Το ταπεινό κήρυγμα και η επείγουσα φροντίδα της ψυχής

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Once again, a sermon, beloved brothers and fathers.

Preacher and listeners, we are gathered once again in this church of Saint Paul.

It is a great blessing. Many people have gathered here again tonight. But it is also a responsibility: for the preacher, and for you who listen.

My dear Christians, suppose an angel came down from heaven and stood at the door to examine us. He would not ask for our identity cards, all marked “Orthodox Christian.” The police have written those words so often their hands must be tired. Suppose, then, that a seraph or cherub examined our spiritual identity. I do not know how many of us the angel would admit into this church.

Woe is me, for my lips are unclean, and I dwell among a people whose lips are unclean.

I ask that we all have this sense of our unworthiness: I, who preach unworthily, and you, who listen unworthily to the theologian’s sermon. Tonight, too, we shall speak in very simple words.

I hope you will be able to hear better tonight. I was not satisfied with the last sermon, because this church does not carry sound as well as others. I hope my voice will reach you tonight.

Before I turn to the subject of the sermon, I want to tell you all this: the words you are hearing are not an orator’s speech. They are not a political speech or a philosopher’s lecture. They are not meant to amuse you or win empty applause.

No, my dear friends, we do not preach to show off or for personal gain. Our conscience bears witness that we preach out of faith and conviction. “I believed, and therefore I spoke.” We too believe. What do we believe? That in this chaotic world, in our shaken generation, under the sun, there is no....

Under the sun there is no other name but the name of the One before whom, one day, all will kneel without exception: those on earth, those in heaven, and those under the earth. Every people and every tongue will confess and say, “One is Holy, one is the Lord, Jesus Christ, to the glory of God the Father. Amen.”

We preach His name, explain His Gospel, and make His law clear. And because these are words of faith, my brothers, I want to draw a line here.

Words of faith call for a fitting disposition of the soul. In other words, they need ears: not merely the ears we all have, but inward ears, spiritual ears. These are the ears Jesus Christ longed to find in this vain world.

That is why He said, “He who has ears to hear, let him hear.” How few such ears there were in Christ’s day! Of the thousands who heard Him, only 120 remained faithful to Him to the end. The scribes, Pharisees, and Sadducees had ears too. They heard Christ, but they listened as enemies.

They listened so they could gather accusations against Him and bring their case before the Praetorium.

The pulpit calls for spiritual ears, especially in an age of decline like ours. Among ten people, what am I saying?, among a hundred, even a thousand, it is doubtful whether one has spiritual ears, a spiritual radar able to catch the sounds of heaven.

May it be so, through the intercessions of the Theotokos: may all of you here have those spiritual ears. Then the words sown among you will not remain suspended in the air.

Why do I say this, beloved? Because the preacher’s words, my words, at least, come from an imperfect human being, with an intellect, feelings, and a will, who knows his own weaknesses. Those words will have their imperfections too.

And criticism falls not only on small preachers like us. Even the great Fathers of the Church often met with harsh criticism. Who is greater than John Chrysostom, the king of preachers?

The people heard him. Women and simple, sincere people heard him. So did the city’s philosophers and the learned men of his day. While the people were moved by his preaching, these men took notes and criticized him. Whom were they criticizing? No small, insignificant preacher like us. They directed their sharpest criticism at John Chrysostom.

What did these educated men say when they went to the churches of Antioch? “His introductions are long, far too long. He talks too much!” Others said, “He tells us the same thing over and over: repentance, repentance, repentance.”

What did others say? That he spoke against the rich. But what had the rich done to him? “All we ever hear is him hurling fierce denunciations at the rich.” And what did still others say? “We went to hear him, but what was that? He was beside himself, absolutely beside himself.”

What had happened? There was an incident. It was December. As he passed through the city square, with snow covering the streets, he saw beggars shivering on either side. They asked for a piece of bread and had none.

John Chrysostom went up into the pulpit, and that day his rebuke was sharper than ever.

He sternly rebuked the wealthy of Antioch. And what did he say? “Just a few…”

“O rich people of Antioch, if you sold just a few of your golden cups, no one in Antioch would go hungry.”

But he said it in a forceful voice. He spoke sternly, and at once they accused him of being beside himself.

Brothers and sisters, very few, even among you gathered here, can enter into the heart of a preacher. Very few can feel what lies deep within him as he preaches to the people.

A preacher of the Church is like a mother hen. When she finds a seed or a little worm, she calls gently to her chicks to come and eat. So we too call the people to receive spiritual nourishment, the seeds of heaven.

But have you ever noticed how a mother hen calls? She has one voice when she calls her chicks to a seed. And when does she use another? Have you heard her when she sees a hawk overhead?

Oh, how she cries out! Her chicks are in danger, and her voice changes. Think of a mother putting her child to sleep in the cradle: her voice is sweet, like music. But when she sees her child falling into the fire, she cries out. She no longer sings a lullaby.

We who are your spiritual fathers and teachers of the Gospel speak gently when we see you walking the straight path.

But when we see you on the verge of falling into the fire, I, for one, would rather step down from the pulpit than lull my listeners to sleep. Then our voice will become stern and piercing, and we will cry out: “Save yourselves! Save yourselves from the temptations that lead to eternal fire!” I have said this to explain some of the comments and harsh judgments made by people who come to hear the sermon, not to be edified or even to listen, but to sit in judgment of what is preached.

Brothers and sisters, I repeat: we preach for the glory of God and, secondly, for the good of our people. Let me add something said by Nikephoros Theotokis, one of the greatest preachers of modern Greece.

“Lord,” he says, and I add my own voice to his, “I preach not only for Your glory and the good of souls. I also preach for the forgiveness of my sins.” I believe, brothers and sisters, that if just one of you here repents tonight, what a gain, what a great gain that will be for the preacher!

That one person who is saved will stand before the judgment seat and say, “Lord, have mercy, have mercy on the hieromonk Augustinos.” And it is not only I who may receive mercy. If each of you brings one person into the Church and helps save that person, you will cover a multitude of sins.

So there, my dear friends, are the reasons we go up into the pulpit and preach the Word of God. Now we come to our subject.

You are men and women who work for a living. You live in the world, in the good sense of the word. From morning till night, you struggle to earn your daily bread.

I cannot see into your hearts. I have no key to unlock your secrets, your worries, and your cares. But I do know one thing very well. What is it?

But there is one concern that comes first above all others. Especially in these holy days, it is urgent. It is like a message from heaven, an urgent telegram.

This is our first concern. What is it?

It is our faith. More precisely, it is our relationship with God, the Lord of heaven and earth. More precisely still, it is the salvation of our souls.

Our salvation is inseparably bound to the salvation of our neighbor. No one, no one will be saved unless they help save another. This is our first concern: the salvation of our own soul and of the souls entrusted to us. If you are parents, that means your children. If you are married, your spouse. If you are supervisors, your employees. If you own a factory, your workers.

And you priests: the salvation of your flock must be your first concern.

I know this well. But I also know that if there is one concern we neglect more than any other, one toward which we show complete indifference, it is the salvation of our souls.

To us who are alive today, to us who live in the twentieth century, Christ’s words are addressed.

“Martha, Martha, you are anxious and troubled about many things; but one thing is needed.” That one thing is what we have neglected.

Our age, an age of decline, is marked by two things. What is the first? Activity. No generation that has lived on this earth has worked so hard. People work like ants in America, in Russia, everywhere. Ours is a generation of immense activity and feverish concern. But all that activity and concern is directed toward technology.

People care about material things and the achievements of science. Look up, my brothers and sisters, we preachers cry out. Raise your eyes to heaven. That is our eternal homeland.

Yet no one raises their eyes to heaven, to the stars and beyond the stars, where God dwells. We sing, “We who mystically represent the Cherubim.” And yet science has managed to build satellites and launch them into space. We do not condemn science for that.

But if we sit down and consider what these satellites really are, as a dear friend of ours writes today,

these satellites that have so excited everyone, do you know what they are like? Imagine catching two flies and letting them loose in the vastness of space. That is how tiny they are.

So one side has let loose two flies, and what has the other let loose? A gnat. For one gnat and two little flies, the whole world has its eyes fixed on space. Our generation is fascinated by these little things, by these achievements.

The first mark of our age is concern for material things. The second is indifference to spiritual things: moral and religious indifference. And because I do not want to speak in generalities, I will give you three or four glimpses of the moral and religious indifference that afflicts our people.

The first glimpse is a Sunday morning. The bell rings in every parish, in the mountains, on the hillsides, in the cities. It rings everywhere. My dear Christians, some eight thousand bells ring across Greece every Sunday. Those bells will bear witness against us on the Day of Judgment.

The bell is like the trumpet of the holy angels and archangels, calling us to the Church. Tell me, my dear friends: when the Church calls, how many of those who hear the bell on Sunday, here in Athens and throughout Greece, come regularly to the Church?

My dear Christians, four years ago a group of students carried out a survey here in Athens. They found the proportion of people who come to the churches of Athens every Sunday. What do you think it was? Out of every hundred people living in Athens, Piraeus, and the surrounding areas, how many do you think came?

How many Christians attend church every Sunday, regularly and without fail? Two percent. And the others, where are they? Some have not set foot in the Church since the day they were baptized. I weep for them. Weep, heavens and earth; weep, angels and archangels! This is no exaggeration, my dear friends.

Others sit just outside the church. They see the priest go in day after day. A narrow street, only a few steps, separates them from it. They see crowds coming to hear the sermon, yet they never draw near and have never gone inside. The next time they enter the church will be when they are carried in a coffin.

There are others too, and don’t laugh at the name I give them. There is another kind of Christian whom I call the comets. Just as a comet appears in the sky every ten or twenty years, these Christians appear only now and then. When do they come? When there is a memorial service for one person or another.

Or for someone else. They come for Holy Matrimony, for Baptism, for the Salutations, for Pascha and Christmas, and that is all. We are not speaking of these comet Christians, or of the others. We are speaking of those Christians who make up such a small proportion, only two percent. And that is in Athens. A few days ago, a book by a distinguished man came into my hands.

Someone who served as a prefect in northern Greece and elsewhere writes of something we ourselves have observed: in the villages, the proportion is even lower. In some villages the bell rings, but the priest cannot find a single child to help him, though the village has a hundred, two hundred, even three hundred children.

The priest cannot find a child to hold a candle or the Gospel.

My dear friends, I am not exaggerating. I am describing what happens. This is one glimpse of the religious indifference of our times: indifference to our duty to attend church.

But we are indifferent to another duty as well: prayer. We begin the morning without prayer, go to work without prayer, and sit down to eat at midday without prayer. Worse still, with food in our mouths, the very blessing of Christ, we utter blasphemy.

And in the evening, no prayer at all. We do not pray as individuals, and we do not pray together as families. Those of you here who have families, testify before the crucified Lord: have you ever prayed together with your wife and children?

Family prayer has disappeared. We are indifferent to prayer and indifferent to reading Holy Scripture. I ask for only fifteen minutes a day to read the Gospel. Over the course of a year, you could read the Old Testament and the New Testament.

Who among you, my dear people, reads Jeremiah? Who reads Isaiah? Who reads the beautiful books of the Old Testament and the New Testament? The books stay closed, sealed shut. We are indifferent to reading the Scriptures.

And there is still more indifference. Here the number is smaller still. Few read the Scriptures; few pray. When we come to this next duty, the number is smaller again.

If I were to stop now, and if I had authority over your souls, I could stand there at the door and immediately show you the truth of what I am about to say.

There are two thousand of you gathered here. Suppose I stood at the door and asked, “Those of you who have never confessed in your lives, please go out.” You would see that very few people remained inside the church.

The others have never confessed in their lives, yet they approach the divine Mysteries, the spotless Mysteries, without confession.

We are indifferent to the Mystery of Holy Confession. We are indifferent to that great Mystery above all Mysteries, the Holy Eucharist. And we are indifferent to the needs of our neighbor. That is the scale on which we shall be weighed. Love for God has gone out, and so has love for our neighbor.

There are orphans and widows, people with disabilities, students who cannot afford their studies, and people living in poverty. There are so many in need. This is a land of suffering.

And yet there are others who enjoy material goods to their hearts’ content.

We are poor, poor, poor in compassion. Think about this. I was reading the other day how much money Athens alone spends each year on cinema tickets. And I do not believe it is only the rich who go to the cinema. Working people go too.

In Athens, year after year, the cinemas have become mints, turning out money. These gentlemen take in the profits, and I do not hesitate to call them, from this very pulpit, the pimps of Greek society’s moral corruption.

of society. If a Christian government ever comes to power, it will shut down these dens of the devil. These gentlemen who show films take in 200 million a year in Athens. Two hundred million for the cinema! Tell me, how much does Athens spend on charity?

Before I came up to the pulpit, I asked the good parish priest of this church, “Geronta, do you have a fund for the poor?” “Yes, we do.” I asked how much the fund of this parish takes in. This is a large parish, with five thousand families, one of the largest in the Archdiocese of Athens.

How much do you think the parish collects for the poor in a whole year? The women work hard, the parish council members work hard, the priests work hard. I do not question their concern. But here is what I have found: how much do you think the fund of this large parish collects over an entire year?

Barely thirty thousand drachmas for the whole year. That much could be given every month, not by one person, but by ten or twenty or thirty wealthy members of this parish.

Indifferent to the love of God. Indifferent to the love of our neighbor. My dear people, how did we come to such indifference toward God and our neighbors? I wonder about it. Sometimes I sit in my cell and ask myself: How has this happened to the Greek people, known among the nations for their piety? The Apostle Paul stood on the rocks of the Areopagus and said he had traveled the whole world but found no people more religious.

I search for the reasons why the moral and religious life of our people has fallen so low that the thermometer reads almost zero, even below zero. There are many reasons. What are they?

There are causes within us and causes around us. What are the outside causes? One is the spread of ideas opposed to Christianity and to religion.

Another is the circulation of books that attack religion and the noble ideals by which the Greek people have lived.

Thank You, Jesus Christ.

Let me give you an example of the danger we face.

My dear people, a person lives within two kinds of atmosphere. One is the physical atmosphere that surrounds our planet. Scientists say, and I am no scientist, that this atmosphere, the air surrounding the earth, is a unique blessing for our planet.

There is no other planet with an atmosphere. Great are Your works, O Lord, and wonderful. The air we breathe each day was once clean and healthy. Go up into the high mountains and breathe that fresh, pure air, better than a good meal.

But the natural atmosphere has been polluted. How did that happen? Ten or twelve years ago, it was free of a terrible poison.

Science calls that poison strontium. Ever since those accursed experiments began, with East and West setting off bombs of death, radioactive fallout has left behind, among other things, the dreadful strontium-90.

When an atomic bomb explodes, this strontium remains in the upper atmosphere. But it does not stay there. It comes down and falls into the sea, the rivers, the flowers and the grass. From the grass it passes to animals, and from animals to human beings.

It reaches us through milk, butter and meat. Then it enters the blood and settles in the bones. It causes cancer. Everyone is alarmed. They say that if these bomb tests do not stop, even the tests alone, if they do not stop...

The atmosphere will fill with strontium. An atmosphere full of strontium means death and cancer for humanity. My brothers and sisters, one might think we are living in the days of the Apocalypse. As a child, I read at home and in the monasteries that one day, at God’s command, a vial would be poured out upon the earth, and the rivers, lakes and grass would be polluted.

And now it is as though that vial has fallen from our own sky. Even so, may God and the Most Holy Theotokos (All-Holy) grant that the great powers come to an agreement. We are small, very small, and we must keep out of their quarrels. I am sure that is how the Greek people feel.

Let us stay out of the great powers’ disputes. We pray to God, the God of peace, that East and West may be reconciled and that the world may enjoy God’s love and blessings.

They say that even if the tests stopped now, it would take fifty years for the strontium to clear from the atmosphere. Ah, you were troubled and anxious when you heard that the air we breathe is poisoned with strontium.

My brothers and sisters, if you are Christians, if you believe that besides this body we have an immortal soul, then you should be more concerned still. For besides this natural atmosphere, there is also a moral atmosphere.

There is a spiritual atmosphere. As the Apostle Paul said, in God we live and move and have our being. We live within that spiritual atmosphere. What is the spiritual atmosphere of Greece? It is the holy ways and customs of our people.

This is the moral and spiritual atmosphere our parents breathed, though many could not read or write. It is the atmosphere in which the heroes of 1821 lived. And day by day it is being polluted with a kind of spiritual strontium.

These are the books passed from hand to hand.

The other day, a gentleman brought me a lavishly produced book. Where do they find the money? We struggle to publish even a small leaflet. Where do they find such abundant funds to corrupt our people?

Here was a costly book of 560 pages. I opened it and began to read. I am fifty years old, and I have seen books before, but never one with such obscenity, cynicism and irreverence. A few glances were enough to make me shudder. The author even takes the person of the Most Holy Theotokos (All-Holy), pure and without blemish, and drags her through the mud.

Imagine this book falling into the hands of young people. It scandalizes even adults, let alone children. These books are like strontium: they circulate and poison the whole younger generation.

And it is not only the books, my dear friends. Parents, look in your children’s pockets and bags. There are also indecent postcards, leaflets passed around in secret, and gangster films.

There are the theatres and all the rest. My dear friends, these things weaken faith. They make people grow cold and leave Greeks indifferent to the faith of their fathers.

There is another cause of this cooling of religious devotion. What is it? My dear Christians, I am coming to a dangerous point. But having climbed into the pulpit, I must tell you all the truth.

What else makes the temperature of faith fall so sharply, down to zero and below? My dear friends, it is the bad, shameful examples set by those who hold the highest offices and positions in our country.

Do we not have holy days? Is this not Great Lent? In years gone by, a hundred years ago, no meat hung from the hooks in the butcher shops during these days.

As for meat, leave that aside; it is the least of it. Are these not holy days? What bloodshed! Someone told me about something he had written for a newspaper. During these holy days, what are the ladies of Kolonaki and other neighborhoods preparing? What are they preparing? What? Weren’t the beauty contests enough? They disgraced womanhood. Weren’t the utterly shameful carnivals in Patras, where people ran wild, enough?

Yet in Patras they gave themselves over to revelry and spent millions upon millions on the devil’s pleasures. And that was not enough. What are they planning now, in these holy days? They are writing about it, they say.

Do not laugh. Here in the Church, I do not want even a smile. I want tears and metanoia, repentance. Do not laugh, because this is no laughing matter. I am not telling you this as a joke.

They are getting ready to hold beauty contests. Beauty contests for whom? Men, women, children, even dogs. And when a society, instead of going down into the neighborhoods, down to the slaughterhouses, searching left and right among the shacks for poor children to give them a tin of milk, when its aristocracy indulges itself like this, how can you expect its people to live up to their calling?

I served our country as a preacher in many regions, including border regions. When I was preaching in Florina, the poor, long-suffering people would hear the bell of Saint Panteleimon ring. You would see the women in their beautiful Macedonian dress going to church, like icons of the Most Holy Theotokos.

What did I notice? Of the hundred public officials in Florina, only two or three went to church on Sunday. The rest were absent. What did they do in the morning? They stood in the square, and a woman hardly dared pass them.

They mocked her as backward for going to church. When people in positions of authority set such an example, how can the people live up to their calling? In another village I visited, where Pontic Greeks lived, I was surprised to find that they no longer fasted on Fridays. They ate whatever they pleased.

I asked them, ‘You Pontic Greeks used to fast for three days in Asia Minor. How have you come to this, breaking the fast on a Friday?’ ‘Father,’ they said, ‘let us tell you what happened.’

‘We used to fast too. But once the prefect came to our village. As Pontic Greeks and Orthodox Christians, we prepared him a fasting meal. He took it, threw it away, and shouted, “Meat!” He ate meat, and then said things against the holy fast that you could scarcely imagine.’

‘From that moment, every sense of religion in our souls was shattered.’ When those in high office neglect their duties and set the people the opposite example, what do you expect the people to do? Look at that young man: he is upright and innocent.

His mother raised him to pray and believe in God. Then he is called up for military service. It is his duty to serve his country. But as soon as he enters the barracks, the first thing he hears in the Greek army is blasphemy.

How can that innocent young man hold on to his faith when he hears his officer speak that way? I know there are honorable men among the military. But I am speaking of what happens all too often: he goes into the army and hears a superior or a sergeant crudely blaspheming God. How will he keep his faith?

He goes into the army a believer and comes out without faith. Let me give you another example. When there is a trial, I speak as a clergyman, but I do not want to present my opinion as a rule of the Church. This is simply what I believe: according to the Gospel, we should not lay our hands on the Gospel to swear an oath.

In any case, I do not know how the Church and the state have arranged matters, but we have the oath. Very well, we have the oath. We go to court. Consider this: there is hardly a more solemn moment than the moment when a person must swear an oath.

Fifty years ago, when someone was about to take an oath, the prosecutor and the presiding judge would stand and say, ‘Do you understand what you are about to do? You are putting your hand into the fire.’ Everyone made the sign of the Cross, including the prosecutor and the judge.

But now, look in the local courts, the courts of first instance, or the courts of appeal.

The presiding judge, the prosecutor, and the other judges sit comfortably in their seats, and no one pays any attention. And as for oaths taken at police stations, the officer sits there with his cigarette while he administers the oath.

Religion cannot stand firm when those who govern have no deep religious feeling. Through details like these, religious life among the Greek people has declined. But, my brothers and sisters, as I have followed this thread and unwound it, I have come to its end.

Holy Fathers, Your Grace, reverend archimandrites, and all of you here, allow me to make a public confession.

If I were speaking in a city where I had a closer connection with the local preacher, I might speak more openly. I know that among the congregation here are listeners who know what Saint Gregory of Nazianzus says.

I have not forgotten that some listeners gather up the preacher’s words and turn them into little swords to stab him in the back. Though that danger is real, we dare to go on and follow the thread to its very end. And what do we say? Politicians cause scandal. But tell me, please: what about us who wear this black cloth?

Amen. I am not scandalized. At this point, I would rather say no more, not out of cowardice or fear, but because I too am a clergyman, and I too sigh over what is heard and said among the clergy. Right now, I would like to go down to my cell and weep.

I wish Saint Gregory Nazianzen were standing here in my place at this moment. What does he say? Speaking of his own time, he names one reason, the most serious reason, why people had emptied the churches.

And his words speak beyond his own time. In his defense of the priesthood, Gregory Nazianzen says that one reason people leave the churches is that we clergy have failed to live up to our calling.

There was a time when every priest, every priest, was held in such regard that, in the eyes of the people, he seemed hardly to touch the earth. Many had little education. They could scarcely read the Psalter.

They could scarcely read the Octoechos. There were no theological schools in those days, and yet there was faith as great as a mountain, and holiness of great height.

Gregory Nazianzen says that, in former times, the priest appeared to the people like an angel who did not touch the earth.

An angel of the Lord Almighty. But days of decline came upon the Church, and the priests fell away. The priest became like a layman. Those are Gregory Nazianzen’s words, not mine. Saint Kosmas of Aetolia also says that when priests are angels, the people are holy.

And Saint Kosmas of Aetolia prophesies. What does he say? It is a prophecy I fear may be fulfilled in our own days. What does he say? When priests become like laypeople,

when they live and behave just as laypeople do, then, he says, people will become like animals. And then, says Saint Kosmas of Aetolia, the end of the world will come.

Brothers and sisters, I know that the Greek clergy have rendered great service to the nation. I know there are giants among them. I know there are still people who uphold the dignity of the cassock.

But I also know, as you do, that in recent years serious incidents have come to light, and they have deeply troubled the Greek people. After I finished speaking last Sunday and went into the sanctuary, a man from the Peloponnese came up to me and said, ‘Father, your words are all very well, but you are doing nothing. Attend to the clergy.’

“If you do not pay attention to the clergy, what will become of the Church?” This simple man from the Morea, a part of the Peloponnese, spoke a great truth. I want to hope, at least, I live in hope, that the new Archbishop will be willing to work together with us on this.

The clergy must be cleansed, from the top down. For if this cleansing does not happen, I am no prophet, but I foresee a day when the churches will be left with only their chandeliers and pews.

This is a great matter, but I have gone over my time, and I will finish in five minutes. I have not yet told you the most important thing. What is it? The priests are to blame, the preachers are to blame, the theologians, the cinemas, the theaters, the governors, everyone is to blame. We criticize them all.

But tonight, if you are people of God, I want you to turn your pointing finger toward yourselves. My preaching tonight will have succeeded if each of you says, ‘I am to blame.’ If you do not say that, my dear friends, this sermon has failed.

How can I show you that we ourselves bear the greatest responsibility for our religious indifference? Look at our weaknesses, our faults, and the passions that chill our hearts.

Tell me, where did Lot live? He lived in a deeply corrupt society. And yet, amid that corruption, he remained pure, and God saved him.

And where did Moses live? In Pharaoh’s palace, and yet he held firm. Where did Joseph the All-Comely live? In the household of Potiphar, with a corrupt woman who sought to tempt him. Yet he remained utterly pure.

Where did the Prophet Samuel live? Beside Eli, a timid and lukewarm priest, and yet Samuel held firm. And where did the Three Holy Youths live? They wanted to remain in an idolatrous society, and yet they stood firm.

But wait, I nearly forgot something I must not forget today. My heart is here in Athens tonight, yet it flies beyond Mount Olympus to Kozani. There, just outside the city, a historic little church is celebrating its feast today: the church of the Forty Martyrs.

Tell me, on this feast of the Forty Martyrs, have you read about them today? Where did the Forty Martyrs live? In an army whose officers and soldiers were against God. They were idol worshippers. Yet amid that pagan army, the Forty Martyrs stood firm and became martyrs and heroes. It is not simply our surroundings that shape us; to a great extent, we shape our own spiritual surroundings. Would you like examples of the opposite? Those of you who read Holy Scripture, have you ever heard of a man called Gehazi? Who was Gehazi?

Of course, if I asked who Gehazi was, perhaps only fifty or sixty people here would know. But everyone knows the names of the film stars. So who was Gehazi in Holy Scripture? He was a servant, a disciple. Whom did he serve? Who was his elder, his spiritual father? A great elder.

His elder was Elisha, the prophet and wonderworker. Yet even beside Elisha, Gehazi became a thief and a liar. Tell me, please: the holy days are approaching, and we shall soon come face to face with a dark figure, the darkest the world has known.

That dark figure is Judas. Tell me, Judas lived beside the Rabbi, did he not?

Judas heard the Teacher, yet betrayed him. While the glorious disciples were being illumined, he was afflicted with love of money. You see, my dear ones, our surroundings can contribute to our growing cold. But above all, we do not grow cold because of this priest or that priest, or this person or that. These are excuses, excuses for our sins. It is we ourselves, through our own faults and vices, who grow cold and drift away from God.

I have finished, my dear ones. Tonight, through my poor words, the Word of God has shown that we live in an age of religious indifference.

We have explained the causes of that indifference and shown what is making the thermometer of faith fall rapidly toward zero.

But how, my dear ones? How, my fellow Christians? I had meant to finish earlier.

Before I finish, I want to give you one last picture, a vivid picture of our indifference, and then send you on your way in peace. I look for such a picture in the beautiful gallery called Holy Scripture. And there, in Holy Scripture, I find one that speaks to our times.

The sea was smooth as oil. There was not a breath of wind. The voyage was pleasant, the sailors were at ease, the captain was happy, and the passengers were enjoying themselves and singing. Suddenly the sea was stirred up. A terrible wind rose, a whirlwind, and foaming waves as high as mountains threatened to sink the ship.

The captain, an old sea captain, said to the sailors, “I have never seen a storm like this.” The waves were foaming. What was happening? This was no ordinary storm.

“This storm has come from God. These foaming waves, which will soon drown us and turn the sea into our watery grave, have a cause. Someone among the sailors or passengers must have committed a sin, perhaps a murder or some other crime. The sea is seeking to swallow him, and us along with him.”

They were shaken. The crew were religious men, and they said, “That must be it. Let us cast lots.” So they wrote down every name: the captain’s, the sailors’, the shipmaster’s, everyone’s.

They wrote down the passengers’ names too, every last one. Then they said, “Whosever name we draw, we will throw him into the sea, and the sea will grow calm.” They drew the lot, read the name written on it, and saw: Jonah.

We are all aboard this ship, and the ship is in danger. It faces enemies within and enemies without. It is in danger in many ways, but above all in its moral and religious life.

We are in danger of suffering the greatest loss: losing the faith of our forebears, our most precious treasure, our Orthodoxy, for which blood has already flowed like rivers.

No one aboard this ship is a stranger. We have all been baptized in the name of the Holy Trinity. We are all aboard, with one difference: you are the passengers, while we monks and priests, including those serving in the sanctuary, are the crew.

You are the passengers; we are the sailors. If you are anxious, we sailors have even greater reason to be anxious and to stand beside the captain. And the captain who steers the ship and holds the helm is Jesus Christ, whom we must praise unto the ages of ages.

We must hurry to the captain. We must draw close to our leaders as brothers. I am only the lowliest sailor aboard this immortal ship, the Church of our Christ. Here I stand, seeing the waves, the danger, and the indifference. I see the Jonahs asleep down in the depths. So I take up Christ’s trumpet and sound it at the stern and at the bow. I sound it throughout the ship, above, to the right and to the left. I go down into the depths and cry out: “Jonahs, wake up! Why are you sleeping? Wake up! Become fervent Christians!” I am finished. I bring my sermon to a close. If you will not listen to me, a sinful hieromonk who tonight has tried with all the strength of his soul to wake you from the sleep of sin, if you will not listen to me, I beg you, I beg you.

You have heard a beautiful trumpet call from our Church. Whenever I hear it, at least, something stirs within me.

However cold or indifferent I may be, I begin to care about the faith of our fathers. It is an alarm clock. Just as you set an alarm before you go to sleep at night, so our Church has ways of waking us.

And woe to those who do not wake when the alarm sounds. One such call says: “My soul, my soul, arise! Why do you sleep? The end draws near, and you will be troubled. Awake, then, that Christ God may spare you.”

Και πάλιν κήρυγμα, αγαπητοί αδελφοί και πατέρες.

Ιεροκήρυξ και ακροαταί βρισκόμεθα και πάλιν εντός του ιερού τούτου ναού του Αγίου Παύλου.

Είναι εξαιρετική ευλογία. Ο λαός πολύς συνεκεντρώθη πάλι απόψε εντός του ιερού τούτου ναού. Αλλά και ευθύνη, ευθύνη διά τον ιεροκήρυκα, ευθύνη και διά σας τους ακροατάς.

Εάν, αγαπητοί μου, εστέκετο, εάν από τα ουράνια πετούσε ένας άγγελος και κατέβαινε εδώ κάτω εις την γη και στεκόταν εκεί στην πόρτα και έκανε κοντρόλ, εζήτει όχι τας ταυτότητάς μας, αγαπητοί μου χριστιανοί, που γράφουν όλες επάνω «Ορθόδοξος Χριστιανός», που κουράστηκαν τα χέρια της αστυνομίας να γράφουν «Ορθόδοξος Χριστιανός», εάν λοιπόν ένα Σεραφείμ ή ένα Χερουβείμ κατέβαινε από τα ουράνια και στεκόταν εκεί στην πόρτα και έκανε έλεγχο των πνευματικών ταυτοτήτων μας, δεν ξέρω, αγαπητοί μου χριστιανοί, εις πόσους θα επέτρεπε ο άγγελος να εισέλθουν εντός του ναού τούτου.

Εγώ τάλας εγώ, ακάθαρο τα χείλη έχω, εννοές ο λαού, ακάθαρο τα χείλη έχω ενός.

Είναι τέτοιο αίσθημα, παρακαλώ, να έχουμε άπαντες. Και εγώ που κηρύττω αναξίως και εσείς που ακούετε αναξίως το κήρυγμα του θεολόγου. Πολύ απλά λόγια θα πούμε και απόψε.

Πιστεύω απόψε ακουστική να έχουμε περισσότερη. Διότι στο περασμένο κήρυγμα δεν έμεινα ικανοποιημένος. Διότι ο ναός δεν έχει ακουστική όπως έχουν άλλοι ναοί. Θέλω να ελπίζω ότι απόψε θα είμεθα ακουστοί.

Αλλά προτού να εισέλθω εις το θέμα της ομιλίας, θέλω να τονίσω εις την αγάπην όλων σας Το εξής, ο λόγος που ακούετε εις τον αιώνα αυτών ο λόγος αυτός δεν είναι λόγος ρητόρων. Δεν είναι λόγος πολιτικός, δεν είναι λόγος φιλοσόφων, δεν γίνεται ο λόγος αυτός για να προκαλέσει ευθυμία, δεν γίνεται ο λόγος αυτός για να εισπράξει χειροκροτήματα μάταια.

Όχι, αγαπητοί μου, δεν κηρύττουμε ούτε εκ λόγων επιδείξεως, δεν κηρύττουμε ούτε εκ λόγων συμφέροντος. Η μαρτυρία της συνειδήσεώς μας λέγει ότι κηρύττομεν εκ πίστεως, κηρύττομεν εκ πεποιθήσεως. Επίστευσα, διό ελάλησα, και εμείς πιστεύουμε. Τι πιστεύουμε; Ότι μέσα εις τον χαώδη κόσμο, μέσα εις τη σεισμική γενεά μας, δεν υπάρχει υπό τον ήλιο.

Κάτω από τον ήλιο δεν υπάρχει άλλο όνομα παρά μόνο το όνομα εκείνου ενώπιον του οποίου μια ημέρα 100% θα γονατίσουν και τα επίγεια, και τα ουράνια, και τα καταχθόνια, και πάσα φυλή, και πάσα γλώσσα θα εξομολογηθεί και θα είπει: «Εἷς Ἅγιος, εἷς Κύριος, Ἰησοῦς Χριστός, εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρός. Ἀμήν».

Το όνομα αυτού κηρύττουμε, το Ευαγγέλιο αυτού ερμηνεύομεν, το νόμο αυτού διασαφηνίζομεν. Αλλά, εφόσον ο λόγος είναι θρησκευτικός και όχι πολιτικός και όχι κοινωνικός και όχι ρητορικός, Αδελφοί μου, επιθυμώ να χαράξω μια διαχωριστική γραμμή.

Επειδή ο λόγος αυτός, ο θρησκευτικός, απαιτεί και ανάλογον ψυχική προδιάθεση. Με άλλα λόγια, ο λόγος αυτός θέλει αυτιά. Όχι σαν κι αυτά τα αυτιά που έχουμε όλοι. Ζητά αυτιά εσωτερικά, ζητά αυτιά μυστικά, ζητά αυτιά που τόσο ζητούσε στον μάταιον τούτον κόσμο να εύρει ο Ιησούς Χριστός.

Όταν έλεγε: «Ο έχων ώτα ακούειν ακουέτω». Πόσο λίγα ήσαν τα αυτιά στην εποχή του Χριστού! Από τις χιλιάδες που τον άκουαν, μόνο 120 άτομα τον ακολούθησαν πιστοί μέχρι τέλους. Υπήρχαν αυτιά, υπήρχαν αυτιά Γραμματέων και Φαρισαίων και Σαδδουκαίων, οι οποίοι άκουαν τον Χριστόν, τον ήκουαν τον Χριστόν, τον ήκουαν όμως ως εχθροί.

τον ήκουαν για να συλλέξουν ειδικών κατηγορίας και να το καταφέρσουν την μεγάλη προσκευή ενώπιον του πριτέρ Πρετορίου

Ζητεί ο άμβωνας αυτιά πνευματικά, εις εποχήν παρακμής όπως είναι η σημερινή εποχή. Μέσα σε δέκα, τι λέγω, μέσα σε εκατό, μέσα σε χίλιους, ζήτημα είναι αν υπάρχει άνθρωπος με αυτιά πνευματικά, με ραντάρ πνευματικό που θα συλλαμβάνει τους ήχους του ουρανού.

Είθε, άμποτε, είθε διά των πρεσβειών της Θεοτόκου, όλοι όσοι είστε κάτω από εδώ να είστε εφοδιασμένοι με τα αυτιά αυτά τα πνευματικά. Και όταν είστε εφοδιασμένοι με τα πνευματικά αυτιά, Αν τότε τα λόγια που θα σπείρουν εδώ στα σας ακουάζοντας δεν θα είναι επιμετέω.

Ταύτα λέγω, αγαπητοί, γιατί; Διότι ο λόγος του Ιεροκήρυκος, τουλάχιστον εμού του Ιεροκήρυκος, ως ανθρώπου ατελούς, νοητικός, συναισθηματικός, βουλητικός, ως ανθρώπου, λέγω, ατελούς που έχει επίγνωση των αδυναμιών του, ο λόγος αυτός θα έχει και τας ατελείας του.

Και όχι μόνο εμείς που κηρύττουμε, εμείς οι μικροί, Αλλά και όταν εκεί λειτώνει η Μεγάλη Πατέρας Εκκλησίας Και εκείνοι συνήντων δυσμενή πολλάκις κριτική. Ποιος υπάρχει μεγαλύτερος από τον Ιερό Χρυσόστομο, ο οποίος είναι ο βασιλεύς του άμβωνος;

Τον οίκοε ο λαός, τον οίκωνε οι γυναίκες, τον οίκωνε οι αγνοί άνθρωποι Τον οίκωνε όμως και οι φιλόσοφοι της πόλαως Τον άκουγαν όμως και οι επιστήμονες της εποχής εκείνης. Και δεν έκαναν τίποτα άλλο. Ενώ ο λαός ενθουσιαζόταν, αυτοί κρατούσαν σημειωματάριο και έκαναν κριτική. Σε ποιον; Όχι σε έναν μικρό και μηδαμινόν ιεροκήρυκα, όπως είμαστε εμείς, αλλά έκαναν κριτική δριμεία, δριμυτάτη, εναντίον του Χρυσοστόμου.

Τι έλεγαν αυτοί οι γραμματισμένοι όταν πήγαιναν στους ναούς της Αντιοχείας; Τι είχον; Έχει, λέει, μακρά, πολύ μακρά προοίμια. Φλύαρος, ακούτε, φλύαρος. Οι άλλοι έλεγαν, τι έλεγαν; Όλο τα ίδια μας λέει, περί μετανοίας, περί μετανοίας, περί μετανοίας.

Οι άλλοι τι έλεγαν; Ότι μιλάει εναντίον των πλουσίων. Μα τι του έκαναν οι πλούσιοι; Όλο εναντίον των πλουσίων τον ακούμε να εκσφενδονίζει τους μύδρους του. Και άλλοι ακόμα τι έλεγαν; Ότι πήγαμε να τον ακούσουμε, αλλά τι ήταν αυτό; Ήταν έξαλλος, έξαλλος ήταν.

Τι είχε συμβεί; Πράγματι συνέβη κάποια περίπτωση. Ήταν μήνας Δεκέμβριος. Περνώντας από την πλατεία της πόλεως, χιονισμένοι οι δρόμοι, ζητιανοί, παγωμένοι, δεξιά και αριστερά, ζητούσαν ένα τεμάχιο ψωμί και δεν είχαν.

Ανέβηκε επάνω στον άμβωνα ο Χρυσόστομος και εκείνη την ημέρα ήλεγξε δριμύτερον πάσης άλλης περιπτώσεως.

Αυτός έως, η Ιλέν ξεδρυμμήταν από τους πλουσίους της Αντιοχίας και είπε: «Τι είπε; Λίγα.»

Λίγα χρυσά ποτήρια, ω πλούσιοι της Αντιοχείας, λίγα χρυσά ποτήρια, εάν πωλούσατε, δεν θα υπήρχε πεινασμένος μέσα στην Αντιόχεια.

Τα είπε όμως αυτά με φωνήν δριμυτάτην, τα είπε αυστηρά και αμέσως τον κατηγόρησαν ότι ήταν έξαλλος.

Αδελφοί, πολύ ολίγοι, πολύ ολίγοι και από εσάς που είστε εδώ στον λαό, πολύ ολίγοι μπορούν να εισδύσουν στην καρδιά του ιεροκήρυκος, πολύ ολίγοι δύνανται να αισθανθούν τα μυστικά του ιεροκήρυκος που κηρύττει στον λαό.

Ο ιεροκήρυκας, ο σόγαρος της Εκκλησίας, ομοιάζει με την κλώσσα και όπως η κλώσσα όταν βρει ένα σπόρο ή βρει ένα σκουλικάκι φωνάζει γλυκά γλυκά και καλεί τα πουλιά της να φάνε το σκουλικάκι και το σπόρο, έτσι και εμείς καλούμε τον λαό να του δώσουμε την τροφοδοσία την πνευματική των σπόρων του ουρανού.

Αλλά παρατηρήσατε ποτέ την κλώσσα, πώς φωνάζει; Φωνάζει διαφορετικά όταν καλεί τα πουλιά της να τους δώσει ένα σπόρο. Αλλά φωνάζει διαφορετικά πότε; Ακούσατε τη φωνή της κλώσσας όταν απάνω στον ουρανό δει γεράκι;

Ω φωνάς, φωνάς, κυρινεύουν τα πουλιά της, σπαράς, η φωνή της γλώσσας είναι διαφροτική Είδατε τη μάνα, όταν το παιδί της το κοιμίζει στην κούνια, είναι γλυκιά η φωνή της, μουσική είναι η φωνή της. Αλλά όταν η μάνα δει το παιδί της να πέφτει στη φωτιά, φωνάζει η μάνα, δεν νανουρίζει πλέον η μάνα.

Εμείς οι πατέρες, εμείς οι δάσκαλοι του Ευαγγελίου, όταν σας βλέπουμε να βαδίζετε την οδόν την ευθείαν, μουσική παίζομε.

Αλλά όταν σας βλέπουμε να είστε έτοιμοι να πέσετε μες στη φωτιά, εγώ τουλάχιστον προτιμώ να κατεβώ από τον άμβωνα, παρά να νανουρίζω το ακροατήριό μου. Τότε πλέον η φωνή μας θα γίνει δριμεία, οξεία, θα φωνάξουμε: «Σωθείτε, σωθείτε από τις πειράσεις που οδηγούν στην αιώνια φωτιά». Τα αυτά είπαμε διά να δώσουμε κάποια εξήγηση όσον αφορά μερικά σχόλια και δυσμενείς κρίσεις, οι οποίες ηκούσθησαν εκ μέρους τινών, οι οποίοι έρχονται στο κήρυγμα όχι για να ωφεληθούν, όχι για να γίνουν ακροαταί, αλλά για να γίνουν κριταί του λόγου.

Αδελφοί, επαναλαμβάνω, κηρύττομε προς δόξαν Θεού, κηρύττομε δεύτερον προς ωφέλειαν του λαού μας. Και επιτρέψατε να σας προσθέσω και κάτι άλλο που έλεγε ο Νικηφόρος Θεοτόκης, ένας από τους μεγαλυτέρους κήρυκας του νεωτέρου ελληνισμού.

Κηρύττω, λέγει, Κύριε, και προσθέτω και εγώ τη δική μου φωνή. Κηρύττω, όχι μόνο για τη δόξα σου, όχι μόνο για την ωφέλεια των ψυχών. Κηρύττω ακόμη προς συγχώρεση των αμαρτημάτων μου. Το πιστεύω, αδελφοί, ότι εάν ένας από όλους εσάς που είστε εδώ μέσα, εάν ένας απόψε μετανοήσει, ω κέρδος, ω μέγα κέρδος για τον ιεροκήρυκα.

Αυτός ο ένας που θα σωθεί, θα παρουσιαστεί μπροστά στο κριτήριο των βημάτων και θα πει: «Έλεος Κύριε, έλεος Κύριε, εις τον ιερομόναχον Αυγουστίνον». Και όχι μόνον έλεος σε μέ, αλλά κι εσείς, εάν έκαστος από εσάς κατορθώσει και φέρει έναν άνθρωπον εις την Εκκλησία και σώσει αυτόν, καλύψει πλήθος αμαρτιών.

Λοιπόν, ιδού, αγαπητοί μου, οι λόγοι για τους οποίους ανεβαίνουμε στον άμβονα και κηρύττουμε τον Λόγο του Θεού. Και τώρα εισερχόμαστε στο θέμα.

Είστε όλοι άντρες και γυναίκες, είστε όλοι άνθρωποι της δουλειάς, είστε άνθρωποι κοσμικοί, να πούμε, υπό την λέξη την αγαθή. Από το πρωί μέχρι το βράδυ αγωνίζεστε για τον επιούσιον άρτο.

Δεν είμαι καρδιογνώστης για να πάρω κλειδί να γνωρίσω τα μυστικά, τας ανησυχίας σας, τας μερίμνας σας. Γνωρίζω όμως καλώς ένα πράγμα. Ποιο πράγμα γνωρίζω;

Υπάρχει μια υπόθεση, η οποία είναι στην σειρά των υποθέσεων, έρχεται νούμερο ένα. Υπάρχει μια υπόθεση, η οποία είναι τας αγίας αυτάς ιδίως ημέρας, είναι υπόθεσις επείγουσα. Επίσης, είναι τηλεγράφημα, είναι μήνυμα εξ ουρανού, κατεπείγον, τηλεγράφημα κατεπείγον.

Είναι η πρώτη υπόθεση. Ποια είναι η πρώτη υπόθεση;

Είναι η υπόθεση της θρησκείας. Πιο συγκεκριμένα, είναι η υπόθεση των σχέσεών μας με τον Θεό, τον Κύριον του Ουρανού και της Γης. Είναι ακόμα πιο συγκεκριμένα, είναι η σωτηρία της ψυχής μας.

Η σωτηρία η δική μας, η οποία είναι αρρήκτως συνδεδεμένη με τη σωτηρία του πλησίον μας. Κανείς, κανείς δεν θα σωθεί, εάν δεν σώσει έναν άλλον. Αυτή είναι η πρώτη υπόθεση. Η υπόθεση σωτηρίας της δικής μας ψυχής. Και η υπόθεση των ψυχών εκείνων που εξαρτώνται από εμάς. Εάν είστε γονείς, για τα τέκνα σας. Εάν είστε σύζυγοι, για τον σύζυγό σας. Εάν είστε προϊστάμενοι, για τους υπαλλήλους σας, εάν είστε εργοστασιάρχοι, για τους εργάτες σας.

Εάν είστε ιερείς, ω ιερείς, δια το ποίμνιό σας, υπόθεσις πρώτη, νούμερο ένα.

Και όμως γνωρίζω καλώς αυτό, αλλά γνωρίζω επίσης και το άλλο, ότι αν υπάρχει μία υπόθεση στον κόσμο δια την οποία τόσο πολύ αδιαφορούμεν τελείως, που δεικνύουμε μία κλασική αδιαφορία, εάν υπάρχει μία υπόθεση παραμελημένη, είναι η υπόθεση της σωτηρίας της ψυχής μας.

Σε εμάς, στους ζώντας, σε εμάς που ζούμε στον 20ό αιώνα, αρμόζει να λεχθούνε τα λόγια του Χριστού μας.

Μάρθα Μάρθα, μεριμνάς και τυρβάζη περί πολλά· ενός δε εστί χρεία. Το ένα αυτό το έχουμε παραμελήσει.

Η εποχή μας, η εποχή παρακμής, διακρίνεται για δύο πράγματα. Το ένα πράγμα ποιο είναι; Είναι το ένα. Είναι η δραστηριότης. Καμία γενιά που πέρασε απάνω στη φλούδα της γης, καμία γενιά, δεν εργάστηκε τόσο πολύ, αλλά η εργασία της γενιάς αυτής, σαν μυρμήγκια δουλεύουν, Αμερική, Ρωσία, παντού οι άνθρωποι, γενιά δραστηριότητος μεγάλης, πυρετώδους ενδιαφέροντος, αλλά η δραστηριότης και το πυρετώδες ενδιαφέρον αναπτύσσεται μόνον εις τον τεχνικό πολιτισμό.

Ενδιαφέρεται δια την ύλη, ενδιαφέρεται δια τα επιτεύγματα της επιστήμης μας. Κοιτάξτε, κοιτάξτε, αδέρφια μου, φωνάζουμε οι ιεροκήρυκες και λέμε: Τα μάτια σας ψηλά στον ουρανό, εκεί είναι η πατρίδα μας η αιωνία.

Και κανείς δεν υψώνει τα μάτια του στον ουρανό. Στα άστρα, πέραν των άστρων όπου κατοικεί η Θεότης, Οἱ τὰ Χερουβὶμ μυστικῶς εἰκονίζοντες. Και όμως έφτασε η επιστήμη, δεν την κατηγορούμε, να φτιάξει δορυφόρους και να τους εξαπολύσει στο διάστημα.

Ή αν καθίσουμε κάτω και εξετάσουμε τι είναι αυτοί οι δορυφόροι, τι είναι, όπως γράφει σήμερα κάποιος εκλεκτός φίλος μας,

αυτοί οι δορυφόροι που ξεσήκωσαν τα μυαλά των ανθρώπων, ξέρετε πώς μοιάζουν; Είναι σαν να πιάσεις δυο μύγες, να τις αμολήσεις, να τις εξαπολύσεις μέσα στο άπειρο. Μυγάκια είναι μέσα.

Είναι δυο μύγες λοιπόν ξαμόλισαν οι μεν, και οι άλλοι τι ξαμόλισαν; Μια σκνίπα. Για μια σκνίπα και για δυο μυγάκια, όλος ο κόσμος, τα μάτια στο διάστημα. Ενδιαφέρεται η γενεά μας, ενδιαφέρεται δι' όλα αυτά τα μικρά, δι' όλα αυτά τα επιτεύγματα.

Το ένα είναι ένα ενδιαφέρον δια τα υλικά. Το άλλο είναι μια αδιαφορία δια τα πνευματικά. Μια αδιαφορία ηθική και θρησκευτική. Και επειδή δεν επιθυμώ να μιλώ αφηρημένα, θα σημειώσω τρία-τέσσερα στιγμιότυπα της ηθικής και θρησκευτικής αδιαφορίας, η οποία λιμένανται πάντων ελληνικών.

Πρώτο στιγμιότυπο είναι Κυριακή πρωί. Χτυπάει η καμπάνα κάθε ενορίας στα βουνά, στις ραχούλες, στις πολιτείες, παντού χτυπάει η καμπάνα. Αυτή η καμπάνα, αγαπητοί μου χριστιανοί, που χτυπάει, και χτυπούνε 8.000 καμπάνες κάθε Κυριακή, στην Ελλάδα αυτή η καμπάνα θα μας δικάσει την ημέρα της Κρίσεως.

Η καμπάνα είναι σάλπιγγα των Αγίων Αγγέλων και Αρχαγγέλων. Μας καλούνε στην Εκκλησία. Δεν μου λέτε, αγαπητοί μου, η Εκκλησία καλεί. Πόσοι από αυτούς που ακούνε την καμπάνα να χτυπάει την Κυριακή, και εδώ στην Αθήνα και εις όλη την Ελλάδα, πόσοι είναι αυτοί που έρχονται ταχτικά εδώ στην Εκκλησία;

Αγαπητοί μου χριστιανοί, έγινε μια έρευνα προ τεσσάρων ετών, ένα συνεργείο φοιτητών έκανε μια έρευνα εδώ στην Αθήνα και απέδειξε ότι το ποσοστό που έρχονται κάθε Κυριακή εδώ στους ναούς των Αθηνών, πόσο νομίζετε είναι; Πόσο νομίζετε, από τους 100 Αθηναίους που κατοικούν εδώ στην Αθήνα και στον Πειραιά και στα περίχωρα;

Τώρα, πόσοι χριστιανοί κάθε Κυριακή εκκλησιάζονται τακτικά, ανελλιπώς, πόσοι νομίζετε; Δύο τοις εκατό. Οι άλλοι, οι άλλοι πού είναι; Άλλοι έχουν να πατήσουν στην Εκκλησία, κλαίω δι' αυτούς, κλάψατε ουρανοί και γη, και άγγελοι και αρχάγγελοι, έχουν να πατήσουν στην Εκκλησία από τον καιρό που βαπτιστήκανε. Δεν είναι υπερβολή αυτή, αγαπητοί μου.

Οι άλλοι κάθονται απ' έξω από την εκκλησία, εδώ στην εκκλησία, κάθε εκκλησία, βλέπουν τον παπά κάθε μέρα να μπαίνει εδώ στην εκκλησία, ένα σοκάκι τους χωρίζει, λίγα μέτρα τους χωρίζουν, βλέπουν χιλιάδες κόσμου να έρχεται στην εκκλησία μας στο κήρυγμα, ούτε κοντάνε, ούτε ποτέ τους πήγανε στην εκκλησία. Θα πάνε πάλι στην εκκλησία μια φορά ως νεκροί, ως φέρετρα.

Υπάρχουν και άλλοι, μην γελάσετε για τον χαρακτηρισμό, υπάρχει και μια άλλη κατηγορία χριστιανών, τους οποίους θα ονομάσω ότι οι χριστιανοί αυτοί είναι οι κομήτες, όπως ο κομήτης παρουσιάζεται κάθε δέκα ή είκοσι χρόνια μέσα στο διάστημα, κατά περίοδον τρόπον υπάρχουν χριστιανοί που έρχονται πότε; Όταν είναι μνημόσυνον του Α ή του Β.

Άφαγε του Βήτα. Έρχονται όταν είναι γάμος, έρχονται όταν είναι βάπτιση, έρχονται όταν είναι η χειρετισμή, έρχονται το Πάσχα, τα Χριστούγεννα και τελείωσε. Δεν ομιλούμε περί αυτών των χριστιανών των κομιτών, ούτε περί των άλλων χριστιανών. Ομιλούμε περί των χριστιανών εκείνων που τόσο λίγο είναι των ποσοστών, 2%. Και αυτά γίνονται στην Αθήνα. Προ ημερών έπεσε στα χέρια μου ένα βιβλίο ενός εκλεκτού ανθρώπου, ο οποίος επισυράνεται.

Επιστράνετον, εχρημάτισε νομάρχης εις την Βόρειον Ελλάδα κι εις άλλα μέρη. Τι γράφει; Γράφει: Πράγμα το οποίο και εμείς έχουμε διαπιστώσει. Ότι στα χωριά είναι ακόμα το ποσοστό κατώτερο. Υπάρχουν χωριά που χτυπάει η καμπάνα και ο παπάς δεν έχει παιδί, δεν βρίσκει παιδί σε ένα χωριό που έχει 100 παιδιά, 200 παιδιά, 300 παιδιά.

Ο παπάς δεν βρίσκει παιδί να κρατήσει λαμπάδα, το Ευαγγέλιο.

Δεν έχω, αγαπητοί μου, υπερβολάς, λέγω μια πραγματικότητα. Ό,τι είπαμε, ό,τι έχουμε, είναι ένα στιγμιότυπο της θρησκευτικής μας αδιαφορίας των καιρών. Άλλο στιγμιότυπο: αδιάφοροι για το καθήκον του εκκλησιασμού.

Είμεθα όμως αδιάφοροι και για κάποιο άλλο καθήκον, το καθήκον της προσευχής. Πρωί χωρίς προσευχή, στην εργασία χωρίς προσευχή, το μεσημέρι καθόμεθα στο τραπέζι να φάμε χωρίς προσευχή. Συμβαίνει και το άλλο, το χειρότερο ακόμα: με τη μπουκιά στο στόμα, η ευλογία του Χριστού στο στόμα και βλασφημία.

Βραδιάς, βραδιάς, ούτε καθόλου προσευχή. Δεν προσευχόμεθα ως άτομα, αλλά δεν προσευχόμεθα ως οικογενειάρχες. Όσοι είστε εδώ μέσα οικογενειάρχες, μαρτυρήσετε ενώπιον του Κυρίου του Εσταυρωμένου. Εάν ποτέ σας, εάν ποτέ σας, οικογενειάρχες, προσευχηθήκατε μαζί με την γυναίκα και τα παιδιά σας.

Εξέλιπε η οικογενειακή προσευχή. Αδιάφοροι στην προσευχή, αδιάφοροι στην ανάγνωση της Αγίας Γραφής. Ένα τέταρτο, δεν θέλω πολύ, ένα τέταρτο κάθε ημέρα να διαβάζατε το Ευαγγέλιο. Σ' όλο τον χρόνο θα είχατε διαβάσει Παλαιάν και Καινή Διαθήκη.

Ποιος από εσάς, αγαπητοί μου, διαβάζει Ιερεμίαν; Ποιος διαβάζει Ισαΐαν; Ποιος διαβάζει τα ωραία βιβλία της Παλαιάν και Καινής Διαθήκης; Κλειστά τα βιβλία, εσφραγισμένα βιβλία. Αδιάφοροι στην ανάγνωση της Γραφής.

Είμεθα ακόμα αδιάφοροι. Εδώ πλέον το ποσοστό, εδώ το ποσοστό πλέον είναι πολύ μικρό. Εάν το ποσοστό αυτών που διαβάζουν την Γραφή είναι ολίγοι, εάν το ποσοστό αυτών που προσεύχονται είναι ολίγοι, εάν το ποσοστό του άλλου είναι ολίγοι, πολύ περισσότερο είναι το ποσοστό.

Δεν έχω ανάγκη, εάν ήθελα αυτή την ώρα να σταματήσω, να σταματήσω και να είχα δικαίωμα επί των ψυχών σας, και να σταθώ στην πόρτα, εκεί στην πόρτα, να αποδείξω αμέσως την αλήθεια με αυτό που θα το πω.

Είστε εδώ συγκεντρωμένοι δύο χιλιάδες. Εάν σταθώ στην πόρτα και εξετάσω και σας είπω ένα ερώτημα: Όσοι από εσάς δεν έχουν ποτέ τους εξομολογηθεί στη ζωή, να βγουν έξω. Θα βλέπατε ότι μέσα εις το ναό θα έμεναν πολλοί ολίγοι.

Οι άλλοι δεν έχουν εξομολογηθεί ουδέποτε στη ζωή τους και πλησιάζουν τα θεία μυστήρια, τα άχραντα μυστήρια, ανεξομολόγητοι.

Αδιάφοροι στο μυστήριον της θείας εξομολογής. Αδιάφοροι στο μεγάλο μυστήριον των μυστηρίων, την θεία Ευχαριστία. Αδιάφοροι ακόμα και ως προς τας ανάγκας του πλησίον μας. Εκεί είναι η ζυγαριά που θα μας ζυγίσει. Έσβησε η αγάπη στο Θεό, αλλά έσβησε και η αγάπη προς τον πλησίον.

Υπάρχουν ορφανά, υπάρχουν χήρες, υπάρχουν ανάπηρα, υπάρχουν μαθηταί άποροι, υπάρχουν φτωχοί, υπάρχουν, υπάρχουν, είναι η χώρα του μαρτυρίου.

Υπάρχουν όμως κι άλλοι οι οποίοι απολαμβάνουν κατά κόρον τα υλικά αγαθά.

Είμαστε πτωχοί, πτωχοί, πτωχοί, πτωχοί σε αισθήματα είμαστε. Λάβετε υπόψη. Αυτές τις ημέρες διάβαζα. Ξέρετε πόσα χρήματα κάθε χρόνο η Αθήνα και μόνον δαπανά σε εισιτήρια κινηματογράφων; Και δεν πιστεύω αυτοί που πάνε στους κινηματογράφους να είναι μόνο οι πλούσιοι, είναι και οι εργατικοί όλοι.

Μέσα στην Αθήνα, κάθε χρόνο, οι κινηματογράφοι έγιναν νομισματοκοπεία. Εισπράττουν οι κύριοι αυτοί, που δεν διστάζω να τους ονομάσω από του άμβωνος αυτού τους μαστροπούς της ηθικής διαφθοράς της ελληνικής κοινωνίας.

της κοινωνίας, που αν καμιά φορά έρθει η χριστιανική κυβέρνηση, θα τα σφραγίσει αυτά τα καταγώγια του διαβόλου. Αυτοί οι κύριοι που προβάλλουν κινηματογραφικάς ταινίας εισπράττουν όλον τον χρόνο 200 εκατομμύρια μέσα στην Αθήνα. 200 εκατομμύρια για το κινηματογράφο! Δεν μου λέτε, πόσα δαπανά η Αθήνα για ελεημοσύνη;

Προτού ανεβώ τον άμβωνα, ερώτησα τον καλό εφημέριο του ναού τούτου και του λέγω: «Γέροντα, έχετε ταμείο φιλόπτωχο;» «Έχουμε φιλόπτωχο ταμείο.» Πόσα εισπράθη το φιλόπτωχον τα δύο της ενωρίας αυτής, είναι μια μεγάλη ενωρία, έχει πέντε χιλιάδες οικογενείας, μία από τις μεγαλύτερες ενωρίες της Υπουργής των Αθηνών.

Λοιπόν, πόσα νομίζετε όλο το χρόνο μαζεύει η ενορία για το φιλόπτωχο; Τρέχουν οι κυρίες, τρέχουν οι επίτροποι, τρέχουν οι παπάδες. Δεν αμφισβητώ το ενδιαφέρον τους, διαπιστώνω κάτι άλλο όμως: ότι όλο το χρόνο, όλο το ταμείο αυτό της ενορίας, της μεγάλης ενορίας, πόσα νομίζετε μαζεύει;

Μόλις όλο το χρόνο τριάντα χιλιάδες δραχμές. Που τριάντα χιλιάδες δραχμές μπορούσε να τις δίνει κάθε μήνα κάθε μήνα, όχι ένας, αλλά δέκα και είκοσι και τριάντα Ενωρείται πλούσιοι της ενωρίας τα

Αδιάφοροι στην αγάπη του Θεού. Αδιάφοροι στην αγάπη του πλησίον. Μα δεν αρχίζει αγαπητοί μου να διαπιστώναμε μια αναδιαφορία απέναντι του Θεού και απέναντι των πλησίων μας. Πώς; Εγώ απορώ. Καμιά φορά κάθομαι στο κελί μου και εξετάζω και λέγω: Πώς ο λαός αυτός, ο ελληνικός λαός που διακρίνεται εν μέσω των εθνών δια την ευσέβειάν του, που ένας Απόστολος Παύλος είπε επάνω στα βράχια του Αρείου Πάγου ότι γύρισα ολόκληρο τον κόσμο, αλλά θρησκευτικότερο λαό δεν είδα εις τον κόσμο;

Εξετάζω και ερευνώ τα αίτια Είναι κάτω των οποίων η στάθμη, η ηθική και θρησκευτική του λαού μας κατέπεσε τόσο χαμηλά και το θερμόμετρο δεικνύει σχεδόν μηδέν, κάτω από το μηδέν. Πολλά υπάρχουν αίτια. Ποια τα αίτια;

Εσωτερικά και εξωτερικά αίτια. Εξωτερικά αίτια ποια είναι; Εξωτερικά αίτια μάλλον. Ποια είναι; Είναι η κυκλοφορία, η διάδοση ιδεών αντιχριστιανικών και αντιθρησκευτικών ιδεών.

Είναι η κυκλοφορία βιβλίων που έχουν ως στόχον την θρησκεία και τα ευγενή ιδανικά με τα οποία έζησε ο Έλλην.

Ευχαριστώ, Ιησού Χριστέ.

Με ένα παράδειγμα, για να σας δώσω τον κίνδυνο τον οποίο διατρέχομεν.

Υπάρχουν, αγαπητοί μου, δύο ατμόσφαιρες μέσα στις οποίες ζει ο άνθρωπος. Η μία ατμόσφαιρα είναι αυτή η ατμόσφαιρα η φυσική που περιβάλλει τον πλανήτη μας. Λένε επιστήμονες, εγώ δεν είμαι επιστήμονας, λένε επιστήμονες ότι η ατμόσφαιρα αυτή, ο αέρας που περιβάλλει την γη, είναι μοναδική ευλογία του πλανήτου.

Δεν υπάρχει άλλος πλανήτης ο οποίος να έχει ατμόσφαιρα. Με αγασή Κύριε και θαυμαστά θα έργασε. Αυτή λοιπόν η ατμόσφαιρα που αναπνέομε κάθε ημέρα, η ατμόσφαιρα αυτή ήταν υγιής, καθαρά ατμόσφαιρα. Πας στα ψηλά βουνά και αναπνέεις αεράκι καθαρό, πεντακάθαρο, ανώτερο από μπιφτέκι.

Η φυσική ατμόσφαιρα έχει μολυνθεί. Πώς εμολύνθηκε; Προ δέκα χρόνια, προ δώδεκα χρόνια, η ατμόσφαιρα η φυσική ήταν αμόλυντος. Ήταν καθαρά από ένα δηλητήριο, φοβερό δηλητήριο.

Το δηλητήριο αυτό το λέγει η επιστήμη στρόντιον. Από την ώρα που άρχισαν οι κατηραμένοι να κάνουν πειράματα, ανατολή και δύση, και να ρίχνουν τις βόμβες του θανάτου, από την ώρα τότε είναι μεταξύ των άλλων που αφήνει ως κατάλοιπον η ραδιενέργεια, είναι και το φοβερότατο στρόντιο ενενήντα.

Το στρόντιο αυτό με την έκρηξη της ατομικής βόμβας παραμένει εις τα ανώτερα στρώματα της ατμοσφαίρας. Δεν μένει εκεί, κατέρχεται, κατέρχεται. Πέφτει στη θάλασσα, πέφτει στα ποτάμια, πέφτει στα λουλούδια και στα χορτάρια και από τα χορτάρια πάει στα ζώα και από τα ζώα πάει στον άνθρωπο.

Με το γάλα, με το βούτυρο, με το κρέας. Και από εκεί πάει μέσα στο αίμα. Και από εκεί πάει μέσα εις τα κόκκαλα. Και μέσα εις τα οστά. Και δημιουργεί καρκίνο. Εταράχθη. Εταράχθησαν οι πάντες. Και λένε ότι αν δεν σταματήσουν αυτές οι βόμβες, τα πειράματα, όχι τα άλλα, τα πειράματα μόνο, εάν δεν σταματήσουν τα πειράματα...

Η ατμόσφαιρα θα γεμίσει από στρόντιον. Και η ατμόσφαιρα με στρόντιον ίσον θάνατος, καρκίνος για την ανθρωπότητα. Αδελφοί μου, νομίζει κανείς, νομίζει κανείς ότι ζει στους χρόνους της Αποκάλυψης. Μικρό παιδί διάβαζα στο σπίτι μου και εγώ στα μοναστήρια, διάβαζα ότι μια μέρα επάνω στον ουρανό θα δώσει διαταγή ο Θεός και θα πέσει επάνω, λέει, στη γη μια φιάλη, ένα μπουκάλι θα πέσει και μες στη φιάλη αυτή, μόλις πέσει η φιάλη κάτω στη γη, λέει, τα ποτάμια, οι λίμνες, τα χορτάρια θα μολυνθούνε.

Να η θειάκη, έπεσε η θειάκη από τον Υμερόνο μας Και λένε ότι κι αν τώρα, κι αν ακόμα υποθέσουμε, μακάρι να δώσει ο Θεός, η Παναγία Θεοτόκος, να συμφωνήσουν οι μεγάλοι, διότι εμείς είμαστε μικροί, πολύ μικροί, Και πρέπει να μείνουμε άξιο των διαλέξεων των Και είμαι βέβαιος ότι αυτό είναι το φρόνημα του ελληνικού λαού.

Έξω των διενέξεων των μεγάλων, οι οποίοι κατ' επανάληψη μας συμπάθησαν τη φυλή μας, εμείς ευχόμαστε εις τον Θεόν, τον Θεό της Ειρήνης, να συμφιλιωθεί Ανατολή και Δύσις και ο κόσμος να απολαύσει τις αγάπης και τις ευλογίες του Θεού.

Λένε, λένε, ότι κι αν ακόμα υποθέσαμε ότι σταματούν τα πειράματα, ακούστε, θα περάσουν 50 χρόνια για να καθαρίσει η ατμόσφαιρα από το στρόντιο. Ααα, εταραχθήκατε, ανησυχήσατε όταν ακούσατε ότι η ατμόσφαιρα φυσική είναι δηλητηριασμένη με στρόντιον.

Αδελφοί μου, εάν είστε χριστιανοί, εάν πιστεύετε ότι εκτός του σαρκίου αυτού έχουμε και μια αθάνατο ψυχή, τότε πρέπει να ανησυχήσετε περισσότερο. Διότι εκτός από την ατμόσφαιρα αυτή, την φυσική, υπάρχει η ηθική ατμόσφαιρα.

Υπάρχει η θρησκευτική ατμόσφαιρα που είπε ο Απόστολος Παύλος ότι εν τω Θεώ ζούμεν, αναπνέομεν και ζούμεν, λέει, ζούμεν μέσα σε μια ατμόσφαιρα πνευματική. Ποια είναι η ατμόσφαιρα της Ελλάδος η πνευματική; Είναι τα άγια ήθη και έθιμα της φυλής.

Ε, αυτή η ατμόσφαιρα ηθική και πνευματική, μέσα στην οποία ανέπνευσαν οι γονείς μας, οι αγράμματοι, ανέπνευσαν για νεό για ναόν, μέσα στην ατμόσφαιρα αυτή που έζησαν οι ήρωες του 21, αυτή η ατμόσφαιρα η πνευματική και ηθική μολύνεται καθημερινώς, μολύνεται με στρόντιον, με στρόντιον ελληνίδα, διόντων στρόντιον.

Είναι τα βιβλία αυτά που κυκλοφορούν από χέρι σε χέρι.

Προχθές ήρθε κάποιος κύριος και μου φέρνει ένα βιβλίο, πολυτελέστατο βιβλίο. Πού βρίσκουν τα χρήματα, πού βρίσκουν τα χρήματα; Εμείς ένα μικρό φυλλάδιο να κυκλοφορήσουμε δυσκολευόμεθα. Πού βρίσκουν τα χρήματα, τα άφθονα, για να διαφθείρουν το λαό μας;

Χρήμα, ένα βιβλίο που είναι πολυτελέστατο, 560 σελίδες. Απ' έξω, ακούστε, το δεύτερο φύλλο, ανοίγω, διαβάζω. Είμαι 50 χρόνων άνθρωπος, βιβλία πολλά δεν διάβαζα. Τέτοιο βιβλίο, η αισχρότητα και κυνικότητα και ασέβεια, δεν ξαναδιάβασα. Μόλις έριξα μερικές ματιές, φρίττω. Ακόμα και το πρόσωπο της Υπεραγίας Θεοτόκου, η οποία είναι άφθαστος, αμόλυντος, άμωμος, και το πρόσωπο της Υπεραγίας Θεοτόκου ο συγγραφέας το παίρνει και το ρίπτει μες στον βούρκο.

Φανταστείτε αν το βιβλίο αυτό πέσει στα χέρια των μικρών νέων. Και μεγάλους σκανδαλίζει το βιβλίο αυτό, όχι μικρά παιδιά. Και το στρόντιον, είναι στρόντιον τα βιβλία αυτά, κυκλοφορούν και μολύνουν όλη τη νεότητα.

Και δεν είναι μόνο τα βιβλία, αγαπητοί μου. Και δεν είναι μόνο τα καρτ ποστάλ που έχουν μέσα. Ψάξτε, γονείς, γονείς, ψάξετε τις τσέπες, τις τσάντες των παιδιών σας. Δεν είναι μόνο τα καρτ ποστάλ, τα ανήθικα που κυκλοφορούν, δεν είναι μόνο τα φυλλάδια, τα μυστικά, δεν είναι μόνο οι ταινίες γκαγκστερικές.

Δεν είναι μόνο τα θέατρα, δεν είναι μόνο το ένα και το άλλο. Αγαπητοί μου, όλα αυτά συντελούν, αγαπητοί μου, στο να χαλαρώσει η πίστη, να ψυχρανθεί ο άνθρωπος, να γίνει ο Έλληνας αδιάφορος στην θρησκεία των πατέρων του.

Αλλά και άλλος συντελεστής της ψυχρότητας του θρησκευτικού συναισθήματος υπάρχει. Ποιος είναι; Είναι, αγαπητοί μου χριστιανοί, τώρα εδώ πέρα μπαίνω σε ένα επικίνδυνο σημείο. Αλλά αφού ανεβήκαμε στον άμβωνα, οφείλουμε να είπωμεν την αλήθεια ενώπιον και όλων υμών.

Άλλος συντελεστής που κάνει το θερμόμετρο της πίστεως να κατέρχεται ραγδαίως και να φτάνει προς το μηδέν και κάτω μηδέν είναι ποιοι, αγαπητοί μου, ποιοι; Είναι τα κακά παραδείγματα, τα αισχρά παραδείγματα, τα οποία δίδουν αυτοί που κατέχουν τα ύψιστα αξιώματα και τας βαθμίδας μέσα στην ελληνική πατρίδα.

Δεν έχουμε ημέρες Άγιε, ημέρες Άγιες δεν έχουμε, δεν είναι μεγάλη τη Σαρακοστή, μεγάλη τη Σαρακοστή είναι, Δεν είναι οι ημέρες που άλλοτε στα κρεοπωλεία, στα παλιά, προ 100 χρόνια, στα κρεοπωλεία τσιγκέλι δεν κρεμούσε κρέας.

Σε κρέας, άσε, το μικρότερο. Δεν είναι αυτές οι Άγιες ημέρες; Τι αίματα, κάποιος μου είπε, το έγραψε για κάποια εφημερίδα. Τις Άγιες αυτές ημέρες, οι κυρίες του Κολονακίου και άλλων συνοικιών, τι ετοιμάζονται, τι ετοιμάζονται. Έπειτα, λέει, θα είναι ο ιερομόναχος Αυγουστίνος και ο Σύλλογος Μέγας Αθανάσιος. Θα αρπάξουμε κερασέα. Τι; Δεν φτάνουν τα καλλιστεία που κάνανε; Ξεφτελίσανε τη γυναίκα. Δεν φτάνουν οι αισχρότατοι καρνάβαλοι των Πατρών που οργιάσανε;

Οργιάσανε εκεί μέσα στην Πάτρα και σκορπίσανε εκατομμύρια των εκατομμυρίων για τα κέφια του διαβόλου. Δεν φτάνει τώρα, δεν φτάνει τώρα. Τι κάνουν; Τι σκεφτήκανε τις ημέρες αυτές τις άγιες; Γράφουν, λένε.

Μην γελάσετε. Εδώ στην Εκκλησία δεν θέλω το μειδίαμα. Δάκρυ μόνο θέλω και μετάνοια. Μην γελάστε διότι δεν είναι προς γέλοτα. Δεν το λέω προς γέλοτα. Το λέγονε απευθύνσομεν.

Ετοιμάζονται να κάνουν καλλιστεία, τι καλλιστεία, ανδρών, γυναικών, παιδιών, καλλιστεία σκυλιών. Ε, όταν λοιπόν μια κοινωνία η οποία αντί να τρέξει κάτω, κάτω εις τας συνοικίας, κάτω εις τα σφαγεία, και δεξιά και αριστερά μέσα στις καλύβες, και δεξιά και αριστερά να βρει τα φτωχά παιδιά και να τους δώσει ένα κουτί γάλα, όταν αυτή η αριστοκρατία κατά αυτόν τον τρόπο οργιάζει, τότε ο λαός αυτός πώς θέλετε να κρατηθεί στο ύψος της αποστολής του;

Υπηρέτησα την πατρίδα ως ιεροκήρυκας πολλών επαρχιών. Ευρέθηκα επάνω σε παραμεθόριες επαρχίες. Όταν ήμουν στην Φλώρινα ιεροκήρυκας, ο πτωχός αυτός λαός, ο μαρτυρικός αυτός λαός, όταν άκουε να χτυπάει η καμπάνα του Αγίου Παντελεήμονος μέσα εις τη Φλώρινα, τους έβλεπες, τις γυναίκες με τις όμορφες μακεδονικές στολές, σαν εικόνες της Υπεραγίας Θεοτόκου να πηγαίνουν στην εκκλησία.

Τι παρατήρησα; Από τους 100 υπαλλήλους που είχε η Φλώρινα, 2 ή 3 την Κυριακή πηγαίνουν στην εκκλησία. Οι άλλοι απουσίαζαν. Τις πρωινές ώρες τι κάνανε αυτοί; Στεκότανε στην πλατεία και δεν τολμούσε η γυναίκα να περάσει.

Την κορόιδευαν τάχατε σαν καθυστερημένη που πήγαινε στην εκκλησία. Όταν λοιπόν αυτοί που έχουν τα στέσεις, τα διοικητικά, στα συμφωνικά δίνουν ένα τέτοιο παράδειγμα στον λαό, Πώς ο λαός αυτός να χαχητεί στο ύψος Σε ένα άλλο χωριό που πήγα, Που κατοικούσαν πόντι είναι μια ράτσα ελληνική, ελληνικότατη, όταν μετέβηκα στο χωριό αυτό και είδα ότι στο χωριό αυτό ημέρα Παρασκευή δεν ενήστευαν, αλλά κατέλυον τα πάντα, παραξενεύτηκα.

Ρώτησα, πώς εσείς οι πόντιοι, πώς στη Μικρά Ανασία τρεις ημέρες νηστεύατε το Δεσταλιακοστή, το τριήμερο της Αγίας, πώς εσείς καταντήσατε σε τέτοιο χάλι, ώστε Παρασκευή να καταλύετε; Α, λέει, πάτερ μου, να σου πούμε το ιστορικό.

Νηστεύαμε κι εμείς, αλλά ήρθε μια φορά στο χωριό μας και ο νομάρχης. Και εμείς σαν Πόντιοι, σαν χριστιανοί Ορθόδοξοι, του ετοιμάσαμε φαγητό νηστίσιμο. Αυτός το πήρε, το πέταξε και φώναξε: Κρέας! Και όχι μόνο έφαγε κρέας, αλλά μας έψαλε, μας είπε τα όσα δεν μπορείς να φανταστείς εναντίον της Αγίας Νηστείας.

Από την ώρα εκείνη πλέον μέσα στη ψυχή μας εθρυμματίστη κάθε ιδέα θρησκείας. Όταν λοιπόν αυτοί οι μεγάλοι δεν κρατάνε τις υποχρεώσεις τους, αλλά δίνουν παράδειγμα αντίθετον προς τον λαό μας, τι περιμένεις να κάνει ο λαός αυτός; Το βλέπεις το άλλο το παιδί, το βλέπεις, το βλέπεις, είναι αγνό παλικάρι.

Το ανέθρεψε η μάνα του, του είπε να προσεύχεται, να πιστεύει στον Θεό, και το βλέπεις το παιδί αυτό και επιστρατεύεται. Είναι καθήκον του. Καθήκον του είναι ο επιστρατευτής να πάει στην πατρίδα, και πάει μέσα στον στρατώνα και μόλις πατεί στον στρατώνα, η πρώτη λέξη που θα ακούσει στον ελληνικό στρατώνα είναι η βλασφημία.

Πώς θα μπορέσει, όταν το παιδί αυτό το αγνό ακούει τον αξιωματικό του; Δεν λέγω, υπάρχουν στο σώμα των στρατιωτικών ανώτεροι άνθρωποι, αλλά λέγω τι συμβαίνει ως επί το πλείστον: όταν πηγαίνει στον στρατό και ακούει τον βαθμοφόρο, τον λοχία, το 19, να βλασφημεί χυδαία τα θεία, πώς το παιδί αυτό το αγνό θα κρατήσει την πίστη του;

Πηγαίνει πιστός στον στρατό και βγαίνει άπιστος. Και να αναφέρω και μια άλλη περίπτωση: όταν είναι δίκη, εγώ ως κληρικός, βέβαια δεν θέλω τη γνώμη μου να την παρουσιάσω ως κανόνα της Εκκλησίας, αλλά λέγω τη γνώμη μου: εγώ φρονώ ότι σύμφωνα με το Ευαγγέλιο δεν πρέπει να παλαμίζουμε το Ευαγγέλιο.

Τελείωσε, τελείωσε. Τέλος πάντων, η Εκκλησία, δεν ξέρουμε την πολιτεία πώς τα έχουν φτιάξει, έχουμε τον όρκο. Καλώς, έχουμε τον όρκο. Πάμε στο δικαστήριο. Κοιτάξτε, δεν υπάρχει πιο ιερά στιγμή από την ώρα που πρέπει να ορκιστείς.

Προ πενήντα χρόνια, όταν επρόκειτο να ορκιστεί άνθρωπος, σηκωνόταν όρθιος ο Εισαγγελέας, σηκωνόταν όρθιος ο Πρόεδρος και του έλεγαν: «Σκέφτεσαι τι θα κάνεις; Το χέρι σου στη φωτιά». Όλοι, όλοι, όλοι, έκαναν τον Σταυρό τους, και ο Εισαγγελέας και ο Πρόεδρος.

Τώρα, αν δεις στα ειρηνοδικεία, αν δεις στα πρωτοδικεία, αν δεις στα εφετεία,

μακαρίως, μακαριότατα κάθονται στη θέση τους ο Πρόεδρος, ο Εισαγγελέας, οι δικαστές, και κανείς δεν ενδιαφέρεται. Αν πεις δε για τους όρκους που δίνουν στα αστυνομικά τμήματα, εκεί ο κύριος αστυνόμος κάθεται με το τσιγαράκι του και ορκίζει.

Δεν μπορεί να σταθεί η θρησκεία όταν αυτοί οι οποίοι διοικούν δεν έχουν βαθύ θρησκευτικό συναίσθημα. Από αυτές τις λεπτομέρειες κατέπεσε η θρησκεία εις το γένος των Ελλήνων. Αλλά, αδελφοί μου, έφτασα πλέον, προχωρώντας, προχωρώντας, ξετυλίγοντας το κουβάρι, έφτασα στην άκρη.

Άγιοι Πατέρες, Θεοφιλέστατε, Άγιοι Αρχιμανδρίτες, τον οποίο γνωρίζω νεόδικος και λοιποί πάντες, επιτρέψατε μια δημοσία εξομολόγηση.

Γιατί αν ήμουν σε μια πόλη, είχε κάποιος σύνδεσμον με τον ιεροκήρυκα, θα ήμουν κάπως αποκαλυπτικότερος. Γνωρίζω ότι υπάρχουν εδώ μέσα στο εκκλησίασμα ακροατές που λέγει ο Άγιος Γεώργιος, ο Άγιος Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός.

Δεν λησμονώ ότι υπάρχουν ακροατές που συλλέγουν λεξίδια, συλλέγουν λεξίδια, για να τα κάνουν λεξούλες συλλέγουν, για να τις κάνουν, για να τις κάνουν, να τις κάνουν ξιφίδια στην έδρα, στην πλάτη του ιεροκήρυκος. Μολονότι υπάρχει αυτός ο κίνδυνος, εν τούτοις εμείς τολμούμε και προχωρούμε και φθάνομε στο άκρο του κουβαριού. Και τι λέμε; Σκανδαλίζουν οι πολιτικοί, αλλά δεν μου λέτε, σας παρακαλώ, εμείς που φορούμε αυτό το μαύρο πανί

Αμήν, δεν σκανδαλίζομαι, δεν θα ήθελα στο σημείο αυτό, όχι εκ δειλίας, όχι εκ φόβου, αλλά από ένα αντί ότι κι εγώ κληρικός είμαι, κι εγώ αναστενάζω, διότι ακούονται και λέγονται μέσα στον κλήρο, θα ήθελα την ώρα ταύτη να κατεβώ κάτω και να πάω στο κελί μου και να κλάψω.

Θα είδα την ώρα τάχτη, αντίε μου, να ευρίσκεται στην τέσσιν τάχτη ο Άγιος Γρηγόριος Αναζανζηνός Τι λέει ο Άγιος Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός; Λέει ότι μία αιτία, η σοβαρότερη αιτία που ο κόσμος άδειασε τις εκκλησίες, για την εποχή του ομιλεί.

Δεν μιλάει για την εποχή του, εις τον απολογητικό του περί ιερωσύνης. Μια αιτία που έφυγε ο κόσμος από τις εκκλησίες, λέει ο Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός, είναι ότι εμείς οι κληρικοί δεν είμεθα εις το ύψος του.

Υπήρχε εποχή που κάθε παπάς, κάθε παπάς, τι ήταν, τι ήταν μέσα στην κοινωνία; Τι ήταν; Φαινόταν στα μάτια της κοινωνίας ότι δεν πατούσε τη γη. Ήταν αγράμματα, αγράμματα ήταν, λίγα γράμματα ήταν. Το ψαλτήρι με βία το διαβάζανε.

Το οχτόϊκο δεν υπήρχαν τότε σχολές ερετικής, κεθαλογικές σχολές και λοιπά Αλλά υπήρχε μια πίστη μεγάλη, βουνό, αγιότης ύψος.

Λέμε ότι ο Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός έλεγε ότι ο ιερεύς στα μάτια του κόσμου άλλοτε εφαίνετο σαν ένας άγγελος που δεν πατούσε τη γη.

Άγγελος Κυρίου Παντοκράτορος. Ήρθαν όμως ημέρες παρακμής της Εκκλησίας και οι ιερείς κατέπεσαν. Και έγινε ο ιερεύς, δεν λέγω εγώ, λέγει ο Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός, ο ιερεύς έγινε όπως ο λαϊκός. Λέγει και ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός, όταν οι ιερείς είναι άγγελοι τότε και ο λαός είναι άγιος.

Και προφητεύει ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός και λέει, τι λέει ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός; Προφητεία που φοβάμαι μήπως βρει την εκπλήρωσή της εις τας ημέρας ημών. Τι λέει; Όταν οι ιερείς γίνουν σαν τους λαϊκούς,

ζουν όπως ζουν οι λαϊκοί, συμπεριφέρονται όπως συμπεριφέρονται οι λαϊκοί, τότε λέγει η χριστιανή τότε οι άνθρωποι θα γίνουν σαν τα ζώα. και τότε λέγει ο κοσμάς το ετορός, ίξη το τέλος του κόσμου.

Αδελφοί, γνωρίζω ότι ο κλήρος, ο ελληνικός, έχει προσφέρει μεγάλη υπηρεσία στο έθνος. Γνωρίζω ότι μέσα εις τον κλήρον τον ελληνικόν και ιδίως τον πύρον της υπέτρων υπάρχουν Ουράμαντες. Γνωρίζω ότι υπάρχουν ακόμη ένα κατάλοιπο, υπάρχουν άνθρωποι που κρατούν το ράσο υψηλά.

Αλλά γνωρίζω επίσης, και το γνωρίζετε κι εσείς, ότι τα τελευταία χρόνια ακούστηκαν κρούσματα σοβαρά, σοβαρά κρούσματα, τα οποία κρατούν τον ελληνικό λαόν ανάστατο. Μου έκανε εντύπωση την άλλη Κυριακή, όταν τελείωσα τον λόγο και πήγα μέσα στο Ιερό Βήμα, με πλησίασε ένας από την Πελοπόννησο και μου λέει: «Πάτερ, καλά τα λόγια. Δεν κάνετε τίποτα. Προσέξτε τον κλήρο.

Εάν τον κλήρο δεν προσέξετε, τι θα γίνει η Εκκλησία; Και αυτός ο απλοϊκός άνθρωπος που κατήγετο από ένα μέρος της Πελοποννήσου, του Μοριά, έλεγε μια αλήθεια μεγάλη. Θέλω να ελπίσω, εγώ τουλάχιστον ζω με μια ελπίδα, ότι ο νέος Αρχιεπίσκοπος θα θελήσει να συνεργαστεί στον τομέα αυτόν.

Της καθάρσεως του κλήρου, κατά κεφαλή και καταλαμμένη, διότι αν δεν γίνει η κάθαρση του κλήρου, Εγώ, η εκκλησιάς δεν είναι προφήτη. Ούτε ως προφήτου προβλέπω ότι οι εκκλησιάς μια μέρα θα μείνουν μόνο με τους πολληλεύους και με τα στασίδια.

Είναι θέμα μεγάλο, αλλά τελείωσα πέντε λεπτά και τελειώνω. Δεν σας είπα ακόμα τίποτα. Δεν σας είπα ποιο είναι το σπουδαιότερο. Ποιο είναι; Ποιο; Φταίνε οι παπάδες, φταίνε οι ιεροκήρυκες, φταίνε οι θεολόγοι, φταίνε οι κινηματογράφοι, φταίνε τα θέατρα, φταίνε οι νομάρχες, φταίνε οι πάντες, πάντες, με την κριτική μας Κασσασκούμπη.

Περισσότερον από όλους επιθυμώ απόψε, εάν είστε άνθρωποι του Θεού, το δάχτυλό σας να μην το στρέφετε προς τα εκεί. Θέλω το δάχτυλό σας, θα επιτύχω στο κήρυγμα απόψε Εάν θέλω το δάχτυλό σας, αντί να τον κάνετε έτσι να λες ποιος θέλει Να σπρέφεις τον δάχτυλό σας μπροστά εκεί και να πείτε θέλω εγώ Εάν δεν το πείτε αυτό, αγαπητοί μου, το κήρυγμα απέτυχε.

Μα πώς θα σας αποδείξω εγώ αυτό; Ότι περισσότερον απ' όλα για τη θρησκευτική μας αδιαφορία Θέμε εμείς οι ίδιοι Πώς θέλετε Με τις αδυναμίες μας και τα ελαττώματά μας και τα πάθη μας που ψηφαίνουν την καρδιά μας.

Μάλιστα, δεν μου λέτε, δεν μου λέτε, πού ζούσε ο Λωτ; Ο Λωτ, μπορείτε να πείτε πού ζούσε; Συζήτησε στην Αθήνα. Που έζουσε ο Λότ, έζουσε στην πιο διαφθαρμένη κοινωνία. Και όμως, μέσα στη διεφθαρμένη κοινωνία, αυτός έμεινε καθαρός και τον έσωσε ο Θεός.

Δεν μου λέτε πού έζησε ο Μωυσής; Ο Μωυσής έζησε μέσα στα ανάκτορα του Φαραώ και όμως κρατήθηκε. Δεν μου λέτε πού έζησε ο Ιωσήφ ο Πάγκαλος; Έζησε μέσα στο αρχοντικό σπίτι μιας διεφθαρμένης γυναίκας, της Πετεφρή, και όμως έμεινε πολύ καθαρός και αγνότατος.

Δεν μου λέτε πού έζησε ο Σαμουήλ ο Προφήτης; Έζησε κοντά σε έναν παπά, σε έναν ιερέα δειλό, χλιαρό, τον Ηλί, και όμως ο Σαμουήλ κράτησε το ύψος του. Δεν μου λέτε πού έζησαν τα τρία παιδιά; Οι τρεις παίδες θέλαν να μείνουν μέσα σε μία ειδωλολατρική κοινωνία και όμως έμειναν όρθιοι.

Δεν μου λέτε, α, πρώτα λίγο να ξεχάσω. Ξέχασα. Δεν έπρεπε να ξεχάσω σήμερα. Δεν έπρεπε. Και αν με ρωτάτε, η καρδιά μου απόψε εδώ στην Αθήνα είναι, αλλά η καρδιά μου πετάει πέρα από τον Όλυμπο, μέσα στην Κοζάνη, που γιορτάζει σήμερα ένα εκκλησάκι απ' έξω από την πόλη, ιστορικό εκκλησάκι, Σαράντα Μάρτυρες.

Δεν μου λέτε, διαβάσατε σήμερα που είναι η εορτή των Σαράντα Μαρτύρων; Σαράντα Μάρτυρες. Πού ζούσαν οι Σαράντα Μάρτυρες; Ζούσαν μέσα σε ένα στρατό. Αυτό που αξιωματική και στρατιώτε ήταν αντίον του Θεού. Ιδρολάθρες. Και μέσα στον λατρικό στρατό κρατήσανε τους ύψους τους και έγιναν μάσχαλες τύρωες Δεν είναι το περιβάλλον ίδιο περιβάλλον, αλλά περισσότερο το περιβάλλον είμεθα οι μισοί οι ίδιοι. Και θέτε αντίστροφα παραδείγματα. Δεν μου λέτε εσείς που διαβάζετε την Αγία Γραφή. Την Αγία Γραφή δεν μου λέτε. Έχετε ακούσει καμιά φορά για κάποιου γιελδή. Τι ήταν ο γιελδή.

Βέβαια, τα ονόματα, αν ρωτήσω ποιος είναι ο Γιεζή, ζήτημα εδώ μέσα 50 to 60 άνθρωποι να ξέρουν τον Γιεζή, αλλά τα ονόματα των αστέρων του κινηματογράφου τα ξέρουν όλα. Λοιπόν, ο Γιεζή, ο Γιεζή, ποιος είναι ο Γιεζή μέσα στην Αγία Γραφή; Ο Γιεζή ήταν ένας υπηρέτης, ένας υποτακτικός. Πού ήταν υποτακτικός αυτός; Ποιον είχε γέροντα; Γέροντα ποιον είχε; Μεγάλο γέροντα.

Είχε τον Ελισσαίο, τον Προφήτη, τον Θαυματουργό. Και όμως κοντά στον Ελισσαίο ο Γιεζής έγινε κλέφτης και ψεύτης. Δεν μου λέτε, σας παρακαλώ, τώρα πλησιάζουν οι Άγιες ημέρες και μπροστά μας θα παρουσιαστεί μια σκοτεινή ύπαρξη, σκοτεινοτέρα που δεν υπάρχει στον αιώνα.

Είναι η σκοτεινή ύπαρξη ο Ιούδας. Δεν μου λέτε, ο Ιούδας που έζησε κοντά στο Ραβί;

Στο ραβδί που μ' άκουσα στον διδάσκαλο και όχι πρόδοξη στον διδάσκαλο ότι οι ένδοξοι μαθηταί εφωτίζοντο, αυτός φιλαργυρίαν νοσήσας. Ιδού, αγαπητοί μου, ότι η αιτία που ψυχρωνόμεθα είναι και το εξωτερικό περιβάλλον, αλλά προπαντός η αιτία που ψυχρωνόμεθα δεν είναι ο άλφα παπάς και ο βήτα παπάς και ο άλφα και λοιπά. Αυτές είναι προφάσεις, προφάσεις εν αμαρτίαις. Εμείς οι ίδιοι, με τα ελαττώματά μας και με τις κακίες μας, είναι εκείνοι οι οποίοι ψυχρωνόμεθα και απομακρυνόμεθα από τον Θεό.

Τελείωσα, αγαπητοί μου. Ο Λόγος του Θεού απέδειξε απόψε με πολύ πενιχρά. Πουλώσαν ότι ζούμε σε μια εποχή θρησκευτικής αδιαφορίας.

Εξηγήσαμε τα αίτια της αδιαφορίας και παρουσιάσαμε τους συντελεστές ένεκα των οποίων το θερμόμετρο της πίστεως κατέρχεται ραγδαίως προς το μηδέν.

Πώς, αγαπητοί μου, πώς, χριστιανοί μου; Ήθελα πρώτα να τελειώσω.

Πριν να τελειώσω, ήθελα να σας δώσω μια τελευταία εικόνα. Μια ζωντανή εικόνα της αδιαφορίας μας. Και μετά, εν ειρήνη, να σας απολύσω. Ψάχνω να βρω εικόνα και πάω μέσα στην ωραία πινακοθήκη που λέγεται Αγία Γραφή. Και μέσα στην Αγία Γραφή, ευρίσκω μια εικόνα, κατάλληλον για την εποχή μας.

Λάδι, πνοή δεν υπήρχε στη θάλασσα, ο πλους ευχάριστος, οι ναύτες ήσυχοι, ο πλοίαρχος ευτυχής, οι επιβάτες διασκέδαζαν, τραγουδούσαν. Ξαφνικά η θάλασσα ταράσσεται, άνεμος φοβερός, δίνη, ανεμοστρόβιλος, τα κύματα βουνά αφρίζοντα ζητούν να καταποντίσουν το πλοίο.

Ο πλοίαρχος, παλαιός πλοίαρχος, γεροκαπετάνιος, λέει στους ναύτες: «Πρώτη φορά τέτοια τρικυμία, δεν ξαναείδα». Δεν είναι τέτοια τρικυμία. Τα κύματα αφρισμένα. Τι συμβαίνει; Δεν είναι φυσική τρικυμία αυτή.

Είναι από τον Θεό η τρικυμία αυτή. Τα κύματα αυτά τα αφρισμένα που θα μας πνίξουν σε λίγο και θα γίνει η θάλασσα ο υγρός μας τάφος, τα κύματα αυτά έχουν αιτία. Κάποιος από τους ναύτες ή κάποιος από τους ανθρώπους του πλοίου θα έκανε κάποια αμαρτία, κάποιο φόνο, κάποιο έγκλημα και η θάλασσα θα ήθελε να τον πνίξει. Και μαζί με αυτόν να πνιγούμε κι εμείς.

Ταραχτήκανε, θρησκευτικό το πλήρωμα, θρησκευτικοί άνθρωποι. Λέει πράγματι αυτό θα συμβεί Να βάλουμε κλήρο. Πιάσανε λοιπόν και γράψανε τα ονόματα όλων. Γράψανε το όνομα του πλοιάρχου, τα ονόματα των ναυτών, τα ονόματα του ναυκλήρου, όλων.

Τα ονόματα των επιβατών, όλα τα ονόματα. Έβαλαν κλήρο και είπανε: όποιον κλήρο πιάσουμε, θα τον ρίξουμε στη θάλασσα. Και θα ησυχάσει η θάλασσα. Βάζουν λοιπόν κλήρο και βγάζουν τον κλήρο και διαβάζουν και βλέπουν επάνω στον κλήρο γραμμένο: Ιωνάς.

Μέσα εις το πλοίο είμαστε όλοι, το πλοίο κινδυνεύει, κινδυνεύει και από εσωτερικούς εχθρούς, κινδυνεύει και από εξωτερικούς εχθρούς. Κινδυνεύει ποικιλοτρόπως, κινδυνεύει προπαντός ηθικώς και θρησκευτικώς.

Κινδυνεύουμε να πάθουμε τη μεγαλύτερα συμφορά, τι να χάσουμε, να χάσουμε την πίχνη των προγόνων μας, να χάσουμε τον πολυτιμότερο δησαυρό μας, να χάσουμε την ορδονοξία μας υπέρ της οποίας έχει ήδη σαν ποταμία μάτωμα.

Μέσα στο πλοίο αυτό, εδώ μέσα, δεν είναι κανείς ξένος, όλοι είμεθα, όλοι βαπτισμένοι εις το όνομα της Αγίας Τριάδος. Μέσα εις το πλοίο είμεθα όλοι, με μίαν μόνο διαφορά, με μίαν διαφορά. Σεις, σεις είστε επιβάτες, εμείς οι καλόγεροι και οι ιερείς που είναι μέσα εις το βήμα και όλοι εμείς, εμείς.

Σεις είστε επιβάτες, εμείς οι ναύτες. Σεις ανησυχείτε, πολύ περισσότερο πρέπει να ανησυχούμε εμείς οι ναύτες και να σταθούμε κοντά στον πλοίαρχο. Και ο πλοίαρχος που κυβερνά το πλοίο και κρατάει το τιμόνι είναι ο Ιησούς Χριστός, που πρέπει να υμνείται εις πάντας τους αιώνας.

Πρέπει να σπεύσουμε κοντά στον πλοίαρχο, πρέπει να πάμε κοντά στην ηγεσία μας, ως αδελφοί, ως ένας ελάχιστος ναύτης μέσα εις το πλοίο αυτό το αθάνατο, που λέγεται Εκκλησία του Χριστού μας. Ευρίσκομαι την ώρα ταύτη και βλέπω τα κύματα και βλέπω τον κίνδυνο και βλέπω την αδιαφορία και βλέπω ότι οι Ιωνάδες κοιμώνται κάτω εις τα βάθη και παίρνω τη σάλπιγγα του Χριστού και σαλπίζω στην πρύμνη, σαλπίζω στην πλώρη, σαλπίζω στο πλοίο, απάνω, δεξιά, αριστερά, κατεβαίνω κάτω εις τα βάθη, φωνάζω: Ιωνάδες, ξυπνήστε! Διατί κοιμάστε; Ξυπνήστε! Γίνετε θερμοί Χριστιανοί, τελείωσα. Σφραγίζω το κήρυγμά μου και αν δεν θέλετε να ακούσετε εμένα τον αμαρτωλό ιερομόναχο που απόψε ζητούσα με όλη τη δύναμη της ψυχής μου να σας ξυπνήσω από τον ύπνο της αμαρτίας, εάν δεν θέλετε να με ακούσετε εμένα, σας παρακαλώ πολύ, σας παρακαλώ πολύ.

Ακούσατε μια ωραία σάλπιγγα της Εκκλησίας μας. Δεν υπάρχει, εγώ τουλάχιστον όταν το ακούω αυτό,

όσο ψυχρός και να είμαι, όσο αδιάφορος και να είμαι, αρχίζω να ενδιαφέρομαι για τη θρησκεία των Πατέρων μας. Είναι ξυπνητήρι. Έχει, όπως όταν κοιμάσαι τη νύχτα βάζεις το ξυπνητήρι σου, έτσι και η Εκκλησία μας έχει ξυπνητήρια.

Και αλλοίμονο σ' εκείνους που δεν ξυπνούνε όταν χτυπάνε τα ξυπνητήρια. Ένα θέατιο ξεπνητήρι είναι εκείνο που λέγει, ψυχή μου, ψυχή μου, Ανάστα, τι καθαρίζευες, το τέλος εγγύσει, και μέλις φορευείς, αλλά αν άνοιξουν, κράτουσε, ελέησον ημάς δι' επρεσβειών της Περαγίας Θεοτόκου και πάντων Αγίων, Αμήν.

Αγίων Πατέρων ημών, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς. Αμήν.

Αμήν.