Η δημόσια λατρεία και η ευθύνη των κληρικών

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Beloved in Christ, brothers and fathers, devout listeners.

Tonight is the last sermon here in the Church of Saint Constantine at Omonia.

As always, the church is full, more crowded than at any other gathering. Curiosity, good and noble curiosity, is at its height tonight. But the preacher’s task is difficult.

The preacher’s task is difficult.

It is not because I fear the consequences of proclaiming the truth in an age of falsehood. I strive to live by these words, and I ask the Lord to keep them with me until my last breath: “Fight for the truth, and the Lord will be with you.”

I know that we live in an age when flattery is treated as the way to get ahead. I know that, in a struggle to cleanse the Church, you may all abandon me and leave me alone with the Crucified One. Twenty-five years of bitter experience in the Church have taught me much. Even so, with unshakable faith in our Lord Jesus Christ, I stand before this great congregation in Athens, the capital of Greece, to proclaim the truth, and only the truth.

I want to speak without fear or personal bitterness. Yet I am afraid, because tonight I will speak about a very delicate matter. Imagine someone carrying a crystal vase along a slippery road. He watches every step, afraid he may fall and shatter it. So it is with us. In our unworthy hands we hold something precious, sacred treasures: the holy trust of the Orthodox faith. My brothers and sisters, we fear that we may fail in what we are trying to do.

If there are Freemasons or robbers among us in our churches, they will twist my words. But if the people here are faithful, and I believe you are, then they will weep and feel the pain of what I say.

And they will pray to Christ with the prayer heard at the end of the Lamentations on Good Friday: “Lord, put an end to the scandals in the Churches.” Dear friends, I need your prayers tonight. The Apostle Paul passed through the first, second, and third heavens, reached the throne of the Most High, and heard words “which it is not lawful for a man to utter.” Yet even Paul asked Christians to pray for him, that he might know how to speak.

How much more, infinitely more, do I need your prayers. You know the subject of tonight’s sermon. Before I turn to this burning question, allow me to connect it with my previous sermon.

Do you hear the outcry? It comes from every soul that loves our homeland, from every heart in which our ideals still beat. It is an outcry against the corruption of our society. Crime grows day by day.

Shocking crimes shake Greek society. The newspapers drip with blood and filth. Our children, the hope of the future, are in danger. A wave of crime among the young is sweeping over our beloved homeland.

Are the children to blame? We answered that in our previous sermon. Careful inquiry has shown why the noble feelings of Greek youth have grown weaker and why so many young people have strayed from the enduring ideals of our people.

The main reason is that children see no agreement between the ideals they hear about and the way people live. They do not see, in their parents, their teachers, their judges, the police, or those in authority, the great examples that would inspire them toward what is good and beautiful. The example of adults is missing. They do not see those ideals lived out. And what are these ideals, these guiding stars of our people? The family is the first, the homeland the second, and faith the third. Many cry out, “The family!” Yet in our time the family has become an institution on the verge of collapse. We have mentioned many cases. Others cry out, “The homeland!” But in their vocabulary, the homeland means something else.

People now have a dictionary of their own, apart from the dictionary of the Greek language, and they give the highest ideals meanings of their own. In the vocabulary of many Greeks today, the homeland no longer calls for sacrifice and a journey to Golgotha.

Are these not lofty ideals too? Yet in these people’s vocabulary, the homeland has come to mean the wretched interests of self-interest. We have given many examples. How, then, can children be stirred by great and noble ideals when, in reality, they see neither family life nor good examples of it, nor examples of pure patriotism?

I remember an instructive story from Aesop’s fables.

One day a parent complained to the children: “My children, we ought to be ashamed. All the other animals walk straight.”

All the other animals walk straight, but you little crabs walk sideways. Please walk straight so they won’t make fun of us.” For the first time, the little crabs talked back to their father. “Father,” they said, “try walking straight yourself, and then we’ll learn to walk straight too.” Example teaches. The father crab is the older generation; the little crabs are the young people. If we walk crookedly, won’t the next generation walk crookedly too?

And what state is the family in today, when it once served as a model? The Greek family was once exemplary. What state is our love of country in today? We showed all this in our previous sermon.

Now we come to the burning question: religion. What is our condition as religious people? What is religion? Religion is not merely a matter of the intellect. Try to grasp it with measuring instruments, and you will not grasp it at all.

I have seen learned people whose heads are like encyclopedias, yet they feel nothing during Holy Week. And I have seen people who cannot even read the alphabet grasp the deepest meanings held within religion.

Our religion is not a matter of intellect or intellectualism. Our religion is a matter of the heart. Religion is a feeling, not the only feeling, but the noblest and deepest of all the feelings that the Most High Creator planted in the depths of the human heart.

It is an impulse, a longing directed beyond the earth toward the infinite. Just as a compass needle turns north, and a mother loves her child, so a person turns toward heaven, toward the heavenly Father. The religious feeling is inborn; it cannot be uprooted.

For a moment, what is religion? What is it that, though it is so high, so very high, still comes down to us with such tenderness, like an airplane flying among the clouds and then landing? What is it that comes down, takes us upon its wings, upon the great wings of an eagle, and lifts us, lifts us, lifts us above earthly things, above all that perishes, above matter, above everything perishable and earthly, and raises us into the clouds?

Wherever you hear the Alleluia, who is it that wipes away our tears? Who comforts us from the cradle to the grave, and beyond the grave? Who touches our hearts?

Religion gives the answer. Those are not my words. They come from a beautiful poem by our national poet, Solomos, written in Italian, a poem of even greater power than his national verse.

For us Greeks, dear friends, religion is no vague, hazy idea. For us, religion is Christianity: neither papism nor Protestantism nor the distortions of the various heresies.

For us, religion is the genuine coin. It is Christianity in its purest form: the faith of the original sources, of the Fathers, of our teachers and heroes, the faith for which our nation has shed rivers of blood.

Our religion, hats off, gentlemen, is the Orthodox Church.

She gathers her children beneath her wings. She is our dear mother, our nurturer, our guardian and protector. She is an archangel to us; she is the soul of the nation.

If it were not for that black cassock, if it were not for that black cassock, we Greeks would still be wearing fezzes. And yet there are people, ignorant of history and of the human soul, who have written that religion is the opium of the people.

If religion is opium for other peoples, for us it has been our longing, our blood, our medicine, our life. To recall another poet from Epirus, our religion is our dear mother, pouring a thousand golden hopes into our hearts.

Our religion is the Orthodox Church. Read the Apocalypse, the Book of Revelation.

Among his other visions, John the Evangelist saw this one: “I saw a woman unlike any other woman in the world, a woman of extraordinary beauty, radiant beyond the angels. She was clothed with the sun. On her head was a crown of twelve stars, and beneath her feet she had the moon.”

O Lord, who is this woman? This woman clothed with the sun is the Church. She is the beautiful bride of the slain Lamb, who will celebrate her wedding with the Lamb on that great day. Our Church shone in the days of the Church Fathers. She shone during the centuries of Ottoman rule. And here is the question: does the holy, one Church still shine today like the morning star? O my God.

Save us, for we have endured more than enough contempt.

When we say “the Church,” what do we mean?

The walls here? Many people think of these walls when they hear the word “Church.”

These walls are part of a church, too. But the Antichrist could come for them. Here in Greece we have eight thousand churches, large and small. The Antichrist may come, and he is coming, coming with swift steps.

The Antichrist may come with bulldozers and tear down these churches. He may raise his banners over their ruins and turn the churches here into dens of vice, theaters and cinemas.

Yes, these things may happen. But even if every church building is demolished, the Church cannot be demolished. The Church lives in the heart.

The Church is in the heart of every believer, and there no one can tear it down. So the Church is not made of bricks and walls. The Church is not just the clergy, the clergy alone. No. The Church is all the faithful, clergy and laity together. The Church is that little child, freshly baptized, coming out of the baptismal font like a little angel. That child is the purest image of our Church. The Church is the children running along.

who run to catechism school in great crowds, streaming into the classes. The Church is the infant. The Church is the children and the young people who believe in Christ. The Church is the mothers and the fathers, and the elderly with white hair.

All these people, from the infant to the white-haired elder, in whose hearts Christ burns, are the Church. They may have no pectoral icons, bishop’s staffs, or cassocks, but they are the Church. So responsibility for the Church’s present condition belongs not only to the clergy, but to the people as well.

We all bear responsibility for what has happened to our religious devotion.

How, then, are we to measure how religious we are?

If I had the keys of the angels, if I had Christ’s key, I could see into your hearts. I could enter the sitting room of your souls and reach the depths of your thoughts. Then I could measure your Christianity and tell you how deep it runs. But I have no such key. I do not know your hearts, just as you do not know mine. So I cannot judge you by your feelings, by what you feel within. But since…

There is a principle of human nature: every feeling shows itself somehow. There is no feeling without an outward expression. So we will judge our religious devotion by the way it shows itself outwardly.

What are those outward signs? Our conduct, and the interest we show in the sacred gatherings of the Church.

Is the Church not a fellowship? It is a heavenly fellowship. When does a fellowship thrive? When all its members care about it. When it holds a general assembly and everyone is there.

When does a member cease to take part? In an ordinary association, if he misses two, three, or four meetings, his name is struck from the rolls.

Take someone who belongs to an athletic club. See how eager he is! He cares about the club’s affairs and makes sure he misses none of its gatherings. He rejoices in its victories and grieves over its defeats.

If you are a person of faith, you should not miss your gatherings in the house of God. Yet you fail to answer the call of our Holy Church.

…of the Church. I am not asking you to come every day, to Matins and Vespers, but to be here once a week. This is where the roll call is taken: here in the Church. I ask you, from what you have seen, how many people attend our churches today? A survey found that only 2% of Orthodox Christians attend church. Two percent.

Out of every hundred people, ninety-eight are absent every Sunday. Every Sunday!

And what about the others? They are not regular worshippers. They do not come on Sundays. They appear now and then, with the seasons, like comets in the sky. They are comet Christians.

You will see them at someone’s memorial service, at a funeral or a baptism, on the Ascension or the Annunciation. Yet Sunday is a day to visit the sick, to do good, to read the Scriptures, and to gather with fellow believers before God.

What has Sunday become today? ‘On Sunday we will all rest,’ people say. Look at how our people spend Sunday, leaving the other days aside. It has become the most sinful day. It would be a thousand times better if they were at work than spending their freedom in excess.

Sunday means football. Sunday means trips to the mountains and drives through the countryside. Sunday means going here, there, and everywhere. Sunday means parties, card games, the cinema, the theater, and revelry.

We call ourselves an Orthodox kingdom, yet all this revelry takes place on Sunday. We write ‘Orthodox kingdom,’ and that is all very well. But go back a thousand years to Byzantium, and you find strict commands about Sunday. That is why I say we are inconsistent. The Canons and the Byzantine emperors speak of Sunday as a day set apart.

The hippodromes were closed; not one of them was operating. There were no races for the Greens and the Blues. On Sundays in Constantinople, the hippodromes and theaters were closed. If anyone dared to open a theater or hippodrome on a Sunday, there were Fathers like John Chrysostom and Basil who would excommunicate even emperors. If we applied that standard today, God knows what would happen. Sunday is a day set apart for God. Today, Sunday is no longer honored.

People neither learn this nor live by it. On Sunday, only two percent observe their faith. If we judge our religious devotion by the respect we show for Sunday, very few honor this holy day, this chosen and holy day.

Our Orthodox conscience requires us to have nothing to do with people who blaspheme the Lord Jesus Christ. You will hear accusations against the clergy, but you must also hear an accusation against yourselves, for you above all bear responsibility for the Church’s wretched condition today.

Tell me: if someone insulted your mother or father, would you still greet him warmly? If he called your father or mother a prostitute?

Would you receive that person into your home? Would you go to the grave of someone who insulted your mother, put up a cross and a mausoleum for him, and decorate it with flowers? This touches the conscience of us Orthodox Christians. If you insult my mother, I will forgive you. If you insult my father, I will forgive you. They too were sinners, like everyone else. But if you insult the Most Holy Theotokos, I will not forgive you. I cannot bear to look at you. Whether we believe it or not, I will say it, because I have resolved to preach the truth: in our time, only the atheist communists show consistency and a willingness to struggle.

We need the courage to stand up for what we believe. Years ago, when someone dared to insult a leader, another man’s blood boiled. ‘I will not let you insult our leader,’ he said. And yet you go on greeting people who blaspheme the name of our Jesus Christ. You even make such a person a godparent or welcome him into your family. What has happened to us? There was a man who blasphemed God. Twenty centuries have passed, and in all that time no greater blasphemer has appeared. Brothers and sisters, I have examined the evidence. I spent days and nights reading; I wept, and my soul ached. Not Arius, not Nestorius...

Not a millenarian, not a Protestant, no one. He took the name of Christ, and now he blasphemes Him. What does he say about the Most Holy Theotokos? God forbid. What does he say about Christ? What does he say about all that is sacred and revered? What does he say about the Holy Trinity?

And yet, at this blasphemer’s grave... I will not mention his name. I would feel I had defiled even the air I breathe by speaking it. You know whom I mean. It is a matter of decency in the pulpit.

On the blasphemer’s grave they laid a thousand wreaths, a thousand wreaths! What were those thousand wreaths? The Jews placed one crown of thorns on Christ. We have placed a thousand crowns of thorns on Him.

Where is our devotion? Where is our love for Christ when we honour those who blaspheme Him? There is another measure of our devotion: the holy observance of Great Lent.

In the old days, in Asia Minor, Macedonia, the Morea, Epirus, and the blessed islands, everywhere among ordinary Christians, from Clean Monday until Holy Saturday, for forty days, you would not see a scrap of meat hanging from a butcher’s hook. And if someone fell ill, they would slaughter an animal in secret, quietly, quietly, quietly, to care for that person.

There was no meat in the butcher’s shops. All Greece fasted. Now who fasts on Wednesdays? Who fasts on Fridays?

Who fasts on Great and Holy Friday? I was in Messolonghi, and I remember a doctor drinking his milk early that morning, openly, in the middle of town. I know another small town where, on Great and Holy Friday, people set up grills against the walls of the Church. Inside the holy church, along with the incense, you could smell roasting meat.

But the people are not to blame. We modern theologians are to blame. We modern theologians.

The theologians write and preach that fasting is a private matter, not a sacred institution. Think about that. When will we examine ourselves? Let me be judged, if only for one day. The year has 365 days. Can I not give one day, at last, to becoming human? One day to becoming a Christian? One day to weeping? Just one day. It is Great Friday. Do you want to see what our religious life is like? Come to the Epitaphios in the evening. What is the night of the Epitaphios? It is the sacred funeral of the King of all, Jesus Christ. We should follow the Crucified One as Mary, the Most Holy Theotokos, His mother, did, weeping and mourning. We should follow the Crucified One as Joseph of Arimathea, Nicodemus, and His disciples did, weeping, grieving, and lamenting. I ask you: at a funeral in your family, at your mother's funeral, while you are weeping behind the coffin...

People even laugh during a funeral. Would you allow laughter at your mother’s or father’s funeral? And yet at the funeral of Jesus Christ, even worse things happen. People arrange meetings, wander about, and make noise. There is restlessness and confusion everywhere. It is a jungle.

On the night of the Resurrection, they stay only long enough to hear “Christ is risen.” Then they leave. Will you endure one more hour to hear that most beautiful homily of John Chrysostom?

That is how the people behave. And what of the leaders? They have torn down the little house, the holy little house of Kanaris. His church stall is still preserved.

That elder used to go to church early in the morning to hear the Six Psalms. Tell me, please: how many of those who govern us, prefects, ministers, and other leaders, are in church?

Ah, you will see them in church on a national holiday, wearing their formal coats and uniforms.

They stay away, yet they still expect special treatment. There was even an incident: they demanded that the Metropolitan Cathedral of Athens be emptied so these officials, who attend church so rarely, could come in.

For a hundred and thirty years, this state has had a debt that it has still not repaid. What debt? Those who established this state said, “My God, Holy Virgin, set us free. In Athens we will build you a church greater than the Parthenon. We will call it the Church of Christ the Savior, and outside we will put an inscription: To Christ, the Liberator of Greece, the King of the ages, from a grateful Greece.” A hundred and thirty years have passed, and this holy church still has not been built. Yesterday, a man from Jerusalem said to me, “You are not Christians. You are Freemasons, you are Franks, you are sectarians. You are not Christians.” I told him that we are Christians. “Greece is not a Christian country,” he said. “Why?” I asked. “Because you are not Christians.” “Why?” The Church of the Resurrection, the church built by Constantine the Great, built with reverence for generations to come, is in ruins. Should the state not send engineers, the finest engineers and architects in Greece? Should it not set aside a little money, even one hundredth of the millions it spends building baths, beaches, and hotels to attract visitors seeking such pleasures? Could the leaders of this country not send a Greek architect to the Holy Land with ten engineers, fifty workers, and a few million drachmas to rebuild the church? Then the peoples of the earth could say, “Look, Greece is building a church at the tomb of Christ.” The Church of the Resurrection is falling apart, while here they build hotels for prostitutes and concubines, places for orgies, to serve lust and tourism. The state spends millions upon millions, yet it will not spend a single drachma to build a holy church to the glory of our Christ. Where is our Christianity? Ah, I forgot. I forgot. I forgot. What did I forget? Ah, down in Athens. Down there. Let them hear this too.

The chief secretary of the Holy Synod is there in the holy church, near Kastella, on that beautiful hill, that splendid hill visible from every ship. And there is the Ministry of Merchant Marine. I do not care about names; names do not interest me.

I belong to no political party. I belong only to Christ and the Orthodox faith. I hear that the Ministry of Merchant Marine of this Orthodox kingdom intends to put something on Kastella, on that beautiful hill seen by ships coming into the harbour from distant seas. Our seafarers are a world of heroes. As they approach, they will see it lit up at night.

It will be an enormous statue. Of whom? Christ? The Most Holy Theotokos (All-Holy)? Saint Nicholas, the protector of sailors? No: a statue of Poseidon. They will build it and place it on Kastella, to the shame of the Orthodox Kingdom of Greece.

But I tell you: if God grants me life, and if they erect that statue of Poseidon, the ancient god, on Kastella, I say this plainly from this pulpit: I will gather three hundred brave young men, and at night we will blow it up with dynamite.

Let that teach them: this is Greece, Christian Greece, with an Orthodox kingdom. Such an outrage, such a betrayal of the Orthodox faith, cannot be permitted. Let them guard it if they wish; I will go down to Kastella and make my voice heard.

Bear with me a few more minutes, perhaps a quarter of an hour, and we will finish. This is the last sermon. Pay attention.

You may say to me, “Monk, what dream world are you living in?”

So everyone is responsible for the decline of the Church, and you, are you innocent? No, my dear friends. You are all responsible, but so are we. I do not deny it.

Heaven hears me when I say that we who wear the cassock bear the greatest share of responsibility for the decline of the Church.

Among the 6,000 rassophores, those who wear the cassock, unworthy people have crept in. They dishonor that glorious robe, under which generations of brave men have found shelter.

I do not deny that there are scandals. I would have to be from the moon or Mars to claim there are no scandals among the Greek clergy. There are scandals. You know it, and I know it. I know it painfully well.

Among a people with three million going hungry, among the poorest of the poor, the luxurious lives of certain officials are a scandal. I stress the word “certain.” I choose and weigh my words carefully.

The luxurious lives of certain clergy and officials of our Greek Church are a scandal. Those cars are a scandal. I do not mean modest cars, but the limousines and luxury vehicles with which some try to rival admirals, generals, and ministers. The greed of clergy is a scandal: it turns them into Judases who sell Jesus Christ for a handsome price.

The fees charged on certain occasions are a scandal, though they are not what the Church has stood for. The wills of certain officials are a scandal too: they left large sums of money to relatives and friends instead of putting them to good use.

The suspicious relationships that certain clergy have with various people are a scandal. And I have told you nothing, nothing at all. Do scandals happen? Yes, and they will happen. Even among the Apostles, one proved unworthy.

Among six thousand clergy, some will prove unworthy. The fact that scandals happen is not the greatest scandal. The scandal above all scandals is that those responsible are not held accountable. What is to be done? You ask me, a hieromonk? I hold no authority. I am a humble hieromonk and will remain one. I have only the authority to speak out. Others bear the historic responsibility for the decline of the Church of our Christ.

If you ask what should be done, here is my humble opinion: three remedies could cleanse the Church within a year. The late Archbishop Chrysanthos of Athens recommended this. He may have had his faults, as every archbishop does, but he did seek to cleanse the Church.

There should be a committee to cleanse the clergy, with members drawn from the devout Greek people. It should include theologians of stature, sound in the Orthodox faith, who have served that faith greatly.

It should include respected men whose hair has gone white in the service of their country and who have truly served the nation. It should include representatives of working people.

It should include brave disabled officers who shed their blood in the high mountains. And it should include three judges of the Areopagus, men above reproach.

By royal decree, this body should be appointed as a Commission for the Cleansing of the Clergy, with full authority. Then, one fine morning, its twenty-five members should take that decree to the offices of the Holy Synod.

“Stop! Hands up! Bring out the files, the files, the files!” The files on the bishops, the preachers, and the parish priests. Let them spend a year examining every one of them.

And after a year, let the findings be announced. As for any clergy who have been slandered or falsely accused,

They were maligned, because slander runs rampant in the world. Those clergy who have been slandered and maligned should have their names cleared before the Greek people, who should be told that they were victims of vile slander. Let that alone become law: a law to silence false accusers. What kind of law? The law already says that if you insult the country’s prime minister, a minister, or a prefect, and if you insult the king, the penalty is three times greater. If you insult an ordinary person, you receive one penalty. But if you insult a prefect, a minister, or someone…

If someone slanders a person in authority, a judge, an officer, or the king, that slander is punished. So I propose that anyone who falsely slanders a clergyman or a bishop should be punished more severely than someone who slanders the king.

For the harm done by slandering the king is small compared with the immense harm done by slandering a priest. Once clergy are branded with such accusations, they lose the trust of the people. Let the mouths of slanderers be stopped. Let those who are innocent be vindicated, and let those who slander clergy be punished severely.

Do you agree? What is the second remedy? What comes next?

But if this impartial committee investigates and finds some clergy guilty of Church offenses or crimes, then, my brothers and sisters, I wish we had a truly Orthodox kingdom. Ships would be waiting in the harbor at Piraeus, with anchors and sailors ready. Let them take those men, one hundred, two hundred, perhaps five or six hundred at most. I tell you this as a stern critic of the clergy. Whoever they are, take them by their beards, their clerical hats, their pectoral icons, their staffs, by whatever you must, and escort them away quietly at night.

At midnight, put these great causes of scandal, these men who have torn apart what our country holds sacred, aboard a ship and take them straight to the Holy Mountain. Let them remain there. Just as there is Makronisos, let the Holy Mountain become a noble Makronisos for these unworthy clergy who have dishonored, stained, and betrayed the Orthodox Church.

Another thing, we have not finished. Let the committee investigate a great matter: which episcopal hands were laid upon these disgraces to the priesthood and ordained them? Who ordained this man, that man, and the next? Who ordained all of them? If the judicial investigation by the judges of the Supreme Court establishes responsibility, the bishop who ordained the deacon, the bishop who ordained the priest, or the bishops who ordained the unworthy bishop, then those who ordained unworthy clergy must themselves be removed from office. According to Paul’s command, my child, do not lay hands on people hastily. If these things are done, and they can be done, the Church will be cleansed.

I have not yet told you the third remedy. The second is to remove from office the bishops who ordained these disgraces to the priesthood. And the third, the most important? Let us return to those blessed days when the faithful people, clergy and laity together, chose their bishops. There might be ten, fifteen, twenty, or thirty candidates. That is the proper form of election, the form Saint Athanasius the Great speaks of.

Let the people speak out and let there be a vote. You there, who are you? Are you a candidate? Where do you want to serve? Very well. Let the Church examine his record. Is he honest? Is he free from love of money? Does he have self-control? Let all these things be carefully examined.

Very well. Which see are you standing for? A certain metropolitan see has become vacant. Fine. Let there be an election and a ballot box. Call the faithful people together. Open the polls and let the children, the women, the men, all the faithful, come and vote, except the Chiliasts and those who do not hold the Orthodox faith. Let them all vote, and let the person the Lord chooses be appointed. The bishops of the Synod should not gather in groups of ten, fifteen, or twenty and make the choice themselves.

Of course, I do not deny that even under this system some unworthy bishops have been elected. But they are exceptions. What I mean is that bishops should be elected directly by the people. That is how John Chrysostom was chosen, how Basil was chosen, how Gregory was chosen. That is how bishops are chosen in Cyprus. Do the people not elect them there? It should be the same here. If the people cast the votes, they will bear responsibility for their choice. These are the three remedies that will set the Church of our Christ in order.

Who will do these things? Who will do them? I have said what I have to say, here before you all. You have never before heard from anyone else the words you heard tonight.. I say that without boasting. I say it because, speaking in this great church of the city, I am taking on a historic responsibility.

But you say it cannot be done. Very well, but can it truly not be done? The call to cleanse the Greek clergy comes from the Greek people. If the clergy are not cleansed, what I have described is cleansing from above.

If the cleansing does not come from above, I close my eyes, I close them, I close them, and you can draw your own conclusions. Then the cleansing will come from below, through revolutions, violent actions, and movements.

I support peaceful change, in keeping with the law of the Gospel and the Gospel of our Christ. But I warn you from this pulpit: if the clergy are not cleansed through far-reaching reforms within the Church, the cleansing of the Church will pass beyond its proper bounds and come from below. Then woe to us all.

So, brothers and sisters, until this cleansing takes place, what are we to do? I hear someone say, 'I cannot bear to go to church when that man serves the Liturgy and holds the chalice. I know what kind of man he is.'

Another says, 'I cannot bear to look at that other man. I simply cannot.' Shall I answer you? I will let Saint Kosmas answer, and then I will finish. Saint Kosmas the Apostle went to a village, and the people asked him, 'Must we go to church? We have not attended for months.' He asked, 'Have you reported these things to the bishop's office?' 'We have,' they said. 'Then the responsibility lies with the bishop,' he told them. 'My children, keep going to church until the day the clergy are cleansed.'

And he told them a beautiful story. A thirsty traveler, looking for water, came to a stream. He knelt down and drank from his cupped hands. 'Never in my life have I tasted water so clear and sweet,' he said.

After drinking, he wondered, 'Where does this water come from? I have never tasted such pure, crystal-clear water, not even from the fountains or the village well.' He followed the path for two or three kilometers until he reached the source. There he covered his nose. The stench was terrible.

The clear water he had drunk in the stream was flowing through the carcass of a dead dog that had fouled the whole place. He marveled: 'So water like that came through the swollen, rotting body of a dog!' My child, it is an example.

The faith is like that water. At times it reaches us through clergy who are unclean. But, my brothers and sisters, when you enter the Church and look toward the altar, do not fix your eyes on the person.

He is no longer simply Giannis or Kostas. He stands there as a servant of the Most High, wearing the priestly stole. Whether the Mysteries are celebrated by a Saint or by the greatest of sinners, if that priest has been ordained, the Mysteries are valid.

You have no right to leave the Church because of these scandals. My brothers and sisters, I am almost finished; I am coming to the end.

Do you want our Church to be put right? Do you want it to be healed? The greatest service you can offer our Church as it struggles is this: if your child says, 'Father, I want to become a priest. I want to give my youth for Christ,' support him. I have seen how some parents react when a son wants to wear the cassock, become a priest-monk or a preacher, or study theology. The whole house erupts at the thought that he might become a priest.

If you want your memory honored from generation to generation, give your child to God and to the Church of our Christ. The Church needs such children more than it needs financiers, engineers, doctors, members of parliament, or scholars.

Our Church needs young people, young clergy with high ideals. My heart fills with hope as I look out at this congregation.

You have filled the church tonight to hear the preacher. But I ask you all to be witnesses and fellow workers in this worthy struggle. Even if I am driven from the Church, even as I give my last sermon, I will not be silent. And if they silence my voice, I will fight with my pen.

If they bind my hand, I will fight for our Holy Church until my last breath. And I want to tell you this: among all of you listening here tonight are some who will preach the Gospel. They are the hope of our Church.

Here among you are twenty, thirty, perhaps forty theology students. They are poor young men from poor families. None comes from wealthy Kolonaki or a grand household; they come from the cottages of our little villages. Whatever group they belong to, whether Zoe or another, these students are, for the most part, children of humble families. Those from the families of generals and other prominent people are exceptions.

These young people are the children of villagers. They are poor, and they struggle hard to study theology. My children, I wish I could shelter you beneath my cassock. Oh, my children, do not let the scandals of the bishops, or the scandals you see around you, turn you away.

My children, you are the hopes of the Church. We look to you, children; we speak of you, we speak of you. Tonight, pray that these young people become true children of the Church, ready to stake everything for our Christ.

May they give themselves to the Church. May they never use the Church for their own gain, but serve her through sacrifice and suffering. May these young people become like Basil, Gregory, Chrysostom, Photios, and Mark of Ephesus.

And when these young people have grown, twenty or thirty years from now, and stand in the pulpit, take their places as bishops, and become fiery preachers like Cosmas of Aetolia, what joy! Greece, rejoice! Mothers, pray for this. Give new blood to the Church.

New Chrysostoms, new Basils, and then our Church will shine as high as the stars. And even if this sounds strange to you, sing hymns to the Lord and exalt Him unto ages of ages. Amen.

Άγιοι Χριστό, αδελφοί και πατέρες, ευσεβείς ακροατέ.

Απόψε είναι το τελευταίο κήρυγμα που γίνεται εδώ εις το ναό του Αγίου Κωνσταντίνου Ομονοίας.

Πυκνόν, όπως πάντοτε, το ακροατήριον, πυκνότερον πάσης άλλης συνάξεως. Η περιέργεια, η αγαθή περιέργεια, η ευγενής περιέργεια, απόψε είναι υψωμένη εις τον ανώτατο βαθμό. Αλλά οι θέσεις του ιεροκήρυκος είναι δύσκολες.

Είναι δύσκολες οι θέσεις του ιεροκήρυκος.

Όχι διότι φοβούμαι τας συνεπείας, τας οποίας συνεπάγεται η κήρυξη της αληθείας εις τον αιώνα του ψεύδους. Το σύνθημά μου, προσπαθώ να έχω, παρακαλώ τον Κύριο να έχω μέχρι τελευταίας μου αναπνοής: «Μάχου υπέρ αληθείας και ο Κύριος μετά σου».

Αν και γνωρίζω ότι ζούμε εις ένα αιώνα όπου η κολακία θεωρείται το προσόν της προόδου και εξελίξεως των ανθρώπων, αν και γνωρίζω ότι σε έναν αγώνα καθάρσεως της Εκκλησίας θα με εγκαταλείψετε πάντες και θα μείνω μόνος με τον Εσταυρωμένο, αν και η πικρά πείρα 25 ετών εργασίας στην Εκκλησία πολλά διδάγματα μου έχει προσφέρει, εν τούτοις όμως ακράδαντον πεποίθηση εις τον Κύριον ημών Ιησούν Χριστόν και κηρήτων ουχίδι να βέσω εις των λαών αλλά δεν κηρύξω την αλήθεια απερίφετον παρουσιάζομαι ενώπιον του πυκνοτάτου του εκκλησιάσματος των Αθηνών, της Πρωτεύουσης Ελλάδας να κηρύξω την αλήθεια και μόνον την αλήθεια,

ανεφόβου και ανεπαθ Θέλω όμως, φοβούμαι. Φοβούμαι διότι απόψε θα μιλήσω επί θέματος λεπτοτάτου. Και όπως ένας που κρατάει στα χέρια του ένα βάζο κρυστάλλινο και βαδίζει επάνω σε έναν δρόμο ολισθηρόν, προσέχει τα βήματά του, διότι φοβείται μήπως πέσει και το βάζο, το κρυστάλλινο σκεύος, συντριβεί, γίνει κομμάτια, έτσι κι εμείς που κρατούμε στα χέρια μας αλάβαστρο, πολύτιμο αλάβαστρο, που κρατούμε στα χέρια μας κειμήλια ιερά, που στ’ ανάξια μας χέρια κρατούμε την ιερά παρακαταθήκη της Ορθοδόξου Πίστεως, φοβούμεθα, αδελφοί μου, μήπως αστοχήσουμε περί την επίτευξη του σκοπού.

Μέσα εις τας εκκλησίας μας υπάρχουν άνθρωποι, ή αν μέσα εις τας εκκλησίας μας υπάρχουν μασόνοι, ή αν μέσα εις τας εκκλησίας μας υπάρχουν ληστές, τα λόγια μας θα τα παρεξηγήσουν. Αλλά αν υπάρχει όμως πιστός λαός, και πιστεύω ότι είστε πιστός λαός, τότε θα κλάψουν και θα πονέσουν.

Και θα κάνουν την προσευχή τους στον Χριστό, εκείνη την προσευχή που είναι στο τέλος της Μεγάλης Παρασκευής, στο τέλος των Εγκωμίων: Κύριε, πάυσον τα σκάνδαλα των Εκκλησιών. Ανάγκη, αγαπητοί, απόψε των προσευχών σας. Ένας Απόστολος Παύλος, ένας πνευματικός πύραυλος που διέβη τον πρώτον, τον δεύτερον, τον τρίτον ουρανόν και έφτασε μέχρι του θρόνου του Υψίστου και ήκουσε ρήματα άρρητα, «ἃ οὐκ ἐξὸν ἀνθρώπῳ λαλῆσαι», ένας, λέγω, Παύλος παρεκάλλει τους χριστιανούς να προσεύχονται πώς θα μιλήσει, κατά ποιο τρόπο θα ομιλήσει.

Πολύ περισσότερον, απείρως περισσότερον εμείς έχουμε ανάγκη των προσευχών σας. Είστε έφτωοι στο θέμα της ακοψινής ομιλίας Στο φλέγον θέμα θα μου επιτρέψετε να κάνω κάποιον σύνδεσμο με την προηγουμένη ομιλία.

Κραυγή, ακούετε κραυγή; Κραυγή εκ πάσης ψυχής αγαπώσης την πατρίδα μας. Κραυγή εκ παντός στήθους ένθα ακόμα πάλλουν τα ιδανικά μας. Ακούετε κραυγή εναντίον της διαφθοράς της κοινωνίας μας. Η εγκληματικότητα καθημερινώς αυξάνει.

Τα εγκλήματα πρωτοφανή συνταράσσουν την ελληνική κοινωνία. Οι εφημερίδες στάζουν από αίμα και πύον. Τα παιδιά, η ελπίς του μέλλοντος, κινδυνεύουν. Κύμα εγκληματικότητας παιδικής κατακλύζει την προσφιλή μας πατρίδα.

Φταίουν τα παιδιά; Απαντήσαμε στο προηγούμενο κήρυγμά μας. Η επισταμμένη έρευνα απέδειξε ότι η αιτία διά την οποία η νεότης, η ελληνική νεότης, έχει υποστεί μείωση των ευγενών αισθημάτων της, η αιτία διά την οποία πλείστοι νέοι έχουν εκτροχιαστεί από την τροχιά των αιωνίων ιδανικών της φυλής μας,

Η κυριωτέρα αιτία είναι ότι τα παιδιά δεν βλέπουν συμφωνία μεταξύ ιδέας και πραγματικότητας. Δεν βλέπουν εις το πρόσωπο των γονέων τους, εις το πρόσωπο των διδασκάλων τους, εις το πρόσωπο των δικαστών τους, στο πρόσωπο των οργάνων της τάξεως, στο πρόσωπο των αξιωματικών, γενικά, δεν βλέπουν τα μεγάλα εκείνα παραδείγματα για να ηλεκτριστούν εις το καλό και εις το ωραίο. Λείπουν τα παραδείγματα των μεγάλων. Δεν βλέπουν τα ιδανικά στην πραγματικότητα. Και ποια τα ιδανικά; Ποια τα άστρα της φυλής; Η οικογένεια το ένα, η πατρίς το δεύτερον και το τρίτον η θρησκεία. Φωνάζουν οι πολλοί: η οικογένεια. Και η οικογένεια κατήντισε στην εποχή μας κατάστημα υπό διάλυση. Αναφέραμε πολλάς περιπτώσεις. Φωνάζουν οι άλλοι: η πατρίδα. Και η πατρίς εις το λεξιλόγιο των ανθρώπων αυτών, διότι έκαστος άνθρωπος εκτός του.

Εκτός του λεξικού της ελληνικής γλώσσης έχει και ίδιον λεξικό και ερμηνεύει κατ' ίδιον τρόπο τας υψίστας εννοίας. Εις το λεξικόν του νεοελληνικού ανθρώπου και ιδίως των ανθρώπων αυτών, η πατρίς πλέον δεν είναι θυσία και Γολγοθάς.

Δεν είναι αυτά πάλιν ύψιστα; Η πατρίς πλέον εις το λεξικό των ανθρώπων αυτών μεταφράζεται εις τα ελεεινά συμφέροντα της ιδιοτέλειας. Αναφέραμε πολλά παραδείγματα. Πώς λοιπόν τα παιδιά να ηλεκτριστούν για τα μεγάλα και υψηλά όταν στην πραγματικότητα ούτε οικογένειαν, ούτε πρότυπα οικογενείας βλέπουν, ούτε πρότυπα αγνού πατριωτισμού;

Ενθυμούμε εκ της συλλογής του ΕΣΟΠΟ ένα διδαχτικό.

Μια μέρα έκανε παράπονο στα παιδιά του και είπε: «Παιδιά μου, ντροπή μας είναι, όλα τα ζώα περπατάνε ίσια.

Θα περπατάνε ίσα, μόνο όταν δεν κάνουν παιδιά τα καβουράκια, περπατούν λοξά. Σας παρακαλώ πολύ να περπατάτε ίσα και να μην μας κοροϊδεύουν. Και τα καβουράκια, τα μικρά καβουράκια, ήταν η πρώτη φορά που αυθαδίασαν στον πατέρα, τον καβουρά. Λέει: «Πατέρα, προσπάθησε εσύ να περπατάς ίσα και θα μάθουμε και εμείς να περπατάμε ίσα». Το παράδειγμα διδάσκει. Ο κάβουρας είναι η παλαιά γενιά, τα καβουράκια είναι τα νέα παιδιά. Περπατάμε λοξά εμείς, λοξά δεν περπατεί η γενιά;

Λόξα Δεν υπάρχει εμβολία. Σε ποια κατάσταση βρίσκεται σήμερα η οικογένεια που ήταν πρότυπον; Η Ελλάδα ήταν πρότυπον οικογένειας να τα έφτιαξε. Σε ποια κατάσταση βρίσκεται σήμερα το πατριωτικό συναίσθημα; Αυτά τα αποδείξαμε στην προηγουμένη μας ομιλία.

Τώρα φτάσαμε στο φλέγον θέμα, στη θρησκεία. Ποια είναι η κατάστασή μας ως θρησκευτικών ανθρώπων; Τι είναι αυτή η θρησκεία; Τι είναι η θρησκεία; Η θρησκεία δεν είναι μυαλό. Αν προσπαθήσεις να την πιάσεις τη θρησκεία με τους διαβήτες, δεν την πιάνεις.

Ο λάφης επιστήμονας που έχουν το κεφάλι τους εγκυκλοπαιδικό λεξικό να μην αισθάνονται ούτε γρι κατά τη Μεγάλη Εβδομάδα. Και ο λάφης αγράμματους ανθρώπους να μη γνωρίζουν το αλφαβητάριο και να συλλαμβάνουν τα βαθύτερα νοήματα τα οποία κλείει η αφάτωση με τη θρησκεία.

Η θρησκεία μας δεν είναι μυαλό, δεν είναι νοησιαρχία. Η θρησκεία μας είναι καρδιά. Η θρησκεία είναι συναίσθημα, είναι το ευγενέστερον, όχι το μοναδικό συναίσθημα, αλλά είναι το ευγενέστερον και το βαθύτερον όλων των συναισθημάτων, τα οποία ενεφύτευσεν εντός του βάθους της ανθρωπίνης καρδίας ο ύψιστος Δημιουργός.

Είναι ροπή και κλίσις, όχι προς τη γη, είναι κλίσις και ροπή προς το άπειρο. Ο Πρεσβύτερος, εάν πάρει η μαγνητική βελόνη να στρέφεται προς βορράν, εάν πάρει η μάνα να αγαπάει το παιδί της, θα πάρει και ο άνθρωπος να στρέφεται προς τα ουράνια, να στρέφεται προς τον ουράνιον Πατέρα. Είναι έμφυτον, είναι ανεκριζώτον το θρησκευτικό συναίσθημα.

Σε μια στιγμή, η θρησκεία τι είναι; Ποιο είναι, ποιο είναι εκείνο που, ενώ είναι πολύ ψηλά, πάρα πολύ ψηλά, εντούτοις στοργικά, στοργικά χαμηλώνει, σαν το αεροπλάνο που πετάει ψηλά στα νέφη και προσγειούται; Ποιο είναι εκείνο που χαμηλώνει και μας παίρνει στις φτερούγες, στις μεγάλες φτερούγες του αετού και μας υψώνει, μας υψώνει, μας υψώνει πάνω από τα επίγεια, πάνω από τα φθαρτά, πάνω από την ύλη, πάνω από ό,τι είναι φθαρτό και επίγειο και μας υψώνει επάνω, εις τα νέφη;

Όπου ακούετε το Αλληλούια, ποια είναι εκείνη που μας σφουγγίζει τα δάκρυα; Ποια είναι εκείνη που μας δίνει παρηγοριά από το λίκνο μέχρι τον τάφο και πέραν του τάφου; Ποια είναι εκείνη που μας αγγίζει την καρδιά;

Η θρησκεία απαντά, όχι εγώ, απαντά σε ένα ωραιότατο ποίημα, πιο ωραίο ακόμα, ένα ποίημα ωραίο που έφτιαξε ποιος; Ο εθνικός μας ποιητής, ο Σολωμός, ένα ποίημα που είναι γραμμένο στην ιταλική γλώσσα, ανώτερον ακόμη εις δύναμη από το ποίημα του εθνικού μας συμβουλού.

Η θρησκεία για εμάς τους Έλληνες, η θρησκεία, αγαπητοί μου, δεν είναι απλώς ένα νεφέλωμα, μια αόριστος θρησκεία. Η θρησκεία για εμάς τους Έλληνες είναι ο χριστιανισμός, όχι ο παπισμός, όχι ο προτεσταντισμός, όχι τα εξαμβλώματα των διαφορετικών αιρέσεων.

Η θρησκεία για εμάς είναι το γνήσιο νόμισμα. Είμα, η θρησκεία για μας είναι η αγνοτέρα μορφή του χριστιανισμού, είναι η θρησκεία των πηγών, είναι η θρησκεία των πατέρων, είναι η θρησκεία των δασκάλων, είναι η θρησκεία των ηρώων, είναι η θρησκεία διά την οποία ποταμούς αιμάτων έχει σε τον γενέσιμο έθνος.

Η θρησκεία μας είναι, αποκαλυφθείτε κύριε, είναι η Ορθόδοξος Εκκλησία.

Ας αυτή είναι η Κλώσαν που μάζεσαι τα παιδιά της κάτω από τα στερεγάς της Αυτή είναι η γλυκιά μας μάνα, αυτή είναι η τροφός, αυτή είναι η φρουρός, αυτή είναι η φύλαξη, αυτή είναι ο αρχάγγελος, αυτή είναι η ψυχή του έθνους.

Αν δεν υπήρχε αυτό το μαύρο ράσο, αν δεν υπήρχε αυτό το μαύρο ράσο, ακόμα εμείς οι Έλληνες θα φορούσαμε φέσια. Λοιπόν εκείνοι οι οποίοι, ανίδεοι, ανιστόρητοι, αψυχολόγητοι, γράψανε στους στίχους ότι η θρησκεία είναι το όπιο.

Εάν για άλλους τους λαούς η θρησκεία είναι το όπιο, για μας υπήρξε η νοσταλγία, το αίμα, το φάρμακο, η ζωή. Η θρησκεία, για να θυμηθώ άλλο ποιητή της Ηπείρου, η θρησκεία μας είναι η γλυκιά μας μάνα που χύνει μέσα στην καρδιά χίλιες χρυσές ελπίδες.

Η θρησκεία μας, η Ορθόδοξος Εκκλησία. Διαβάστε την Αποκάλυψη.

Η Αποκάλυψη, είδε όραμα μεταξύ των άλλων οραμάτων που είδε ο Ιωάννης ο Ευαγγελιστής, είδε ένα όραμα. Είδα, λέει, μία γυναίκα, γυναίκα που διέφερε από όλες τις γυναίκες του κόσμου, μία γυναίκα εκτάκτου κάλλους, μία γυναίκα η οποία προεκάγει τον φάβο των αγγέλων, μία γυναίκα η οποία είχε λαμπρότητα ηλίου, περιβεβλημένη τον ήλιον, η οποία στην κεφαλή της είχε στέφανον, στέφανον φτιαγμένο από 12 αστέρια του ουρανού και η οποία κάτω από τα πόδια της επάτει τη σελήνη και κυριάρχει των εθάρων της γης του.

του ουρανού. Ω Κύριε, ποια είναι η γυνή αυτή; Η γυνή αυτή, περιβεβλημένη τον ήλιον, η γυνή αυτή είναι η Εκκλησία. Αυτή είναι η ωραία νύμφη του αρνίου του εσφαγμένου, που θα τελέσει τους γάμους της, θα τελέσει τους γάμους της με το αρνίον εν τη μέρα εκείνη τη μεγάλη. Έλαμπε η Εκκλησία μας επί των πατέρων της Εκκλησίας, έλαμπε επί της εποχής της Τουρκοκρατίας, και να το ερώτημα: λάμπει σήμερα ως άστρο της αυγής η Αγία, η μόνη Εκκλησία; Ω Θεέ μου.

Σώσον ημάς, ότι επί πολύ επλήσθημεν εξουδενώσεως.

Όταν λέγομε Εκκλησία, τι εννοούμε;

Εκκλησία, οι τατουβάρια εδώ Ο πολλής λαός που δεν έχει νοή τατουβάρια εδώ

Είναι και Εκκλησία αυτά. Αλλά αυτά τα ντουβάρια μπορεί να έρθει ο Αντίχριστος. Έχουμε εδώ στην Ελλάδα κτισμένες 8.000 εκκλησίες, μικρές και μεγάλες. Μπορεί να έρθει ο Αντίχριστος, και έρχεται ο Αντίχριστος, και έρχεται ο Αντίχριστος με γοργόν το βήμα.

Μπορεί να έρθει ο Αντίχριστος και με μπουλντόζες να γκρεμίσει τις εκκλησίες αυτές και πάνω στα γκρεμισμένα ερείπια να υψώσει τα λάβαρα του Αντίχριστου και να γίνουν εδώ οι εκκλησίες καταγώγια και θέατρα και κινηματογράφοι.

Ναι, μπορεί να γίνουν αυτά. Αλλά κι αν ακόμα γκρεμίσουν όλες οι εκκλησίες, η Εκκλησία δεν γκρεμίζεται. Η Εκκλησία είναι μέσα στην καρδιά.

Η Εκκλησία είναι μέσα στην καρδιά του κάθε ανθρώπου, του πιστού ανθρώπου, και εκεί μέσα κανείς δεν μπορεί να την γκρεμίσει. Η Εκκλησία λοιπόν δεν είναι τα ντουβάρια. Η Εκκλησία δεν είναι ο κλήρος μόνον, μόνο ο κλήρος. Όχι. Η Εκκλησία είναι όλοι οι πιστοί, κλήρος και λαός. Η Εκκλησία είναι εκείνο το βρέφος, το βαπτισμένο βρέφος που βγαίνει μέσα από την κολυμβήθρα, αγγελούδι, και είναι η αγνοτέρα όψη της Εκκλησίας ημών. Η Εκκλησία είναι τα παιδιά που τρέχουν.

που τρέχουν στο κατηχητικό σχολείο σαν σμήνη, πηγαίνουν μέσα από τα σχολεία τα κατηχητικά. Εκκλησία είναι το βρέφος, εκκλησία τα παιδιά, εκκλησία οι νέοι που πιστεύουν στον Χριστό, εκκλησία είναι οι μανάδες, εκκλησία οι πατεράδες, εκκλησία είναι οι γέροι με τα άσπρα τα μαλλιά.

Όλοι αυτοί, από το βρέφος μέχρι τον ασπρομάλλη γέροντα, που μέσα στην καρδιά τους καίγεται ο Χριστός, αν δεν έχουν εγκόλπια, πατερίτσες, ράσα, είναι Εκκλησία όλη αυτή η Εκκλησία. Και εφόσον λοιπόν όλη αυτή είναι Εκκλησία, τότε η ευθύνη για την κατάντια της Εκκλησίας δεν είναι μόνο ευθύνη του κλήρου, είναι και ευθύνη του λαού.

Εμείς όλοι έχουμε την ευθύνη για το κατάντημα του θρησκευτικού συναισθήματός μας.

Από πού να ζητήσουμε, από πού να μετρήσουμε τη θρησκευτικότητά μας;

Αν είχα τα κλειδιά των αγγέλων, αν είχα το κλειδί του Χριστού, θα έβλεπα την καρδιά σας, θα έμπαινα μέσα στο σαλόνι της ψυχής σας, εις τα βάθη των σκέψεών σας, και θα σας μετρούσα και θα σας έλεγα ότι ο χριστιανισμός σας είναι τόσο βαθμό. Αλλά τέτοιο κλειδί δεν έχω. Την καρδιά σας δεν την γνωρίζω, όπως και εσύ τη δική μου καρδιά δεν την γνωρίζεις. Συνεπώς δεν μπορώ να σας κρίνω από τα αισθήματα, τα εσωτερικά σας αισθήματα, αλλά επειδή όμως

Όμως, κατά ψυχολογικόν νόμον, παν αίσθημα έχει εκδηλώσεις, δεν υπάρχει αίσθημα χωρίς εκδηλώσεις εξωτερικές. Δι' αυτό, επί τη βάσει αυτού του ψυχολογικού νόμου, καθ' ον τα αισθήματα έχουν εκδηλώσεις εξωτερικές, θα κρίνουμε το θρησκευτικό συναίσθημα βάσει των εξωτερικών εκδηλώσεων.

Ποιες είναι οι εξωτερικές εκδηλώσεις; Είναι η συμμόρφωσή μας, είναι το ενδιαφέρον μας που δείχνουμε για τις ιερές συνάξεις.

Σωματείο δεν είναι η Εκκλησία; Ουράνιο σωματείο είναι. Πότε προοδεύει ένα σωματείο; Όταν όλα τα μέλη ενδιαφέρονται για το σωματείο. Πότε προοδεύει ένα σωματείο; Όταν κάνει γενικές συνελεύσεις και όλοι είναι παρόντες.

Πότε ένα μέλος του σωματείου είναι νεκρόν; Όταν απουσιάσει δύο, τρεις, τέσσερις φορές από το σωματείο, διαγράφεται.

Ένας είναι γραμμένος, παραδείγματος χάρη, σε ένα αθλητικό σωματείο, τον είδατε φωτιάει. Ενδιαφέρεται για τα ζητήματα του αθλητικού σωματείου, ενδιαφέρεται να μην παραλείψει καμία συνάντηση συναθλητική και χαίρει διαταστήκας του συλλόγου του δικού του και λυπείται διατασήτας τα συζήτητά σου.

Θρησκεύεις, δεν πρέπει να παραλείπεις τις συναντήσεις σου μέσα εις το Ναό του Θεού. Είναι ασυνεπής εις το προσκλητήριο της Αγίας ημών Εκκλησίας.

...εκκλησίας, όχι καθημερινός, όχι στον όρθρο, στον εσπερινό, κάθε ημέρα, αλλά άπαξ, στις εβδομάδες, μια φορά την εβδομάδα, το παρόν εδώ. Προσπιτήριον είναι εδώ. Το παρόν εδώ στην εκκλησία. Σας ρωτώ, από τις εξεπόψιωστά, πώς σήμερα, πώς εκκλησιάζονται στους ναούς μας; Η έρευνα απέδειξε, μια έρευνα, ότι από τους 100 ορθοδόξους Χριστιανούς εκκλησιάζονται 2%. 2%.

100, 98, κάθε Κυριακή, κάθε Κυριακή, 98% απουσιάζουν.

Οι άλλοι τι είναι; Οι άλλοι δεν είναι τακτικοί, δεν έρχονται τας Κυριακάς, οι άλλοι θα έρθουν, είναι έκτακτοι, είναι εποχικοί, είναι κομήτες, και όπως ο κομήτης κατά περιόδους παρουσιάζεται στο στερέωμα, έτσι και αυτοί είναι χριστιανοί κομήτες.

Θα τους δείτε στο μνημόσυνο του τάδε, θα τους δείτε στην κηδεία, στα βαπτίσια, Ανάληψη, Ευαγγελισμός, Ευαγγελ Κυριακή είναι επίσκεψη ασθενών, Κυριακή είναι αγαθοεργία, Κυριακή είναι ανάγνωση γραφών, Κυριακή είναι συγκέντρωση πιστών εαυτών σου και στον Θεό.

Σήμερα η Κυριακή πού κατάντησε, κατάντησε; Κυριακή σήμερα θα ξεκουραστούμε όλοι. Να κρίνεις το λαό μας, Κυριακή άσε τις άλλες ημέρες, πώς περνάει την Κυριακή. Είναι η πιο αμαρτωλή ημέρα, χίλιες φορές να δούλευαν, να ήσουν ελεύθεροι, δεν οργιάζουν.

Κυριακή θα πει ποδόσφαιρο, Κυριακή θα πει εκδρομές στα βουνά, Κυριακή θα πει γεωμεδρομίας, Κυριακή θα πει περιοδείες δεξιά και αριστερά. Κυριακή θα πει πάρτι, Κυριακή θα πει χαρτοπαίγνιο, Κυριακή θα πει κινηματογράφος, Κυριακή θα πει θέατρο, Κυριακή θα πει όργιο.

Ορθόδοξος βασίλειος, όλα τα όργια γίνονται την Κυριακή ημέρα, ορθόδοξος βασίλειος, ορθόδοξος βασίλειος, ακούε το ταύτα και βασιλεύσει, γράφομεν ορθόδοξος βασίλειος, πολύ καλά, αν πηγαίναμε όμως χίλια χρόνια προς το Βυζάντιο, αυστηρά διαταγή, αυστηρά διαταγή, γι' αυτό σας λέγω δεν έχουμε συνέπεια, την Κυριακή λέγουν οι κανόνες, λέγουν οι Βυζαντινοί αυτοκράτορες, στην Κυριακή ήταν κλ

Ήτανε κλεισμένα τα ιπποδρόμια, κανένα ιπποδρόμιο δεν λειτουργούσε. Πράσινοι και Βένετοι δεν επιτρέπεται. Κυριακή στην Κωνσταντινούπολη ήταν κλεισμένα τα ιπποδρόμια και τα θέατρα. Κι αν τολμούσε να ανοίξει θέατρο και ιπποδρόμιο την Κυριακή, υπήρχε Χρυσόστομος και Βασίλειος και Πατέρας, οι οποίοι αφορίζαν και τους βασιλείς ακόμη. Αν μετέβαινα το σήμερα σ' αυτάς, η ζαβέα θα τρέχει στις ματοχλάσεις μου ο Θεός. Κυριακή, τέτοια ημέρα που σιωμάνει στον Θεό. Σήμερα η Κυριακή δεν τιμάται.

Δεν τη μάθουν, δε βινούνται. Από την Κυριακή 2% θρησκεύονται. Αν κρίνουμε την θρησκευτικότητά μας από τον σεβασμό την ημέρα της Κυριακής, ελάχιστοι σέβονται την Αγίαν ταύτην ημέρα, αυτή η κλητή και αγία ημέρα, την Κυριακή.

Η συνείδησή μας, η ορθόδοξος συνείδησις επιβάλλει. με καμιά σχέση με τους ανθρώπους που υβρίζουν τον Κύριον Ιησού Χριστό. Ή θα τον ακούσετε κατηγορητήριο κατά κλήρου, αλλά θα ακούσετε κατηγορητήριο εναντίον του εαυτού σας, διότι προπάντων είστε υπεύθυνοι για την αθλίαν αυτή κατάσταση της Εκκλησίας σήμερα.

Σας ρωτώ, εάν κάποιος βρεθεί και σας υβρίσει τη μάνα ή τον πατέρα σας, του λέτε καλημέρα; Εάν πει τον πατέρα σας πόρνη, εάν πει τη μάνα σας πόρνη,

Θα σπόρνει. Θα το δεχτείτε στο σπίτι σας. Θα πάτε στον τάφο αυτού που σας έβρισε τη μάνα σας, να του κάνετε σταυρό, να του κάνετε μαυσωλείον, να του στολίσετε με άνθη. Η συνείδησή μας τους Ορθοδόξους. Αν ποτέ, αν μου βρίσεις τη μάνα, θα σε συγχωρέσω. Αν μου βρίσεις τον πατέρα, θα σε συγχωρέσω. Αμαρτωλοί άνθρωποι και αυτοί υπήρξαν, όπως πάντες. Αν μου βρίσεις την Παναγιά, δεν σε συγχωρώ. Δεν έχω μάτια να σε δω. Αν πιστεύουμε, αν δεν πιστεύουμε, αν δεν πιστεύουμε, στον αιώνα μας, θα το πω, είπα να κηρύξω την αλήθεια, στον αιώνα μας, μόνο οι κομμουνιστές οι άθεοι έχουν συνέπεια και αγωνιστικότητα.

Αγωνιστικότητα. Στην κοτσινιά κάτω, όταν προηλίβουν ετών, κάποιος ετόλμησε να υβρίσει εκεί το μεγάλο θηρίον, το τρομερό θηρίον, να πει προς δική λέξη, του 'καψε τον αιμό ο άλλος. Δεν σου επιτρέπω, λέει, να υβρίσεις τον αρχηγό μας και τον αρχηγόν, τον αισθημένο βασιλέα του κόσμου, τον αμόλυντο. Τι γίνεται; Δεν σου επιτρέπεται να έχεις σχέσεις. Δεν σου επιτρέπεται να λες καλημέρα εκείνους τους ανθρώπους, εκείνους οι οποίοι βρίζουν το όνομα του Ιησού του Χριστού μας. Δεν σου επιτρέπω να τον κάνεις κουμπάρο, δεν σου επιτρέπω να στεφανώσεις τα παιδιά σου στο σπίτι σου μέσα. Τι έγινε; Ο Θεός, ο Θεός, ένας που βλαστήμησε, είκοσι αιώνες περάσει, μες τους είκοσι αιώνες δεν γεννήθηκε μεγαλύτερος βλάσφημος, δεν γεννήθηκε μεγαλύτερος βλάσφημος. Όχι, αδερφοί μου, το απέδειξα με στοιχεία. Εκάθισα μερόνυχτα και διάβασα και έκλαψα και επόνασα η ψυχή μου. Τι ήβλη; Ούτε Άρειος, ούτε Νεστόριος, ο

Ούτε χιλιαστής, ούτε Προτεστάντης, ούτε κανείς. Πήρε το όνομα του Χριστού και τώρα τον βλαστημάζει. Για την Παναγιά τι λέγει; Θεός φυλάξει. Για τον Χριστό τι λέγει; Για τα ιερά, τα σεπτά τι λέγει; Για την Αγία Τριάδα τι λέγει;

Κι όμως επάνω στον τάφο του βλάσφημου αυτού. Δεν αναφέρω το όνομα, θα μοιάω δίκιο αέρας ακόμη Θα μοιάω για τον αέρα ακόμη που αναπνέομαι Για να αναφέρω το όνομα του βλάσφημου. Γνωστό δεν τον είναι Είναι ζήτημα ευπρεπείας του άμβωνος.

Επάνω στον τάφο χίλια στεφάνια, χίλια στεφάνια, χίλια στεφάνια στον βλάσφημο. Δηλαδή χίλια στεφάνια. Ένα αγκάθινο στεφάνι που έβαλαν οι Εβραίοι. Και εμείς του βάλαμε χίλια αγκάθινα στεφάνια στον Χριστό.

Πού είναι η θρησκευτικότητά μας; Πού είναι η αγάπη μας το πειλούτος, η βρίζοντος καπηνικός των κυριών μας; Αν κρίνω τη θρησκευτικότητα, υπάρχει και άλλο κριτήριο, αν κρίνω τη θρησκευτικότητα από τον άγιον θεσμόν της Αγίας Σαρακοστής.

Τις παλιές ημέρες, κάτω στη Μικρά Ασία, στη Μακεδονία, στο Μοριά, στην Ήπειρο, παντού, στα νησιά τα ευλογημένα, παντού στους απλούς χριστιανούς, σαράντα μέρες από την Καθαρά Δευτέρα μέχρι το Μεγάλο Σάββατο, στα κρεοπωλεία τσιγκέλι δεν κρεμούσε κοψίδι και αν ποτέ κανείς αρρωστούσε, κρυφά, κρυφά, κρυφά έσφαζαν να τον περιποιηθούνε.

Στα κρεοπωλεία δεν υπήρχε κρέας, ενήστευε όλη η Ελλάς. Τώρα νηστεύει Τετάρτας; Ποιος νηστεύει Παρασκευάς; Ποιος νηστεύει Μεγάλη

Ποιος νηστεύει Μεγάλη Παρασκευή; Ήμουν στο Μεσολόγγι και θυμούμαι ένα όχθιον ιατρόν ο οποίος έπινε το γάλα του πρωί πρωί της Μεγάλης Παρασκευής επισήμως μέσα στην πόλη του Μεσολογγίου. Και γνωρίζω άλλη πόλη, μικρά πόλη, όπου τη Μεγάλη Παρασκευή στήνανε επάνω στους τοίχους της εκκλησιάς ψησταριές και μέσα εις τον Ιερό Ναό, μαζί με το λιβάνι, ακούεται και η οσμή των ψημένων κρεάτων.

Αλλά δεν φταίει ο λαός, φταίμε εμείς οι μοντέρνοι θεολόγοι, οι μοντέρνοι θεολόγοι.

Οι θεολόγοι, οι οποίοι γράφουν και κηρύττουν ότι η νηστεία είναι νηστεία, λέγει, είναι νηστεία υπόθεσης ταμείου και δεν είναι υπόθεσης θεσμού Αγίου. Ο νόητος. Πού να κρίνουμε; Α, να κρίνομαι. Α, είναι μια μέρα. Είναι μια μέρα που μπορεί να κρίνομαι. Μια μέρα. Μια μέρα που πρέπει, άσετε ρωτήστε. 365 μέρες έχει ο χρόνος. Είναι μια μέρα επιτέλους. Μια μέρα να γίνω άνθρωπος. Μια μέρα επιτέλους να γίνω χριστιανός. Μια μέρα επιτέλους να κλάψω. Μια μέρα πια. Είναι Μεγάλη Παρασκευή. Θέλετε να δείτε τη θρησκευτικότητά μας; Ελάτε το βράδυ στον Επιτάφιο. Τι είναι η νύχτα του Επιταφίου; Είναι κηδεία, ιερά κηδεία του βασιλέως των όλων, του Ιησού Χριστού. Πρέπει δηλαδή να ακολουθήσουμε τον Εσταυρωμένο, όπως η Μαρία, η Παναγία, η μήτηρ του, κλαίουσα και οδυρομένη. Πρέπει να ακολουθήσουμε τον Εσταυρωμένο, όπως ο Ιωσήφ ο Αριμαθαίας και ο Νικόδημος και οι μαθητές του, κλαίοντες, πονούντες, θρηνούντες. Σας ερωτώ, εάν στην κηδεία σας, εάν στην κηδεία της μάνας σας, εκεί που εσείς κλαίτε, πίσω από την κατάσταση.

Επίσης από την κηδεία γελάνε. Θα επιτρέψετε εσείς στην κηδεία της μάνας σας, του πατέρα σας, να γελάνε; Και όμως στην κηδεία του Ιησού Χριστού γίνονται μεγαλύτερα ασχημεία. Οι καζέβοι έχουν ραντεβού, εκεί δεξιά αριστερά εμπέσουν τα πάντα, θόρυβος, ανησυχία, ταραχή, ζούγκλα.

Είστε τη νύχτα της Αναστάσεως, μέχρι να ακούσουν το «Χριστός Ανέστη», οι κούστοι το «Χριστός Ανέστη» θα δυασανούν εσείς. Και θα κάνουν υπομονή μια ώρα για να ακούσουν εκείνο το ωραιότατο, την ωραιότατη αυτή ευχή του Ιερού Χρυσοστόμου.

Αυτά μεν ο λαός, οι μεγάλοι, τι βρησιευτικό τα έχουν, εδώ στα πατήσα το κρεμνήσανε, το σπιτάκι το κρεμνήσανε Το Άγιο Σπιτάκι το γκρεμίσανε, το Άγιο Σπιτάκι το γκρεμίσανε, του Κανάρη. Ο Κανάρης, σώζεται το στασίδι του.

Πρωί πρωί επήγαινε ο γέρος στην εκκλησία για να ακούσει τον Εξάψαλμο. Δεν μου λέτε, σας παρακαλώ, πόσοι από αυτούς που κυβερνάνε, τους μεγάλους, νομάρχες, υπουργούς και όλους τους μεγάλους, πόσοι από αυτούς είναι στην εκκλησία;

Α! Εκκλησία θα τους δείτε στην εθνική εορτή με το επίσημο φράκο, με την επίσημη στολή.

Απουσιάζουν και έχουν ακόμα την αξίωση, και έγινε επεισόδιο από τον αείμνηστο πυρίδρο, που είχαν την αξίωση να αδειάσουν τη Μητρόπολη των Αθηνών για να μπουν αυτοί οι επίσημοι μέσα, που εκκλησιάζονται λίγο από τον χρόνο.

Ευχή, Η Ελλάδα, η ευνομούσα, 130 χρόνια περάσαν, δεν εκτίστηκε ακόμη αυτός ο ιερός ναός. Χθες μου έλεγε ένας από τα Ιεροσόλυμα: «Δεν είστε, λέει, χριστιανοί εσείς. Μασόνοι είστε, φράγκοι είστε, δεκτεροτήτες, δεν είστε χριστιανοί». Εγώ για μην όμως λέω είμαι θα χριστιανοί. «Δεν είναι η Ελλάς χριστιανική χώρα», μου λέει. «Γιατί;» του λέω. «Δεν είστε χριστιανοί». «Γιατί;» Ο Ναός της Αναστάσεως, ο Ναός που έκτισε ο Μέγας Κωνσταντίνος, ο Ναός που έκτισε ευλάβεια, νίγηρε και επιδιώκνωση για νέο γενναιόν, ο Ναός αυτός είναι ερείπιο. Δεν θα έπρεπε το κράτος να στείλει μηχανικούς, τους πρώτους μηχανικούς της Ελλάδας, τους αρχιτέκτονες; Δεν θα έπρεπε να διαθέσει παραδάκια, το ένα εκατοστό από τα εκατομμύρια αυτά που ξοδεύει για να φτιάξει λουτρά, για να φτιάξει πλαζ, για να φτιάξει ξενοδοχεία, για να μαζεύουν τα καθάρματα της Ευρώπης; Και οι πνευματώνες του κόσμου δεν μπορούσαν λοιπόν να στείλουν κάτω στους Αγίους Τόπους έναν αρχιτέκτονα Έλληνα με δέκα μηχανικούς, με πενήντα εργάτες και με εκατομμύρια μερικά να χτίσει ναό; Ναό, και να πούνε οι φυλές της γης: «Να, η Ελλάς χτίζει στον τάφο του Χριστού το ναό». Γκρεμνίζεται ο Ναός της Αναστάσεως και χτίζουν εδώ ξενοδοχεία πορνών και παλλακίδων και όργια για να ξεχρεύεται ο λίμπας και ο τουρισμός. Εκατομμύρια και εκατομμύρια ξοδεύει, αλλά δεν ξοδεύει μία δραχμή για να χτίσει έναν ιερό ναό προς δόξα του Χριστού μας. Πού είναι ο χριστιανισμός μας; Ααα, ξέχασα. Ξέχασα. Ξέχασα. Τι ξέχασα; Ααα. Κάτω στην Αθήνα. Κάτω. Ας τα ακούσει και αυτά. Στην αδειά σου των Αθηνών και να μπουν αυτοί που γίνονται επίσημοι μέσα. Που ο Κρυσιάς δεν έβλεπε τον χρόνο. Η συμφίση, η θρησκευτικότητα. Ένας χρέος έχει. Εκατόν τριάντα χρόνια. Αυτό το κράτος, ένα χρέος έχει. Και το χρέος αυτό δεν το εξεπλήρωσε ακόμα. Ποιο είναι το χρέος. Ότι αυτοί που έφτιαξαν το κράτος αυτό είπαν. Θεέ μου Παναγιά λευθέρωσέ μας. Στην Αθήνα θα σου χτίσω με ένα ό ανώτουρο από τον Παρθερόνα. και θα το ονομάσουμε Νεόν του Σωτήρως Χριστού και θα γράψω απ' έξω μια ταμπέλα το Ελευθερωτή Χριστόπις Ελλάδος, το Βασιλείο των Νεώνων, η Ελλάδα σε ευνομονούσα. Τον 30 χρόνια περάσαμε. Υπότιτλοι AUTHORWAVE

Αυτά, ο Αρχιγραμματεύς Ιεράς Συνόδου που βρίσκεται εντός του Ιερού Ναού, κάτω στην αρχή της Καστέλας, εκεί στον ωραίο λόφο, στον έξοχο λόφο που φαίνεται από όλα τα καράβια, τα ελληνικά καράβια, το Υπουργείον της Εμπορικής Ναυτιλίας. Αδιαφορώ για τα ονόματα, δεν με ενδιαφέρουν τα ονόματα.

Ανήκω σε κανένα κόμμα, ανήκω μόνο στον Χριστό και στην Ορθόδοξο πίστη. Μαθαίνω ότι το Υπουργείο της Εμπορικής Ναυτιλίας του Ορθοδόξου Βασιλείου θα στήσει επάνω στην Καστέλα, στον όμορφο εκείνο λόφο που φαίνεται από όλα τα καράβια τελικά που έρχονται μέσα στο λιμάνι από τα μακρινά πελάγη, ένας κόσμος ηρώων, ο ναυτικός μας κόσμος, και μόλις πλησιάζουν θα βλέπουν τη νύχτα να φωταγωγείται.

Είναι ένα πελώριον άγαλμα. Ποιο; Το άγαλμα του Χριστού; Ποιο; Το άγαλμα της Παναγίας; Ποιο; Το άγαλμα του Αγίου Νικολάου, του προστάτη; Ποιο; Το άγαλμα του Ποσειδώνος, το άγαλμα. Θα χτίσουν και θα το στήσουν επάνω στην Καστέλα προς αίσχος του Ορθοδόξου Ελληνικού Βασιλείου.

Αλλά σας δηλώνω, εάν ζω, εάν ο Θεός μου δώσει ζωή και ζήσω, και αν στηθεί, σας το δηλώνω κατηγορηματικά από τις τέσσερας τάφρες, ότι αν βρίσκομαι στη ζωή και στήσουν επάνω στην Καστέλα το άγαλμα του Ποσειδώνος, του αρχαίου θεού, των αρχαίων, σας βεβαιώνω, θα μαζέψω τρακόσια παλικάρια, τρακόσους νέους, και τη νύχτα με δυναμίτη θα το τινάξουμε στον αέρα.

Για να διδάξομαι, είναι Ελλάς, Χριστιανική Ελλάς, με Ορθόδοξο Βασίλειο και τέτοια ασχημία και προδοσία της Ορθοδόξου πίστεως δεν επιτρέπονται. Ποιος είσαι, να το φυλάξω, θα το πονάξω με κάτω στην Καστέλα.

Κάντε υπομονή ακόμα λίγα λεπτά, ένα τέταρτο, και τελειώνουμε για τελευταίο κήρυγμα. Είναι το τελευταίο κήρυγμα. Προσέχετε.

Καλόγερε θα μου πείτε, ρε καλόγερε, πού ονειρός είσαι;

Δηλαδή όλοι είναι υπεύθυνοι για την κατάπτωση της Εκκλησίας και εσείς, εσείς είστε αθώοι; Ε, όχι αγαπητοί μου, όχι. Δεν φταίσαμε; Μάλιστα, υπεύθυνοι είστε κι εσείς όλοι, αλλά και εμείς είμαστε υπεύθυνοι, δεν αρνούμαι.

Με ακούει ο ουρανός ότι το μεγαλύτερο ποσοστό της ευθύνης για την κατάπτωση της Εκκλησίας το φέρουμε εμείς οι ρασοφόροι.

Μέσα εις τους 6.000 ρασοφόρους παρεισέδυσαν στοιχεία ανάξια, τα οποία ατιμάζουν την στολήν την ένδοξον, κάτω από την οποία σκεπάστηκαν γενεές γενναίων.

Δεν αρνούμαι ότι υπάρχουν σκάνδαλα. Όχι. Έπρεπε να είμαι από το φεγγάρι ή από τον Άρη για να υποστηρίξω ότι δεν υπάρχουν σκάνδαλα μέσα στον ελληνικό κλήρο. Και υπάρχουν σκάνδαλα. Τα γνωρίζετε, τα γνωρίζω, τα γνωρίζω εσταυρωμένως.

Το χώμας λαό των τριών εκατομμυρίων πεινασμένων. Του φτωχότερου κόσμου, του κόσμου, σκάνδαλον είναι η πολυτελής ζωή την οποία ζουν ορισμένοι αξιωματούχοι, ορισμένοι αξιωματούχοι. Τονίζω τας φράσεις, υπογραμμίζω, ζυγίζω τα νοήματα και τας φράσεις.

Σκάνδαλος είναι η πολυτελής ζωή ορισμένων διτρούχων και αξιωματούχων της ελληνικής Εκκλησίας μας. Σκάνδαλος είναι εκείνα τα αμάξια, όχι τα ταπεινά αμάξια, όχι, αλλά εκείνες οι λιμουζίνες, εκείνα τα αυτοκίνητα της πολυτελείας με τα οποία συναγωνίζονται τους ναυάρχους και στρατηγούς και υπουργούς Ορισμένη ανάξη λειτουργεί το ύψιστο Σκάνδαλον είναι η φιλαργυρία των κληρικών που τους μεταβάλλει εις Ιούδες, πωλούντας, μοσχοπωλούντας τον Ιησού Χριστό.

Σκάνδαλον είναι τα τιμολόγια που είναι ενωρεακές φορές, αν και δι' αυτάς δεν μαρτυρήθηκε η Εκκλησία. Σκάνδαλον είναι η διαθήκη ορισμένων αξιωματούχων που άφησαν χρήματα άφθονα, όχι για αγαθούς σκοπούς, αλλά εις συγγενείς και φίλους.

Σκάνδαλον είναι σχέσεις, ύποπτες σχέσεις με διάφορα πρόσωπα τα οποία έχουν ορισμένοι κληρικοί. Δεν σας είπα τίποτα, τίποτα δεν σας είπα, τίποτα δεν σας είπα. Γίνονται σκάνδαλα; Όχι, θα γίνονται. 10 Αποστόλους, ένας ανάξιος εφάνη.

6.000 κληρικούς θα βάλουν και ανάξι Δεν είναι σκάνδαλο ότι γίνονται σκάνδαλα. Το σκάνδαλο των σκανδάλων είναι ότι δεν τιμωρούνται τα σκάνδαλα. Α, τι θα γίνει, τι θα γίνει; Α, σε μένα τον ιερομόναχο ζητάτε τι θα γίνει; Δεν έχω εξουσία, δεν κρατώ εξουσία. Ταπεινός ιερομόναχος είμαι και θα μείνω. Δεν έχω εξουσία, έχω μόνον εξουσία του λόγου να ελέγχω. Άλλοι έχουν τις ευθύνες, τις ιστορικές ευθύνες για την κατάπτωση της Εκκλησίας του Χριστού μας.

Εάν με ρωτήσετε τι θα γίνει, ταπεινή μου γνώμη: μέσα σε ένα χρόνο, τρία φάρμακα και καθαρίζεται η Εκκλησία αμέσως. Το συνέστησε ο αείμνηστος Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Χρύσανθος. Ή μπορούσε να είχε τα ελαττώματά του και ο Χρύσανθος, όπως και πας αρχιεπίσκοπος, αλλά είχε όμως και ένα καλόν, ότι εζήτη την κάθαρση της Εκκλησίας.

Να γίνει μια επιτροπή, μια επιτροπή καθαρίσεως του κλήρου, στην οποίαν επιτροπή να είναι του θρησκεύοντος ελληνικού λαού. Στην επιτροπή αυτή να είναι θεολόγοι ολκής, ορθοδόξου φρονήματος, μεγάλων υπηρεσιών στην ορθόδοξο πίστη.

Στην επιτροπή αυτή να είναι αράχες και βάσιμοι, οι οποίοι ελευκάνθησαν στην υπηρεσία της πατρίδος και προσέφεραν όντως μεγάλες υπηρεσίες στο έθνος και στο γένος. Στην επιτροπή αυτή να είναι αντιπρόσωποι του εργατικού λαού.

Στην επιτροπή αυτή να είναι γενναίοι αξιωματικοί ανάπηροι, οι οποίοι άφησαν τα κόκαλά τους, έχυσαν το αίμα τους στα ψηλά βουνά. Αυτή να είναι ανάπηρη. Στην επιτροπή αυτή να είναι, ακόμα τι να είναι, τρεις αρεοπαγίτες, αδιάβλητοι αρεοπαγίτες.

Και αυτή η επιτροπή, διά Βασιλικού Διατάγματος, ονομαστεί, διορίζομεν Επιτροπή Εκκαθαρίσεως του ιερατικού κλήρου με απεριόριστα δικαιώματα. Και μια ωραία πρωία, αυτοί οι 25, με το διάταγμα στα χέρια, να πάνε στα γραφεία της Ιεράς Συνόδου.

Άλτ, ψηλά τα χέρια! Τους φακέλους, τους φακέλους, τους φακέλους! Κάτω οι φάκελοι των αρχιερέων, κάτω οι φάκελοι των ιεροκηρύκων, κάτω οι φάκελοι των εφημερίων. Και να καθίσουν ένα χρόνο να μελετήσουν τους φακέλους όλους.

Και μετά ένα χρόνο, το αποτέλεσμα. Όσοι κληρικοί εσυκοφαντήθησαν και διαβλήθησαν,

Διαβλήθησαν, διότι οργιάζει η συκοφαντία στον κόσμο. Ως κριτικές συκοφαντήθησαν και διαβλήθησαν, να τους παραδώσουν λευκούς εις τον ελληνικό λαό και να πούνε ότι είναι θύματα αισχράς συκοφαντίας. Και μόνον αυτό να γίνει νόμος. Νόμος να κλείσουν τα στόματα των ψευδοκατηγόρων. Τι νόμος; Τώρα όποιος υβρίσει, λέει ο νόμος, όποιος υβρίσει τον πρωθυπουργό της χώρας ή τον υπουργό ή τον νομάρχη, αν υβρίσεις το βασιλιά, τριπλά. Αν υβρίσεις έναν λαϊκό, τιμωρείσαι μια φορά. Αν υβρίσεις έναν νομάρχη, έναν υπουργό ή κάποιον...

ή κάποιον που κατέχει εξουσία, ή ένα δικαστή, ή ένα αξιωματικό, ή το βασιλιά, τιμωρεί σε ποια δεκαπλάσια; Η ίδια ύβρις τιμωρείται, η ίδια συκοφαντία, να πεις κάτι συκοφαντικό, τιμωρείται. Εγώ λοιπόν προτείνω, όποιος συκοφαντήσει κληρικόν, δεσπότη, συκοφαντήσει ψέματα, να τιμωρείται περισσότερο από ό,τι τιμωρείται ο συκοφάντης του βασιλέως.

Γιατί η φθορά του βασιλέως είναι μικρά, η φθορά του ιερέως παμμεγίστη. Αν οι κληρικοί πλέον είναι στιγματισμένοι και δεν έχουν το κύρος, θα κλείσουν τα στόματα των συκοφαντών. Όσοι είναι αθώοι, θα αποδοθούν και να τιμωρηθούν σκληρά οι συκοφάντες των κληρικών και των ιερωμένων.

Είστε σύμφωνοι; Το δεύτερο τι; Το δεύτερο ποιο;

Όσοι όμως από την ανάκριση αυτής της επιτροπής της αδιαβλήτου, που βγουν έτσι, που βγουν ότι είναι ένοχοι διαφόρων παραβάσεων, εκκλησιαστικών λεγοπαραβάσεων και ποινικών παραβάσεων τότε, αδερφοί μου, να είχαμε βασίλειο, ορθόδοξο όντως βασίλειο, κάτω στο λιμάνι του Πειραιώς να είναι βαπόρια, με τις άγκυρες, με τους ναύτες και λοιπά, και να τους πιάσει, να αρπάξει, 100, 200, 300, 400, 500, δεν είναι παραπάνω, σας το λέω εγώ, εγώ αυστηρός κατήγορος του κλήρου, σας λέω ότι παραπάνω 500, 600 δεν είναι, τους αρπάξει από τα γένια, από τα καλυμμαύχια, από τα εγκόλπια, από τις πατερίτσες, από όλα, όποιος να είναι, και κατευθείαν υπό συνοδείαν μυστική τη νύχτα.

Νύχτα, τους μεγάλους σκανδαλοποιούς και διαλυτάς των οσίων και ιερών της πατρίδας, εν καιρώ νυκτός, στα μεσάνυχτα, να τους βάλουν στο βαπόρι και να τους πάνε κατευθείαν παραδοτέους στο Άγιον Όρος και εκεί να μείνουν πλέον. Όπως υπάρχει η Μακρόνησος, να γίνει το Άγιον Όρος η Μακρόνησος, η ευγενής Μακρόνησος, για όλους αυτούς τους αναξίους κληρικούς οι οποίοι ατίμασαν και εκηλίδωσαν και επρόδωσαν την Ορθόδοξη Εκκλησία.

Ανάσταση, Ευαγγελισμός, Ευαγγελ Σύμφωνα με την εντολή του Παύλου, ότι δεν πρέπει, παιδί μου, να βάλεις τα χέρια ταχέως επί των σκευολάστων ανθρώπων. Αν γίνουν αυτά, και είναι εύκολο να γίνουν, καθάρισε η Εκκλησία. Οι αξίους κριτικούς, οι οποίοι τίμασαν την ορθόδοξη εκκλησία. Το άλλο, δεν φτάσαμε. Το άλλο, η Επιτροπή είναι ένα μεγάλο δέμα. Οι αρχιεράς, ποιος τον χειροτώνησε τον Α, τον Β, τον Γ, τον Β, τον Γ, ποιος χειροτώνησε όλους αυτούς. Και αν αποδειχθεί από την Άραβνα την δικαστική των αεροπαγητών, ότι ο επίσκοπος που χειροτώνησε τον Διάκο, χειροτώνησε τον Πρεσβύτρο, οι αρχιερείς που χειροτώνησαν τον άξιο αρχιερέα, αν αποδειχ Θα ταινά καθαρεθούν αυτοί που έχουν ατώνει σαν αλαξίους κηρύκους. Σύμφωνα με την εντολή του Παύλου ότι δεν πρέπει παιδί μου να βάλει στα χέρια ταχαίως επί τα σκευολάστων ανθρώπων. Αν γίνουν αυτά, αν γίνουν αυτά και είναι εύκολο να γίνουν. Καθάρισε. Το τρίτο φάρμακο. Άλλο. Άλλο. Α, δεν φτάσαμε. Το άλλο. Το άλλο. Ποιο άλλο. Να ερευνήσει η Επιτροπή ένα μεγάλο δέμα. Ποια χάρια αρχαιρατικά πόια χάρια αρχαιρατικά έβαλαν τα χάρια τους επάνω σε αυτά τα καθάρματα και τους εγκρατώνησαν. Και αν αποδεικτεί ότι ο Αρχιεράτης που έκανε εδώ, ποιος τον χαιρετόνισε, τον Α, τον Β, τον Γ, τον Β, τον Γ.

Δεν είπα το τρίτο φάρμακο. Το δεύτερο είναι η καθαίρεση των αρχιερέων που εχειροτόνησαν αυτά τα ιερατικά καθάρματα. Η τρίτη, αλλά το τρίτο σπουδαίο, ποιο; Στην αγία εκείνη εποχή, κατά την οποίαν τους ιερείς, πολύ δε περισσότερο τους αρχιερείς, έλεγαν οι ολίγοι, τους επισκόπους τους εξέλεγε ο λαός, ο ευσεβής λαός, κλήρου και λαού, μέσα σε 10, 15, 20, 30 αρχιερείς. Όχι τόσο κανονικός τύπος εκλογής, είναι πονιότατος τύπος εκλογής, όπως ονομάζει αυτόν ο Μέγας Αθανάσιος.

Να κραγούν, να γίνει ψηφοφορία. Κύριε, ποιος είσαι υποψήφιος; Πού θες να γίνεις, πού να γίνεις, πού θες; Πολύ καλά, πού θες να γίνεις; Η Εκκλησία να ερευνήσει τα αρχεία του. Είναι τίμιος, είναι αφιλάργυρος, είναι εγκρατής, είναι, είναι, είναι, τα έχει πολύ καλά.

Πολύ καλά. Πού θα είσαι υπό ψηφιότητα; Εκενώθη η άλφα Μητρόπολις. Μάλιστα. Να γίνει δήμο, να γίνει εκλογή, να μπει κάλπη. Κάλπη. Να κληθεί ο ευσεβής λαός. Και να ανοίξουν οι κάλπες και να πάνε να ψηφίσουν τα μικρά παιδιά, οι γυναίκες, οι άντρες, όλοι οι πιστοί. Πλην των χιλιαστών. Πλην εκείνων που δεν πιστεύουν στην ορθόδοξη πίστη. Να ψηφίσουν όλοι αυτοί και όποιος βγει από τον Κύριο, να γίνει αυτός, να γίνει. Όχι να μαζεύονται οι συνοδικοί αρχιερείς, 10, 15, 20, και να εκλέγουν εκείνους. Όχι εκείνους.

Ανώνα διότι βέβαια και με το σύστημα αυτό, δεν το αρνούμαι, και με το σύστημα αυτό εξελέγησαν οι απρεπείς ιεράρχες, αλλά είναι εξαιρέσεις. Δεν εννοώ αυτό, να εκλέγονται, όχι, να εκλέγονται από τον λαόν απευθείας. Έτσι εξελέγη ο Χρυσόστομος, έτσι εξελέγη ο Βασίλειος, έτσι εξελέγη ο Γρηγόριος, έτσι εκλέγονται στην Κύπρο οι αρχιερείς. Στην Κύπρο δεν τους εκλέγει ο λαός; Στην Κύπρο έτσι πρέπει να εκλέγονται και εδώ, και άμα ο λαός ψηφ φίζει, αυτός θα έχει την ευθύνη της εκλογής. Αυτά είναι τα τρία φάρμακα με τα οποία θα τακτοποιηθεί η Εκκλησία του Χριστού μας.

Ποιος θα κάνει αυτά; Ποιος θα κάνει; Εγώ είπα και λάλησα, είπα και λάλησα παρουσία όλων, και τα λόγια τα οποία ακούσατε απόψε δεν τα ακούσατε άλλοτε από το στόμα κανενός, όχι για να περηφανευτώ, αλλά διότι αναλαμβάνω μια ευθύνη ιστορική, ομιλών εις τον τεράστιον αυτόν ναόν της πόλεως.

Μα δεν γίνονται, δεν γίνονται. Ε, καλά, δεν γίνονται, δεν γίνεται; Το αίτημα για κάθαρση του ελληνικού κλήρου είναι αίτημα του ελληνικού λαού. Εάν δεν γίνει η κάθαρση του κλήρου, εάν δεν γίνει η κάθαρση, αυτή είναι η κάθαρση εκ των άνω.

Εάν δεν γίνει η κάθαρση εκ των άνω, εγώ κλείνω τα μάτια μου, κλείνω τα μάτια μου, τα κλείνω, και κρίστε τα συμπεράσματά σας. Τότε η κάθαρση θα γίνει εκ των κάτω, διά επαναστάσεων, βιαίων κινήσεων και κινημάτων.

Είμαι οπαδός ειρηνικών εξελίξεων με τον Ευαγγελικό Νόμο και με το Ευαγγέλιο του Χριστού μας. Αλλά προειδοποιώ και ομιλώ από του άμβωνος και λέγω ότι, αν η κάθαρση του κλήρου δεν γίνει δια ριζικών μεταρρυθμίσεων μέσα στους κόλπους της Εκκλησίας, η κάθαρση της Εκκλησίας πλέον θα εκφύγει από την κανονική τροχιά και θα γίνει κάθαρση εκ των κάτω, και τότε ουαί και αλλοίμονον εις όλους μας.

Άρα, αδελφοί, έως ότου να γίνει αυτή η κάθαρση, τι θα γίνουμε εμείς; Σας απαντώ. Εγώ σου λέω, ένας, δεν υποφέρω να πάω, να πηγαίνω στην εκκλησία, να λειτουργάει αυτός και να κρατάει τα δισκοπότηρα. Αυτός είναι τέτοιος.

Εγώ σου λέω, δεν μπορώ να βλέπω τον άλλο, εγώ δεν μπορώ να βλέπω τον άλλο, εγώ δεν μπορώ να τα βλέπω. Λοιπόν, να απαντήσω εγώ; Δεν απαντώ εγώ. Θα απαντήσει ο Άγιος Κοσμάς και τελείωσα. Τι λέει ο Άγιος Κοσμάς; Ο Άγιος Κοσμάς ο Απόστολος επήγε σε ένα χωριό και του είπαν στο χωριό: Πρέπει να πηγαίνουμε στην Εκκλησία; Έχουμε μήνες να εκκλησιαστούμε. Τους λέει: «Καταγγείλατε στην Επισκοπή;» «Τα καταγγείλαμε.» «Είστε ανεύθυνοι», τους λέει, «αφού τα καταγγείλατε, την ευθύνη την έχει ο Επίσκοπος.» Εσείς είναι καθαιρεμένος, να πηγαίνετε, παιδιά μου, στην εκκλησία μέχρι της ημέρας της καθάρσεως.

Και είπε ένα ωραιότατον ανέκδοτο. Ένας διαβάτης διψασμένος, ψάχνοντας για νερό, έφτασε σε μια ρεματιά. Και όπως ήταν διψασμένος, έπεσε και με τις φούχτες του έπινε νερό. Τέτοιο νερό κρυστάλλινο, γλυκύτατο νερό δεν ήπια ποτέ στη ζωή μου.

Μόλις ήπιε νερό, λέει: «Μα πού να βγαίνει αυτό το νερό; Πού να βγαίνει; Γιατί καθαρό νερό, αγνό νερό, κρυστάλλινο νερό, δεν το ήπια ποτέ στη ζωή μου, ούτε στις βρύσες, ούτε στη βρύση του χωριού. Πού να βγαίνει το νερό;» Πήρε το δρομάκι, ένα, δύο, τρία χιλιόμετρα, έφτασε στην πηγή. Μόλις έφτασε στην πηγή, έφραξε τη μύτη του. Δυσοσμία πρωτοφανής.

Το νεράκι το κρυστάλλινο που ήπιε και έτρεχε στη ρεματιά, έβγαινε από το τομάρι ενός ψόφιου σκύλου που είχε βρωμίσει ολόκληρο εκεί πέρα. Και θαύμασε και είπε: «Ώστε από το τομάρι, από έναν τυμπανιαίο, από ένα σκύλι βρωμισμένο έβγαινε τέτοιο νεράκι.» Και άγγελος η Κρούστη, παιδί μου παράδειγμα είναι

Η θρησκεία είναι το νεράκι, βγαίνει πολλές φορές, βγαίνει από κληρικούς που είναι ακάθαρτοι. Την Πανιέης, Κύριε, Κύριες την Πανιέη. Αλλά αδελφοί μου, μέχρι στην Εκκλησία όταν βγαίνετε και ρίπνετε ένα βλέμμα εκεί πέρα, μην βλέπετε πρόσωπον.

Δεν είναι πλέον ο Γιάννης, ο Κώστας, ο Άρχαβη του, είναι ο ιεράρχης του Υψίστου. Φορεί πετραχήλι, τελείωσε. Είτε Άγιος τελέσει τα μυστήρια, είτε ο αμαρτωλός των αμαρτωλών και χειροτονημένος, είναι έγκυρα τα μυστήρια.

Εσείς δεν έχετε δικαίωμα να φύγετε, παρά μόνο η επίσημος Εκκλησία, η οποίαν έχει αυτά τα σκάνδαλα. Ε, τελείωσα αδερφοί μου, το τέλος πλησιάζω.

Η Εκκλησία μας να διορθωθεί, θέλετε η Εκκλησία μας να εξυγιανθεί; Η μεγαλύτερα υπηρεσία την οποίαν έχετε να προσφέρετε στην κλυδωνιζομένη Εκκλησία μας, η μεγαλύτερη υπηρεσία, αδερφοί μου, την οποία έχετε να προσφέρετε στην Εκκλησία, αν είναι και θέλει να πει «πατέρα, να γίνω κληρικός, να θυσιάσω τα νιάτα μου για τον Χριστό», εάν βρεθεί τέτοιο παιδί, διότι έχω πάρει ένα δείγμα γονέων, όταν ακούσουν το παιδί τους θέλει να γίνει ρασοφόρος, θέλει να γίνει ιερομόναχος, θέλει να γίνει ιεροκήρυκας, εδώ στην πλατεία του Συντάγματος, συγγενείς, να σπουδάσει θεολογία, Ανάβει το σπίτι τους να γίνει παπάς, όταν δεν γίνει ο ένας, δεν γίνει ο άλλος, δεν γίνει ο άλλος.

Αν θέτε το μνημόσυνόν σας εις γενεάν και γενεάν, παιδί σας εις τον Θεό και την Εκκλησία του Χριστού μας. Περισσότερο από χρηματικούς, περισσότερο από μηχανικούς, περισσότερο από ιατρούς, περισσότερο από βουλευτές, περισσότερο από επιστήμονας.

Η Εκκλησία μας έχει ανάγκη νέων, κληρικών νέων, με ιδανικά ψηλά. Εγώ, μια ελπίδα μου γεμίζει τα στήθη. Ρίπτω μια ματιά σε αυτό το εκκλησίασμα.

Πλημμύρισε ο ναός, θα είστε απόψε στον ιεροκήρυκα. Να είστε όμως όλοι μάρτυρες και συναγωνιστές του τιμίου αγώνος, τον οποίο, κι αν ακόμα βγω από την Εκκλησία και να φτάνω ακόμα για το τελευταίο μου κήρυγμα, εγώ δεν θα σιωπήσω. Και αν μου κλείσουν το στόμα, θα αγωνιστώ με την πένα.

Αν το χέρι μου κλειστεί, μέχρι τελευταίας πνοής θα αγωνιστώ για την Αγία ημών Εκκλησία. Αλλά θέλω να είπω ότι από όλο αυτό το ακροατήριο που ευρίσκεστε εδώ και παρακολουθείτε, οι ιεροκήρυκες του Ευαγγελίου υπάρχουν μέσα εδώ στο εκκλησίασμα, μερικοί που είναι ελπίδα της Εκκλησίας μας.

Μέσα σας εδώ στο εκκλησίασμα υπάρχουν 20 και 30 και 40 φοιτητές θεολογίας, φτωχαδάκια, από φτωχές οικογένειες, κανείς από αυτούς δεν είναι από το Κολωνάκι, κανείς δεν είναι από τα μεγάλα σπίτια, μέσα από τις καλύβες των μικρών χωριών μας, είναι τα φτωχαδάκια αυτά, οι φοιτητές της θεολογίας, εις οιανδήποτε οργάνωση κι αν ανήκουν, είτε στην Ζωή, είτε σε οιανδήποτε οργάνωση και να είναι, τα φτωχαδάκια αυτά δεν είναι μέσα από τα Κολωνάκια, είναι παιδιά στρατηγών και μεγάλων, εξαιρέσεις είναι.

Τα παιδάκια αυτά είναι παιδιά χωρικών, είναι παιδιά φτωχά που κάνουν αγώνα σκληρό, που σπουδάζουν τη θεολογία. Ε, παιδιά μου, να σας σκεπάσω με τα ράσα μου. Ω, παιδιά μου, ω, παιδιά, εσείς, μη επηρεαστείτε από τα σκάνδαλα των αρχιερέων, μη επηρεαστείτε από τα σκάνδαλα των νεοτήτων.

Παιδιά μου, της Εκκλησίας ελπίδες, παιδιά, σας κοιτούμε, για σας ομιλούμε, για σας ομιλούμε. Απόψε προσευχηθείτε, από τα παιδιά αυτά να γίνουν παιδιά της Εκκλησίας, να τα παίξουν κορώνα γράμματα όλα για τον Χριστό μας.

Να είναι για αυτούς η Εκκλησία, να μην είναι η Εκκλησία δι' αυτούς εκμετάλλευσης, αλλά θυσία και πόνον. Τα παιδιά αυτά να γίνουν Βασίλειοι, να γίνουν Γρηγόριοι, να γίνουν Χρυσόστομοι, να γίνουν Φώτιοι, να γίνουν Μάρκοι Ευγενικοί.

Και όταν τα παιδιά αυτά μεγαλώσουν, ύστερα από 20 to 30 χρόνια, και πάρουν τον άμβωνα και πάρουν τους θρόνους και γίνουν ιεροκήρυκες φλογεροί και Κοσμάδες Αιτωλοί, ω χαρά! Ελλάς, Ελλάς, χαίρε! Τέτοια ευχή δώστε, δώστε, δώστε, δώστε καινούργιο αίμα, μανάδες, στην Εκκλησία.

Ναι η Χριστόστομη, ναι η Βασένη, ναι η Κύριε και τότε η Εκκλησία μας θα φτάσει το άστρο της μέχρι τα άστρα Και αν ασύμφωνα τα ακούετε, υμνείτε και υπερυψούτε Κύριον εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.