Το θαρραλέο κήρυγμα και τα αμαρτήματα της γλώσσας

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Save me, O Lord, for the godly have disappeared; truth has dwindled from among the children of men.

Beloved Christians, this evening we enter the third Sunday of Lent.

As we enter the third Sunday and the third week, let us praise the Holy Trinity, as the hymnographer says.

It is the second Sunday of Lent. I want to begin with something said by the Saint we commemorate today: Saint Gregory Palamas, Metropolitan of Thessaloniki.

Six hundred years ago, that renowned theologian departed for heaven. That trumpet of mystical theology spoke in church on a holy day like this. Saint Gregory Palamas said:

Palamas says: “When I look at the disorder in the Church, my eyes fill with tears. But when I look again and see, among the many people there, someone standing with great reverence and listening to the Word of God with katanyxis, with compunction, my heart is lifted.”

I give thanks to Jesus Christ.

He is the source of lofty thoughts and noble feelings.

Saint Gregory Palamas rejoiced when he saw souls full of reverence in the congregation.

And we too rejoice this evening, beloved.

A shepherd rejoices when he sees his sheep safely in the fold. So too a spiritual shepherd rejoices when he sees Christ’s rational sheep, the Christians, gathering here in the Church. They come to graze in the green pastures of Holy Scripture, to drink the clear, refreshing waters of divine grace, and to find safety here. Here is Christ’s fold. Here is the Good Shepherd. Here is the spiritual shepherd’s flute. Here are the shepherds. But there is no sheepfold without dogs. Every fold has dogs, and the dogs must bark and even bite the wolves. A sheepfold without a dog is worth nothing. And a church without dogs that bark and bite and rush and lunge at the wolves is worth nothing. They must bark. They must bite, bite fiercely. They must pounce, facing the wolves, either overcoming them or being overcome. The preachers of Christ must be strong sheepdogs like that.

Christians, everything you see and everything done in our Church is a sacred ministry. Vespers is a ministry; Matins (Orthros) is a ministry; the Divine Liturgy is a ministry; Baptism is a ministry; Holy Matrimony is a ministry; preaching is a ministry.

The memorial services, the blessing of water, and everything the holy priests perform are ministries. But the weightiest of all these ministries is preaching the Word of God.

It is difficult in every age, as we were saying, and much harder in our own day. It is demanding and dangerous. Why, my brothers and sisters? Because, despite all our sinfulness, despite all our sinfulness...

Our sinfulness ought to take us by the hand and cast us into the caves of the Holy Mountain. Yet, despite that sinfulness, we now stand in the place of Nathan and must go up and say to each person, “I have sinned.” Despite our sinfulness, we stand in the place of Saint John the Forerunner, who had to go up to the palace and say, “It is not lawful for you to have your brother’s wife.” Despite our sinfulness, we stand in the place of John Chrysostom.

And we too must preach to the world, even if our lives end in prison, in exile, or in martyrdom. Preaching, my beloved, is not confetti or a handing out of pleasant words and phrases. Today, in the twentieth century, preaching carries the risk of death for anyone who has some sense of its sacred mission. Pray that God will raise up new preachers in our generation. Let God retire us and send us into the caves, and give us new Basils and Chrysostoms, who will struggle in the world with spiritual thunder, courage, and boldness.

Today, above all, the world needs preaching that does more than explain the readings from the Apostle and the Gospel; anyone can find those explanations in books. It needs preaching that exposes the sins of our people, young and old alike.

In this age, the devil, to put it plainly, has called up his forces, and we have not realized it. He has mobilized every age group. Every battalion, every brigade, every army of Satan has come out across the face of the earth.

A powerful antichristian deception spreads through the world. In the past there was one tongue of Arius; today countless tongues of Arius launch a relentless attack on the faith, its doctrines, its icons, its institutions, and every religious feeling.

Today Satan has opened his mouth, and through modern technology the devil’s voice can be heard this very moment throughout the whole world. One great mouth of the devil is the press: the corrupt, hired, paid press that never tells the truth.

Another mouth of the devil today is the talking cinema, immoral and depraved, a contrivance of the evil one and the work of Satan. And today, above all, the radio is a mouth of the devil, broadcasting everything shameful and immoral from one end of the world to the other.

And the most shameful radio station in the world is Greece’s own radio station. My God! A mouthpiece of the devil, the mouths of Hades have opened. In an age like this, my brothers and sisters, who can overcome the tongues of Arius? Who can close the mouths of Hades? Preaching from the pulpit can. We need great giants of the pulpit, not only humble preachers. May God raise up, from among the young people I see here, new John Chrysostoms and new Basils. Pray that they will preach and show our people the truth.

Humanity has fallen and needs to be raised up. People are stuck to the earth, their feet sunk in the mud. Think of someone walking through the muddy ground of Macedonia, whose feet sink so deep that they are in danger. That is how the world has become stuck in the mire of sin.

This world needs a power that can lift it up, raise it above the pettiness and misery of this life. Literature cannot give it that power, nor can music or the theater. It is a power that gives a person wings, lifting him beyond this world, beyond the stars, making him a spiritual rocket, a spiritual satellite. What are ordinary satellites compared with that?

Only wealthy nations can build material satellites. But the poorest person can become a spiritual satellite. Who is the poorest person here? Show me the one in rags, the beggar. Tonight, or at any moment, that person can begin to circle forever around the center of life: the One who is the Alpha and the Omega, our Lord Jesus Christ. This is no myth. Read the books of the Church: they speak of Christ attended by the holy angels. It is up to us to become spiritual satellites

circling around Jesus Christ, the Sun of all creation. My brothers and sisters, may my humble, brief sermon tonight be a chariot of the sun. May it carry us all, me first, and lift us away from the pettiness of this world, up to where the spirit is, where the Holy Trinity is, where the infinite and the absolute reign.

In my last sermon I made you a promise, and now I have come to keep it. What did I promise? That we would set up a scale and weigh everyone on it.

We will make an examination. We will go into homes and out again, through the square and along the streets. We will enter the schools, the courts, the barracks, and the courtyards. We will enter the Church. We will go everywhere, even up to the highest places, everywhere.

Everyone will step onto the scale of our Christ. It is a precision scale; it registers even the smallest weight. I am reminded of what people say about England, that land of greed, that great harlot of the seas, as the Apocalypse speaks of a harlot.

They say that, where so much gold has been gathered, there is a machine: a scale made especially for gold coins, for sovereigns. They put every sovereign through it.

If a coin has lost even the tiniest amount, if someone has filed away the least bit of gold, the machine immediately throws out the faulty coin. Just as a machine weighs gold coins, tells us their weight and purity, keeps the genuine ones and rejects the others, so there is a scale by which we can weigh the moral and religious life of every Christian.

There is only one such scale. The devil has tried to break it, but he cannot. ‘Heaven and earth will pass away, but my words will never pass away.’ That scale is the Holy Gospel; it is Holy Scripture.

My brothers and sisters, what an impartial scale it is! It weighs the poor and the rich, the soldier and the general, the monk and the Patriarch. It weighs everyone with complete accuracy. It shows no favoritism and misses nothing.

I do not know, and I will not pronounce an answer. Others speak about it readily; I will not. There is a great question: are there people on other planets? I am not here tonight to give my opinion as a theologian or a clergyman.

I leave that question open. I am not going to settle it; I simply want to imagine something. Suppose other living beings inhabit the planets. Suppose they too are people with reason, feeling, hearts, and noble aspirations.

Now suppose humanity manages to build a spacecraft, makes an interplanetary journey, and reaches Mars. To the travelers’ astonishment, they find people there. It is the first meeting between people of Earth and people of Mars.

What, I ask you, would happen? When someone visits a strange home for the first time, they bring a gift, something special. So what would this Earth, with all its towering factories, bring?

With its smokestacks, its noise, its countless resources and all its wealth, what precious gift can this earth offer to Mars? What gift? Only one. If there is a gift above all others, one that makes it worthwhile to live here on this sinful earth, that precious gift is Holy Scripture. We have nothing else to give our Martian brothers. If we suppose that Mars is inhabited by people, we must send them this book.

Now suppose the Martians hold this Gospel in their hands. They open it. Suppose there is an interpreter who knows both their language and the language of the people of Earth, and translates it for them.

When they open it and read it, they will marvel. They will say that the Creator of the universe chose Earth from among all the worlds, came down to it, was crucified, and shed His blood.

Such tenderness, such love for the people of Earth! And when they read this wonderful, incomparable teaching, which no other teaching can surpass, when they read these precious words of our Christ and the Apostles, they will say, ‘How happy the people of Earth must be! What a paradise Earth must be, what an ideal society! Let us go and visit them.’

And so they set out on their first visit to Earth, to see these Christians for themselves.

My brothers and sisters, I must stop there and come back down to earth. So our visitors descend in their spacecraft, land here in Attica, and make their way to us. Where shall we take them? Let them come to Athens, the oldest city in the world.

They come down to meet the Christians: people nourished by the blood of Christ, people who have breathed in the Holy Gospel, people who ought to live by that Gospel.

In their minds, they have pictured an ideal society, greater even than Plato’s Republic. They come to stay for just one month. They begin at the royal palace, then go farther afield, through every part of Greece. Everywhere they go, they listen closely and examine what they find, with the Gospels in their hands.

After one month, they will beg to leave at once and return to their planet. They will say, “We went down to earth. The words of Christ are written there, but only on paper.”

“Where are the Christians? Down there on earth, baptized Christians do the very opposite of what the God-Man, Christ, taught.” You may say, “Oh, you are exaggerating! People are right to say you exaggerate. Are you saying there are no Christians here on earth, even in our own country?” I will answer you at once.

Tell me, how shall we recognize Christians? By the churches, the ten thousand churches we have built in Greece? If you think buildings will tell us who the Christians are, I disagree.

Or do you think we shall recognize them by the black cassocks of our country’s ten thousand clergy? By the splendid vestments of our priests and archimandrites?

Or from our bishops, with all their outward splendor and imposing appearance? How will people recognize Christians? By the many chanters who sing these beautiful hymns? How will they recognize Christians? By the badges and emblems the children wear in our catechism classes? How will they recognize Christians? By our religious leaflets, books, and magazines? Ah, how will they recognize Christians? By what? Could any of these things tell them who the Christians are?

How will they recognize Christians? By the bells that ring on great feasts? Or by our identity cards, on which the police have written “Orthodox Christian” again and again? Will an identity card show them who is a Christian? No, my brothers and sisters.

Jesus Christ tells us the mark of a Christian. We ask Him, “Christ, who belongs to You? Who loves You?” And He says, “The one who loves Me keeps My commandments.” Then He says, “By this everyone will know that you are My disciples, if you have love for one another.”

So love for God, love for our neighbor, and obedience to the Lord’s commandments are the marks of a Christian. They are the touchstone, the scale by which we shall judge everyone and everything from a Christian point of view.

Let us leave vague words behind and face reality. You are a Christian; we are Christians. Very well. I bow before that name, a name higher than any other title. Do not speak to me of majesties, eminences, or any of those empty titles. There is one title: Christian. Christian.

Christian, Christian. Very well.

If you are a Christian, if we are Christians, we must keep the Lord’s commandments down to the last letter, the small ones and the great ones. Make no distinction among them. As Gregory Palamas, whom we commemorate today, says, all the Lord’s commandments form a golden chain.

Let me put it more simply. Do you see that chandelier? It has many lights, and every one matters in the darkness. As the chandelier lights the night, so every Christian must be a light in the darkness of this life, a spiritual light that shines for others.

It should shine for everyone, as the Lord says through the prophet Isaiah: “From the night my spirit rises early toward You, O God, for Your commandments are light upon the earth.”

Look at the chandelier. It hangs from a chain fixed to the ceiling. That chain is not made of one solid piece. It is made of many links joined together.

Break one link, just one, and the whole chandelier falls. Break one commandment while keeping all the others, and you have fallen. You cannot stand firm as a Christian.

The Gospel says plainly that whoever fails in one commandment is as guilty as if he had failed in them all. So let us begin with what seem to be the smaller commandments. What does our Lord tell us to watch? Our tongues, our words. For we shall be judged by what we say.

God, God, if He judges us by our tongues, we are all condemned, all of us condemned, all of us condemned. I begin there. I go up into the pulpit, and wherever I turn, I say: we are all condemned. He will judge us by our tongues. “For every idle word people speak, they will give account on the day of judgment.” Just as a doctor can tell from your tongue whether you are healthy, so Christ will tell from our tongues whether we are Christians.

Christ will tell from our tongues whether we are Christians. From our tongues, yes, from our tongues.

What a torrent pours from our mouths! Once there were golden mouths, mouths from which came a sweet fragrance, mouths that offered words like incense, holy mouths. And now? People speak to me of the rivers of Hell.

Every mouth today, man or woman, young or old, educated or uneducated, seems to open like a river of Hell, pouring out and spreading everywhere. Which of the sins committed by the tongue should I mention first tonight?

Just a few more minutes, and we will finish the sermon. Let me quickly name some sins of the tongue.

Perhaps they no longer trouble us. We have grown so used to sin that we hardly notice it. Yet if a little spot appears on our body, we tremble and rush to a cancer clinic, afraid it might be cancer.

But when the first small signs of sin appear, we think nothing of them. So what is the first sin of the tongue? Lying. Lies, lies, lies in the home. Little children tell lies, and their parents hear them and admire how clever they are.

Lies. I remember once, when I was traveling as a preacher, I came to a village. The teacher took me to the school, where there were about a hundred children. I had brought a beautiful icon with me.

I said, “Well done, children. You are young Greeks, and I am proud of you here at the edge of our country. Now sit down. Are you all good children? Which of you is the best? All of you? Very well, let us see. I will find out whether you are good children.”

“Which of you has never told a lie? Come forward.”

Let them come out. All the children who had been saying, “Good, good, good, good,” and asking to take the icon from my hands, ready to snatch it, got up from their desks on their own. I said, “Which of you has never told a lie to your father, your mother, your neighbors, your grandmother, or anyone else? Think carefully, because if anyone comes out who has told lies, the Archangel will cut off their head.” All the little children who had been ready to grab the icon lowered their heads, and not one came out. Not one.

Has there ever been a child on this earth who never told a lie? There is only Christ, in whose mouth no deceit was found.

Lies in the home, little lies: the wife lies to her husband, the husband lies to his wife. Lies outside the home, lies in business. And the merchant who manages to tell the most lies and thrives in dishonest trade, in trade driven by greed, is considered clever, capable, a man who knows how to get ahead.

Think of the Gospel in a courtroom. In earlier days, judges would stand when someone took an oath. They would make the sign of the Cross. Now the investigator may sit there smoking a cigarette. That is how much you believe in the Gospel! That is how much you believe in the Gospel! Our generation has learned to mock God.

He takes the oath, leans back, and puts his hand on the Gospel. What a calamity! What a thunderbolt! A prosecutor who had served for many years told me, “It’s dreadful. Out of a hundred witness statements, you’d be lucky if two were true.”

What has become of the Gospel on which people swear in court? We lie. Now let us leave the courtroom. Where shall we go?

You may find this hard to believe. It is a political matter, and I do not want to excuse it. But look at the United Nations. In our day, lying has become a science there. What is diplomacy, if not lying? Whoever tells the most beautiful, carefully polished lies is thought to have reached the heights of a diplomatic career.

If you think lying is a small sin, come, my brothers and sisters, let us weigh it. I am not speaking on my own tonight. Open the Holy Gospel and see what it says. David says, “May the Lord destroy all deceitful lips.” And Solomon says that the one who lies is hateful to God.

And what does it say elsewhere? Do you read the Apocalypse, the Book of Revelation?

You tell lies? Then go and read the Apocalypse. There I saw a lake surging with fire, with people burning in it. Dante described such a scene in his imagination: all the condemned swimming in that lake.

And among those in the lake, who did he see? Liars. Have you thought about that? Have you?

Christian men and women, I am examining the tongue. Is lying the only thing that comes out of our mouths? No, something else comes out too: a great deal of chaff. Imagine a machine producing nothing but chaff, without a single diamond or grain of wheat. What is all this chaff we produce? In ancient Sparta, even pagans knew how to measure their words. They will rise from their graves and judge us.

Go back five or six hundred years to Sparta: their words were measured; they spoke little. Today, the human tongue has a great sin: excessive talk.

You see women neglecting their households because of this habit of constant talk, making visit after visit, going from house to house. Just listen to what they say.

But is it only women? No, men too. I was traveling through Valtos, its mountainous district, where there are devout people with many virtues, and faults as well.

One afternoon I reached a village and found everyone gathered under a plane tree. Everyone was there. I thought, “But today is a weekday!” Some had begun talking at eight in the morning. Noon came and went; they did not even go home to eat. They kept talking until morning.

They were discussing politics, while their homes, their work, their goats, everything, lay neglected. Idle chatter from morning onward. And in this matter of excessive talk, we must admit, women often take the lead.

There is a wise saying among the people: two things will drive a man out of his house. One is smoke. If the house fills with smoke, you have to go outside.

Smoke and a woman who never stops talking, her tongue. The saying goes further, and I agree: how lovely a woman is when she is quiet. Silence is her adornment.

Silence is a great adornment for a woman, beyond price. But when she lacks it and instead boasts, talks constantly, and laughs loudly at every turn, that woman has no worth.

How beautiful in the eyes of angels and people is a modest woman: one who knows when to be silent, weighs her words, and keeps control of her tongue.

So, the saying goes, smoke and a sharp tongue drive a man from home. Solomon says it is better to live with wild beasts in the wilderness than with a quarrelsome woman. Is excessive talk really such a small thing? Put it on the scale of Scripture: “In a multitude of words, sin is not avoided.” Let us go on. What other sin comes from the tongue? Gregory Palamas says that Christians hear and hear, but do not obey.

You hear, but you do not obey. Well then, let us see whether we will obey. Let me say it plainly.

There is another sin that pours from the mouth like filth.

Imagine someone going around Athens one night and lifting the covers from the sewers. There must be two or three hundred of them. Imagine a madman pulling them all open with his own hands.

Who could live there? The stench would choke you. Yet it would be preferable to open those sewers than to hear the mouth of a person pouring out filthy words.

Tell me, my brothers and sisters: which of you would put your tongue into dirty water or filth? No one would touch it with their tongue. So how can you plunge your tongue into moral filth and soil the whole community?

And listen to this: which theater draws the largest audience, with people paying to get in?

And when some people die, thousands accompany them to the grave. Yet a hero of the Albanian front died, a man covered in glory, who had struck fear into the Italian empire. Iatridis died, a legend in Greece, and hardly anyone came to his funeral. But when an actor dies, fifty thousand turn out. All this for a few jokes! What kind of society accompanies an actor to his grave in such numbers, while a hero like Iatridis is buried with only a hundred people there? My brothers, I do not want to continue my sermon. I am getting angry; I cannot help it. I love my country, just as you love it. We have labored for this country. But when you see ministers, prime ministers, and prefects at the grave of an actor who told three or four jokes, while a glorious hero like Iatridis is seen off by a hundred men, then there is no state left, no society left, nothing left. Well then, my brothers, let us turn to one of the fiery rivers that flow from the human tongue.

We spoke of the fiery river of lies. What was the next one? Excessive talk. The third river is filthy speech. The fourth is judging others. Let us discuss that another time; it needs a whole sermon. For now, leave that fiery river, which burns down entire households, and turn to another.

Flattery. If you have a little money, a position of authority, or an official insignia on your chest, if you are a prefect, a minister, or a prime minister, flatterers flock to you, even if you are worth nothing. Vultures do not rush to a corpse as eagerly as flatterers rush to those in power.

An honest Greek cannot get near those in office, but the shameless flatterer is already inside, praising everything: “What a beautiful wife you have! What a beautiful daughter! What lovely furniture! How wonderful this is, and that!”

The flatterer will praise everything, even the pets. What does he want? He wants what the fox wanted in Aesop’s fable. One day she saw a crow sitting on a branch with a piece of meat in its beak. As soon as she saw the meat, she began to praise the crow.

“What a magnificent bird you are!” she said. “There is no bird like you in the whole forest. If only I could hear your voice, you would surely be the king of birds!” The fox was clever.

Then the crow let out a caw. The meat fell, and the fox snatched it up and ran into the forest. That is what flatterers are like. Better to fall among crows or scorpions than into the hands of flatterers.

Another sin, my brothers and sisters, and I must hurry to finish. We shall be judged by our words. What is this other sin? It is another river of fire. It would take an Isaiah or a Jeremiah to denounce it as it deserves: slander. How many tears has the slanderer caused, how many hearts has he burned, how many graves has he opened through his wickedness?

Two brothers have lived in harmony for thirty years, and suddenly they are at each other’s throats. A slanderer has divided them. Then there is a young woman preparing for her wedding the following Sunday, at Pascha.

She is blessed, hardworking, honest and sincere, in the full bloom of her purity. She is getting her things ready to marry at Pascha. But the wedding never takes place! A cursed hand sends a letter. This is murder! It is worse than murder!

It would be better to take a knife and kill someone than to destroy a person like that. The bridegroom is gone. An anonymous letter drove him away.

“Deliver me, O Lord, from the slander of men, and I shall keep Your commandments.” And finally, my brothers and sisters, I scarcely have the heart to go on. We have come to the most dreadful thing the tongue can do.

Now it is more than idle chatter, more than judging others, more than flattery. Something dreadful comes from the mouth, something almost unbelievable. I weep and mourn. I long for a desert, another planet, a cave. Do you not feel it? Some of you will hear it.

A man opens his mouth and speaks evil. Of whom? He would not dare utter a single insult against the rulers of this world. Yet he opens his mouth and curses whom? Christ! Christ! Who does this? A Turk? A Muslim? A Jew? Who? A Christian. And which Christian? A Greek, a Greek.

People talk about missionary work, about going down to Uganda to make Christians of the people there. But have we ourselves become Christians? Woe to us! We would have to be cleansed first before going to Uganda. If we go as we are, we will spread the germs of sin, malice and corruption among those innocent people of Africa.

I once met two Ethiopians, blessed young men. Their skin was black, but their souls were white. We sat together somewhere on Mount Penteli. “Come and tell me,” I said. They knew Greek; they had learned it. Blessed young men, with hearts of gold and full of love.

They told me that three young men had come from Abyssinia. “Back home we heard that Greece had theologians, preachers, bishops and all the rest. We said to ourselves, ‘What a glorious kingdom that must be!’”

“So we went to see this kingdom. We came by ship from Alexandria. As soon as it dropped anchor in Piraeus and we came ashore with our luggage, the porters rushed over, and we heard blasphemies we had never heard in Abyssinia.”

You could travel all through Abyssinia and never hear such blasphemies. When they heard them, they said, “Is this the nation of Christians? We are leaving.” One of the three did leave. He could not bear to stay. “I will not stay among beasts. I’m leaving, far away. It burns me to hear it.”

If there are any here... I am glad to see you, glad to see young people among you. It brings me joy. But I also see some with white hair. Do you see them? My children, kneel before them. They have a story to tell.

Those elderly people whom you look down on carry a history within them. They were the eagles of 1912, the eagles of 1920, who went as far as Ankara. My children, respect these elders you see before you.

Forty years ago, at about this time, the first Evzone regiments landed in Asia Minor, a land we can never forget. What joy, what rejoicing! I was a little boy, and I heard the bells ringing in my small village. “We are going to Asia Minor! Our Evzones are landing at Smyrna and marching ahead!” What a glorious sight!

And now they come to us bearing greetings from “friendly Turkey.”

It brings tears to my eyes. Let that be; it is another subject, and I will speak about it in the proper way. I cannot bear it. If I had known that such words would be spoken in the cathedral, I would have gathered five hundred young people and said, “This is Greece.”

We welcome you as representatives of the Patriarchate, certainly, and as representatives of the throne, certainly. But greetings from Menderes, after the slaughter of an entire population? We are peaceful people; we want peace. But we also ask for respect and dignity, in memory of all those whose bones the French made into buttons, buttons!

Let us never forget our people, our ideals, our heritage, our faith and our traditions.

Where was I? Where has my sermon gone? No, I have not wandered off. I was coming to this. Many years later, when I was grown, I was traveling through the Florina region.

Do you remember what I told you last Sunday about Garefi? You cannot imagine how moved I was when I went down there and remembered Garefi. As I came down and entered the sanctuary, I saw a priest. He told me he was from Garefi. “My dear Christian,” I said, “what joy you have given me! You are from Garefi, you may know the place.”

Then, in those villages, I met a man from Pontus. He told me, “Elder, I was in Odithio, down in Asia Minor. The first regiments of Evzones were coming, and we went out to welcome them. What joy we felt after five hundred years of bondage!”

“But the first words we heard from the soldiers’ mouths were blasphemies. We all said, ‘We are lost. These soldiers will destroy us.’”

They were stunned. My brothers and sisters, I am nearly finished. Two more minutes, and I will dismiss you.

My brothers and sisters, in the old days, those blessed days, Christians were known for speaking decently. Even in poor homes and humble huts, children were taught how to speak. Ah, mothers and grandmothers, you built a homeland that would endure! I bow before you. One grandmother who cannot read or write is worth more than a hundred women with their pianos, their learning, and all their fine words. Where are you, saintly grandmothers?

When a little child said a bad word, they put pepper in the child’s mouth. If the child blasphemed, a grandmother would bring a glowing coal near the tip of the tongue to teach the child to fear doing it again. There are people in Greece, now elderly, who still remember their grandmothers teaching them this way never to curse God.

In the old days, those blessed days, children went to school, and a teacher who had never attended an academy or university, but had a flame in his heart, would put a saying on the wall.

What did it say? You could find such signs in the old schools of Asia Minor and elsewhere: “Children, the tongue is a sharp, double-edged knife. If we are not careful with it, it will inflict many wounds.”

The teacher would read it to the children. And what did another sign say? It was even more striking. Those old schools had none of today’s academies, plans, or Montessori methods, or all the foolishness of modern educators.

In those days, a teacher held the Octoechos and the Gospel and wrote on a sign: “Tongue, where are you going? Tongue, where are you going? Are you a blessed tongue or a cursed one? Where are you going?” And the tongue answers, “I am going to destroy a city.” “Tongue, where are you going?” “I am going to save a city.” One tongue can save a city; one tongue can destroy it.

And elsewhere there was a third sign with another saying. Tell me, do you know where you are sitting, where you are standing? Do you know what lies beneath your feet in this church? Dig a little into the floor. Father Nicholas, dig a little into the floor. Do you know what lies beneath your feet?

Beneath you are thousands who, if they could be heard, would cry, “If only we could return to this world for five minutes and put right our sins!” They lie beneath your feet. Thousands of bones are buried here, from the old cemetery. Think of something more sobering. When a person dies, the body cannot be kept long; then decay begins. The worms come. What a mystery: food for worms, and a foul smell. Tell me, the worm...

The worm begins to eat the human body at the tongue.

There was a saying written in the old schools: “The worm begins with the tongue.” It is as though it wants to take revenge, to punish. Every member of the body can sin.

The hands can sin, and the feet can sin. Every member of our flesh can be put to shame by sin. But of all the parts of the human body, the tongue causes the greatest destruction.

That is where the worm begins, as though taking revenge.

My brothers and sisters, my brothers and fathers, take great care with your tongue.

I am finished. That is my final word.

You fast from meat, very good. You fast from milk, very good. You fast from butter and other foods, very good. But that kind of fasting is nothing. Here, from this very pulpit, I am giving you a canon, a spiritual rule.

Monday, Tuesday, Wednesday, Thursday, Friday, Saturday, every day of your lives. Fast, my brothers and sisters, with a holy fast: fast from lies. Fast from filthy talk; fast from idle chatter. Fast from judging others; fast from flattery.

Fast from slander. Fast, fast! O my homeland, land of heroes and demigods, fast! Ah, if only I had authority. We have no authority. I wear a cassock, but where is the authority? If there were true reverence for our words, I would issue a signed decree.

O Greeks, fast from blasphemy at least until Pascha. Fast from blasphemy! And if you do, then, oh, then, for the first time we will truly celebrate Pascha. On the night of the Resurrection, we too will be able to say: “The angels hymn Your Resurrection, O Christ our Savior, in heaven. Count us who are on earth worthy to glorify You with a pure heart.”

σῶσόν με κύριε ὅτι ἐκλέλοιπεν ὅσιος ὅτι ὠλιγώθησαν αἱ ἀλήθειαι ἀπὸ τῶν υἱῶν τῶν ἀνθρώπων.

Εισερχόμεθα, αγαπητοί χριστιανοί, από της εσπέρας αυτής εις την τρίτη Κυριακή των Νηστειών.

Επί τη εισόδω εις την τρίτη Κυριακή, εις την τρίτη εβδομάδα, ας υμνήσουμε, όπως λέγει ο υμνογράφος, την Αγία Τριάδα.

Δευτέρα Κυριακή των Νηστειών. Επιθυμώ να αρχίσω την ομιλία με κάποιο λόγο που είπε ο Άγιος που εορτάζομεν σήμερον. Και ο Άγιος που εορτάζομεν σήμερον, Δευτέρα Κυριακή των Νηστειών, είναι ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης.

Εξακόσια, προ εξακόσια χρόνια απεδήμησε στους ουρανούς ο ξακουστός Θεολόγος. Σάλπιγξ της μυστικής θεολογίας, σαν τέτοια αγία ημέρα ομιλούσε εις την εκκλησία και έλεγε: Όταν λέγει, έλεγε ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος, ο Παλαμάς,

Παλαμάς: «Όταν ρίπτω», λέγει, «ένα βλέμμα και βλέπω την ακαταστασία που υπάρχει στην Εκκλησία, τα μάτια μου γεμίζουν από δάκρυα. Αλλά όταν ρίπτω ένα βλέμμα στην Εκκλησία, μέσα και μέσα στους πολλούς, βλέπω κάποιον που στέκεται με μεγάλη ευλάβεια και ακούει με κατάνυξη τον Λόγο του Θεού, ενθουσιάζομαι».

ευχαριστώ τον Ιησού Χριστό.

Είναι η πηγή των υψηλών ιδεών και των ευγενών αισθημάτων.

Έχαιρε ο Άγιος Παλαμάς, ο Γρηγόριος, όταν έβλεπε στο εκκλησίασμα ψυχές γεμάτες ευλάβεια.

Χαίρομαι, αγαπητοί, και εμείς απόψε.

Χαίρει ο βοσκός, ο τσοπάνης, όταν βλέπει τα πρόβατά του στη στάνη, το μανδρί. Χαίρει και αγάλλεται ο πνευματικός ποιμήν όταν βλέπει τα λογικά πρόβατα του Χριστού, τους χριστιανούς, να συγκεντρώνονται εδώ στην Εκκλησία, να έρχονται εδώ στην Εκκλησία τα πρόβατα του Χριστού, του Χριστού, διά να βοσκήσουν εις τους χλοερούς λειμώνας των Αγίων Γραφών, διά να δροσιστούν από τα κρυστάλλινα και διαυγή ύδατα της Θείας Χάριτος, διά να εύρουν εδώ την ασφάλεια. Εδώ είναι η μάνδρα του Χριστού, εδώ είναι ο βοσκός, ο ποιμήν ο καλός, εδώ είναι η φλογέρα η πνευματική, εδώ είναι οι ποιμένες, εδώ είναι Ανάληψη, Ευαγγελισμός, Ευαγγελ και να νικούν τους λύκους ή να νικώνται. Τέτοια τσοπανόσκυλα, γερά τσοπανόσκυλα, πρέπει να είναι οι ιεροκήρυκες του Χριστού. Απόψε χαίρει ο βοσκός, ο τσοπάνης όταν βλέπει τα πρόβατά του στη στάνη, στο μανδρί. Χαίρει και αγάλλεται ο πνευματικός ποιμήν όταν βλέπει τα λογικά πρόβατα του Χριστού, τους χριστιανούς να συγκεντρώνονται εδώ στην εκκλησία. Να έρχονται εδώ στην εκκλησία τα πρόβατα του Χριστού, για να βοσκήσουν εις τους φλοερούς λιμόνας των Αγίων Γραφών. διαναδοσιστούν από τα κρυστάλλινα και διαυγίδατα της Θείας Χάριτος. Διαναεύρωνε εδώ την ασφάλεια. Εδώ είναι η μάνδρα του Χριστού. Εδώ είναι ο βοσκός, ο ποιμήν ο καλός. Εδώ είναι η φλογιάρα, η πνευματική. Εδώ είναι οι ποιμένες. Εδώ είναι άλλα μανδροί, χωρίς σκυλιά δεν υπάρχει. Κάθε μανδρή έχει σκυλιά και τα σκυλιά πρέπει να αγαβγίζουν και πρέπει ακόμα να γαγγάνουν τους λίγους. Μαντρή χωρίς σκυλί δεν αξίζει τίποτα. Και εκκλησία χωρίς σκυλιά που να γαβγίζουν και να δαγκάνουν και να ορμάνουν και να χυμούν στους λύκους δεν αξίζει. Σκυλιά που γαβγίζουν πρέπει να γαβγίζουν. Σκυλιά που πρέπει να δαγκάνουν. Αγρίως να δαγκάνουν. Σκυλιά που να πέφτουν. Και ή να νικούν τους λύκους ή να νικούνται. Τέτοια τσοπανόσκυλα, γερά τσοπανόσκυλα πρέπει να είναι οι ερωτήρικες του Χριστού.

Ω χριστιανοί, ό,τι βλέπετε μέσα εις την Εκκλησία μας, ό,τι γίνεται μέσα εις την Εκκλησία μας, είναι μία ιερά διακονία. Η Πρεσία είναι ο Εσπερινός, η Πρεσία ο Όφρος, η Πρεσία η Θεολειτουργία, η Πρεσία το Βάπτισμα, η Πρεσία ο Γάμος, η Πρεσία η Κύρη.

η Περισσία τα Μνημόσυνα, η Περισσία ο Γειασμός, η Περισσία όλα που τηλούν οι Άγιοι Ιερείς. Αλλά από όλας τας διακονίας είναι βαρυτέρα, από όλας τας διακονίας, ο Λόγος του Θεού.

Δύσκολος σε κάθε εποχή, όπως λέγαμε, πολύ δυσκολότερο στη σημερινή μας εποχή. Επίπονος και επικίνδυνος. Γιατί, αδελφοί μου; Διότι παρόλη την αμαρτωλότητά μας, παρόλη την αμαρτωλότητά μας,

Αμαρτωλότητα μας που πρέπει να μας αρπάξει χέρι να μας ρίψει μέσα στις πηλιές του Αγίου Όρους Πρώτη αμαρτωλότητα μας αυτή τη στιγμή στεκόμαθα στη θέση του Νάθαν και πρέπει να ανεβούμε και να πούμε Ήμαρτον, το Ήμαρτον στον κάθε ένα Πρώτη αμαρτωλότητά μας στεκόμαθα στη θέση του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου που πρέπει να ανεβεί στα ανάκτωρα και να πει ούτε εξαισθήσει έχει γυναίκα το δελπούς Πρώτα να αμαρτωλωτάμε, στεκόμαστε στη θέση του Αγίου Ιωάννου του Χριστού.

Ιωάννη του Χρυσοστόμου. Και πρέπει και εμείς να κηρύξουμε εις τον κόσμο, έστω εάν το τέλος της ζωής μας είναι μια φυλακή, έστω εάν το τέλος της ζωής μας είναι μια εξορία, έστω εάν το τέλος της ζωής μας είναι ένα μαρτύριο. Δεν είναι το κήρυγμα, αγαπητοί μου, κομφετί, δεν είναι το κήρυγμα διανομή ευχαρίστων λέξεων και φράσεων, δεν είναι το κήρυγμα σήμερα στον 20ό αιώνα, το κήρυγμα είναι κίνδυνος θάνατος για εκείνον που έχει κάποια συνείδηση της Ιεράς Αποστολής. Παρακαλέστε τον Θεό στην γενεά που ζούμε να ανατείλει νέους ιεροκήρυκας, εμάς να μας αποστρατεύσει ο Θεός, να μας στείλει μέσα εις τα σπήλαια και να έχουμε πάλι Βασιλείους και Χρυσοστόμους που με βροντήν του πνεύματος να αγωνιστούν με γενναιότητα και παρρησία μέσα εις τον κόσμο.

Σήμερα, προπαντός, έχει ο κόσμος ανάγκη από κήρυγμα, όχι απλώς να ερμηνεύει την περικοπή του Αποστόλου και του Ευαγγελίου, διότι αυτά τα βρίσκει ο καθένας μέσα στα βιβλία, αλλά κήρυγμα το οποίο αποκαλύπτει τα αμαρτήματα του λαού μας, μικρών και μεγάλων.

Σήμερα στην εποχή αυτή που ο διάβολος, για να μιλήσω απλούστερα, ο διάβολος έκανε επιστράτευση, δεν το καταλάβαμε. Έκανε γενική επιστράτευση όλων των ηλικιών. Όλα τα τάγματα, όλες οι ταξιαρχίες, όλες οι στρατιές του σατανά έχουν βγει απάνω στην επιφάνεια της γης.

Και ισχυρά από αντίχριστου πλανάται επάνω στα μισθέρια του κόσμου Σήμερο, μια γλώσσα του Αρείου ήτανε, μυριάδες γλώσσες Αρείου σήμερα βάλλουν καταιγιστικώς εναντίον της πίστεως, εναντίον των δογμάτων, εναντίον των εικόνων, εναντίον των θεσμών, εναντίον παντός του θρησκευτικού συναισθήματος.

Σήμερα το άνοιξε ο σατανάς το στόμα αυτού και το στόμα του διαβόλου με τα τεχνικά μέσα που έχει αμέσως αυτή τη στιγμή ακούεται εις όλα τα πλάτη και τα μήκη του πλανήτου μας. Στόμα του διαβόλου, μεγάλο, μεγάλο στόμα του διαβόλου είναι ο τύπος, ο διεφθαρμένος και ο μισθωτός τύπος, ο πληρωμένος τύπος που ποτέ δεν λέγει την αλήθεια.

Στόμα του διαβόλου είναι σήμερα ο μιλών κινηματογράφος, ο ανήθικος και ο φαύλος, του πονηρού το κατασκεύασμα, του σατανά η ενέργεια. Στόμα του διαβόλου είναι σήμερα, είναι σήμερα προπαντός το ραδιόφωνο, το οποίο από το άκρον εις άκρον μεταδίδει ό,τι αισχρόν και ανήθικον.

Και ο αισχρότερος ραδιοφωνικός σταθμός του κόσμου είναι ο ελληνικός ραδιοφωνικός σταθμός της Ελλάδος. Θεός. Στόμα διαβόλου, ανοίξαν τα στόματα του Άδου. Σ' αυτή την εποχή ποιος θα μπορέσει, αδερφοί μου, να νικήσει τις γλώσσες του Αρείου; Ποιος θα μπορέσει να κλείσει τα στόματα του Άδου; Το κήρυγμα του άμβωνος. Όχι μόνο των μικρών ιεροκηρύκων αλλά των μεγάλων Τιτάνων του άμβωνος. Μακάρι να δώσει ο Θεός μέσα από εδώ που βλέπω, από τους νέους αυτούς, ευχηθείτε στο Θεό να βγουν νέοι Χρυσόστομοι και νέοι Βασίλειοι οι οποίοι να κηρύξουν και να δείξουν την αλήθεια μέσα εις τον λαόν μας.

Ο άνθρωπος έπεσε, έχει ανάγκη υψώσεως, κολλημένος είναι, απάνω στη γη, τα πόδια του είναι κολλημένα μες στη λάσπη. Όπως ακριβώς κάποιος που περπατάει σε λασπώδη μέρη της Μακεδονίας και πέφτουν τα πόδια του βαθιά και κινδυνεύει, έτσι ακριβώς ο κόσμος εκόλλησε μέσα στα λασπώδη εδάφη της αμαρτίας.

Αυτός ο κόσμος χρειάζεται μια δύναμη, μια δύναμη να τον σηκώσει, μια δύναμη να τον εξυψώσει, μια δύναμη να τον φτάσει πάνω ψηλά από τις μικρότητες και αθλιότητες του κόσμου. Τέτοια δύναμη δεν λέει ούτε η λογοτεχνία, ούτε η μουσική, ούτε το θέατρο, τέτοια δύναμη που με φτερά πανύψηλα παίρνει τον άνθρωπο και τον υψώνει πάνω από τη σφαίρα, πέρα από τους αστέρες, τον κάνει, τον κάνει πνευματικόν πύραυλον, τον κάνει δορυφόρον, πνευματικόν δορυφόρον. Δεν είναι τίποτα οι δορυφόροι.

Άμα θες, ο πτωχότερος άνθρωπος, μόνο τα πλούσια κράτη κάνουν δορυφόρους υλικούς. Αλλά ο πτωχότερος, ποιος είναι ο πτωχότερος εδώ μέσα; Δείξατέ μου τον πτωχότερον, τον ρακένδυτον, τον επαίτη. Δείξατέ μου αυτόν, αυτός ο φτωχότερος δύναται απόψε, απόψε τη νύχτα ή ανά πάσα στιγμή να γίνει δορυφόρος πνευματικός, να περιστρέφεται αενάως γύρω από το κέντρο της ζωής, από εκείνον ο οποίος είναι το Α και το Ω, από τον Κύριον ημών Ιησούν Χριστόν. Δεν είναι μύθος αυτός, διαβάστε βιβλία της Εκκλησίας που λέγει ότι δορυφορείται Χριστέ ως δορυφορούμενος, δορυφορείται από Αγίους Αγγέλους και Αγγέλους, από μας εξαρτάται να γίνουμε πνευματικοί δορυφόροι

που να περιστρεφόμεθα γύρω από τον Ιησού Χριστόν, τον Ήλιον του παντός. Ω αδελφοί μου, ας είναι απόψε το πενιχρό μου κήρυγμα, η μικρά μου ομιλία, η σύντομος ομιλία, ας είναι απόψε όχημα ήλιου να μας πάρει όλους και εμένα πρώτον επάνω στο όχημα και να μας υψώσει μακριά από τας μικρότητας, μακριά από κάθε άλλο και να μας υψώσει εκεί όπου είναι το πνεύμα, εκεί όπου είναι η Τριάς, εκεί που βασιλεύει το άπειρον, το απόλυτο.

Μετά ταύτα δώσαμε κάποια υπόσχεση στο προηγούμενο κήρυγμα και αυτή την υπόσχεση ερχόμαστε να εκπληρώσουμε ενώπιον της αγάπης σας. Ποια υπόσχεση; Ότι θα στήσουμε ζυγαριά και πάνω στη ζυγαριά, στην πλάστιγγα θα ζυγίσουμε όλους.

Ότι θα κάνουμε έρευνα. Θα μπούμε στο σπίτι, θα βγούμε από το σπίτι, θα πάμε στην πλατεία, στο δρόμο, θα μπούμε στα σχολεία, θα βγούμε από τα σχολεία, θα πάμε στα δικαστήρια, θα βγούμε από τα δικαστήρια, θα πάμε στους στρατώνες, θα προχωρήσουμε στις αυλάς, θα μπούμε στην εκκλησία, θα πάμε παντού, θα πάμε προς τα πάνω, προς τα πάνω, προς τα ύψη, παντού, παντού.

Και οι πάντες θα μπουν επάνω στην πλάστιγγα του Χριστού μας. Επάνω στη ζυγαριά. Και η ζυγαριά αυτή είναι ζυγαριά ακριβείας. Το τελευταίο γραμμάριο το σημειώνει. Δεν υπάρχει. Είναι όπως ακριβώς λένε ότι στην Αγγλία, την πατρίδα της φιλαργυρίας και τη μεγάλη πόρνη των θαλασσών, όπως λέει η Αποκάλυψη.

Όπου εκεί έχει μαζευτεί όλο το χρυσίο, λέει ότι υπάρχει κάποιο μηχάνημα, μια ζυγαριά που ζυγίζει, που είναι ειδική για τα χρυσά νομίσματα, για τις λίρες. Ρίπτουν σε αυτό το μηχάνημα, σε αυτή τη ζυγαριά όλες τις λίρες.

Εάν κάποια λίρα έχει χάσει κάτι το ελάχιστο, εάν κάποιος με κάποια λίμα ελιμάρισε κατά το ελάχιστο το χρυσό νόμισμα, αμέσως το μηχάνημα αυτό, η ζυγαριά αυτή πετάει έξω τη σκάρτη λίρα. Όπως λοιπόν υπάρχει μηχάνημα που ζυγίζει τα χρυσά νομίσματα και μας λέει ακριβώς πόσων καρατίων και πόσον βάρος έχει κάθε μία και κρατάει τα αληθινά, τις άλλες πετάει, κατά παρόμοιον τρόπον υπάρχει ζυγαριά να ζυγίσουμε τον ηθικόν και θρησκευτικόν βίον ενός εκάστου χριστιανού.

Και η ζυγαριά αυτή δεν υπάρχει άλλη. Προσπάθησε ο διάολος να τη σπάσει τη ζυγαριά αυτή, δεν τη σπάει. Ο ουρανός και η γη παρελεύσονται, οι δε λόγοι μου ου μη παρέλθωσιν. Η ζυγαριά αυτή είναι το Ιερόν και Άγιον Ευαγγέλιο, είναι η Αγία Γραφή.

Ω αδελφοί μου, τι ζυγαριά είναι αυτή, τι ζυγαριά απροσωπόληπτος, ζυγίζει τον πτωχό, ζυγίζει τον πλούσιο, ζυγίζει τον στρατιώτη, ζυγίζει τον στρατηγό, ζυγίζει τον καλόγερο, ζυγίζει τον πατριάρχη, ζυγίζει τους πάντας, με όλη την ακρίβεια, δεν λαμβάνει υπόψη έναν άνθρωπο, δεν χάνει τίποτα.

Δεν γνωρίζω, δεν ξέρω, δεν αποφαίνομαι. Άλλοι με ευκολία, άλλοι ομιλούν. Εγώ δεν ομιλώ. Δεν είναι θέμα... Υπάρχει ένα μεγάλο ερώτημα. Υπάρχουν στους άλλους πλανήτες, υπάρχουν άνθρωποι; Εγώ δεν είναι απόψε να απαντήσω τη γνώμη μου ως θεολόγος ή ως κληρικός.

Εγώ αυτό το θέμα το αφήνω ανοιχτόν. Δεν ασχολούμαι με αυτό το θέμα, αλλά κάνω μια υπόθεση. Υποθέσατε ότι κατοικούν και άλλα έμψυχα όντα επάνω στους πλανήτες. Υποθέσατε ότι και άλλοι άνθρωποι έχουν λογικό και αίσθημα και καρδία και υψηλά φρονήματα.

Υποθέσατε λοιπόν ότι κατορθώνει ο άνθρωπος και φτιάνει διαστημόπλοιον και κάνει το διαπλανητικό ταξίδιον και φτάνει σε έναν άλλο πλανήτη, τον Άρη, και εκεί κατάπληκτος βλέπει ότι υπάρχουν άνθρωποι. Η πρώτη επαφή των ανθρώπων της γης με τον άνθρωπο του Άρη.

Τι άραγε, σας ρωτώ, τι άραγε; Η γη, κι όπως ένας που για πρώτη φορά επισκέπτεται ένα ξένο σπίτι, του πάει κάποιο δώρο, ένα άνθρωπο, κάτι εκλεκτό, σας ρωτώ, η γη αυτή, με τα πανύψηλα εργοστάσιά της,

Με τους καπνοδόχους της, με τα φωνηκτά της, με την απειρία των μέσων τα οποία έχει, με τον πλούτον αυτών, αυτή η γη ποιο δώρον εκλεκτόν δύναται να προσφέρει στον Άρη; Ποιο δώρον; Κανένα άλλο δώρον. Αν υπάρχει ένα δώρον που είναι υπεράνω όλων των δώρων, που αξίζει να κατοικούμε πάνω εδώ στη γη, αυτή την αμαρτωλή γη, το δώρον αυτό το πολύτιμον είναι η Αγία Γραφή. Δεν υπάρχει, δεν είχαμε τίποτα άλλο να δώσουμε στους αδελφούς Αρειανούς επάνω στον Άρη. Εάν υποθέσουμε ότι κατοικείται ο Άρης από ανθρώπους, πρέπει να τους ρίψουμε απάνω αυτό το βιβλίο.

Υπόθεσε τώρα ότι οι Άριοι κρατούν στα χέρια των Ευλίων αυτό. Το ανήκουν. Υποθέσατε ότι βρίσκεται ένας άγγελος, ένας μεταφραστής, ο οποίος γνωρίζει τη γλώσσα των Αρίων, τη γλώσσα των ανθρώπων της Γης και μεταφράζει αυτό στη γλώσσα τη δική του.

Όταν το ανοίξουν και το διαβάσουν, θα πουν, θα πουν, θα θαυμάσουν, θα πουν ότι ο δημιουργός του σύμπαντος από όλα τα αστέρια του κόσμου εδιάλεξε τη γη να κατεβεί κάτω στη γη, να σταυρωθεί και να χύσει το αίμα του.

Τόση στοργή, τόση αγάπη στον κόσμο αυτών της γης. Και όταν δουν μέσα τη διδασκαλία αυτήν την υπέροχο, την ασύγκριτον αυτήν διδασκαλία που καμία άλλη διδασκαλία δεν μπορεί να την υπερβεί, όταν διαβάσουν αυτά τα χρυσά λόγια του Χριστού μας και των Αποστόλων, θα πούνε: «Ω, τι ευτυχής κόσμος κατοικεί κάτω στη γη, τι παράδεισος είναι κάτω στη γη, τι ιδεώδης πολιτεία υπάρχει κάτω στη γη! Ας τους επισκεφθούμε λοιπόν».

Και ιδού λοιπόν το πρώτο, η πρώτη πάθηση του πλανήτου: έρχονται εδώ κάτω στη γη να δουν αυτούς τους χριστιανούς.

Αδερφοί μου, πρέπει να σταματήσω εδώ, να κατεβώ και να μην στέξω τον Κύριο. Κατεβαίνουν λοιπόν με τα σκάφη τους, κατεβαίνουν εδώ κάτω στην Αττική και έρχονται. Πού θέλετε να πάμε; Ας έρθουν στην αρχαιότερη πόλη του κόσμου, την Αθήνα.

Κατεβαίνουν, κατεβαίνουν να γνωρίσουν τους χριστιανούς, τους ανθρώπους που έχουν τραφεί με το αίμα του Χριστού μας, τους ανθρώπους που έχουν αναπνεύσει το Ιερό Ευαγγέλιο, τους ανθρώπους που πρέπει να ζουν με το Άγιο Ευαγγέλιο.

Κατεβαίνουν κάτω, με το μυαλό τους, με τη φαντασία τους, εζωγράφησαν μια ιδεώδη πολιτεία, ανώτερα από την πολιτεία του Πλάτωνα. Κατεβαίνουν κάτω, ένα μήνα να μείνουν, ένα μήνα να μείνουν μόνο, μόνο ένα μήνα επισκέπτονται και να αρχίσουν από τα ανάκτορα, να κατεβούν παρακάτω, να προχωρήσουν σε όλα εν γένει τα μέρη της Ελλάδας, που παντού να προχωρήσουν, παντού να ανιχνεύσουν, παντού να εξετάσουν, να τείνουν το αυτί τους και να κρατούν το χέρι στα Ευαγγέλια.

Μετά ένα μήνα θα ζητήσουν να φύγουν, να φύγουν, να φύγουν, να φύγουν με το ταχύδρο αμέσως, να επιστρέψουν στον πλανήτη και να πούνε: «Κατεβήκαμε κάποιοι. Μόνο στα χαρτιά είναι γραμμένα τα λόγια του Χριστού μας.

Πού οι χριστιανοί; Εδώ κάτω στη γη οι χριστιανοί βαπτισμένοι κάνουν τα αντίθετα, τα αντίθετα από εκείνα τα οποία δίδαξε ο Θεάνθρωπος». «Ω, υπερβολικός είσαι, καλά σε λένε ότι είσαι υπερβολικός, καλά σε λένε, ώστε κάτω εδώ στη γη και μέσα εδώ στην πατρίδα μας δεν υπάρχουν χριστιανοί;» Θα απαντήσω αμέσως, αμέσως θα απαντήσω.

Δεν μου λες, από τι, σε ρωτώ, από τι θα διακρίνουμε τους χριστιανούς, από τι; Μήπως τους χριστιανούς θα τους διακρίνουμε από τις εκκλησίες, τις δέκα χιλιάδες εκκλησίες που έχουμε κτίσει στην Ελλάδα; Αν νομίζεις ότι από τα κτίρια και τις εκκλησίες θα διακρίνουν τους χριστιανούς, εγώ διαφωνώ.

Ή αν νομίζεις, που θα νομίζουμε, θα διακρίνουμε τους χριστιανούς από τα μαύρα ράσα των δέκα χιλιάδων κληρικών που έχει η πατρίδα μας, θα διακρίνουμε τους χριστιανούς, τον χριστιανισμό, από τα πολυτελέστατα άμφια των ιερέων μας, των πρεσβυτέρων μας, των αρχιμανδητών μας;

των αρχιερέων μας με την όλη τους εξωτερική αυτή λαμπρότητα και εμφάνιση επιβλητική. Από τι θα διακρίνουν τους χριστιανούς; Από το πλήθος των ψαλτών μας που ψάλλουν τα ωραιότερα αυτά τροπάρια; Από τι θα διακρίνουν τους χριστιανούς; Θα διακρίνουν τους χριστιανούς από τις κονκάρδες, από τα σήματα που έχουν τα παιδιά μας στα κατηχητικά σχολεία; Από τι θα διακρίνουν τους χριστιανούς; Από τις φυλλάδες και τα βιβλία και τα περιοδικά, τα θρησκευτικά; Α, από τι θα διακρίνουν τους χριστιανούς; Πού, από τι; Μήπως θα διακρίνουν τους χριστιανούς;

Από τι θα διακρίνουν τους χριστιανούς; Από τις καμπάνες που χτυπούνε τις μεγάλες γιορτές; Από τι θα διακρίνουν τους χριστιανούς; Μήπως από τις ταυτότητες όλων μας που κουραστήκανε στο τμήμα, το αστυνομικό τμήμα, να γράφει, να γράφουν στα αστυνομικά τμήματα «Ορθόδοξος Χριστιανός»; Από τις ταυτότητες θα διακρίνουν τους χριστιανούς; Από τι; Όχι, αδερφοί μου.

Ο Ιησού Χριστέ, λάβεις ονειμήν, υπέρυθι μας, ποιο είναι το γνώρισμα των χριστιανών; Και ο Χριστός μας λέγει, ποιος, Χριστέ μου, ποιος είναι δικός σου, ποιος σε αγαπάει, ποιος είναι δικός σου άνθρωπος; Και λέγει: ο αγαπών με, αυτός ο οποίος αγαπών με, είναι ο φυλάσσων τας εντολάς μου. Αυτός που φυλάσσει τας εντολάς μου, αυτός εσύ τον αγαπώ. Και λέει παρακάτω: εν τούτω γνώσονται πάντες ότι εμοί μαθηταί εστε, εάν αγάπην έχετε προς αλλήλους.

Ώστε λοιπόν από την αγάπη που θα έχουμε εις τον Θεό, από την αγάπη που θα έχουμε προς τον πλησίον, από την εφαρμογή των εντολών του Κυρίου, αυτό θα είναι το γνώρισμα, αυτό θα είναι η λυδία λίθος, αυτή θα είναι η πλάστιγγα, αυτή θα είναι η ζυγαριά επάνω στην οποία θα κρίνουμε τους πάντες και τα πάντα εκ χριστιανικής απόψεως.

Και να αφήσουμε τα αόριστα και να μπούμε στην πραγματικότητα. Είσαι Χριστιανός, είμαστε Χριστιανοί, πολύ καλά, υποκλίνομαι, προ του ονόματος τούτου υποκλίνομαι, ανώτερον παντός τίτλου. Μη μου κουβεντιάζεις ούτε για μεγαλειότητες, ούτε για υψηλότητες, ούτε για άλλους αυτούς τους τίτλους τους ματαίους. Ένας είναι ο τίτλος: Χριστιανός, Χριστιανός.

Χριστιανός, Χριστιανός, πολύ καλά.

Εάν είσαι Χριστιανός, εάν είμαστε Χριστιανοί, πρέπει να εκτελούμε μέχρι του ιώτα τας εντολάς του Κυρίου, τα μικρά και τα μεγάλα. Να μην κάνεις καμιά διάκριση, διότι όλες οι εντολές του Κυρίου, μικρές και μεγάλες, αποτελούν μια χρυσόπλοκο, όπως λέει ο Γρηγόριος ο Παλαμάς, που εορτάσαμε σήμερα, ότι όλες οι εντολές του Κυρίου είναι χρυσόπλοκος αλυσίδα.

Δηλαδή απλούστερα. Βλέπετε αυτόν τον πολυέλαιο, τον βλέπετε, τον πολυέλαιο; Αυτός ο πολυέλαιος έχει φώτα πολλά. Τι σημαίνουν τα φώτα; Ότι πρέπει μέσα στο σκοτάδι της γης έχουν όλα σημασία. Γιατί έχουν τον πολυέλαιο. Όπως ο πολυέλαιος φωτίζει τη νύχτα, έτσι μέσα στο σκοτάδι της ζωής ο κάθε ένας Χριστιανός πρέπει να είναι φως. Φως πνευματικόν. Φως που να φωτίσει.

Θα φωτίσει όλοι εν το λέει το Κύριο Νεφός, όπως λέγει ο Ισαΐας ο προφήτης: «Εκ νυχτός ορθρίζει το πνεύμα προς σε, ο Θεός, ότι φως τα προστάγματά σου επί της γης».

Βλέπετε τον πολυέλαιο, κρεμάται από μια αλυσίδα. Η αλυσίδα αυτή κρεμιέται από πάνω από τη στέγη. Η αλυσίδα αυτή δεν είναι μονοκόμματη, η αλυσίδα αυτή αποτελείται από διαφόρους, από πολλούς κρίκους, ενωμένους.

Αν σπάσεις έναν κρίκο, έναν κρίκο να σπάσεις, όχι πολλούς, έναν κρίκο να σπάσεις, έπεσε ολόκληρος ο πολυέλαιος. Μια εντολή να παραβείς και όλες τις άλλες εντολάς να τηρήσεις, έπεσες κάπου, δεν μπορεί να σταθείς Χριστιανός.

Το λέει καθαρά το Ευαγγέλιο, ότι όποιος πταίσει σε μια εντολή είναι σαν να έπταισε εις όλας τας εντολάς. Και ας αρχίσουμε λοιπόν από τις μικρότερες εντολές. Ποιες είναι οι μικρότερες εντολές; Ας αρχίσουμε από την εντολή εκείνη που μας υποχρεώνει ο Κύριός μας, τι να προσέχουμε; Να προσέχουμε τη γλώσσα μας, να προσέχουμε τα λόγια μας, ώστε από τα λόγια μας να κριθούμε.

Ο Θεός, ο Θεός, εάν πρόκειται να μας κρίνει από τη γλώσσα μας, όλοι είμαστε κολασμένοι, όλοι είμαστε κολασμένοι, όλοι είμαστε κολασμένοι. Απαρχίζω από εκεί, ανεβαίνω στον άμβωνα, καταλήγω παντού και λέω όλοι είμαστε κολασμένοι. Θα μας κρίνει από τη γλώσσα. Διά παν λόγον αργόν, ον λαλήσουσιν άνθρωποι, δώσουσι λόγον εν ημέρα κρίσεως. Από τη γλώσσα, όπως ο γιατρός από τη γλώσσα καταλαβαίνει αν είσαι υγιής, έτσι και ο Χριστός από τη γλώσσα μας θα καταλάβει αν είμαστε Χριστιανοί.

Ο Χριστός, από τη γλώσσα μας, θα καταλάβει αν είμαστε Χριστιανοί, από τη γλώσσα μας, μάλιστα από τη γλώσσα μας.

Τι ποτάμι! Ήτανε κάποτε στόματα χρυσόστομα, ήτανε κάποτε στόματα που βγάλανε μυρωδιά, ήτανε κάποτε στόματα που βγάλανε λιβάνια, ήτανε κάποτε στόματα άγια. Τώρα, τότε, τι ποτάμι της κολάσεως, μου λένε για ποτάμια της κολάσεως.

Κάθε στόμα τώρα, άντρα, γυναίκα, μικρού, μεγάλου και μορφωμένου, είναι σαν να ανοίγει, προτιμότερο να ανοίξει ένα ποτάμι της κολάσεως που τρέχει το ποτάμι αυτό και διαχέεται παντού. Ποιο πρώτο και ποιο δεύτερο από τα αμαρτήματα τα οποία διαπράττει αυτή η γλώσσα να αναφέρω απόψε;

Λίγα, τέσσερα λίγα λεπτά, ολίγα και τελειώνουμε το κήρυγμα. Αναφέρω τροχάδην τα αμαρτήματα της γλώσσης.

Είναι ποιό είναι. Ίσως μη διάσουν τώρα. Έχουμε τόση μικρά ανάπτυξη της αμαρτίας, ώστε δεν κάνουμε καμιά εντύπωση. Ή αν παρουσιαστεί κάποιο σπυράκι στο σώμα μας, τρέμουμε, πάμε αμέσως στο αντικαρκινικό, μήπως είναι καρκίνος.

Δεν έχει σημασία εάν παρουσιαστούν τα μικρά συμπτώματα, τίποτε απολύτως. Λοιπόν, το πρώτο αμάρτημα από τη γλώσσα μας ποιο είναι; Είναι το ψέμα. Ψέμα, ψέμα, ψέμα στο σπίτι μέσα. Ψέμα, εκείνοι οι μικροί, τα μικρά παιδιά που τα ακούν οι γονείς των να λένε ψέματα και τα καμαρώνουν και τα θαυμάζουν για τη μεγάλη τους ευφυΐα.

Ψέματα. Θυμούμαι μια φορά, ως ιεροκήρυξ περιοδεύων, έφτασα σε ένα χωριό. Με παίρνει ο δάσκαλος, με πάει στο σχολείο. Ήτανε καμιά εκατοστή παιδιά. Κρατούσα στα χέρια μια ωραία εικόνα που κρατούσα μαζί μου.

Λέω, παιδιά, μπράβο, είστε Ελληνόπουλα, σας καμαρώνω εδώ στα άκρα των συνόρων. Πολύ καλά, παιδιά. Καθίστε κάτω. Είστε καλά παιδιά όλοι; Ποιο το καλύτερο; Όλοι. Καλά, για να δούμε, να σας μετρήσω να δω, είστε καλά παιδιά;

Ποιο από εσάς, ποιο από εσάς δεν είπε ποτέ ψέματα; Να βγει έξω.

Να βγει έξω. Όλα τα παιδιά που έλεγαν «καλός, καλός, καλός, καλός» και ζητούσαν να πάρουν την εικόνα από τα χέρια μου και είχαν να αρπάξουν, αυτά σηκώθηκαν από τα θρανία μόνα τους. Είπα: «Ποιος από εσάς δεν είπε ποτέ ψέμα στον πατέρα, στη μάνα, στη γειτονιά, στη γιαγιά, δεξιά και αριστερά; Προσέξτε καλά, γιατί όποιος βγει έξω και έχει πει ψέματα, θα του κόψει το κεφάλι ο Αρχάγγελος». Όλα τα παιδάκια που ήταν έτοιμα να αρπάξουν την εικόνα χαμηλώσαν τα κεφάλια τους και δεν βγήκε ούτε ένα, ούτε ένα. Και ρωτώ ένα ερώτημα: «Μπορείτε να μου πείτε, παιδιά, εάν ποτέ πάνω»

Ποτέ επάνω στη γη αυτή ευρέθηκε παιδάκι που δεν είπε ποτέ ψέμα; Κι όλα τα παιδιά στον δεύτερο, ο Χριστός. Έχουμε σκιά στιγμής με τον Χριστό που δεν ευρέθη δόλος εν τω στόματι αυτού.

Ψέμα μέσα στο σπίτι, ψέματα μικρά, ψέμα η γυναίκα στον άντρα, ψέμα ο άντρας στη γυναίκα, ψέμα έξω από το σπίτι, ψέμα στο εμπόριο. Και όποιος έμπορος κατορθώνει να λέει τα περισσότερα ψέματα και επιπλέει μέσα στο άτιμο εμπόριο, το κερδοσκοπικό εμπόριο, αυτός θεωρείται ο έξυπνος, ο ικανός, ο καπάτσος, ο ικανός.

Φωτικής, Ευαγγελισμός, Ευαγγελισ Βασίλειας της, που αν πάει στο δικαστήριο βασιλιάς θα σηκωθεί όρθιος, πλαδίνο. Αλλά την ώρα που ορκίζει κόμπεται. Καμιά σημασία. Οι παλιοί δικαστές όταν ορκίζανε σηκωθήκαν όρθιοι. Κάνουν το σημείο του Σταυρού και δημιουργούσαν τώρα ο ανακριτής μπορεί να καπνίζει το τσιγαράκι του και λοιπά. Τόσο πιστεύεις στο Ευαγγέλιο. Τόσο πιστεύεις στο Ευαγγέλιο. Θεοπαίχτες γεννήκαμε στη γενεά μας.

Ορκίζεται και ξαπλώνει, παλαμίζει το Ευαγγέλιο. Τι φωτιά, τι συμφορά, τι κεραυνός! Δεν μου λέτε, μου λέει κάποιος εισαγγελεύς που υπηρέτησε πολλά χρόνια. Συντάξει, φρικτό λέει. Από τις 100 καταθέσεις ζήτημα αν δυο είναι αληθινές.

Μα από τη Άφη Συντήχας προτιμότερο κατάργησης που τα απογράβει τώρα ο Ευαγγέλιο. Μη όμως σε όλους. Ψέμαστε. Φεύγουμε από το δικαστήριο. Πού πάμε;

Απίστευε, απίστευε. Είναι ζήτημα πολιτικό. Δεν θέλω να το συγχωρώ. Εκεί πια είναι. Να πάμε σε αυτόν τον ΟΗΕ, ο ΣΥΝΕΕΣ, εκεί πλέον είναι το ψεύδος στην ημέρα μας, στην εποχή μας, στις ημέρες μας το ψέμα, τι έγινε; Έγινε επιστήμη, επιστήμη, διότι άλλο είναι διπλωματία παρά ψεύδος. Όποιος πει τα ωραιότερα ψεύδη, καλοτορνευμένα ψεύδη, αυτός θεωρείται ότι έφτασε στην ψηλή καριέρα της διπλωματίας.

Αν το θεωρείς μικρό αμάρτημα το ψεύδος, ελάτε αδέρφια μου να το ζυγίσω. Δεν σας το λέω εγώ απόψε. Ξεφυλλίστε το Άγιο Ευαγγέλιο και θα δείτε τι λέει. Ο Σολωμών, ο Δαβίδ λέει, εξολοθρέψη, εξολοθρέψη Κύριος, τα ψευδιχείλη, τα δόλια εκεί Ο δε Σολομών λέει, δεν υπάρχει το Θεό αυτός που λέει ψέματα.

Ο δε μέσα τι λέει; Μέσα δε διαβάζεται την Αποκάλυψη;

Λες το ψέμα; Για πήγαινε στην Αποκάλυψη. Πω, είδα εκεί μια θάλασσα, θάλασσα να παφλάζει από φωτιά, να καίγονται. Που είδε ο Δάντης, που περιέγραψε ο Δάντης με την φαντασία του. Και μέσα εκεί είδε να κολυμπούν όλοι οι κολασμένοι.

Μέσα εις την λίμνη και γιομάει. Είδε, ποιος είδε; Μεταξύ των άλλων είδε και τους ψεύτες. Το σκεφτήκατε, το σκεφτήκατε;

Χριστιανοί, χριστιανές, τη γλώσσα συγκρίνω. Μα είναι μόνο το ψέμα που βγαίνει από το στόμα; Α, βγαίνει κάτι άλλο από το στόμα. Βγαίνει, κύριο πολύ, πολύ άχη Για φανταστείτε μια μηχανή να βγάλει όλο άχυρο και διαμάντι να μην βγάλει, να μην βγάλει σιτάρι. Ποιο είναι το άχυρο το πολύ που βγάζει το μηχάνημα; Παλιά τα χρόνια άντεκα στη Σπάρτη, άντεκα στη Σπάρτη. Θα σηκωθούν από τους τάφους οι ειδωλολάτρες να μας δικάσουν.

Προ πεντακόσια χρόνια, εξακόσια χρόνια, να πήγαινε στη Σπάρτη, τα λόγια τους ήταν ζυγισμένα, λίγα λόγια. Τώρα κονίζει είναι στη φιλοσοφία. Τώρα η γλώσσα του ανθρώπου έχει ένα μεγάλο αμάρτημα, τη φλυαρία.

Βλέπεις νοικοκυρές γυναίκες στο σπίτι, από το ελάττωμα αυτό της φλυαρίας και πολυλογίας, να αφήνουν τον οικοκυριό τους, να κάνουν επισκέψεις και επισκέψεις. Από σπίτι σε σπίτι και να βάλεις το αυτί σου να ακούσεις.

Μα μόνο οι γυναίκες; Δεν είναι μόνο οι γυναίκες, αλλά είναι και οι άντρες. Περιόδευα τον Βάλτο, την επαρχία, την ορεινή επαρχία του Βάλτου, που κατοικούν άγιες ψυχές με πολλά προτερήματα, λέει, και ελαττώματα.

Έφτασα ένα απόγευμα σε ένα χωριό, βλέπω όλο το χωριό ήταν κάτω από ένα πλατάνι, δηλαδή, όλοι ήταν από κάτω. Λέω, σήμερα καθημερινή, καθημερινή. Άλλοι είχαν αρχίσει αίματα, ότι είχαν αρχίσει από τις 8 η ώρα, πέρασαν οι 12, δεν πήγαν να φάνε και κρατούσανε μέχρι το πρωί να συζητούν.

Να συζητούν τα πολιτικά θέματα, όλοι τυχερά. Το σπίτι, τα βροματά τους, τα γύδια, τα πάντα, τίποτα εγκατελειμμένα Φλυαρία από πρωί μέχρι τώρα. Στο ήλιο της φλυαρίας, πρέπει να ομολογήσουμε, πρωτεύουν οι γυναίκες στον γυναικείο κόσμο.

Γι' αυτό λέγει κάποια σοφή παροιμία του λαού: από το σπίτι τον άντρα δυο πράγματα θα τον διώξουν, δύο πράγματα θα διώξουν τον άνθρωπο από το σπίτι. Ο καπνός, άμα γυμνείς στο σπίτι από καπνό μπορεί να μην είσαι, δεν μπορεί να βγεις, θα βγεις έξω.

Ο καπνός και η γλωσσού γυναίκα, η γλώσσα της γυναίκας. Προτιμότερο, λέγει, και αυτό είναι σύμφωνο με αυτό. Αυτό με αυτό το οποίο, όσο ωραία είναι η γυναίκα όταν είναι σιωπηλή, ο στολισμός της γυναικός είναι η σιωπή.

Η σιωπή, μεγάλος στολισμός της γυναικός, ανεκτίμητος ο στολισμός. Άμα δεις τη γυναίκα να μην έχει αυτόν τον στολισμό, αλλά να καυχάται και να λέγει συνεχώς και κατά πάσα και να καγχάζει, δεν έχει καμία αξία αυτή η γυναίκα.

Όσο λοιπόν ωραία είναι μπροστά στα μάτια των αγγέλων και ανθρώπων η γυναίκα η σεμνή, η γυναίκα η σιωπώσα, η γυναίκα η οποία μετρά τους λόγους της, η γυναίκα η οποία έχει κοντρόλ στο στόμα της, τόσο αντιθέτως είναι σπίτι χωρίς παράθυρα αυτή.

Λοιπόν δύο πράγματα τον διώχνουνε ο καπνός και οι γλωσσόδοι και λέει ο Σολωμών προτιμότερο να ζήσεις με τα θηριά στην άρημο παρά με τα γυναικώς γλωσσόδους και επεινομά. Μα είναι τίποτα η πολυλογία; Άνοιξε λοιπόν, πάρε το ζύγι. Τι λέγει; Εν πολυλογίᾳ οὐκ ἐκφεύξῃ ἁμαρτία. Πάει, προχωρούμε. Έχει της γλώσσας τα κρινόμενα, άλλη αμαρτία που γίνεται για τις γλώσσες ποια είναι; Λέει ο Γρηγόριος ο Παλαμάς, υπάρχουν λέει, ακούνε σήμερα, ακούνε οι χριστιανοί, ακούνε, ακούνε, εσείς ακούτε, αλλά δεν υπακούετε.

Ακούετε, αλλά δεν υπακούετε. Λοιπόν, για να δούμε, θα υπακούσουμε. Ας τα πω.

Είναι άλλο αμάρτημα. Αυτός πια βγαίνει από το στόμα, βόρβορος.

Προτιμότερο να πάρει τα στόμια, για φανταστείτε, να πάει κανείς να ανοίξει τα στόμια. Μια νύχτα, ένας τρελός, να πάει να σηκώσει τα στόμια των υπονόμων. Είναι 200 to 300 στόμια εδώ στην Αθήνα. Να πάει ένας τρελός να πάρει με τα χέρια του να τραβήξει τα στόμια των υπονόμων.

Ποιος θα μπορείς να κατοικείς, ποιος μπορείς, δεν θα μπορέσεις, ασφυξία τα πάρα, ευπροτιμότερο να ανοίξουν τα στόμια των υπονόμων, πρέπει να ανοίξει το στόμα του εσχλού ανθρώπου, ανοίγει τα εισκράτεια

Σας ρωτώ, αδελφοί μου, ποιος από εσάς βάζει τη γλώσσα του σε ακάθαρτο νερό, σε μια ακαθαρσία; Βάζει κανείς τη γλώσσα του; Δεν αγγίζει τη γλώσσα του. Αλλά πώς βάζεις τη γλώσσα σου μέσα στη λάσπη και να λερώνεις την κοινωνία ολόκληρη.

Να ακούμε κάτι άλλο. Ποιο θέατρο μαζεύει τους περισσότερους μέσα θεατάς και πληρώνουν, πληρώνουν;

Και όταν πεθαίνουν χιλιάδες άνθρωποι, τους συνοδεύουν στον τάφο. Πέθανε ένας ήρως, ένας ήρως του αλβανικού μετώπου, πλήρως πανένδοξος, που ετρομοκράτησε μια ιταλική αυτοκρατορία. Πέθανε ο Ιατρίδης ο πλήρφος, ο θρύλος της Ελλάδος, και ούτε καν άνθρωπο είδε στην κηδεία του. Μετά είναι ο στρασφός θεατρίνος, 50 χιλιάδες. Τόσο αγαπώ την κοινωνία. Για τα άλλα, για να έχετε καλαμπούρια, τέσσερα καλαμπούρια. Είναι κοινωνία αυτή η οποία συνοδεύει αυτόν τον θεατρίνο με τέσσερα 50 χιλιάδες και να έδωξε ο Ιατρίδης, τον θρύλο της Ελλάδος. Δεν το συναντάμε. Ω αδελφοί μου, δεν θέλω να συνεχίσω το κήρυγμά μου. Με λένε θυμώ, δεν μπορώ. Αγαπώ την πατρίδα μου όπως την αγαπάτε και εσείς. Εκοπιάσαμε για την πατρίδα αυτή. Αλλά όταν βλέπεις μια κοινωνία με υπουργούς, με πρωθυπουργούς, με νομάρχες, να στρέφουν στον τάφο έναν θεατρίνο που έλεγε τρες φότρα καλαμπούρια, και όταν έναν ένδοξο Ιατρίδη τον κοιτάζει με 100 άνδρες, δεν υπάρχει πλέον κράτος, δεν υπάρχει πλέον κοινωνία, δεν υπάρχει πλέον τίποτε. Άντε, αδελφοί μου, από τη γλώσσα του ανθρώπου, το ένα ποτάμι το πύρινο.

Το πύρινο, το ψέμα, το άλλο ποτάμι το πύρινο, πώς το είπαμε, πώς το είπαμε, πώς το είπαμε; Φλυαρία. Το τρίτο ποτάμι, η αισχρολογία. Το τέταρτο ποτάμι, άσ' το να το συζητήσουμε άλλοτε, χρειάζεται, κύριοί μου, ολόκληρο, χρειάζεται, κύριοί μου, ολόκληρο. Η κατάκριση, άσ' το να το συζητήσουμε άλλοτε, είναι πολύ μεγάλο το θέμα. Ας αφήσουμε το ποτάμι αυτό το πύρινο που καίγει σπίτια ολόκληρα και ας σταθούμε σε ένα άλλο ποτάμι.

Κολακεία. Οι άνθρωποι, έχεις παραδάκι, έχεις αξίωμα, έχεις το εδώ στον κόλπο εγκόλπιο, είσαι νομάρχης, υπουργός, πρωθυπουργός, ας μην αξίζει μία δραχμή. Τα όρνια δεν τρέχουν στο πτώμα όπως τρέχουν οι κόλακες επάνω στις εξουσίες.

Ο τίμιος Έλλην δεν μπορεί να πλησιάσει αυτούς που έχουν αξιώματα, ο άτιμος ο κόλαξ είναι μέσα. και το μουλέπεις και κολακέφει. Τι ωραία γυναίκα έχεις, τι ωραία κόρη έχεις, Τι ωραία έπιπλα έχεις, τι ωραία το ένα, τι ωραία το άλλο.

Μέχρι τα κατοικίδια ζώα, τα πάντα θα επαινέσει ο κόλακας. Ποιος είναι ο σκοπός του; Ο σκοπός του δεν είναι άλλος, παρά είναι ένας σκοπός όμοιος με τον σκοπό που είχε η αλώπηξ του Αισώπειου μύθου, που κάποτε είδε απάνω σε ένα κλαρί έναν κόρακα και κρατούσε στο ράμφος του ένα τεμάχιον κρέατος, κρέατος, και όταν είδε το κρέας εκείνο άρχισε να τον επαινεί.

Τέτοιο πουλί, του λέει, τέτοιο πουλί, ωραιότατο πουλί δεν είναι στον κόσμο, τέτοιο πουλί δεν έχει το δάσος. σύστημα ο ωραιότερος πουλί, πονηρά αλεκού, λέει αν άκουγε τη φωνή σου, θα στραγγίσει βασιλιά των πουλιών.

Λοιπόν, ένα κρα ακούστηκε και κάτω έπεσε το τεμάχιον του κρέατος, το οποίον περιήρπαξε η αλώπηξ και έφυγε μέσα στο δάσος. Τι ούτε είναι οι κόλακες, προτιμότερο να πέσει σε κόρακας, σε σκρόπ, πριν να πέσει μέσα η σκολακία και λοιπά.

Άλλο, αδελφοί μου, σπεύδω να τελειώσω, εκ της βλάσης θα κριθώ. Το άλλο ποιο είναι; Το άλλο είναι ποτάμι πύρινο. Θα έπρεπε να σ' Ισαΐας και Ραιμίας να το καυτηριάσει αυτό. Είναι η Ισυκοφαντία, ο Ισυκοφαντίας. Πόσα δάχρυες κόλπιζε στον κόσμο, πόσες καρδιάς έκαψε, πόσους τάφους σύνοξε, ο Ισυκοφαντίας υπέβλη τον κακούργημά σου.

Δυο αδέρφια, 30 χρόνια μονιασμένα, ξαφνικά στα μαχαίρια. Ο συκοφάντης τα διαίρεσε τα αδέρφια. Βλέπει μια κόρη και ετοιμάζεται την άλλη Κυριακή, ετοιμάζεται το Πάσχα, τη Λαμπρή.

Ευλογημένη, εργάτρια, τίμια, ειλικρινής, με όλο το άνθος της αγνότητος, ετοιμάζει τα προικιά της να κάνει το Πάσχα το γάμο της. Δεν τον κάνει το γάμο της! Καταραμένο χέρι με επιστολή, πάλι! Είναι φόνος! Είναι φόνος χειρότερος από τον φόνο!

Προτιμότερο να πάρεις μαχαίρι να σκοτώσεις, παρά να φονεύσεις τον άλλον. Πάει ο γαμπρός, έφυγε ο γαμπρός από μια ανώνυμη επιστολή.

Λύτρωσαί με, Κύριε, ἀπὸ συκοφαντίας ἀνθρώπων καὶ φυλάξω τὰς ἐντολάς σου. Και τέλος, αδελφοί μου, πλέον, εδώ πλέον, εγώ τουλάχιστον δεν έχω καρδιά να συνεχίσω. Είναι πια το φοβερότερο από τη γλώσσα πια, τη γλώσσα.

Δεν βγαίνει πια φλυαρία, δεν βγαίνει πια κατάκριση, δεν βγαίνει πια κολακεία. Δεν βγαίνει πλέον κάτι φοβερό, κάτι απίστευτο, κάτι απίστευτο. Εγώ κλαίω, εγώ πενθώ, εγώ ζητώ έρημο, εγώ ζητώ πλανήτη, εγώ ζητώ σπηλιά, εσείς δεν αισθάνεστε, κάποιοι θα τις βρώσουν.

Γάνει από το στόμα και κακολογάει, ποια κακολογάει, τη βασίνισα, τον βασιλεία, δεν τραμβιδινόση, ούτε μια ύβρη, εναντίον των αρχώντων του κόσμου τούτου Βγαίνει από το στόμα και βρίζει ποιον; Τον Χριστόν, τον Χριστόν. Ποιος, ποιος; Ο Τούρκος, ο Μωαμεθανός, ο Εβραίος; Ποιος; Ο Χριστιανός. Ποιος Χριστιανός; Ο Έλληνας, ο Έλληνας.

Λένε, λένε, λένε να κάνουν ιεραποστολή, να πάμε εμείς κάτω στην Ουγκάντα να τους κάνουμε Χριστιανούς. Μα γεννηθήκαμε εμείς Χριστιανοί; Αλίμονό μας, πρέπει να μας απολυμάνουν προηγουμένως και να μας πάνε κάτω στην Ουγκάντα, γιατί αν πάμε όπως είμαστε θα μεταδώσουμε τα μικρόβια της αμαρτίας και της κακοήθειας και της διαφθοράς στους αγνούς αυτούς τους κατοίκους της Αφρικανικής Ερήμου.

Είχα συναντήσει δύο Αιθίοπας, ευλογημένα παιδιά, αραπάκια, μαύρα απ' έξω αλλά άσπρα στην ψυχή. Καθίσαμε σε κάποιο μέρος της Πεντέλης. Ελάτε να μου πείτε, ξέραν τα ελληνικά, τα μάθανε. Αραπάκια, ευλογημένα, με χρυσή καρδιά, με αγάπη.

Μου λέγανε, τρία ήρθανε, τρία αραπάκια ήρθανε από την Αβυσσινία. Λέει, ακούγαμε κάτω στην Ελλάδα ότι εκεί υπάρχουν θεολόγοι, υπάρχουν ιεροκήρυκες, υπάρχουν δεσποτάδες, υπάρχουν το ένα. Και μέσα στο μυαλό μας λέγαμε, πω τι βασίλειο ένδοξο είναι αυτό!

Ας πάμε λοιπόν να το δούμε το βασίλειο. Και μόλις πλησιάσανε, με το βαπόρι ήρθαν από την Αλεξάνδρεια, μόλις έριξε την άγκυρα κάτω εδώ στον Πειραιά και βγήκανε και βγάλαν τις αποσκευές των, βιαστήκανε οι αχθοφόροι του Πειραιώς και άκουσαν βλαστήμια που δεν ακούγονται στην Αβυσσινία, βλαστήμια.

Όλη την Αβυσσινία να περάσεις, βλαστήμια δεν ακούγονται. Και όταν ακούσαν βλαστήμια είπανε, μα εδώ είναι το έθνος των Χριστιανών; Φεύγουμε. Ο ένας από τους τρεις έφυγε, έφυγε, δεν μπορούσε να σταθεί. Δεν κάθομαι με τα θηρία, φεύγω, φεύγω, φεύγω, μακριά, μακριά, καίει.

Αν υπάρχει εδώ... εσείς, χαίρω που βλέπω άσπρα, βλέπω μέσα τη νεότητα, χαίρω και αγάλλομαι. Υπάρχουν όμως και μερικοί με τα άσπρα μαλλιά, με τα άσπρα μαλλιά. Βλέπετε αυτούς με τα άσπρα μαλλιά; Παιδιά μου, γονατίστε μπροστά τους, έχουν μια ιστορία.

Αυτοί οι γεροντάκοι που τους περιφρονάτε, κάποια ιστορία έχουν μέσα τους. Αυτοί ήτανε αυτοί οι αετοί του 12, οι αετοί του 20 που φτάσανε μέχρι την Άγκυρα και μέχρι αυτούς τους γέρους που τους βλέπετε, παιδιά μου, να τους σέβεστε.

Σαράντα χρόνια περάσανε τέτοιες μέρες, τέτοιες μέρες, ύστερα από δύο-τρεις, σαράντα χρόνια περάσανε που βγήκανε στην αλησμόνητο Μικρά Ασία τα πρώτα ευζωνικά συντάγματα. Τι χαρά, τι αγαλλίαση! Μικρό παιδί ήμουνα που στο μικρό μου χωριό άκουσα καμπάνες να χτυπάνε. Πάμε στη Μικρά Ασία, βγαίνουν τα ευζωνάκια στη Σμύρνη, προχωρούν μπροστά-μπροστά. Τι μεγαλείο, τι μεγαλείο!

Και να μας έρχονται τώρα να μας λένε χαιρετισμούς από τη φίλη Τουρκία.

Δακρύζω, δακρύζω. Άσε, άσε, είναι άλλο θέμα, θα το ελέγξω κατάλληλο τρόπο, δεν τον έχουμε από εδώ, θα το ελέγξω δια της πίθας. Δεν υποφέρω, γιατί αν εγώ πληροφορούμαι ότι τι ούτε άλλη λέξη θα λέει το μέσα στο Μητροπολιτικό Ναό, θα μάζευα 500 νέους και θα έλεγα: εδώ είναι Ελλάδα.

Σας δεχόμεθα ως εκπροσώπους του Πατριαρχείου μάλιστα, ως εκπροσώπους του χρόνου μάλιστα, χαιρετισμούς από Μεντερές και από έθνη τα οποία κατάσφαξαν ολόκληρο πληθυσμό, είμεθα ειρηνικοί, θέλουμε την ειρήνη, τελευταία φορές, αλλά σεβασμό και αξιοπρέπεια, εις μνήμην όλων εκείνων που τα κόκκαλά τους τα κάνανε οι Γάλλοι κουμπιά, κουμπιά τα κάνανε.

Να μην ξεχνάμε τη γενιά μας, τα ιδανικά μας, τη φυλή μας, την πίστη μας, τις παραδόσεις μας.

Πού πήγα, πού πήγε ο λόγος μου; Όχι, δεν έφυγα, προχωρούσα. Ύστερα από πολλά χρόνια, μεγάλος πια εγώ, περιόδευα πάνω στη Φλώρινα.

Θυμάστε τι σας έλεγα την άλλη Κυριακή για κάποιο Γαρέφι; Δεν ξέρετε πόσο συγκινήθηκα όταν κατέβηκα κάτω, θυμήθηκα το Γαρέφι. Έτσι μου πέρασε, κατεβαίνω κάτω, μπαίνω μέσα στο αερό. Λοιπόν, βλέπω έναν παπά μου λέει από το χαρέφυλλο, ο Χριστιανέμου του λέω, τι χαρά μου προψένησες, από το χαρέφυλλο είσαι, μπορείς να το ξέρεις.

Λοιπόν, εκεί στα χωριά, βλέπω έναν Πόντιο και μου λέει: «Γέρον, ήμουν στο Οδύθιο, κάτω στην Εκρασία. Έρχονταν τα πρώτα ευζωνικά συντάγματα, βγήκαμε να τους υποδεχθούμε. Χαρά μας, ύστερα από 500 χρόνια δουλεία».

Α, η πρώτη κουβέντα που ακούσαμε από το στόμα των στρατιωτών ήταν βλασφημία. Όλοι είπαμε: «Χαθήκαμε, αυτοί οι στρατιώτες θα μας καταστρέψουν».

Κατέσταξε το έκπληξης στην πλευρία. Αδελφοί μου, τελείωσε. Δύο λεπτά και σας απολύουν οι ρήματα.

Αδελφοί μου, στα παλιά τα χρόνια, τα ευλογημένα χρόνια, οι χριστιανοί διεκρίνοντο για την ευπρέπειαν της γλώσσης τους. Στα παλιά τα χρόνια, τα ευλογημένα χρόνια, υπήρξε αγωγή γλώσσης στα πτωχόσπιτα και στις καλύβες. Αχ, μανάδες, αχ, γιαγιάδες που φτιάξατε μια πατρίδα αιώνια, αναστείλετε μπροστά σας. Όσο αξίζει μια γιαγιά αγράμματη, δεν αξίζουν 100 γυναίκες με τα πιάνα και με τα κλειδοκύμβαλα και με την γλώσσα και με τις γραφές. Γιαγιάδες άγιες που είστε!

Όταν το παιδάκι έλεγε κακό λόγο, πιπέρι στο στόμα. Έλεγε βλασφημία, φόβο, με κάρβουνο αναμμένο του έτσι έγανε το άκρο της γλώσσας. Υπάρχουν ακόμα στην Ελλάδα μικρά παιδιά, μεγάλοι πλέον γέροντες, που η γιαγιά τους με το κάρβουνο μπροστά στην γλώσσα τους καμάθησε οι ευλογημένοι για να μην καταρώνται ποτέ τον Θεό.

Στα παλιά τα χρόνια, τα ευλογημένα χρόνια, πήγαιναν στο σχολειό τα παιδιά και στους τοίχους εκεί κάποιος δάσκαλος που δεν πέρασε Ακαδημία και Πανεπιστήμια, αλλά είχε μια φλόγα στην καρδιά, σε μια ταμπέλα έγραφε.

Τι έγραφε σε μια ταμπέλα; Ότι η γλώσσα, υπάρχουν τέτοιες ταμπέλες, στα παλιά σχολεία στην Τουρκιά, κάτω στη Μικρά Ασία, παντού, η γλώσσα, παιδιά, έγραφε, η γλώσσα είναι κοπτερό, δίκοπο και κοπτερό μαχαίρι και αν δεν το προσέξουμε, πολλές πληγές θα μας δώσει.

Το διάβαζε ο δάσκαλος στα παιδιά και σε μια άλλη ταμπέλα τι έλεγε; Άλλη ταμπέλα πιο εκφραστική, στα παλιά τους σχολειά που δεν είχαν ακαδημίες και σχέδια και Μοντεσσόρι και όλη η ανοησία και η βλακεία των παιδαγωγών του Ευαναστολού.

Στα παλιά τα χρόνια που ένας δάσκαλος κρατούσε το Οκτωήχι και το Ευαγγέλιο, έγραφε πάνω σε ταμπέλες: Γλώσσα που πας, γλώσσα που πας, είσαι ευλογημένη γλώσσα ή κατηραμένη, γλώσσα που πας Και η γλώσσα απαντά, πάω να καταστρέψω μια πόλη, γλώσσα που πας, πάω να σώσω μια πόλη Μια γλώσσα σώζει μια πόλη, μια γλώσσα καταστρέφει μια πόλη.

Και κάπου αλλού, μια τρίτη ταμπέλα, υπήρχε κάτι άλλο. Δεν μου λέτε, ξέρετε πού κάθεστε, πού καθίστε, πού πατάτε; Είναι ο μόνος ναός, ξέρετε πού πατάτε; Για σκάψτε λίγο το δάπεδο, σκάψτε λίγο το δάπεδο, έζηνε Πάτρα Νικόλα, σκάψτε λίγο το δάπεδο. Ξέρετε πού πατάτε;

Από κάτω σας χιλιάδες φόρκα να μπορούσαν να ακούσουν, κύριοι, παιδιά, αχ, πέντε λεπτά να έρχονταν στον κόσμο. Να διορθώσουν τα αμαρτήματά τους. Αναστενάζουν κάτω, τους πατάτε εσείς. Κάτω εδώ είναι θαμμένα χιλιάδες κόκκαλα, του νεκροταφείου, του παλιού νεκροταφείου, του δεύτερου νεκροταφείου. Ξέρετε στερεότερα πράγματα. Δεν μου λέτε; Μόλις πεθάνει ο άνθρωπος, δεν τον κρατάνε περισσότερο από 24 ώρες. Μετά αρχίζει η σήψη. Τα σκουλήκια, μυστήριο, τα σκουλήκια τέτοια. Σκωλήκων βρώμα και δυσωδία. Δεν μου λέτε; Το σκου...

Το σκουλήκι αρχίζει να τρώει τον άνθρωπο από τη γλώσσα.

Και υπάρχει παροιμία του λόγου που ήταν γραμμένη στα παλιά σχολεία. Το σκουλήκι αρχίζει, το σκουλήκι, από τη γλώσσα. Σαν να θέλει να εκδικηθεί, να τιμωρήσει. Από όλα τα μέλη, όλα τα μέλη του σώματος αμαρτάνουν.

Και τα χέρια αμαρτάνουν και τα πόδια αμαρτάνουν. Και παν μέλος της σαρκός μας είναι μια ατιμία και ένα βδέλυγμα και μια αμαρτία. Από όλα όμως τα μέρη του ανθρωπίνου σώματος, εκείνο που κάνει την πιο μεγάλη καταστροφή είναι η γλώσσα.

Από εκεί αρχίζει το σκουλήκι σαν να εκδικηθεί.

Αδελφοί μου, αδελφοί μου και πατέρες, έκτις γλώσσης τα ακριβώ.

Τελείωσα, εσφράγισα.

Νηστεύετε, νηστεύετε από κρέας, πολύ καλά. Νηστεύετε από γάλα, πολύ καλά. Νηστεύετε από βούτυρο, πολύ καλά. Νηστεύετε από άλλες τροφές, πολύ καλά. Τίποτα δεν είναι αυτή η νηστεία. Σας βάζω κανόνα, επί του τούτου βήματος σας βάζω κανόνα.

Δευτέρα, Τρίτη, Τετάρτη, Πέμπτη, Παρασκευή, Σάββατο, όλες τις ημέρες της ζωής σας. Νηστέψατε, αδελφοί, Αγία Νηστεία, νηστέψατε από το ψεύδος. Νηστέψατε από την αισχρολογία, νηστέψατε από τη φλυαρία. Νηστέψατε από την κατάκριση, νηστέψατε από την κολακεία.

Νηστέψατε από τη συκοφαντία, νηστέψατε, νηστέψατε. Όλα ο πατρίς μου, ηρώων και ημιθέων, νηστέψε, αχ! Είχα εξουσία. Δεν έχουμε εξουσία. Ράσο έχω. Εξουσία. Αν υπήρχε πραγματική ευσέβεια στον λόγο μας, με ένα διάταγμα υπογεγραμμένο.

Ω Έλληνες, νηστεύσατε μέχρι του Πάσχα τουλάχιστον από τη βλασφημία, από τη βλασφημία. Κι άμα νηστέψατε από τη βλασφημία, ω τότε, ω τότε. Πρώτη φορά θα γιορτάσουμε Πάσχα, θα μπορέσουμε να πούμε και εμείς τη νύχτα της Αναστάσεως: Την Ανάσταση του Χριστέ Σωτήρη, Άγγελοι Μπλούσιν Ουρανής και εμάς τους επηγείς κατά αξίωστον Εκ καθαράς καρδίας σε δοξάζει.