Η μετάνοια και η αγάπη προς τον Εσταυρωμένο

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

My dear Christian brothers and sisters, they say that somewhere here in Greece there was a stable so filthy that it had not been cleaned for thirty years. Cleaning it was no easy task. At last, someone came who did clean it. That man was Heracles. How did he do it?

He diverted the Alpheios River into that filthy stable, and the rushing waters washed it clean. I do not know, my dear Christians, whether such a stable really existed in ancient times.

But I know very well that there is a stable infinitely filthier than the stable of Augeas. What stable has gone uncleaned for years and years, with its filth piled up to heaven? Are there no such stables in our own day?

What stables are these?

The stable of Augeas that I have in mind is not one you must travel miles to find. Look much closer to home. Let none of us take offense: that stable is our heart.

Oh, our heart! There is nothing in the world deeper or darker. The Prophet Isaiah cries out about the unclean heart, a stable of Augeas. And do you not hear David voice the pain of all humanity when he turns to God and says, “Create in me a clean heart, O God”? I ask for neither wealth nor glory nor the wisdom of this world, O Lord.

I ask for a clean heart. Create in me a clean heart. My dear friends, we need cleansing within; we need clean hearts. If we cleanse our hearts, I give you my word that this year you will celebrate Pascha as never before. Just a few minutes before “Christ is risen” is sung, the Church, our loving mother, addresses the whole congregation with these words: “The angels hymn Your Resurrection in heaven, O Christ our Savior. Grant that we on earth may glorify You with pure hearts.”

May all of you gathered in this holy church tonight, listening to these divine words from the humble lips of a priest-monk, clergy and laity alike, have pure hearts. Then the sound of that joyful hymn will ring more clearly within us than any other.

But you will ask me: how are we to gain a clean heart? The stable of Augeas was cleansed by the rushing waters of the Alpheios River. How will our own hearts be cleansed? If we pour into our hearts...

My brothers and sisters, take a piece of chalk and write an equals sign: the Jordan River, whose waters cleanse sinful souls, is a tear of repentance. Such a tear is found neither in me nor, it seems, among clergy or laity. The Jordan River equals a tear from the sinful woman.

A tear from the thief, a tear from someone who repents. Give me one tear of metanoia, of repentance, and that tear becomes the Jordan River. In it our sinful souls are washed clean and shine whiter than snow.

The Veneration of the Cross today calls us, as with the trumpets of the Apocalypse, to the Mystery of Holy Confession. These holy days call us to this most holy Mystery of repentance and confession.

But, my dear brothers and sisters, what has happened to me? I did not come up to the pulpit today to speak about a clean heart, or the Jordan River, whether physical or spiritual, or even the Mystery of Holy Confession.

I came up to the pulpit tonight to stir your interest in something I consider essential. If I could serve as your spiritual father, put on the priestly stole, and hear the confessions of everyone here in the Church, I would use a different method in confession.

It is an old method, but one that has been forgotten. What is it? I believe confession is often handled badly today. It becomes a simple list of questions, while a deeper part of the Mystery is left untouched.

I believe we must strike at the root of the trouble in confession. It does no good to strike a snake on the tail. However often you strike its tail, it will remain alive, even if maimed. You must strike the snake on the head.

Yet in confession we strike the tail and leave the head untouched. And so this great Mystery becomes a mockery before God. How? We mention the small, insignificant sins, but keep silent about the great and serious ones.

A well-known Russian spiritual philosopher, reflecting the spirit of the Gospel, asks a question in one of his books. I put the same question to you. My dear friends, if you came to confession now, I would ask you: tell me, what do you consider the greatest sin of your life?

From the time you first became aware of life until this moment, while God has kept you in this passing world, what is it? Before Jesus of Nazareth, I ask you to tell me your greatest sin. I will give you five minutes.

I will pray while you examine yourselves. I am not asking you to say it here in the church. We wear so many masks before the world that I doubt whether, among the two or three thousand gathered around this church, even one soul would tell of their sins in the presence of angels and people.

I want you to tell it to your spiritual father, or at least admit it to your own conscience. What is your greatest sin? Is it theft, robbery, or the oppression of the poor and the weak?

Is it love of money, vainglory, murder, adultery, sexual immorality, or something else? My God, my God!

Give me the wings of a dove, that I might fly away and find rest in a skete on the Holy Mountain! Must I go on naming the sins of the Lord’s people? Our ears have rung with what we have heard, and I am astonished that there are still Christians in our churches.

Is it one of those dreadful, appalling sins that the blessed Paul describes in his Epistle to the Romans?

I do not know your answer. Which sin would you take a piece of chalk and underline as the most terrible of your life? But I hold in my hands a scale that weighs sins great and small. It is as precise as a pharmacist’s scale, yet it weighs the stars and the heavens.

With this scale of Holy Scripture, I weigh our sins. And tonight I will show you what our greatest sin is.

I see you listening more closely than ever, and these are the attentive listeners a preacher hopes for. Perhaps you can hear me better because I am speaking softly. Can you all hear? Then come farther in, come farther in.

I turn to Holy Scripture to weigh our sins. I open the Old Testament, and from its first page to its last, it seems to me that the heavens flash with lightning and roll with thunder.

Again and again I hear a word that makes me shudder. What does the Old Testament say? What does Mount Sinai say, wrapped in smoke? What do Moses, the prophets, and God’s law say? You hear one word: anathema, anathema, anathema, anathema. You may have heard it used in a time of bitter civil strife.

But there, that anathema expressed the will of God.

Accursed. He is struck from the roll of God’s children, cut off from communion with God. He has been declared accursed. In the Old Testament, no one may even greet him: neither his wife nor his children, nor even the mother who bore him.

Think of ancient Sparta, where Pausanias’s own mother brought a stone to seal the temple in which her traitorous son had taken refuge. She became an example of a high minded mother whose love for her country was greater than her love for her child.

So, too, the Israelites gathered together at the sound of a trumpet to hear the words read aloud.

Anathema upon the sexually immoral, upon adulterers, thieves, and blasphemers. Anathema upon all who exploit the poor and the orphan.

That is what the Holy Spirit says through the pages of the Old Testament.

But now I can breathe, my brothers and sisters. I am a sinner, and I fear that anathema. So I enter the world of the New Testament. From its opening lines to the pages of the Apocalypse, a gentle breeze seems to blow: the breeze of love, the breeze of Golgotha, a breeze that refreshes the human heart. I no longer hear the word anathema. And yet, my brothers and sisters, somewhere I hear it again.

Who says it? The blessed Paul says it. Paul, whose heart was an ocean of love, as wide and high as the Cross. Paul, who sang the most beautiful hymn to love and spoke these immortal words: “Though I speak with the tongues of men and of angels, but have no love, I have become sounding brass or a clanging cymbal.”

So Paul speaks that word: anathema. But against whom does he speak it? Against the sexually immoral? Against adulterers, the proud, or blasphemers? Where does Paul pronounce anathema? Blessed Paul, tell us.

Listen: upon whose heads does he hurl that anathema? In the very epistle where he sings his hymn to love, as he closes the letter, he writes: “If anyone does not love the Lord Jesus Christ, let him be anathema.” If anyone does not love Jesus Christ, the Crucified One, let him be anathema.

So what is our greatest sin? It is that we do not love Jesus Christ, the Crucified One. This is the sin of our age, and it is the sin of us all. Amid countless embraces of material things and countless earthly loves, the divine love that stirs the human soul has faded: love for Jesus Christ, the Crucified One.

Our Creator, the One who made us, stands before us.

My dear friends, look at the world around you. Winter is passing, and the queen of the seasons is coming. Spring is here; you can smell it in the air.

Look at the humble blade of grass.

All winter, a hidden loom has been working deep within the earth. With its bright flowers, this loom of God has woven carpets fit for a palace. Now, at Pascha, it spreads a vast carpet of many-colored flowers across the whole of nature, so that the King of Glory may pass over it.

The grass beneath our feet is not ours; it belongs to Jesus Christ. The trees, whose branches bend under the weight of their fruit, are not ours; they belong to our Christ. He is the tree of life.

The babbling streams, the rushing rivers, and the great, foaming sea are not ours. If the sea could speak, it would say, 'I belong to our Christ. I am his work.' The animals that serve us are not ours; they belong to Jesus Christ. And think of the birds: the skylark rises into the summer sky, circling and singing early in the morning, before the chanter has sung a note.

The skylark sings its morning hymn in the heavens. In the thick forests, the nightingales sing music finer than Beethoven's.

The skylarks, the nightingales, all of them belong to our Christ.

And I have told you nothing yet. Wait until night falls. Climb to the top of Lycabettus or Mount Parnitha and look up at the greatest spectacle in the world. Look at the sky. You will see countless stars above you, lamps set high in the heavens, praising the Lord day and night.

They are not ours; they belong to our Christ. Yet I have told you nothing. There is something greater than the flowers, the trees, the rivers and seas, even the stars. Come, let me take you somewhere you can marvel at God.

There, even an unbeliever comes to believe. Where shall I take you? Into a family's home. Come close to the child's cradle. A child's cry, a child's smile: these are more wonderful than all the stars and flowers in the world.

Mothers, you hold these little flowers in your arms, these stars of heaven, these angels on earth. Have you considered that they are not yours? They belong to our Christ. My dear Christians, this is not an idea of my own.

It is the teaching of the Holy Gospel, the teaching of the Evangelist. Listen closely this year to the Gospel read on the night of the Lord's Resurrection. It says, 'In the beginning was the Word (Logos).' And a little later: 'All things were made through him.' Everything in the natural world was made through Jesus Christ. Without him, it says, nothing that was made came into being. Nothing in the natural world came into being without his will and his power.

For all these things, we should love the Lord. But the blessings I have described are blessings of the material world. Beyond them, there are spiritual blessings. Because we are bound to the earth and have bodily needs, we readily recognize the blessings of the material world.

Very few, though, recognize spiritual blessings. What spiritual blessing did Jesus Christ give the world? The Lord's greatest gift, the highest gift, the fullest expression of the Nazarene's love for the world, is the gift today's feast calls to mind.

It is the precious wood of the Cross, the thrice-blessed wood on which Christ was stretched out.

My dear friends, even if everything else in the world were gone and only the Cross remained, that Cross alone would be enough to bear witness to the length and breadth and height of God's love. 'For God so loved the world that he gave his only-begotten Son, that whoever believes in him should not perish but have eternal life.'

How, my dear friends, how can I express Christ's love for us? What words, what images, what examples can I find?

I will give you two or three examples to make clear what I mean: spiritual blessings are greater than the blessings of the material world.

There is a bird called the pelican.

The snake manages to slither up into the pelican’s nest and poison its young. The pelican returns and sees the snake slipping away, while its chicks writhe in the nest.

The pelican is no doctor or pharmacist. Yet love and instinct can make even a bird act like both. Science discovered blood transfusion after so many centuries; the pelican, the story says, discovered it long before.

As soon as it sees its young in danger, tradition says, the pelican tears open its breast with its beak, near its heart. It draws its own life-giving blood from its veins and feeds each chick in turn. At once, the chicks, almost dead, come back to life through the pelican’s blood.

This is an image. Who are the chicks? All of us. Who is the snake? Satan, the ancient serpent who deceives the whole world. And what is the poison, that sweet poison, sadly as sweet as syrup? It is sin.

Who is the pelican? There is one: our Lord Jesus Christ. He opened His heart and poured His life-giving blood into the veins of our sick souls. This is not an idea of my own. I am not indulging in fantasy or making things up.

On the night of Great Friday, when you come here to the Church for the Lamentations at the Epitaphios, that most sweet hymn, you will hear these words among its beautiful troparia. Listen to what the chanter sings.

“Like a pelican, O Word, You wounded Your side and gave life to Your dead children by pouring out life-giving streams upon them.” Christ became like that pelican. He opened His side and poured out His precious, life-giving blood for us.

Paul says that we were dead because of our sins, and You gave us life through Your precious blood.

Sadly, few people in this world appreciate the gift the Lord offers through His blood. This fact alone should keep us continually grateful: Jesus Christ offered Himself as a ransom, a sacrifice unlike any other, on Golgotha for the sins of us all. Yet we do not love Jesus Christ. He has no need of our love. And if we do not love Him, others will.

If the Greeks do not love Him, others will. If the people of the Balkans do not love Him...

When the missionary comes to tell such a person that Christ was crucified, he sees the listener’s eyes fill with tears. Tears fall, and love for Christ rises from the depths of that person’s heart.

A visitor met a man on one of the ocean islands who had been baptized as a Christian. He noticed that whenever the man spoke the name of Christ, he wept.

The visitor was a European who had seen how cold many Christians in Europe were toward Christ. Seeing this man’s tenderness and ardent love, he asked, “Why do you weep whenever you hear the name of Christ?” The man could hardly put it into words. Ah, language, how rich you are when praising shameful desires, and how poor when praising divine love for Jesus Christ! His vocabulary was small. His heart overflowed with love for Christ, but words failed him. Then he thought of a way to answer. “Let me show you what Christ did for me.” With his finger, he drew a circle in the sand. He took dry grass, straw, and laid it all around, covering the circle’s entire circumference. Then he took a worm and placed it exactly in the center. Next he took a match and set fire to the circle on every side. The flames formed a ring of fire. The circle burned all around. The little worm, driven by the instinct of self-preservation found throughout the animal kingdom, sensed the fire and realized it would burn. Desperately, it tried to escape the fiery ring.

It tried to get out of that ring of fire. It went right, then left, then in every direction, but everywhere it met flames. At last, despairing, it curled up and waited to die.

At that moment, the man picked it up with his finger and placed it in his palm.

“Now do you understand?” he said. “I was that worm. The ring of fire is the sin of the world. Wherever I went, whichever way I turned, sin stood before me. But Christ came, lifted me, a worm, with His bloodied fingers, and brought me into the light.”

Do you see how deeply this man feels Christ’s love? We are worms, whatever rank or honors we may have. Yet the great Creator of the world comes down for such a worm.

My dear people, how easily you could crush a worm or an ant beneath your foot. Just as easily, if the Lord wished it, the Crucified One could move a finger and bring the world to an end. Yet He comes to us, wretched worms wallowing in the filth of sin.

In the first centuries there lived a fervent Saint, Saint Ignatius the God-Bearer. He loved Christ. He would say, “If you opened my heart, you would find no worldly love burning there.”

There is only one love in his heart: love for Christ. He truly meant it. They seized him, took him away in chains, and threw him into the amphitheater in Rome. Roaring lions sprang upon Ignatius the God-Bearer as he prayed, so caught up in prayer that he seemed no longer to touch the ground.

The lions tore the body of Saint Ignatius to pieces. Tradition says there was one part of his body they did not eat. They spared his heart.

For if you had opened his heart, you would have seen these words written there in letters of gold: “Jesus Christ, the beloved of my soul.”

Picture a carriage full of people: young women, ladies smoking, everyone seated. An elderly man gets on, and no one offers him a place. Then the conductor calls out, “A seat for the disabled man! A seat for the elderly man!” That is how it is today. Every place in our hearts is taken up by worldly things. Make one place for Jesus.

If we had love for Christ, we would look for every chance to meet Him. And where can we meet Him? We meet Christ when we pray.

There is no more beautiful moment than when a person speaks with his Creator, with the Lord. Where else do we meet Christ? In Holy Scripture. When you open Holy Scripture and read it, you feel a sweetness, as though a fragrance were filling your soul.

Where do we meet Christ? We meet Him here in the Church. “How lovely are Your dwelling places, O Lord of hosts! My soul longs and yearns for the courts of the Lord.” Where do we meet Christ?

If we loved Christ, nothing could separate us from Him. The Song of Songs speaks of this love. Corrupt people read the Song of Songs, that most poetic book of the Old Testament, and think it is about earthly love. No, no, no.

The Song of Songs speaks of the soul’s love for Jesus Christ of Nazareth, her Bridegroom. There it says that love is strong. Love crosses rivers and mountains.

Love reaches even down to Hades. Love holds fast through everything; love is as strong as death. Rivers can never quench love. And no power in all the world, neither demons nor human beings, neither anything in heaven nor anything on earth, can separate us from the love of our Christ.

“Who shall separate me from the love of Christ?” asks the Apostle Paul. Let me add one more thing. If we loved Christ, we would never blaspheme His holy name ourselves, and we would not stand by while anyone else blasphemed Him.

My brothers and sisters, at this point I want to step down from the pulpit, go to my cell, and weep. If we loved Christ, I say again, we would not blaspheme Him ourselves, and we would not stand by while anyone blasphemed Christ and His holy name.

We would say to anyone who blasphemed, “Wash out your mouth before you speak the names of Christ and the Most Holy Theotokos.”

In Abyssinia, in the heart of Africa, you will not find an Abyssinian who blasphemes the name of Christ. If this were another time, I would speak openly about a shocking incident.

These days the name of Jesus Christ is blasphemed not only in the mountains and valleys, not only in taverns or army barracks, but even in official circles, where those who govern the country should respect His name above all others.

We have no living Church! If we did, the bishop or priest would stand at the church door and say, “George, I cannot let you enter. Even though it is March 25, I cannot let you in. You blaspheme the name of Christ; you have no place in this church.” But why speak of people in high office? Let me come closer to home.

You women who hear your husbands blaspheme the name of Christ and respond with affection: you will be condemned,

because you love your husbands more than you love Christ. And you fathers who hear your children blaspheme Christ and do not correct them: you too will be condemned. And you shepherds who see your flock breaking divine and human laws and do not rebuke them: you too will be condemned.

The Lord said that whoever does not love Him more than his mother, his father, and his children is not worthy to be called His follower. My dear friends, somewhere in Europe there was a painter who eventually repented. Until then, he had painted the most indecent pictures imaginable.

When he repented, he gathered those pictures and burned them. Then he shut himself in his studio and said, “Lord, I painted indecent pictures and led people into sin. From now on, I will paint only You.”

So he took up his brush and began to paint Christ crucified. Every brushstroke brought a tear. Whenever he painted the crown of thorns, His pale face, His parched lips, His body, His most pure hands and His feet, the brush trembled in his hand. Tears ran from his eyes and mingled with the paint.

That, my brothers and sisters, is how the holy icons of Byzantium were painted in former times. Now worldly painters paint our Most Holy Theotokos as they would paint a worldly woman. They paint Christ as they would paint some ordinary gentleman, with a cigarette in their mouths as they work.

No, that is no way to do it. Such icons are not sanctified icons. The sanctified icons are those of Byzantium, painted by humble monks with tears and fasting as they portrayed our Christ.

And the painting was so moving that you could not look at Christ without being touched. But what moved you even more was what the painter had written beneath the image of the Crucified One.

What did he write? Listen: “Christian, how much I suffered for you. What have you done for Me?” Christ puts this sorrowful question to us all today, on this day of the Cross, the Veneration of the Cross, and even more during Holy Week. We hear two such questions from Christ.

The first is addressed to the Greek people, whom the Lord has blessed again and again. If God wills, I will speak of those blessings in another sermon, if we are still alive on this earth. Come, all of you, and gather here. Perhaps it will be the last sermon I give.

I may stop preaching sooner than ever before. I have my reasons. Come and gather here for that last sermon. I will continue this account and show you that, if we are alive on this earth, we do not owe it to our intelligence.

We do not owe it to our wealth or to our courage. We owe it to the love of Christ. If we live here and breathe the air of this Greek land, we owe it to Jesus, the benefactor of our homeland.

So to the Greek people, whom our Christ has blessed again and again, our Lord speaks from the Cross with sorrow. This is the sorrowful question Christ puts to the Greek people.

It is as though we could hear Him, as though He stood before us tonight. Ah, if only I were a painter, I would show you the Crucified One: the crown of thorns, His parched lips, His hands stretched out upon the Cross, His pierced side. I would show Him speaking to every one of us, without exception, and telling us what grieves Him.

“My people, My people, what have I done to you? What have I failed to do for you? And yet, how have you repaid Me? In place of manna, you gave Me gall; in place of water, vinegar. In place of love, you nailed Me to the Cross.” That is Christ’s first sorrowful question. But there is another, addressed to each one of us personally.

What is it? It is the question Christ asked the Apostle Peter when He met him after the Resurrection, following Peter’s denial. I put that same question to all of you tonight, and I hope you will not go to sleep before you answer it. Christ asked Peter three times, “Do you love Me?” “Peter, do you love Me?” He asks each one of us the same thing: “Do you love Me? I know very well that you love many things in this world. You men love your wives…”

“…you women love your husbands, and you mothers love your children. Your hearts yearn for them and ache for them. But woe to us if there is not even a little love in our hearts for the Crucified One. Then our life is in vain. Only a hardened soul cannot love Christ.”

My friends, think about that question. Answer it, and say to the Lord: “Lord, Lord, we have been slow to love You. Ten years have passed, twenty years, thirty years, spent on false loves that filled us with bitterness and sorrow. Lord, we have been slow to love You. Grant us, from this day forward, to love You: to love You as the martyrs did, as the sinful woman did, as the thief did.” And may God count us worthy, when Great Friday comes, to be together in church and give the Lord our answer: “Lord, we love You. Lord, we worship You. Lord, You are our God. Lord, remember us when You come in Your…”

“…Kingdom.”

Αγαπητοί μου χριστιανοί άνδρες και γυναίκες, λένε ότι κάπου εδώ στην Ελλάδα υπήρχε ένας στάβλος που ήταν ακάθαρτος, 30 χρόνια είχε να καθαριστεί. Δεν ήταν εύκολο να τον καθαρίσουν. Επιτέλους, ευρέθη κάποιος που τον εκαθάρισε. Αυτός ήταν ο Ηρακλής. Πώς τον εκαθάρισε;

Άλλαξε την κοίτη του ποταμού Αλφειού, έριξε μέσα εις τον ακάθαρτον στάβλο που είχε τριάντα χρόνια να καθαριστεί και τα ορμητικά ρεύματα του ποταμού εκαθάρισαν τον στάβλο τούτον. Δεν γνωρίζω, αγαπητοί μου χριστιανοί, εάν υπήρχε τέτοιος στάβλος στην αρχαία εποχή.

Γνωρίζω όμως καλώς ότι υπάρχει κάποιος στάβλος απείρως πιο ακάθαρτος από τον στάβλο αυτόν του Αυγεία. Ποιος είναι ο στάβλος αυτός που χρόνια και χρόνια έχει να καθαριστεί και στη βάστη κόπρος μέχρι του ουρανού Δεν υπάρχουν τέτοιοι στάβλοι στη σημερινή μας εποχή;

Ποιοι είναι αυτοί οι στάβλοι;

Λέγουμε λοιπόν ότι ο στάβλος τον οποίον υπενόει, ο στάβλος του Αυγεία, μη τον ζητήσετε εις απόσταση χιλιομέτρων και μιλίων, ζητήσατέ τον πλησιέστερον προς εμάς. Στάβλος, ας μην κακοφανεί εις έκαστον εξ ημών, στάβλος είναι η καρδία μας.

Ω, η καρδία μας! Δεν υπάρχει βαθύτερο και σκοτεινότερο πράγμα εις τον κόσμο από την καρδία μας. Ω, η καρδία μας! Φωνάζει ο Ησαΐας ο Προφήτης: ακάθαρτος καρδία, στάβλος Αυγεία. Δεν ακούετε τον Δαβίδ να εκφράζει τον πόνον συμπάσης της ανθρωπότητος όταν απευθύνεται προς τον Θεό και λέγει: Κύριε καρδίαν καθαράν κτίσον εμεί ο Θεός Δεν ζητώ, Κύριε, ούτε τα πλούτη, ούτε την δόξα, ούτε τη σοφία του κόσμου τούτου.

Ζητώ καρδίαν καθαράν. Κτίσον εν εμοί καρδίαν καθαράν. Αν έχουμε ανάγκη, αγαπητοί, καθαρμού, έχουμε ανάγκη εσωτερικής καθάρσεως, έχουμε ανάγκη καθαρών καρδιών. Εάν καθαρίσουμε τας καρδίας μας, τότε σας δίνω τον λόγο των επισήμων του Αγίου Πνεύματος ότι εφέτος θα ορτάσετε τα ρεώτερα των ρεώτερων Πάσχα Ολίγον τι, ολίγα λεπτά προτού να ψαλεί το «Χριστός Ανέστη», Η Εκκλησία μας, η Μυστοργική Μητέρα, απευθύνεται προς όλον το εκκλησίεσμα και λέγει την Ανάσταση Ιησού Χριστές ότι «Όγγελοι οι μνούσιν εν ουρανής, ειμάς δε τους επηγείς καταξίωσον, εγκαθορά καρδίας εδοξάσει».

Είθε, ως είστε εις τον Ιερόν του το ναόν, απόψε συγκεντρωμένοι, διενακούσετε των θείων λόγων εκ των πενιχρών χιλέων του Ιερομολάχου, είθε κληρικοί και λαϊκοί να έχουμε την καθαράν καρδίαν εις την οποία θα ακουστεί καθαρότερον παντός άλλου ο ήχος της χαρμοσύνου ταύτης ωδής.

Αλλά θα με ρωτήσετε: πώς θα αποκτήσουμε καθαράν καρδίαν; Ο στάβλος του Αυγεία εκαθαρίστη με τα ορμητικά ρεύματα του Αλφειού ποταμού Και η δική μας καρδία θα καθαριστεί πώς; Εάν ρίψουμε στην καρδία μας...

Είναι, αδελφοί μου, ίσον, πάρτε κιμωλία, ο Ιορδάνης ποταμός, ρεύματα που καθαρίζουν ψυχάς αμαρτωλών. Ίσον, ίσον, δεν υπάρχει. Ούτε εις εμέ, ούτε εις τους κληρικούς, ούτε εις τους λαϊκούς. Ο Ιορδάνης ποταμός, ίσον, ένα δάκρυον της αμαρτωλού γυναίκος.

Ένα δάκρυον του ληστού, ένα δάκρυον μετανοούντος. Δώστε μου ένα δάκρυο μετανοίας και το δάκρυο αυτό της μετανοίας είναι Ιορδάνης ποταμός, μέσα εις τον οποίον πλύνονται και καθαρίζονται και αστράφτουν ως χιών υπέρλευκος οι αμαρτωλές ψυχές μας.

Ακριβώς προς το μυστήριο της Ιεράς Εξομολογήσεως μας καλεί με σάλπιγγας αποκαλύψεως η σημερινή ημέρα της Σταυροπροσκυνήσεως. Προς το μυστήριον τούτο, το Αγιότατον της Ιεράς Μετανοίας και Εξομολογήσεως, μας καλούν οι άγιες αυτές οι ημέρες.

Αλλά, αγαπητοί μου αδελφοί, τι έπαθα; Εγώ δεν ανέβηκα σήμερα τον άμβωνα δια να μιλήσω ούτε περί καθαράς καρδίας, ούτε περί Ιορδάνη ποταμού φυσικού και πνευματικού, ούτε περί αυτού του μυστηρίου της Ιεράς Εξομολογήσεως.

Εγώ ανέβηκα απόψε τον άμβωνα δια να σας κεντρίσω την περιέργεια επάνω εις ένα θέμα το οποίο θεωρώ βασικόν. Εάν ημπορούσα να εξασκήσω το έργο του πνευματικού πατρός, εάν μπορούσα να βάλω πετραχήλι και να σας εξομολογήσω όλους όσοι ευρίσκεστε μέχρι εδώ στην Εκκλησία, θα μεταχειριζόμουν εις το μυστήριο της εξομολογήσεως μια νέα μέθοδο.

Παλαιάμενη μέθοδος αλλά λυσμονητής θα είναι μέθοδος Ποια μέθοδο; Πιστεύω ότι σήμερα η εξομολόγηση γίνεται κακώς. Είναι ένα απλούν ερωτηματολόγιο, αλλά πέραν από το ερωτηματολόγιο απλούται μια άλλη χώρα του μυστηρίου.

Πιστεύω ότι το κακό στην εξομολόγηση πρέπει να το χτυπήσουμε κατά κεφαλής. Δεν ωφελεί το φίδι να το χτυπάς στην ουρά. Όσο και αν το χτυπείς στην ουρά, το φίδι θα μείνει ζωντανό, κολοβό. Θα το χτυπήσεις το φίδι στο κεφάλι.

Και στην εξομολόγηση χτυπάμε την ουρά και δεν χτυπάμε το κεφάλι. Και έτσι στην εξομολόγηση το μέγα τούτο των μυστηρίων γίνεται μια θεομπαιξία. Ποια θεομπαιξία; Λέμε τα μικρά, τα ασήμαντα, τα μεγάλα, τα κεφαλαιώδη αμαρτήματα δεν τα λέμε.

Μα και να' ρε το ερώτημα, ποιο είναι σε κάποιο ιβλίο ένας διάσημος Ρώσος μυστικιστής φιλόσοφος ο οποίος απηχεί το πνεύμα του Ευαγγελίου, θέτει ένα ερώτημα και θέτω κι εγώ το ερώτημα. Ποιο; Αγαπητοί μου, εάν ήρθες τώρα στην εξομολόγηση, θα σε ρωτούσα: Πέστε μου, ποιο θεωρείτε ως το μεγαλύτερο αμάρτημα της ζωής σας;

Από τον καιρό που εγνωρίσατε την ζωή μέχρι τώρα που σας άφησε ο Θεός επάνω εις τον μάταιον τούτον κόσμον. Σας παρακαλώ, ενώματι του Ναζρέου να μου είπετε ποιο είναι το μεγαλύτερο αμάρτημά σας. Σας δίνω διορίαν πέντε λεπτών.

Εγώ θα προσεύχομαι, εσείς θα εξετάζετε τον εαυτό σας. Δεν θέλω να το πείτε εδώ μέσα εις τον ναό. Είστε τόσο υποκριτές, φορείτε τόσα προσωπεία εις τον κόσμο, ώστε ζήτημα είναι από τις δύο ή τρεις χιλιάδες που κυκλώνουν τον ναόν τούτον εάν θα βρεθεί μια αγία ψυχή να είπει τα αμαρτήματά της παρουσία Αγγέλων και ανθρώπων.

Θέλω να το είπετε εις τον πνευματικό σας, θέλετε να το είπετε εις τη συνείδησή σας. Ποιο είναι το μεγαλύτερο αμάρτημά σας; Είναι η κλοπή, είναι η αρπαγή, είναι η καταδυνάστευση των πτωχών και αδυνάτων;

Είναι η φιλαργυρία, είναι η κενοδοξία, είναι ο φόνος, είναι η μοιχεία, είναι η πορνεία, είναι ένα... Θεέ μου, Θεέ μου!

Δώσ' μου πτέρυγας περιστεράς και πεταστήσω με και καταπάσσω, είστε σε σχατλάς του Αγίου Όρου, ή να μου λέγω πλέον αμαρτήματα Κύριου και Λεού Διότι τα αυτιά μας βούιξαν ο λεκτικός και απορώ και εξίσταμαι πως υπάρχουν ακόμα χριστιανοί εντός των ιερών.

Είναι ένα από τα αμαρτήματα εκείνα, τα φοβερά, τα απαίσια, τα οποία ζωγραφίζει μέσα στην επιστολή του προς Ρωμαίους ο Μακάριος Παύλος.

Δεν γνωρίζω ποια είναι η απάντησή σας. Ποιο αμάρτημα εσείς παίρνετε την κιμωλία και το υπογραμμίζετε ως το φοβερότερο αμάρτημα της ζωής σας; Εγώ όμως κρατώ εις τα χέρια αυτή τη ζυγαριά που ζυγίζει μικρά και μεγάλα αμαρτήματα, που είναι ζυγαριά φαρμακείου, που ζυγίζει άστρα και ουρανούς.

Και με αυτή τη ζυγαριά της Αγίας Γραφής ζυγίζω τα αμαρτήματα και θα σας αποδείξω απόψε ποιο είναι το μεγαλύτερο αμάρτημά μας.

Σας βλέπω περισσότερο από κάθε άλλη φορά προσεκτικούς, και τοιούτους προσεκτικούς ακροατάς θέλει ο άμβων. Ίσως και το χαμηλό της φωνής ακούετε καλύτερα. Ακούετε όλοι; Λοιπόν, προχωρήστε προς τα μέσα, προχωρήστε προς τα μέσα.

Αγία Γραφή, και ζυγίζω τα αμαρτήματα. Ανοίγω την Παλαιά Διαθήκη. Και μόλις ανοίξω την Παλαιά Διαθήκη, από την πρώτη σελίδα μέχρι το τέλος, μου φαίνεται ότι βλέπω ένα ουρανό να αστράφτει και να βροντά.

Ακούω κατ' επανάληψη μια λέξη που προκαλεί την φρίκη. Τι λέγει μέσα η Παλαιά Διαθήκη; Το όρος Σινά, το καπνίζον, τι λέγει; Τι λέγει ο Μωυσής, τι λέγουν οι προφήτες, τι λέει ο νόμος του Θεού; Ακούτε μια λέξη: ανάθεμα, ανάθεμα, ανάθεμα, ανάθεμα, που εβού είσαι κάποτε σε εποχή αγρίου πολιτικού εμφυλίου σπαραγμού.

Είναι αξανάθεμα, αλλά εκείνο το ανάθεμα ήταν η έκφρασις του θελήματος του Θεού.

Αναθεματισμένος. Τον διαγράφει από το μητρώον των τέκνων του Θεού, τον αποκόπτει από την κοινωνία του Θεού. Αναθεματισμένος, εκηρύχθη αναθεματισμένος. Δεν έχει δικαίωμα στην Παλαιά Διαθήκη, δεν επιτρέπεται κανείς να του πει καλημέρα, ούτε η γυναίκα του, ούτε τα παιδιά του, ούτε αυτή η μάνα που τον εγέννησε.

Αλλά όπως στην παλαιά Σπάρτη η μητέρα του Παυσανίου η ίδια προσεκόμιζε τον λίθον και έφραξε το ναόν στον οποίο κατέφυγε ο προδότης υιός της. Και έδωσε το παράδειγμα μιας υψηλόφρονος μητρός, η οποία περισσότερον από την αγάπη του τέκνου έχει την αγάπη της πατρίδας.

Κατά παρόνιων τρόπων και Ισραηλίτε συνεκεντρώνονται όλοι με μια σάλπινγα αναγινώς και των όμως

Ανάθεμα εις τους πόρνους και εις τας πόρνας, ανάθεμα εις τους μοιχούς, ανάθεμα εις τους κλέφτες, ανάθεμα εις τους βλασφήμους, ανάθεμα εγένετο εις όλους τους τους τρόχοντας, τον Ιγρώτα, των φτωχών και των ορφανών.

Τα αυτά λέγει ο ιερός μοναχός της, αλλά αυτό το πνεύμα το Άγιο δια των σελίδων της Παλαιάς Διαθήκης.

Αλλά αναπνέω, αδελφοί μου. Είμαι αμαρτωλός και φοβούμαι το ανάθεμα και εισέρχομαι τώρα μέσα εις τον κόσμο της Καινής Διαθήκης, όπου από τις πρώτες γραμμές μέχρι και των πρώτων σελίδων της Αποκαλύψεως Πνεύμη αύρι αύρα, πνεύμη αύρα της αγάπης, η αύρα του Γολγοθά, η αύρα η οποία αναψύχει την ανθρωπίνη καρδία, η αύρα των νυχτυλμών του Θεού Δεν ακούω πλέον το ανάθεμα. Κι όμως, αδελφοί μου, κάπου ακούω το ανάθεμα.

Ποιος το λέγει, ποιος το λέγει, πω, το λέγει ο μακάριος Παύλος εν τω ναώ το οποίο κηρύττομαι Ο Παύλος λέει το ανάθεμα. Ο Παύλος, που η καρδιά του ήταν ένας ωκεανός αγάπης, ύψος, εύρος, σταυρού. Ο Παύλος που έψαλε τον ωραιότερο ύμνο της αγάπης, ο Παύλος που είπε εκείνα τα αθάνατα λόγια: Εαν ταις γλωσσαις των ανθρωπων λαλω και των αγγελων, αγαπην δε μη εχω, γεγονα χαλκος ηχων η κυμβαλον αλαλαζον.

Ο Παύλος λοιπόν εκστομίζει την λέξη ταύτη, ανάθεμα. Και εις ποιους, παρακαλώ, εκστομίζει ο Παύλος την λέξη αυτήν; Λέγει ανάθεμα ο Παύλος στους πόρνους; Λέγει ανάθεμα στους μοιχούς; Λέγει ανάθεμα στους υπερηφάνους; Λέγει ανάθεμα στους βλασφήμους; Πού λέγει το ανάθεμα; Παύλε μακάριε, ειπέ μας.

Ακούτε, εκσφενδονίζει το ανάθεμα εις τας κεφαλάς ποιων; Ακούστε, στην ίδια επιστολή, εις την οποία ψάλλει τον ύμνον της αγάπης, Εις την ιδιαίτερη επιστολή, κατακλείων την επιστολή Γράφει τα εξής, είτης, ούφυλη Κύριον Ιησού Χριστόν ανάθεμα έστω. Ή αν υπάρχει τις που δεν αγαπάει τον Ιησού Χριστόν, τον Εσταυρωμένον, να είναι ανάθεμα.

Άρα, το μεγαλύτερο αμάρτημα ποιον είναι; Το ότι, αγαπητοί μου, δεν αγαπούμε τον Ιησού Χριστόν, τον Εσταυρωμένον, και είναι αμάρτημα της εποχής μας. Και είναι αμάρτημα όλων μας. Ανάμεσα μυρίων εναγκαλισμών της ύλης, ανάμεσα μυρίων ερώτων, δεν υπάρχει πλέον ο θείος έρωτος που συγκινεί τας ανθρωπίνας ψυχάς, δεν υπάρχει πλέον ο έρωτος του Ιησού του Εσταυρωμένου.

Είναι εμπρός μας ο δημιουργός μας και ο πλάστης μας.

Ρίψατε, αγαπητοί μου, εν βλέμμα εις την περιβάλλουσαν φύση. Ρίψατε, παρακαλώ, εν βλέμμα τώρα που φεύγει ο χειμώνας και έρχεται η βασίλισσα των εποχών, έρχεται η άνοιξη, έαρ μυρίζει.

Ρίψατε εν βλέμμα το χορταράκι, το ταπεινό.

Κάποιος αργαλειός μυστικός όλο το χειμώνα δούλευε μέσα στα σπλάχνα της γης. Με τα πλουμιστά λουλούδια του ύφανε ο αργαλειός αυτός του Θεού Χαλιά πολίτημα, τάπιτας περσικούς Και στρώνει τώρα το Πάσχα ολόκληρη τη φύση με ένα τάπητα απέραντο, το τάπητα των ανθέων των πολύχρωμων, για να περάσει επάνω ο Βασιλεύς της Δόξης.

Το χορτάρι που πατούμε δεν είναι δικό μας, είναι του Ιησού Χριστού. Τα δένδρα που τα κλαδιά τους λυγίζουν κάτω από το βάρος χιλίων καρπών δεν είναι δικά μας, είναι του Χριστού μας, αυτός είναι το δένδρο της ζωής.

Τα ριάκια που κελαρίζουν, οι ποταμοί που ροχθούν τα ρεύματά τους, η θάλασσα που απλώνεται μεγάλη και αφρίζει δεν είναι δική μας. Εάν την ρωτήσουμε, εάν είχε γνώση, θα πει: «Είναι του Χριστού μας, έργον του Χριστού μας είναι». Τα ζώα που μας υπηρετούν δεν είναι δικά μας, είναι του Ιησού Χριστού. Τα πουλιά, ο κορυδαλλός που τώρα το καλοκαίρι ανεβαίνει επάνω και κάνει στροφάς και ψάλλει πρωί πρωί, προτού να ψάλει ο ψάλτης.

Ο κορυδαλλός ψάλλει το εωθινό του εις τα ουράνια, τα αηδόνια που μέσα στα δάση τα πυκνά ψάλλουν τη μουσική τους, μια μουσική που νικάει τον Μπετόβεν.

Κορυδαλλάκια, αηδόνια και πάντες δεν είναι δικά μας, είναι του Χριστού μας.

Δεν σας είπα τίποτα. Περιμένατε ένα νυχτός. Ανεβείτε υψηλά στην κορυφή του Λυκαβηττού ή της Πάρνηθος και ατενήστε επάνω το μεγαλύτερο θέατρο του κόσμου. Ατενήσατε τον ουρανό και θα δείτε επάνω εις τα ύψη μυριάδες αστέρες, καντήλια που λιώλεει του ύψης του να υμνούν ημέρα και νύχτα τον Κύριον.

Δεν είναι δικά μας, είναι του Χριστού μας. Δεν σας είπα τίποτα. Περισσότερον από τα λουλούδια, περισσότερον από τα δέντρα, περισσότερον από τους ποταμούς και τας θαλάσσας, περισσότερον από τα άστρα. Ελάτε, ελάτε να σας πάω κάπου να θαυμάσετε τον Θεό.

Εκεί πλέον κι ο άπιστος γίνεται πιστός. Πού να σας πάω; Να σας πάω μέσα στο σπίτι ενός οικογενειάρχη. Να σας πω, πλησιάσατε στην κούνια του παιδιού. Το κλάμα του παιδιού, το χαμόγελο του παιδιού είναι ανώτερο από τα άστρα και από τα λουλούδια του κόσμου.

Μανάδες που κρατάτε στην αγκαλιά τα μικρά αυτά λουλούδια, τα άστρα αυτά του ουρανού, τους αγγέλους του κόσμου, σκεφτήκατε ότι αυτά δεν είναι δικά σας; Λένε το Χριστού μας Δεν είναι η δική μου ιδέα, αγαπητοί μου χριστιανοί.

Είναι η ιδέα του Ιερού Ευαγγελίου. Είναι η ιδέα του Ευαγγελιστού. Προσέξατε φέτος το Ευαγγέλιο που θα αναγνωστεί τη νύχτα της Αναστάσεως του Κυρίου. Λάγει, εναρχή είναι ο λόγος, παρακάτω Τα πάντα, όλα τα φυσικά φαινόμενα, τα πάντα, έγινε το δι' αυτού, δι' αυτού Ιησού Χριστού Και γέγονται λέει ούδεν χωρίς αυτού, γέγονται ούδεν ο γέγονται Δεν υπάρχει, λέει, τίποτα εις τον φυσικόν κόσμο το οποίο έγινε χωρίς την θέλησή του, χωρίς την δύναμή του.

Σας ανέβρα πρέπει να αγαπούμε τον Κύριον Διατάς αυτά όμως τα οποία σας ανέβρα είναι ηλικία ευεργεσία Αλλά εκτός από τις υλικάς ευεργεσίας έχουμε και τις πνευματικές ευεργεσίες. Ο άνθρωπος, λόγω του φυσικού δεσμού που έχει με τη γη και με τας φυσικάς ανάγκας, αισθάνεται τας φυσικάς ευεργεσίας.

Αλλά πολύ ολίγοι είναι εκείνοι οι οποίοι αισθάνονται τας πνευματικάς ευεργεσίας. Ποια είναι η πνευματική ευεργεσία που προσέφερε στον κόσμο ο Ιησούς Χριστός; Ο Κύριος, η μεγαλυτέρα ευεργεσία, η υψίστη ευεργεσία, η αποκορύφωση της αγάπης του Ναζωραίου εις τον κόσμο, είναι η ευεργεσία εκείνη την οποίαν υπενθυμίζει η σημερινή εορτή.

Είναι το ξύλο το τίμιο, είναι το τρισμακάριστον ξύλον εφ' ω ετάθη Χριστός.

Αγαπητοί μου, κι αν ακόμη έλειπαν όλα όσα υπάρχουν εις τον κόσμο και υπήρχε μόνο ο Σταυρός, αυτός έφτανε, ο Σταυρός αυτός, να μαρτυρήσει το μήκος και το πλάτος και το ύψος της αγάπης του Θεού. «Ούτως γαρ ηγάπησεν ο Θεός τον κόσμον, ώστε τον Υιόν αυτού τον μονογενή έδωκεν, ίνα πας ο πιστεύων εις αυτόν μη απόληται, αλλ' έχη ζωήν αιώνιον».

Πώς, αγαπητοί μου, πώς; Τι λέξεις, τι εικόνες, τι παραδείγματα να εύρω για να σας εκφράσω την αγάπη του Χριστού προς τον άνθρωπο;

Θα αναφέρω δύο ή τρία παραδείγματα για να σας καταστήσω σαφές αυτό το οποίο θέλω να τονίσω: ότι παραπάνω από τας φυσικάς ευεργεσίας είναι η πνευματική ευεργεσία.

Υπάρχει ένα πουλί που λέγεται πελεκάνος.

Κατορθώνει να γλιστρίσει, να ανεβεί επάνω εις την φωλιά του και να δηλητηριάσει τα πουλιά του πελεκάνου. Αλλά ο Πελεκάνος έρχεται, βλέπει το φίδι να γλιστράει προς τα κάτω, αλλά βλέπει τα πουλιά του να σπαρταράνε μέσα στη φωλιά.

Δεν είναι ο Πελεκάνος ιατρός, δεν είναι ο Πελεκάνος φαρμακοποιός, αλλά η αγάπη, το ένστικτο, κάνει τα πουλιά και ιατρούς και φαρμακοποιούς. Που ύστερα από τόσους αιώνας ανακάλυψε η επιστήμη τη μετάγγιση του αίματος, το ανακάλυψε ο Πελεκάνος νωρίτερα.

Μόλις είδε τα πουλιά του να κινδυνεύουν, λέγει η παράδοση ότι σκίζει με το ράμφος του εδώ το στήθος, προς την καρδία του, παίρνει ως με ένα συμπέρνη από μέσα από τας φλέβας το δικό του αίμα το ζωογόνο, τα ποτίζει ένα-ένα τα πουλιά του και αμέσως τα πουλιά του, που είναι πλέον σαν πεθαμένα, ζωντανεύουν με το αίμα του Πελεκάνου.

Παράδειγμα είναι, ποια είναι τα πουλιά, εμείς όλοι είμαστε τα πουλιά, ποιο είναι το φίδι, είναι ο Σατανάς, ο Αρχαίος Φόρος, ο Αρχαίος Όφης, ο Πλανών την Οικουμενή Όλη. Ποιο είναι το φαρμάκι, το γλυκό φαρμάκι, δυστυχώς γλυκό φαρμάκι, σιρόπι γλυκό; Είναι η αμαρτία.

Ποιος είναι ο Πελεκάνος; Πελεκάνος είναι ένας, ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός. Ο οποίος σύνειξε την καρδία του και έριψε μέσα της τασφλέβας της αρρωστισμένης ψυχής τόματα των ζώγων Δεν είναι η δική μου ιδέα, δεν φαντασιοπληκτώ την ώρα αυτή, δεν λέγω δικά μου πράγματα.

Τη νύχτα της Μεγάλης Παρασκευής, όταν όλοι έρθετε εδώ στην Εκκλησία και παρακολουθήσετε τον Επιτάφιο Θρήνο, που είναι το άσμα των γλυκύτατων, τότε, μεταξύ των άλλων ωραίων τροπαρίων που ψάλλονται εις τον Επιτάφιο Θρήνο, θα ακούσετε να ψάλλει ο ψάλτης, ή, αν υπάρχει ψάλτης ευλαβής και αν υπάρχουν χριστιανοί ευλαβείς, θα ακούσουν τότε να λέει ο ψάλτης.

Περπελεκάν, τετρωμένος την πλευρά σου λόγια, σους πέρασε ζώσας επιστάξας ζωτικούς αυτής χρονός. Ο Χριστέ, λέει, σαν τον Πελεκάνο που άνοιξε την πλευρά του και έσταξε μέσα στα πουλιά του το αίμα του το ζωογόνο, έγινες ο Πελεκάνος του ουρανού, άπλωσες τις θερούγες σου, άνοιξες το αίμα σου, τα σφλέβα σου και έρυψες μέσα εις τα στιχάς μας το αίμα σου το τίμιο.

Το λέγει ο Παύλος: είμεθα νεκροί, νεκροί λόγω των αμαρτιών μας, και ζωοποίησες εμάς τω τιμίω σου αίματι.

Δυστυχώς την ευεργεσία αυτή την οποία προσφέρει ο Κύριος διά του αίματός Του, ολίγοι είναι στον κόσμο να εκτιμήσουν. Θα έπρεπε και μόνο διά αυτό το γεγονός, ότι ο Ιησούς Χριστός προσέφερε τον εαυτόν του λύτρον, προσέφερε τον εαυτόν του θυσίαν μοναδικήν επάνω στον Γολγοθάν για τις αμαρτίες όλων μας, θα έπρεπε αυτό το γεγονός να κρατήσει εμάς εις μιαν αδιάλειπτον ευγνωμοσύνη. Δυστυχώς δεν αγαπούμε τον Ιησού Χριστό. Δεν έχει ανάγκη ο Ιησούς Χριστός της δικής μας αγάπης. Και αν εμείς δεν Τον αγαπούμε, Τον αγαπούν άλλοι.

Κι αν δεν Τον αγαπούν οι Έλληνες, θα Τον αγαπήσουν άλλοι. Κι αν δεν Τον αγαπούν τα Βαλκάνια,

Ευαγγελίου, Ευα Στον άγριον αυτόν, όταν φάσει ο Ιεραπόστολος να του διηγείται ότι ο Χριστός εσταυρώθη, να βλέπει στον άγριον αυτόν τα μάτια του να υγραίνουν, τα δάκρυα να στάζουν και μέσα από την καρδιά του να αισθάνεται μια αγάπη στον Χριστό.

Κάποιος ξένος βρήκε έναν άγριο χριστιανό που εβαπτίστηκε, βρήκε κάποιον εις τας νήσους του ωκεανού και τον επλησίασε ο ξένος τον άγριο και είδε ότι ο άγριος, ο χριστιανός, οσάκις ανέφερε ο άγριος το όνομα του Χριστού, εδάκρυε.

Μα, του λέγει ο Ευρωπαίος που έβλεπε εδώ στην Ευρώπη ότι οι χριστιανοί της Ευρώπης είναι ψυχροί, είναι ψυχροί αγάπης προς τον Χριστό, βλέποντας τον άγριο να αισθάνεται μια αγάπη, μια τρυφεράδα, έναν έρωτα στον Χριστό, αυτό του λέγει ο ξένος Ευρωπαίος, λέγει: «Γιατί, όταν ακούς το όνομα του Χριστού, δακρύζεις;» Ο άγριος δεν είχε γλώσσα, πτωχιά είναι η γλώσσα. Αχ, γλώσσα, είσαι πλούσια όταν πρόκειται να υμνήσεις τους αισχρούς έρωτας, είσαι πολύ πτωχή για να υμνήσεις τον έρωτα τον θείον του Ιησού Χριστού του. Φτωχιά ήταν η γλώσσα του αγρίου. 500 to 600 λέξεις είχε ο άγριος. Δεν μπορούσε με το λεξιλόγιο των πτωχών των αγρίων να εκφράσει την αγάπη αυτήν στον Χριστό. Η καρδιά του πλημμυρούσε από το αίσθημα αυτό της αγάπης προς τον Χριστό, αλλά η γλώσσα του ήταν αδύνατος. Τότε του λέγει, σκέφτηκε και τι έκανε. Να σου πω τι με έκανε ο Χριστός. Με το δάχτυλό Βασιλεία των Ουρανών, Γέννησης της Θεοτόκου, Διάδοχος Φωτικής, Ευαγγελισμός, Ευαγγελισμός, Ησύχιος ο Πρεσβύτερος, Ευαγγελισμός, Βασιλεία των Ουρανών, Γέννησης της Θεοτόκου, Ευαγγελισμός, Ευαγγελισμός, Βασιλεία των Ουρανών, Γέννησης της Θεοτόκου, Ευαγγελισμός, Βασιλεία των Ουρανών, Γέννησης της Θεοτόκου, Ευαγγελισμός, Βασιλεία των Ουρα Φωτιές από όλες τις μεριές του κύκλου και άρχισε η φωτιά να σχηματίζει πλέον ένα πύρινο στεφάνι. Ο κύκλος έγινε πύρινος, εκαίετο γύρω-γύρω. Το σκουλήκι με το ένστικτο της αυτοσυντηρήσεως που υπάρχει εις όλα τα ζώα, εις όλη την κλίμακα των ζώων, το σκουλακάκι μόλις αισθάνθηκε τη φωτιά, αντελήφθη ότι θα εκαίετο και έκανε απεγνωσμένας προσπάθειας να φύγει μέσα από τον κλοιόν, τον πύρινο κλοιόν, Και τι έκανε. Να σου πω τι με έκανε ο Χριστός. Με το δάχτυλό του. Επάνω στην αμμουδιά. Έκανε έναν κύκλον. Και εκεί που ήταν ο κύκλος. Έπηρε χορταράκι ξηρό. Άχυρο. Και έβαλε γύρω γύρω. Εκάλυψε ολόκληρο την περιφέρεια του κύκλου. Την εκάλυψε με χόρτο. Μετά τι έκανε. Μετά έπηρε ένα σκουλίκι. Και το έβαλε ακριβώς στο κέντρο του κύκλου. Μετά έπηρε ένα σπίρτο. και έβαλε φωτιές από όλες τις μεριές του κύκλου. Και άρχισε η φωτιά να σχηματίζει πλέον ένα πύρινο στεφάνι. Ο κύκλος έγινε πύρινος, εκαίρετο γύρω γύρω. Το σκουλίκι με το έστικτο της αυτοσυντηρήσεως που υπάρχει εις όλα τα ζώα, εις όλη την κρήματα των ζώων. Το σκουλικάκι μόλις εισθάνθηκε την φωτιά, αντιλήφθηκε ότι θα εγκαέτω και έκανε απεγνωσμένας προσπαθίας να φύγει μέσα από τον κλειόν, τον πύρινο κλειόν, από μέσα από τον στεφάνι το πύρινο. Πήγαινε δεξιά, πήγαινε αριστερά, πήγαινε προς...

Από μέσα από το στεφάνι το πύρινο. Πήγαινε δεξιά, πήγαινε αριστερά, πήγαινε προς πάσα κατεύθυνση, αλλά παντού συναντούσε τις φλόγες. Και όπως το γρομούσε έως ότου απελπισμένο πλέον, κουλουριάστηκε και περίμενε πλέον τον θάνατο.

Την ώρα εκείνη ο άγριος το πιάνει με το δάχτυλό του και το βγάζει, και το βγάζει στην παλάμη του.

Ναι, κατάλαβες, του λέει. Εγώ ήμουν το σκουλήκι. Το στεφάνι το πύρινο είναι η αμαρτία του κόσμου. Όπου να πήγαινα, όπου να στρεφόμουν, μπροστά μου ήταν αμαρτία. Αλλά ήρθε ο Χριστός και με τα δάχτυλά Του τα ματωμένα επήρε εμένα το σκουλήκι και με έβγαλε στο φως.

Βλέπετε ένας άγριος πώς αισθάνεται την αγάπη του Χριστού; Σκουλίκι αυραμερά, καν έχεις γαλώνια πλάκα Σκουλίκι αυραμερών, καν θέρεις θέμα Σκουλίκι αυραμερών, καν έχεις επικαλύματα και σταυρούς Σκόληξη μήκαιου κάμπροκος Και το σκουλήκι αυτό κατεβαίνει ο Μέγας Δημιουργός του κόσμου.

Με όση ευκολία, αγαπητοί μου, σκοτώνεις, πατάς ένα σκουλήκι, Ένα μερμήγκι με τόση ευκολία, μόνο να θέλεις ο Κύριος. Το δαχτυλάκι του να κουνήσει ο Εσταυρωμένος. Κάπου να γίνεται ο κόσμος. Και προς τα σκουλίκια αυτά τα βρωμερά, Που κυλιώματα μέσα εις τον φόβο της αμαρτίας

Ζούσε ένας φλογερός Άγιος. Τους πρώτους αιώνας ονομάζεται ο Άγιος αυτός Άγιος Ιγνάτιος ο Θεοφόρος. Αγαπούσε τον Χριστό. Έλεγε: αν ανοίξετε την καρδιά μου, δεν θα βρείτε μέσα την καρδιά μου πυρ φιλόειλων, δεν θα βρείτε μέσα αγάπη κοσμικιά.

Βέβαια υπάρχει μόνο μια αγάπη, ο έρως του Χριστού. Το έλεγε πραγματικώς όταν τον έπιασαν και τον μετέφεραν σιδηροδέσμιον και τον έρριψαν μέσα εις το αμφιθέατρο της Ρώμης και λέοντες βρυχώμενοι επέπεσαν επάνω εις τον Ιγνάτιο τον Θεοφόρον που προσηύχετο και δεν πατούσε την ώρα εκείνη την γη.

Και οι λέοντες κατακερμάτισαν το σώμα του Αγίου Ιγνατίου. Λέγει η παράδοση ότι από όλο το σώμα του Αγίου, εκείνο το μέρος του σώματός του που δεν έφαγαν καθόλου, αλλά το εσεβάστησαν οι λέοντες, ήτο η καρδία του.

Διότι μέσα στην καρδία του, εάν ήνοιγε την καρδία του, Θέλετες μέσα στην καρδία του γραμμένα με χρυσά γράμματα ο Ιησούς Χριστός, ο Έρωας της ψυχής μου.

Ανθρώπους, δεσποινίδες που καπνίζουν, κυρίες, οι πάντες, και μπαίνει ένα γεροντάκι ηλικιωμένο και κανείς δεν παραχωρεί μια θέση και ακούεται η φωνή του εισπράκτορος: μια θέση διά τον ανάπηρον, μια θέση διά τον γέροντα. Έτσι ακριβώς είναι και σήμερον. Όλες οι θέσεις της καρδιάς μας είναι κατειλημμένες από τα εγκόσμια πράγματα. Μια θέση διά τον Ιησού.

Εάν είχαμε αγάπη, θα προσπαθούσαμε να εύραμε ευκαιρία να συναντηθούμε με τον Χριστό. Και πού μπορούμε να συναντηθούμε με τον Χριστό; Πού να συναντηθούμε; Συναντώμεθα με τον Χριστό στην ώρα της προσευχής.

Δεν υπάρχει ωραιότερα στιγμή από τη στιγμή που το σκολεί και ο άνθρωπος που μιλεί με τον Δημιουργό του, με τον Κύριο. Πού συναντώμεθα με τον Χριστό; Συναντώμεθα εις την Αγία Γραφή. Όταν ανοίγεις την Αγία Γραφή και διαβάζεις την Αγία Γραφή, αισθάνεσαι μια γλυκάδα, αισθάνεσαι κάποιο άρωμα να πνέει μέσα εις την ψυχή σου.

Πού συναντώμεθα με τον Χριστό; Συναντώμεθα εδώ στην Εκκλησία. Ὡς ἀγαπητὰ τὰ σκηνώματά σου, κύριε τῶν δυνάμεων. Ευυποθεί και κρύβει η ψυχή μου στις αυλάς του Κυρίου Πού συναντώμεθα με τον Χριστό;

Θεούς, θα λέμε και εμείς, Κύριε μείνων με θυμόν, και αφή και ημέρα, για να αγαπούσαμε τον Χριστό, καμία αγάπη δεν θα μπορούσε να μας χωρίσει από τον Χριστό. Λέγει το άσμα των ασμάτων. Διαφθαρωμένοι άνθρωποι διαβάζουν το άσμα των ασμάτων και θερούν το άσμα των ασμάτων, το ποιητικότερο ανουδείο της παλαιάς διεθνικής, ότι το Άσμα των Ασμάτων θέμα έχει τον επίγειον έρωτα. Όχι, όχι, όχι.

Το Άσμα των Ασμάτων θέμα έχει την αγάπη της ψυχής με τον Ιησού Χριστόν τον Ναζωραίο, τον Ιμφίον Χριστιανή μου αγαπήσομενη Εκεί μέσα στο Άσμα των Ασμάτων λέγει ότι η αγάπη είναι κραταιά, η αγάπη είναι ισχυρά, η αγάπη είναι τα άστρα, η αγάπη διαβαίνει ποταμούς, η αγάπη διαβαίνει όρη.

Η αγάπη φτάνει μέχρι τον Άδη, η αγάπη κρατάει τα πάντα, η αγάπη κραταιά ως θάνατος. Ποταμοί δεν θα μπορέσουν ποτέ να σβήσουν την αγάπη. Και όλος ο κόσμος, καν δαίμονες, καν άνθρωποι, καν ουράνια, καν επίγεια, καμία δύναμη δεν θα μπορέσει να χωρίσει τον άνθρωπο από την αγάπη του Χριστού μας.

Τις με χωρίσει από της αγάπης του Χριστού; λέγει ο Απόστολος Παύλος. Εάν αγαπούσαμε τον Χριστόν, λέω ακόμη μια λεπτομέρεια, εάν αγαπούσαμε τον Χριστόν, δεν θα δεχόμεθα, όχι εμείς, όχι μόνο εμείς, δεν θα βλαστημούσαμε ποτέ το Άγιον το όνομα, αλλά δεν θα επιτρέπαμε σε κανένα να βλαστημήσει τον Χριστό.

Αδελφοί μου, στο σημείο αυτού του λόγου θα ήθελα να κατεβώ από του βήματος και να πάω στο κελί μου να κλάψω. Εάν αγαπούσαμε τον Χριστό, όχι μόνο εμείς δεν θα βλαστημούσαμε, επαναλέγω, αλλά δεν θα επιτρέπαμε σε κανέναν να βλαστημήσει τον Χριστό, το Άγιό του Όνομα.

Θα λέγαμε σε κάθε βλάστημο: «Να πλύνεις το στόμα σου για να αναφέρεις το όνομα του Χριστού και της Υπεραγίας Θεοτόκου».

Στην Αβησσυνία, στην Αραπιά μέσα, δεν υπάρχει ένας Αβησσυνός, ένας Αβησσυνός δεν υπάρχει για να βλαστημεί το όνομα του Χριστού. Δεν θέλω, εάν ήταν άλλη εποχή, εάν ήταν άλλη περίοδος, θα είχα όλο το θάρρος να καταγγείλω ένα γεγονός καταπληκτικό.

Ο Ιησούς Χριστός, ότι εδώ πλέον το όνομα του Χριστού δεν βλαστημείται μέσα στα βουνά και τα λαγκάδια, δεν βλαστημείται μέσα στα τεπανάρια, ούτε μέσα στους στρατώνας μόνον, βλαστημείται ακόμα σε κέντρα επίσημα, εκεί όπου έπρεπε αυτοί που διοικούν τον τόπο να σέβονται υπέρ πάντα άλλον το όνομα του Ιησού Χριστού.

Δεν υπάρχει Εκκλησία ζώσα. Αν υπήρχε Εκκλησία ζώσα, θα εστέκετο εκεί στην πόρτα ο επίσκοπος, ο κληρικός και θα λέγει: «Γιώργο, δεν σου επιτρέπω να εισέλθεις στο Ναόν. Ας είναι 25 Μαρτίου, δεν σου επιτρέπω. Συ ο οποίος βλαστημείς το όνομα του Χριστού, ουδεμίαν θέσιν έχεις μέσα εις το Ναόν». Αλλά γιατί πηγαίνω στα Σε τα υψηλά αξιώματα, ας κατέρθω, ας προσγειωθώ.

Γυναίκες που ακούτε τους άντρες σας να βλαστημούν το όνομα του Χριστού και εσείς τους χαϊδεύετε, θα κολαστείτε,

διότι έχετε παραπάνω από την αγάπη του Χριστού την αγάπη του άντρα σας. Και εσείς πατεράδες που βλέπετε τα παιδιά σας να βλαστημούν τον Χριστό και δεν τα επιπλήττετε, θα κολαστείτε. Και εσείς οι Ρηφουληψίστες που βλέπετε το ποίμνιό σας να παραβαίνει τους θείους και ανθρώπινους νόμους και να τον πλήτετε, θα κολλαστείτε.

Ο Κύριος το είπε: όποιος δεν με αγαπάει παραπάνω από τη μάνα του, παραπάνω από τον πατέρα του, παραπάνω από τα παιδιά του, δεν είναι άξιος να ονομάζεται οπαδός μου. Αγαπητοί μου, σε κάποιο μέρος της Ευρώπης ένας ζωγράφος που μετανόησε μετά, όταν μετανόησε, μέχρις ότου μετανοήσει, ζωγράφιζε τις πιο αισχρές εικόνες του κόσμου.

Μετά, όταν μετανόησε, πήρε τις εικόνες αυτές, έβαλε φωτιά και τις έκαψε. Μετά, κλείστηκε μέσα στο ατελιέ του και είπε: «Κύριε, εζωγράφισα όλες τις αισχρές εικόνες και σκανδάλιζα τον κόσμο. Από εδώ και μπρος, θα ζωγραφίζω μόνο Εσένα».

Πήρε λοιπόν το πινέλο του και άρχισε να ζωγραφίζει τον Εσταυρωμένο. Κάθε πινελιά και δάκρυ. Κάθε φορά που έπαιρνε το πινέλο του να ζωγραφίσει το αγκάθινο στεφάνι, το χλωμό του πρόσωπο, τα χείλη του, τα διψασμένα, το κορμί του, τα χέρια του, τα πανάχραντα, τους πόδας του, κάθε φορά που το πινέλο του έτρεμε και το έπαιρνε πάνω εις τον πίνακα, τα δάκρυά του έτρεχαν από τους οφθαλμούς του και έσμιγε τα δάκρυά του με τα χρώματα.

Έτσι, αδέρφια μου, ζωγραφίζανε στα παλιά τα χρόνια τις Άγιες εικόνες του Βυζαντίου. Τώρα οι ζωγράφοι κοσμικοί, όπως ζωγραφίζουν μια κοσμικιά γυναίκα, ζωγραφίζουν την Παναγιά μας. Και όπως ζωγραφίζουν έναν κύριο του εμπορίου, χρωμάς ζωγραφίζουν και την ώρα που ζωγραφίζουν κρατούν στο στόμα το τσιγάρο.

Όχι έτσι. Αυτές οι εικόνες δεν είναι εικόνες αγιασμένες. Αγιασμένες εικόνες είναι οι εικόνες του Βυζαντίου, που μέσα εκεί ταπεινοί καλόγεροι με τα δάκρυά τους, με τις νηστείες των, ζωγράφισαν την εικόνα του Χριστού μας.

Ευαγγελισμός, Εστογράφης. Και ήταν τόσο επιτυχημένη η ζωγραφιά που άμα έβλεπες τον Χριστό ζωγραφισμένο δεν μπορούσες παρά να συγκινηθείς. Αλλά εκείνο που σε έκανε να συγκινηθείς περισσότερο είναι ότι κάτω από την εικόνα του Εσταυρωμένου ο ζωγράφος έγραψε.

Τι έγραψε; Τι έγραψε; Άκουσε τι έγραψε: «Χριστιανέ, πόσα έπαθα διά σε, συ τι έκανες δι’ εμέ;» Το παράπονο αυτό διατυπώνει ο Χριστός προς όλους εμάς, αυτή την ημέρα, την ημέρα του Σταυρού, την ημέρα της Σταυροπροσκυνήσεως, ακόμη περισσότερο τη Μεγάλη Εβδομάδα. Δύο παράπονα ακούονται από το στόμα του Χριστού.

Το ένα παράπονο, ακούετε παράπονο του Χριστού, το παράπονο του Χριστού απευθύνεται προς τον ελληνικό λαόν, τον οποίον λαόν κατ’ επανάληψη έχει ευεργετήσει ο Κύριος. Ή αν ζούμε πάνω στη φλούδα αυτή, στο άλλο κήρυγμα, αν θέλει ο Θεός, ελάτε εδώ πέρα όλοι, τακτοποιηθείτε, ίσως να είναι και το τελευταίο κήρυγμα που κάνω.

Μπορεί να διακόψω νωρίτερον από κάθε άλλη φορά, έχω τους λόγους μου να διακόψω. Ελάτε στο τελευταίο κήρυγμα εδώ, μαζευτείτε. Λοιπόν, και θα συνεχίσω το λόγο και θα αποδείξω ότι εάν ζούμε στη φλούδα αυτής της γης, δεν το οφείλουμε στην ευφυΐα μας.

Δεν το οφείλουμε εις τα πλούτη μας. Δεν το οφείλουμε εις την ανδρεία μας. Το οφείλουμε εις την αγάπη του Χριστού. Ζούμε, αν ζούμε εδώ στη πλούδα και αναπνέαμε τον αέρα αυτών των ελληνικών αδεύτερων, το οφείλουμε εις τον Ιησού, ο οποίος είναι ο ευεργιάτης της πατρίδας μας.

Λοιπόν, προς τον ελληνικό λαό που ευεργιάτησε ο Χριστός μας κατ' επανάληψη. Προς τον λαό αυτόν, ο Κύριός μας από τον Σταυρό εκφράζει ένα παράπονο. Το παράπονο που εκφράζει ο Χριστός προς τον δαϊκό λαό.

Σαν να τον ακούμε, σαν να είναι μπροστά μας απόψε. Αχ, να μου ο ζωγράφος να σας καημούσα μια εικόνα απόψε, την εικόνα του εσταυρωμένου, με το αγκάθινο στέφανο, με τα χείλη του διψασμένα, με τα χέρια του τεντωμένες στο σταυρό, με την πλαυρά του σχισμένη, να απευθύνεται προς όλους των εικολών, προς όλους εν εξαιρέτως και να ρίγεται ο παραπονόντου.

Λαός μου, λαός μου, τι επί εσάς. Τις δε σου έκανα, λαέ. Και όμως, σύτιμη ανταπέδωκας. Αντί του μάνα, πολύ. Αντί του είδατος, όξους. Αντί του αγαπάμες, σταυρό προσιλώσατε. Το ένα παράπονο του Χριστού είναι το παράπονο αυτό. Αλλά εκτός από το παράπονο αυτό υπάρχει και κάποιο άλλο παράπονο. Παράπονο πλέον όχι προς όλων των ελληνικών λεών, αλλά παράπονο προς ένα έκαστρον από εμάς.

Ποιο είναι το παράπονο του, το παράπονο του είναι, ποιο, το παράπονο που είπε ο Χριστός προς τον Απόστολο Πέτρο Μετά την Ανάστασή του όταν το συνείδησε του έκανε ερώτημα, ποιο ερώτημα, το ερώτημα αυτό το απευθύνω και εγώ σε εσάς όλους Και επιθυμώ απόψε να μην κοιμηθείτε εάν δεν δώστε την απάντηση στο ερώτημα αυτό Τι λέγει το ερώτημα αυτό, τι λέγει, ρώτησε ο Χριστός όταν το συνείδησε τον Πέτρο ύστερα από την άρνησή του και λέγει στον Πέτρο φιλίζε με, με αγαπάς και το είπε τρεις φορές φιλίζε με Πέτρο, φιλίζε με Πέτρο και προς όλους εμάς απευθύνει το ερώτημα σε ένα έκριστο να πω εμάς φιλίζε με, ξέρω πολύ καλά αγαπάτε πολλά πράγματα εσείς στον κόσμο, αγαπάτε οι άντρες,

της γυναίκας σας, αγαπάτε οι γυναίκες τους άντρας σας, αγαπάτε οι μανάδες τα παιδιά σας, λαχταράνε η καρδιά σας, πονάνε η καρδιά σας, αλλά ουέ και ελλήμωνον, εάν μέσα εις την καρδία σας δεν υπάρχει ένα μόριον αγάπη προς τον Αστέρωμα, ματέα είναι η ζωή. Άνθρωπος που μόνον χιδές ψυχές, μόνον χιδές ψυχές δεν μπορούν να αγαπήσουν τον Χριστό.

Φίλης μου, σκεφτείτε το ρώτημα αυτό, απαντήσετε εις το ρώτημα αυτό και είπατε εις τον Κύριο Κύριε, Κύριε αργήσαμε, αργά σε αγαπούμε, περάσανε τα δέκα χρόνια, τα είκοσι χρόνια, τα τριάντα χρόνια μέσα σε ψεύτικες αγάπες που μας ποτίσαν με πικρία και λυμπητήριο Κύριε αργά σε αγαπήσαμε, δώσ' μας από σήμερα να σε αγαπήσουμε Να σ' αγαπήσουμε όπως ειγάπησαν οι μάρτυριες, να σ' αγαπήσουμε όπως ειγάπησε η αμαρτωρός γυνή, να σ' αγαπήσουμε όπως ειγάπησε ο ληστής και να είπομε κι εμείς να μας αξιώσει ο Θεός όταν φάσουμε τη Μεγάλη Πορασκευή, να βρισκόμαστε όλοι μέσα εις το νεό και να δώσουμε μια απάντηση εις τον Κύριον, Κύριε εσύ αγαπούμε, Κύριε σε λατρεύομαι, Κύριε εσύ είσαι ο Θεός μας, Κύριε αμνήθητοι μας όταν έρθεις εν τη Βασι

Βασιλεία Σου. Δι' ευχών των Αγίων Πατέρων ημών, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέεσον και σώσον ημάς. Αμήν.