζαχαροπλαστείο της πόλης.

Αμετανόητος, ανάστατος, όχι διότι έχει ανάγκη, διότι είναι ασθενής. Και τη Μεγάλη Παρασκευή επιτρέπεται, αλλά δεν το έκανε αυτός από ασθένεια. Διότι, γεμάτος υγεία, το έκανε για να περιφρονήσει τον Εσταυρωμένο.

Αμετανόητος, αμαρτωλός, άγιο.

Κτυπούσαν νεκρικά οι καμπάνες της Μεγάλης Παρασκευής.

Βλέπεις και δεις, έβγαινε ο Επιτάφιος, πάσα καρδία και πάσα φύσις και αυτή η κτίσις ακόμα δονείται! Και αυτός ο μετανόητος αμαρτωλός τι έκανε; Κατέβασε τα ρολά του καταστήματός του.

Ανάληψη, Ευαγγελισμός, Βασιλεία των Ουρανών, Γέννηση της Θεοτόκου, Δευτέρα Παρουσία, Ευαγγελισμός, Ησύχιος ο Πρεσβύτερος, Ευαγγελισμός, Ησύχιος ο Πρεσβύτερος, Ευαγγελισμός. Ο λίγος ημεραστή, άφηλοι που δεν πιστεύαν τίποτα απολύτως, περίμεναν την ημέρα τη Μεγάλη Παρασκευή, την ημέρα που είχε η φύση πένθιμα, τον Κύριο, χριστιανοί αυτοί βαπτισμένοι, περίμεναν την ημέρα αυτή τι να κάνουν; Να βάλουν στη σούβλα αρνί και να στηρίξουν το σίδερο της σούβλας επάνω στον τοίχο του Ιερού Βήματος για να εξευτελίσουν τη θρησκεία του Ναζωραίου.

Αμετανόητη αμαρτωλή, ούτε Σταυρός, ούτε Ανάσταση, ούτε φώτα, ούτε τίποτα. Και ο ίδιος ο Σταύρος, ο Χριστός Αρχότερος του κόσμου δεν θα μετανούσε, θα του σταβάνε νέο κρέο.

Ω, αδελφοί μου, η ώρα πέρασε. Με στήλες χρώματα του λόγου προσπάθησα να ζωγραφίσω μπροστά στα μάτια σας την εικόνα των αμετανοήτων. Έχουμε κανείς από εσάς που με ακούει εδώ στην Εκκλησία; Κανείς από εσάς δεν είναι αμετανόητος.

Κανείς να μην έχει αυτή την πόρτα της καρδίας, με τις οποίες απόψε ομίλησα. Αλλά τελειώνοντας, επιθυμώ να προσθέσω μια τελευταία πινελιά και να κλείσω το αποψινό μου κήρυγμα.

Για να με ρωτήσετε, με ποιο μοιάζει ο αμετανόητος; Δεν βρίσκω παράδειγμα στη γη. Πάω κάτω στην κόλαση να βρω παράδειγμα. Κάτω στην κόλαση! Ελάτε, αδελφοί μου, ελάτε να κατέβουμε κάτω στην κόλαση. Ελάτε, πού θα βρούμε παράδειγμα αμετανοήτου; Αλλά πού θα κατέβουμε στην κόλαση; Ας πετάξουμε ψηλά επάνω στα άστρα του ουρανού, να δούμε το πρώτο αστέρι, διότι δεν είναι μόνο τα αστέρια αυτά τα φυσικά, υπάρχουν και τα πνευματικά αστέρια.

Υπήρχε ένα αστέρι κοντά στον τρίτο ουρανό, κοντά στο θρόνο του Θεού, το λαμπρότερο αστέρι από τα λαμπρότερα αστέρια. Ήταν ο Αρχάγγελος, ήταν όπως το Γαβριήλ και Μιχαήλ, ήταν Εωσφόρος και έπεσε ο Εωσφόρος, έπεσε, έπεσε. Το αμάρτημά του, η περηφάνεια, και έγινε διάβολος ο Σατανάς.

Από τότε που έπεσε πόσα χρόνια περάσανε; 10.000 χρόνια, 15.000 χρόνια, 10.000 χρόνια περάσανε, 20.000 χρόνια θα περάσουν, 30.000 χρόνια θα περάσουν. Θα κυλάνε οι ποταμοί τα ρεύματά τους, θα ανατείλει ο ήλιος, νέες κοσμογονίες και νέοι πλανήτες θα δημιουργούνται μέσα στο άπειρο.

Ούλα θα μεταβάλλονται, ο σατανάς είναι μετάβλητος, ο σατανάς είναι μετανοητός, ο σατανάς δεν έχει το «ήμαρτον».

Ή το «ήμαρτον», ο χριστιανισμός, ανεφώνει ένας διδάσκαλος της αρχαίας Εκκλησίας, κορυφαίος θεολόγος, ο Ωριγένης: εάν ο διάβολος, εάν ο διάβολος έλεγε το «ήμαρτον», εάν το έλεγε το «ήμαρτον» ο διάβολος, αμέσως θα γινόταν άγγελος. Δεν μπορεί να το πει το «ήμαρτον». Και όχι μόνο δεν λέγει το «ήμαρτον», το «ήμαρτον» ο διάβολος, «Θεέ, ήμαρτον, Θεέ, υπερηφανεύτηκα, δώσ' μου την πρώτη σου δόξα». Όχι, δεν το λέγει το «ήμαρτον», παραμένει διάβολος, αμετανοητός. Μάλιστα. Και όχι μόνον αυτός δεν μετανοεί, όχι μόνον από τα χείλη του διαβόλου, του Εωσφόρου, δεν βγαίνει η λέξη «ήμαρτον», αλλά δεν αφήνει τον άνθρωπο να πει το «ήμαρτον».

Ανάληψη, Ευαγγελισμός, Ευαγγελ. Το «ήμαρτον», αδελφοί μου. Δι' αυτό, αδελφοί μου, ορθώς είπε ένας πατέρας της Εκκλησίας, μεγάλος πατέρας της Εκκλησίας, κήρυκας της μετανοίας: Δεν θα μας δικάσει ο Θεός, όχι τα λόγια μου, όχι τα λόγια μου, δεν θα μας δικάσει ο Θεός ότι αμαρτάνουμε.

διότι αμαρτάνει είναι ανθρώπινο, είναι ανθρώπινο να αμαρτάνει, πού μπορεί να ζήσω επί της γης, δεν μπορεί να είμαι αμαρτώνοι, δεν μπορεί να είμαι αμφάδιοι, Ως και Αντώνη και Παχώμη και Βασίλη και με όλα πνεύματα είναι αμαρτωλά, οι πάντε ζούμε, ο έρωτας αμαρτίας του κόσμου, εις Άγιος, εις Κύριος, εις Ιησούς Χριστός, εις όσοι αν Θεού πατράσαμε, πλήν του άλλου κρύος και λάσιβας αμαρτωνεί.

Δε θα μας δικάσει ο Θεός διότι αμαρτάνουμε, θα μας δικάσει ο Θεός διότι δεν μετανοούμε. Το μεν αμαρτάνειν είναι ανθρώπινον, το δε μένειν στην πράξη και την αμαρτία είναι σατανικό. Ώστε ο αμετανόητος ομοιάζει με τον διάβολο και τον σατανά.

Αδελφοί μου, τα ακούσαμε αυτά, δεν τα είπαμε απλώς ως ωραιολογία, δεν τα είπαμε απλώς για να σας διασκεδάσουμε εδώ.

Ας πούμε εδώ, το είπαμε ενώπιον Κυρίου, ενώπιον Αγγέλων και Αγγελών, σας καλώ, σας ελπίζω, μετανοείτε, ο λίγος χρόνος είναι μετανοημένο, να πλησιάσουμε τα άχρεντα μυστήρια, την Θεία Κοινωνία, να εορτάσουμε την Ανάρτη του Κυρίου, έως θα του πάσουμε στην Άμερο Σαλήμ, όπου ήχος καθαράς να εορταζόντον και ατσχαλόντον να πάρει στος Κύριε Δόξα Σε.