Ο ουράνιος Πατέρας και οι επίγειες εικόνες Του

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Please sit down. Once again, my dear listeners, men and women, friends of the brotherhood gathered here.

Once again, by the grace of God, I stand at this pulpit. Though I am weighed down by deep sorrow, I still dare to speak. I say “dare” because the word of God is no small or insignificant thing.

It is a cross, a heavy duty that we are called to fulfill in our generation, and we need God’s help. After our Lord Jesus Christ, who can be called the greatest preacher of the Gospel?

The greatest preacher of the Gospel is the Apostle Paul, whose memory we celebrated at the end of the month. Paul was once a persecutor, but then became a fervent preacher of the Gospel. Like a golden eagle, he soared east and west, spreading the teachings of the Gospel everywhere and drawing countless souls to it. Paul worked miracles and wrote his great epistles. He alone was counted worthy to be caught up to the third heaven and hear words that cannot be spoken, words that no human being may utter.

And what does Paul write? What does he say? He asks Christians to pray for him, and specifically to pray about how he should speak: What should I say? How ought I to say it? How should I speak to the world?

How am I to cast the nets and catch the mystical fish of our Lord Jesus Christ? Even Paul asked the Christians to pray for him, so that he would know how to speak. What, then, are we to say, living in the twentieth century, when so many currents clash and error reigns in this world? How are we to speak? What kind of language should we use? Should we speak gently or sternly? Should we rebuke or comfort? Should we speak in prophetic language, in the language of angels, or in human language? How should we speak to this world? What are we to say to these people?

So I ask you: when you see someone at this pulpit, or Gospel preachers in the churches, do not concern yourselves with who they are, even if it is I, an elderly bishop.

Do not ask who they are, for however sinful they may be, they are preachers of the Gospel of our Lord Jesus Christ. When you see someone preaching the Gospel, pray for them. One reason the preaching of the Gospel makes so little progress today is that Christians have stopped praying for its preachers. Pray for them. Pray for two things.

Pray for two things. First, let the preacher’s word be a living seed, not an empty one, like the seed sown by Saint Cosmas of Aetolia. And pray that this heavenly seed, which came down from heaven, will not fall among thorns, on stones, or along well-trodden paths.

…but may fall into receptive souls, bearing fruit thirtyfold in some, sixtyfold in others, and a hundredfold in still others. So I will speak now, trusting in your prayers for this aged bishop, that God may have mercy on you and on us. I trust, too, that you have come to this gathering neither out of curiosity nor for some other purpose.

I begin this evening’s sermon in the hope that you have come to listen and put God’s words into practice. Come as listeners, not as judges of the preaching of the Gospel, saying, “Speak, for your servant is listening.”

Tonight, our subject can only be what this day gives us. Today is a great feast, a glorious celebration, the feast of the Fathers. So today I will speak about the Fathers, and I ask you to pay attention. A father in the absolute sense, a father in the fullest sense, with nothing lacking in what it means to be a father...

There is one Father, and only one: the heavenly Father, God. This is how the preaching of the Gospel has revealed Him.

The God of Christians is not like the god of the ancient Greeks, sleeping on the summit of Mount Olympus and indifferent to human affairs. Nor is He like the god imagined by the rationalists. They can barely admit that some higher power exists, and they imagine God far away, beyond the stars, an unmoved spectator of everything that happens on earth.

The God of Christians is the living God, the God of love, mercy, and compassion. “I have revealed Your name to the people.” What a great saying this is, spoken by Christ in His high priestly prayer! “I have revealed Your name”: He did not merely proclaim that God exists.

Any reasonable person can proclaim that. Christ proclaimed that God is Father. This is the distinctive name He gave to God: Father, our heavenly Father. And as Father and Creator, He cares tenderly for all His creatures.

He cares for the heavenly bodies moving through the boundless reaches of space at astonishing speed. He cares for the smallest particle of matter, for the atoms. He cares for everything that exists in the world.

“When You open Your hand, all things are filled with goodness.” He is not simply the Creator; He provides for and sustains the world. If God ceased to care for the world for even a moment, everything would fall apart.

The heavenly Father’s tender love and care are constant, unceasing, and uninterrupted.

Do you believe in that tender love? Someone who went to Russia told me, “They say Russia is an atheist state and its people are atheists. Yet the Russian people believe. In the churches of Stalingrad and Moscow, you see all the Christians reciting the Creed on their knees, with tears in their eyes, tears.”

“Our Father”, our own Father. When you say the word “father,” it moves you, because that word holds a divine wealth of feeling from generations past. So we too should feel the meaning of these words: “Our Father,” our heavenly Father.

Do you believe that God is Father? Then you should be calm and at peace in this world, whatever happens. They tell of a fervent preacher of the Gospel who lived two or three hundred years ago, or more. He was a married man, but he stopped preaching. He closed his mouth and fell into despair.

Even those who serve the Gospel can grow discouraged, for many different reasons. This preacher became so discouraged that he would no longer go out at all. What did his wife do? One day she dressed entirely in black and appeared before him.

When he saw her dressed in black, he was stunned. He asked his wife, “What happened? Who died?” She replied, “God has died.” “God has died? How dare you speak such blasphemy against God?” “You gave me reason to say it. The way you’ve lost all hope, you act as though there is no God.” Her example gave the preacher of the Gospel courage to continue preaching, with this message: God lives and reigns forever.

Only if God were to die could we lose hope. And we live in an age when theologians, rationalists, unbelievers, and atheists say that God has died. No! He lives and reigns unto ages of ages. He is our Father.

What peace that brings to the human heart. They tell of a traveler who found himself in the Sahara Desert, utterly alone and abandoned. In his despair he saw a tiny flower growing in the sand nearby, and it brought him great comfort. Just as he was ready to take his own life, he found courage and said, “O God, if You care for this little flower in the desert, how much more will You care for me, a human being?” And indeed, before long a caravan passed by and took him in.

Our Father, our Father. While you live on earth, keep your hearts lifted up. Above us is the Father, full of tender love, who cares for all humanity. Our Father.

If you ask for the greatest proof that God is our Father, I do not have the eloquence of John Chrysostom or Basil the Great, or even that of the angels and archangels. And even if I could speak with all their tongues, I could not plant this great truth in your hearts: God loves us.

If you ask me, you have surely seen what the Gospel says. Christ said, “Father.” There, “Father” has a particular meaning. Christ has God as His Father, but not in the way that we have God as our Father. It speaks of the unique relationship between the Father and the Son in the Holy Trinity.

“Father,” He says, “the hour has come.” What hour? We all have our hours. Every person has certain moments in life. Life, as I was saying this morning, flows quietly like a gentle river.

Calm, yes, but there are times when the river becomes a waterfall. There are times when a person is deeply shaken by events in life. And in the history of humanity, there are moments too, tremendous moments. If I asked you what the most important hour in human history has been, from the creation of the universe until today, what would you say?

But Holy Scripture speaks of the most important hour in human history. It shook the whole universe; the news of it reached even Hades, and angels and archangels covered their faces. The greatest hour in all worlds and all ages was the hour when Christ was crucified.

When Christ was crucified upon the wood of the Cross and shed His blood, drop by drop, for all humanity, that hour of redemption, that hour of the Cross, is the most important hour of all.

The Gospel says it: “For God so loved the world that He gave His only begotten Son, that whoever believes in Him should not perish but have eternal life.”

So, in the fullest sense, there is one Father alone: God. But here on earth, parents, our natural parents, are images of God the Father in a relative sense. After all, none of us was born from a rock.

God could have brought each person forth from a rock, just as He formed the first human being from the earth. He could have created us without the coming together of a man and a woman. But God ordained that every person should be born of a man and a woman. Do not look at this in a crude way. Is the birth of a human being something crude? No. The relationship between man and woman has a deeper meaning.

God gave human beings, both woman and man, the power to bring another human being into the world. My God, my God, have you thought about that? The birth of a child is a miracle; it is an act of creation. And at that moment, according to the teaching of the Fathers, a human being becomes a fellow worker with God in creation.

Somewhere, that Russian writer, a great literary figure and a prophet to the Russian people, tells of a man in Russia who was a deep unbeliever. He believed in nothing. Do you know when he came to believe? It was when his wife gave birth to their first little boy.

God! When he heard the baby crying in the cradle, he fell to his knees and said, “There is a God.” So a father is an image of the heavenly Father. And Jesus Christ spoke of a father’s care when He asked: What father, when his child asks for bread, would give him something else? Of course, there are fathers who behave like monsters. But what father would do that?

Bread, and give him a stone? And what father, when his child asks for a fish, would give him a snake? No, a father sweats. From morning until night he works, labors, and toils for his child and his family. We honor mothers, and rightly so. After God, no name moves a person as deeply as the name of mother.

And a father should receive honor, respect, love, and affection from his children. A sculptor here in Athens made a beautiful medal depicting a father. On that medal, whether silver, gold, or bronze, he portrayed this image of the family.

The mother is shown as a lioness. How dearly a lioness loves her cub! She keeps it close beside her in the den. And while she nurses her cub, outside the den stands the lion, an ever-watchful guard.

The lion stands there, ready to tear apart anyone who dares to harm his cub. So there is the natural father. That is why the commandment says, “Honor your father and your mother, that it may go well with you and that you may live long upon the earth.”

But in the society developing around us today, the father is pushed aside and despised. A society without fathers or mothers becomes a society of atheists and unbelievers. Not long ago, a man came to the Metropolitan’s office from a poor, rocky village near the border.

He came in weeping. “Sit down,” I told him. “What do you need? What has happened? Has someone in your family died?” “I wish someone had died. Something terrible has happened in my home. You see, I married in the village and started a family. I could not make a living among those rocks, you know the rocky land around Prespa, so I got up and left.”

So I went far away for the sake of my children. Where do you think I went? To Belgium, to its coal mines, a thousand meters underground, into Hell. I toiled in those mines, in the cavern of Hades.

I worked for fifteen years. My hair turned white. My life was in danger; it was a life of torment. My only joy was sending a check home each month so my children could live and have food. I came back after fifteen years. The little ones had grown up by then.” And he stopped speaking.

“My own child attacked me with a piece of wood. My God! He nearly killed me. If the officer from the station had not rushed over, he certainly would have. A child of the discos, of the nightclubs, of drugs, of atheism and unbelief.”

May the hands of children who raise a hand against their father or mother turn to stone, yes, turn to stone, in this age of materialism and corruption.

Yes, fathers, the fathers who brought us into this world. For fifty years, in sermon after sermon, I have praised the greatness of large families. But lately I have wondered: should I stop praising them?

There’s a word I like, and I’m using it here in Athens for the first time: having many children. But the Church has long said that it isn’t enough simply to have child after child. Don’t misunderstand me; I support large families. But it isn’t enough to have many children and boast about it. Another word must go alongside having many children. Who can tell me what it is? Anyone who remembers what is said during the service of Holy Matrimony can tell me.

Who knows it? Who knows it? Raising children well! Raising children well! Raising children well! In other words, you have a duty to love the children you bring into the world. John Chrysostom says of this, “I will not call you a father simply because you have begotten children.”

For bringing children into the world is easy. Mice have young, and so do tigers, lions, dogs, and pigs. What makes you truly worthy of the name father is not begetting children, but raising them.

It is how you raise them that gives meaning to the name of father. The other day I was reading an unpublished homily by Father Cosmas, one that is not included in my book. I came across something striking.

Father Cosmas, himself a father and a preacher, stressed precisely what I am speaking of: raising children well. He said, “Give me your children. Bring your children to me. But tell me first: what have you made of them?”

“Have you raised them? Have you ever knelt down together? Have you turned to the Father in prayer? Have you taken them to the Church? Have you taught them the way of God’s law?” Cosmas received no answer. Then he said, “May I tell you something? Do not laugh, Cosmas of Aetolia said this, not I, your children are little piglets.”

If Cosmas of Aetolia said that then, how much more does it apply to our generation today? They have grown spoiled and face a grim future. Why? In the old days, children lived in poverty. I saw families like that in Epirus, Macedonia, the Morea, and our blessed islands. They had barley bread, and the mother would take it as though it were an offering. She would cut it in the name of the Father and of the Son and of the Holy Spirit and share it out. The children would even gather up the few crumbs.

There was so little bread. Today a single child eats as much as five or ten children once ate. And the trash cans are full of bread and leftover food. But a time is coming, as I have said before, a time of great hunger.

When you feed your child, the child you have spoiled, with everything this age has to offer, and hold that child in your arms, remember that at that very moment millions of children around the world are going hungry.

Spoiled children! Do not raise spoiled children. If Cosmas of Aetolia were alive today, he would say it too.

For they are dangerous. They are being raised to live in another way, carrying death, hatred, and revenge within them. They carry time bombs in their hands and set whole buildings on fire.

Entire shops. Yet that is a small evil. I am prophesying at this very moment. What am I foretelling? The world has seen that children raised in this way now carry small bombs and set shops on fire. But later, in Greece and elsewhere, these children will carry more than pistols, knives, and revolvers.

And they will carry time bombs. Just as people now carry pistols, they will carry small weapons loaded with nuclear material. My God, my God! They could climb up high and destroy an entire city before the police could reach them and stop the disaster. It is a terrifying prospect.

In the past, pistols were few and far between, but later they spread throughout the world. Nuclear weapons, too, will spread, and we will see terrible things. The cause is the failure to raise children well.

Children are no longer raised as God desires. As Cosmas said, they grow up spoiled; and, as I say, they will become fierce and afflicted by demons. A legion of demons will tear the whole world apart.

That is what I wanted to say about parents. In the fullest sense, the heavenly Father alone is Father. Parents are fathers in a relative sense, as images of the Father. But besides the parents who brought us into the world, there are other fathers too.

Teachers, too, are fathers.

Let me speak of Alexander, whom you all know: that remarkable son of Macedonia who, in those unforgettable years, left Macedonia, crossed the Hellespont, swept through Asia Minor, and reached as far as the Ganges River.

He founded the Greek empire, which lasted for more than three centuries. It became a forerunner of Christianity in the world, spread the teachings of our ancient philosophy, and united humanity through a common language.

Alexander the Great owed deep gratitude to the father who gave him life, but above all to his teacher. His father, Philip, took care that his son should not become a piglet or a tiger cub, but should grow into a great and noble human being.

So Philip summoned to his palace the finest teacher in the world. He called Aristotle the philosopher and entrusted his son to Aristotle’s care and skill as a teacher.

And Aristotle taught him noble lessons.

Once, someone asked the young Alexander, “Do you love your father? Do you love your teacher?” “I love my teacher.” “Which of the two do you love more?” “I love my teacher more, because I owe my father my life, but I owe my teacher the good life, something higher than life, something higher even than spiritual life.” I ask you: are there teachers like that today? There were in the generation before ours. In our own generation, too, there were exceptional teachers.

There were outstanding teachers, shining examples who helped shape modern Greece, whose reach extended from Melouna to Sofia and Ankara. The whole world also speaks with honor of a teacher who was no Greek: the famous Pestalozzi, founder of his own teaching method. When he died there in Switzerland...

In Switzerland, his students wept for him and erected a marble plaque. On it they wrote: “This man, this teacher, had a motto in life: Everything for the child, nothing for himself.” Everything for the child, nothing for himself. Say that to the teachers who are ready to strike on the eve of examinations. I do not mean to say that teachers or professors today are losing it.

He deserved care from the state. But I want to say something else. What is it? We have not seen teachers and professors shaken by the corruption of our generation.

We haven't seen them worry about television or drugs. We haven't seen them go on strike and tell the state, “We're building up the children, and you're tearing them down.” So let there be a strike: turn off the televisions, close the discos, and put a stop to drugs.

A strike like that, not for food or the stomach, not for money or material things, but for God, would shake all of Greece. These days, we strike only for our wages and nothing more. Is there no deeper ideal in people’s hearts?

A teacher is a great thing. A true teacher is rare. Have you heard what happened down in Pyrgos, in the Peloponnese? The teachers gathered there, a hundred, two hundred, three hundred, I do not know how many. And what did they say, apart from a small minority?

‘We do not want the children saying “Lord have mercy” in the Church. We do not want them all going to the Church together like a flock. We do not want them saying the Lord’s Prayer. We do not want them saying the Creed.’

I can hardly believe it. They do not want the children singing songs; they want none of it. These are deliberate efforts. What a wretched state education has reached in Greece, in our homeland! And mark my words: the Greeks are indifferent, though these are the first signs of a great disaster. Never before have teachers dared to go so far, putting forward demands that would uproot every trace of religion. But I tell you, the only consolation left for parents and for our faith is the catechism schools. Just as the secret school was a consolation to the Greeks under Ottoman rule, so it will be here in Greece. I say this as a prophecy, or rather, I am simply repeating something.

At home, no one speaks of God. In society, no one speaks of God. In the schools, no one speaks of God. God will be spoken of in the secret school, and that secret school is the catechism school. That is why the enemies of the faith and of our homeland attack it with everything they have.

The teacher, then, is a father. Let me say it again: in the fullest sense, God is the Father. Natural parents are images of the Father. So too are teachers and professors who conscientiously fulfill their sacred duties and plant in children’s hearts all that is sacred and precious in this world.

And now we come to the end. Fathers, who are these fathers? I do not know whether you saw a remarkable play staged here in Athens some years ago, The Kingdom of God, with Mirat. It was an extraordinary production.

What did it show? Capuchin monks, fine young men, left Rome and France, gave up worldly things, and traveled far away to Paraguay. Deep in the forests, among the people living there, they labored and struggled until they made that community like a community of angels.

But the happiness of that state devoted to God stirred the envy of the European rulers. One day they sent troops and destroyed it. It was a community living together for God, an image of the heavenly Father, a divine family.

So when those fathers were taken away from them, the people fell to their knees. “Fathers, fathers, where are you going? Fathers, where are you going?” The whole place rang with their cries. They called those Capuchin monks their fathers.

And they had truly proved to be loving fathers. They had taught the people reading, learning, farming, and much else besides. Then that kingdom of God, which had lasted a hundred years in Paraguay, was dissolved.

So they were fathers in deed, as well as in name. Words have become like banknotes with nothing behind them. But there is another, higher kind of father and teacher.

Let me stress one last thing, and then I will finish.

I will finish with this: life moves in three circles. Life is something precious and sacred. The lowest circle is the life of the five senses: seeing, hearing, eating, chewing, tasting, and smelling. Animals have these things too. This is life at its lowest level, the life of beasts.

The Annunciation.

This is the kind of life whose motto is, “Let us eat and drink, for tomorrow we die.” But there is something beyond that circle, so break free of it. If you remain caught in that circle, in the routine of daily life, you are no longer living as a human being. You are like a beast. The only difference is that a beast walks on four legs, while you walk on two. Leave that circle behind, the circle of our lower nature. There is a second circle: the circle of knowledge and science, and that too is a great thing. But there is something higher still than knowledge and science.

There is another circle: the circle of God, of the angels, of the saints, of the fathers. It is the circle of life. What life? The life you heard about today. My God, why do God’s words make so little impression on us?

There is no saying more profound than the one the Church gives us today. Christ says, “This is eternal life.” What life is that? Not a poor imitation of life, not a false life or a shadow of life, but life without end: a life that satisfies the deepest and noblest longings of the human heart. What is it? “This is eternal life.”

“This is eternal life: that they may know You, the heavenly Father, and Jesus Christ whom You have sent.” The Fathers whose memory we celebrate today pointed the way to this life. They guided us along the great road to heaven. They showed us heaven; they showed us Christ. These Fathers, these teachers of the Gospel, labored through their preaching, their writings, their miracles, and their prophecies to raise up the people of God. They brought forth spiritual children. Who are these Fathers? They are the 318 Fathers who gathered at the First Ecumenical Council, which we commemorate today. They condemned the heresy of Arius and composed the Creed. They are also the 150 Fathers who gathered sixteen hundred years ago, completed the Creed, and expressed the faith more precisely. They are the Fathers who took part in the seven Ecumenical Councils. But let us not limit the meaning of ‘Fathers’ to the early centuries. There are Fathers in every age, in every generation: spiritual fathers who care for the flock of God. Must someone have lived in the first eight centuries to be a Father? That is what our late professor Balanos maintained when he limited the Fathers to those centuries. No! There are Fathers in every age, more in some times and fewer in others. Our Church sang their praises today: God-speaking heralds in the sacred ranks, a host of God-speaking heralds in the ranks of the Lord. Fathers, fragrant flowers of Paradise. Fathers, radiant stars in the spiritual firmament. Fathers, trumpets sounding heavenly calls. Fathers, towers that cannot be brought down. Fathers, keys to heaven. The Fathers are a great gift, brothers and sisters. And as I said, Fathers live in every age. Saint Kosmas is a Father. Following the example of the Apostle Paul, he traveled throughout the Balkan Peninsula for twenty full years, sowing the teachings of the Gospel. Nikodemos of the Holy Mountain is a Father too. He remained among the caves of the Holy Mountain and wrote important books, foremost among them Unseen Warfare and Spiritual Exercises. Saint Nektarios of Aegina, the more recent wonderworker, is a Father. Father Eusebios Matthopoulos is a Father too. I had the good fortune to know him; he truly was a saint. He wrote the important book The Destiny of Man. All these men are Fathers. And, with deep feeling, I dare to say that Father Philotheos Zervakos is a Father too.

The abbot of the holy monastery of Longovarda on Paros. There are fathers like him, and others whom I have known. I have known them. Count them on your fingers; count them on your fingers.

Four hundred and fifty priests were slaughtered like sheep, like sacred offerings, for faith and country during the troubled years of our nation. They were killed by Italians, by Germans, and by wicked Greeks. Some were even crucified on Great Friday in a village of Thessaly.

They could have left, as the bishops did when they shut themselves away in Athens to save their own skins. But these Levites of the Most High, these honorable fathers, these true images of a father, did not abandon their flocks. They stayed and gave their lives.

May their memory be eternal. And was not our Chrysostomos of Smyrna a father too? When everyone else was fleeing, the French or English consul, I cannot remember which, came to him and said, “We have a place for you on the warship. Your passage is assured.”

“No. I shall stay here. The good shepherd stays with his flock.” And he stayed. He was slain, and his blood stained the streets of Smyrna. Fathers, fathers of blessed memory.

We should honor our parents. How much greater a sin it is to fail to honor our spiritual parents: the teachers of our life in Christ, especially the Fathers of the first centuries. Foremost among them are Basil, John Chrysostom, and Gregory the Theologian, radiant stars in the spiritual heavens. They are treasures of our Church. When I was in Kozani... Let me finish with an anecdote. In Kozani I met a teacher, one of those restless souls who read day and night: now Tolstoy, now Ortam, now Schopenhauer, now Renan, now Marx, one writer after another. He boasted that these were great men. So one day, in front of everyone, I said to him, ‘What you’re reading is gravel.’

Go to the library in Kozani. Kozani has a library, I told him. Go there and ask the librarian…

to give you just one homily by John Chrysostom. I mean his exhortatory homily. I wrote down the title for him: “John Chrysostom, Exhortatory Homily.” Read it, I said, and then we can talk. So this admirer of all the philosophers and false philosophers of our age went to the library.

He opened the book, found the homily, and read it. Then he came back saying, “Oh, my!” He sat down and copied it out by hand, then learned it by heart. Such wonders, such masterpieces! O my country, what has become of you? These divine writings have moved the world and have been translated into Russian, English, and other languages everywhere. Yet here in Greece they are treated with indescribable contempt.

They are no longer found in our schools. John Chrysostom is no longer taught. Basil is no longer taught. Gregory is no longer taught. The great Fathers are no longer taught.

The writings of the Fathers, they have erased them. What do the professors and the supposed luminaries at the Ministry of Education recommend? What do they say? Erase all that. Out with the writings of the Fathers, out with the wisdom of the great teachers of our Church. And now, timidly at first, but boldly tomorrow, they will teach that sex should be introduced as a school subject for the children of Greece. This is what we have come to. Now then, 180.

Soon they will demand that religion no longer be taught in schools. Then the catechism school alone will remain as Greece’s consolation. In generations to come, parents will send their children there at night to learn what God is, what their homeland is, what faith is, and what the sacred tradition of our people is.

These, my beloved, are treasures. We have treasures, yet foolish people fail to see them. The President of the Republic hurries up to Thasos to inaugurate an oil project, what a great occasion! Someone else hurries off to inaugurate a bauxite mine.

Others rush to inaugurate a gold mine. They rush here and there, yet they do not understand the treasures hidden in the soil of Greece. Oil, gold, and minerals are not the treasures I mean.

The precious treasures of Greece are Holy Scripture and the Holy Fathers. Oh, if only we had all taken these treasures into our hands when we were little children! Then, as I said, everything being served up today, whether Marx or anything else, would be gravel and straw beside the precious treasures we have. I will finish with a heartfelt appeal to all of you listening to this sermon: love the Fathers. They are worth it.

Study what is truly precious. Drink deeply, if I may borrow the sense of one of our verses, drink the wine of 1821. Drink the wine of the immortal Fathers of the Church, whose memory shall be eternal.

Παναγία Δέσποινα Θεοτόκε, Άγιοι Άγγελοι και Αρχάγγελοι, Τίμιε Πρόδρομε, Αποστόλων η Δωδεκάς, Διδάσκαλοι και Πατέρες Εκκλησίας, Όσιοι και Μάρτυρες, οι καλώς αθλήσαντες και στεφανωθέντες, πρεσβεύσατε το ελεηθήναι και σωθήναι τας ψυχάς ημών. Καθίστε. Και πάλιν, αγαπητοί μου ακροαταί, Άντρες και γυναίκες, φίλοι της αδελφότητος εδώ.

Και πάλιν, χάριτι Θεού, ευρίσκομαι στο βήμα αυτό. Αν και διατελώ κάτω από το κράτος βαρυτάτης θλίψεως, εν τούτοις όμως τολμώ να ομιλήσω. Είπα, τολμώ να ομιλήσω, γιατί ο λόγος του Θεού δεν είναι κάτι μικρό και ασήμαντο.

Είναι ένας σταυρός, είναι ένα βαρύ καθήκον που καλούμεθα να εκπληρώσουμε στη γενεά μας και χρειάζεται θεϊκή βοήθεια. Ποιος άλλος είναι ο μεγαλύτερος κήρυκας του Ευαγγελίου ύστερα από τον Κύριον ημών Ιησούν Χριστόν, εκείνος που δύναται να ονομαστεί;

Ο μεγαλύτερος κήρυκας του Ευαγγελίου είναι ο Απόστολος Παύλος, του οποίου την μνήμη εορτάσαμε στο τέλος του μηνός. Ο Παύλος λοιπόν, ο πρώην διώκτης και μετά ταύτα διαπρύσιος κήρυκας του Ευαγγελίου, ο Παύλος που ως αετός χρυσάετος επέταξε εις ανατολάς και δύσεις και εσκόρπισε παντού τα διδάγματα του Ευαγγελίου και προσείλκυσε εις το Ευαγγέλιο μυριάδας ψυχών, ο Παύλος που έκανε θαύματα, ο Παύλος που έγραψε τας σπουδαιοτάτας επιστολάς του, ο Παύλος που ηξιώθη μοναδικός αυτός να ανεβεί μέχρι τρίτου ουρανού και να ακούσει άρρητα ρήματα, α ουκ εξόν ανθρώπω λαλήσαι.

Ο Παύλος λοιπόν τι γράφει, τι λέγει; Παρακαλεί τους Χριστιανούς να προσεύχονται γι' αυτόν. Παρακαλεί τους Χριστιανούς να προσεύχονται ειδικότερα: Πώς θα λαλήσει, τι θα λαλήσει, πώς πρέπει να λαλήσω; Κατά ποιο τρόπο πρέπει να λαλήσω στον κόσμο;

Πώς δηλαδή θα απλώσω τα δίκτυα για να συλλάβω τους μυστικούς ιχθύς του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού; Κι ένας Παύλος παρακαλούσε τους Χριστιανούς πώς να λαλήσει. Τι να πούμε εμείς που ζούμε στον 20ό αιώνα, που ποικίλα ρεύματα συγκρούονται και η πλάνη κυριαρχεί εις τον κόσμο τούτον; Πώς να μιλήσουμε; Με τι γλώσσα να μιλήσουμε; Με γλώσσα επιεική, με γλώσσα αυστηρά, με γλώσσα ελέγχου, με γλώσσα παρηγορίας, με γλώσσα προφητική, με γλώσσα αγγελική, με γλώσσα ανθρωπίνη; Με ποια γλώσσα να μιλήσουμε στον κόσμο αυτόν; Πώς λαλήσαι, τι να είπωμεν στον λαόν αυτόν;

Δι' αυτό σας παρακαλώ, όταν βλέπετε στο βήμα αυτό όχι μόνο εμένα τον γέροντα επίσκοπο, αλλά όταν βλέπετε εις τας εκκλησίας τους κήρυκας του Ευαγγελίου, μην εξετάζετε ποιοι είναι.

Ποιοι είναι, γιατί οσοδήποτε αμαρτωλοί κι αν είναι, είναι κήρυκες του Ευαγγελίου του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Όταν βλέπετε τον κήρυκα του Ευαγγελίου, εσείς πρέπει να προσεύχεστε. Μία αιτία που το κήρυγμα του Ευαγγελίου σήμερα δεν έχει πρόοδο είναι και αυτή η αιτία, ότι οι χριστιανοί έπαψαν πλέον να προσεύχονται για τους κήρυκας του Ευαγγελίου. Να προσεύχεστε για αυτούς. Να προσεύχεστε δύο πράγματα.

Δύο πράγματα. Το ένα, ο λόγος του να μην είναι ζούφιος, σπόρος ζούφιος, να είναι σπόρος ζωντανός, όπως ήταν ο σπόρος που έσπειρε ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός. Να προσεύχεστε ακόμα, ο σπόρος αυτός ο ουράνιος που ήρθε από τον ουρανό να πέφτει όχι επάνω στα αγκάθια και επάνω στις πέτρες και επάνω στους δρόμους τους πολυπατημένους.

...αλλά να πέφτει μέσα σε εκλεκτές ψυχές που αλλού μεν θα καρποφορήσουν τριάκοντα, αλλού εξήκοντα, αλλού εκατό. Θα ομιλήσουμε λοιπόν και εμείς την ώρα αυτή με την ελπίδα ότι έχω την προσευχή σας υπέρ ενός γέροντος επισκόπου, για να ελεήσει ο Θεός και εσάς και εμάς, και ότι εδώ στην σύναξη αυτήν δεν ήρθατε από μια περιέργεια, ούτε ήρθατε από κάποιο άλλο λόγο.

Λόγο, ως κατάσκοποι του κηρύγματος του Ευαγγελίου, με την ελπίδα ότι ήρθατε ως ακροατές, δεν ακούσατε και να εφαρμόσετε τα λόγια του Θεού, με την ελπίδα αυτή ότι ήρθατε όχι ως κριτές αλλά ως ακροατές, «λάλει και ο δούλος σου ακούει», αρχίζω το κήρυγμα το απόψινο.

Απόψε, το θέμα μας δεν μπορεί να είναι άλλο από το θέμα που μας δίνει η σημερινή ημέρα. Σήμερα εορτή μεγάλη, σήμερα πανήγυρις ένδοξος, σήμερα εορτή των πατέρων. Περί των πατέρων λοιπόν θα είναι ο λόγος σήμερα και παρακαλώ προσέξτε. Πατήρ, πατέρας σε απόλυτη έννοια, δηλαδή σε μια έννοια που να μην έχει κανένα κενόν, να είναι πλήρης η έννοια, σε απόλυτη έννοια...

Ένας και μόνον είναι ο Πατήρ, ο ουράνιος Πατήρ, ο Θεός. Έτσι τον εφανέρωσε των Θεών το κύγμα του Ευαγγελίου.

Ο Θεός των Χριστιανών δεν είναι όπως ο Θεός των αρχαίων Ελλήνων, που εκοιμάτο επάνω στην κορυφή του όρους Ολύμπου και αδιαφορεί για τα ανθρώπινα. Ο Θεός των Χριστιανών δεν είναι όπως ο Θεός των ορθολογιστών, οι οποίοι φαντάζονται, μόλις και μετά βίας παραδέχονται ότι υπάρχει μια ανώτερα δύναμη, και φαντάζονται ότι ο Θεός είναι απομακρυσμένος, μακρόν, πέραν των αστέρων του ουρανού και είναι απαθής θεατής όσων συμβαίνουν στη γη.

Ο Θεός των Χριστιανών είναι Θεός ζωντανός, είναι Θεός αγάπης, ελέους και οικτιρμών. «Εφανέρωσα το όνομα τοις ανθρώποις». Τι μεγάλος λόγος είναι αυτός που είπε ο Χριστός στην αρχιερατική του προσευχή. Εφανέρωσα το όνομα, το δε όνομα, όχι απλώς εκήρυξα ότι υπάρχει Θεός.

Διότι αυτό πας λογικός άνθρωπος το κηρύττει, αλλά εκήρυξε ότι ο Θεός είναι Πατήρ. Μοναδική ονομασία την οποίαν απέδωσε ο Χριστός εις τον Θεόν: Πατέρας, είναι ουράνιος Πατέρας. Και ως πατήρ δημιουργός ενδιαφέρεται στοργικώς για όλα τα δημιουργήματά του.

Ενδιαφέρεται για τις ουράνιες σφαίρες που κυλίονται με καταπληκτική ταχύτητα εις το άπειρο. Ενδιαφέρεται δια το ελάχιστον μόριον της ύλης, των ατόμων. Ενδιαφέρεται για όλα τα πράγματα που υπάρχουν στον κόσμο.

Ανοίξαντος δέ σου την χείρα, τα σύμπαντα πλησθήσονται χρηστότητος. Δεν είναι απλώς ο δημιουργός, είναι ο προνοητής και συντηρητής του κόσμου. Ένα λεπτό να πάψει ο Θεός να ενδιαφέρεται για τον κόσμο, το παν διαλύθηκε.

Συνεχής, ακατάπαυστος, αδιάλειπτος είναι η στοργή και το ενδιαφέρον του ουρανίου Πατρός.

Πλήρης δοργής, το πιστεύεις, αχ τι ψέφηκε η χριστιανή είμαι, μου λέει κάποιος που πήγε στην Ρωσία, άθεον κράτος είναι η Ρωσία, άθεοι είστε, ο λαός ρωσικός πιστεύει Μέσα στις εκκλησίες τις ρωσικές, στο Στάλινγκραντ, στη Μόσχα, εκεί πέρα βλέπεις τους χριστιανούς το Πιστεύω να το λένε όλοι, γονατιστοί με δάκρυα, με δάκρυα.

Πάτερ ημών, Πατέρα μας. Και όπως όταν προφέρεις τη λέξη Πατέρας συγκινείσαι, διότι κλείει η λέξη Πατέρας έναν πλούτον θείον αισθημάτων γενιών, έτσι και εμείς έπρεπε να αισθανόμεθα την έννοια αυτή: Πάτερ ημών, Πατέρα μας, ουράνιο, Πάτερ ημών.

Το πιστεύεις αυτό, ότι ο Θεός είναι Πατέρας; Τότε πρέπει να είσαι ήσυχος και γαλήνιος στον κόσμο αυτόν, ό,τι και αν συμβαίνει. Λένε για έναν κήρυκα διαπρύσιον του Ευαγγελίου που έζησε προ διακόσια, τριακόσια χρόνια και πλέον, ότι αυτός ο κήρυκας του Ευαγγελίου ήταν έγγαμος, είχε γυναίκα, αλλά ο κήρυκας αυτός του Ευαγγελίου σταμάτησε να κηρύττει, έκλεισε το στόμα του, απογοητεύθηκε.

Διότι και εκεί και στο Ευαγγέλιο απογοητεύονται. Για πολλούς και διάφορους λόγους. Απογοητεύτηκε πλέον και δεν εκβίνεται καθόλου Και τότε η γυναίκα του τι έκανε; Μια μέρα ντύθηκε μαύρα, μαύρα. Και με τα μαύρα παρουσιάστηκε μπροστά.

Όταν την είδε στα μαύρα, κατεπλάγη. Και ρώτησε τη γυναίκα: «Τι έπαθες; Ποιος πέθανε;» Και η γυναίκα: «Απέθανε ο Θεός». «Απέθανε ο Θεός; Τολμάς τέτοια ύβρη να πεις για τον Θεό;» «Εσύ μου έδωσες δικαίωμα. Όπως εσύ συμπεριφέρεσαι και απογοητεύθης πλήρως, είναι σαν να μου λες ότι δεν υπάρχει Θεός». Και από εκείνο το παράδειγμα πήρε θάρρος ο κήρυκας του Ευαγγελίου και συνέχισε το κήρυγμα του Ευαγγελίου, έχων ως σύνθημα ότι ο Θεός ζει και βασιλεύει στους αιώνας.

Μόνον αν αποθάνει ο Θεός. Και βρισκόμαστε σε εποχή αυτή: θεολόγοι και άλλοι και ορθολογιστές και άπιστοι και άθεοι λένε ότι απέθανε ο Θεός. Όχι! Ζει και βασιλεύει στους αιώνας των αιώνων. Είναι ο Πατήρ ημών, πατέρας μας.

Πόση γαλήνη σκορπάει αυτό στην καρδία του ανθρώπου. Λένε για κάποιον περιηγητή ότι βρέθηκε μέσα στην έρημο Σαχάρα. Ερημιά, εγκατάλειψη τελεία. Απελπισμένος πλέον τελείως, είδε εκεί κοντά στην αμμουδιά ένα μικρό ανθύλλιο, ένα λουλούδι να φυτρώνει και παρηγορήθη τα μέγιστα. Και όταν ήταν έτοιμος να αυτοκτονήσει, πήρε θάρρος και λέγει: «Ω Θεέ, εσύ που φροντίζεις γι' αυτό το ανθύλλιο της ερήμου, πολύ περισσότερο θα φροντίσεις και δι' εμέ τον άνθρωπον.» Και πράγματι σε λίγο πέρασε ένα καραβάνι και τον πήρε.

Πάτερ ημών, Πάτερ ημών, και όταν ζείτε στη γη κρατήστε την καρδία σας ψηλά. Υπεράνω ημών υπάρχει πατήρ φιλόστοργος, ο οποίος ενδιαφέρεται δι' όλο το ανθρώπινο. Πατήρ.

Αν ρωτήσετε ποια είναι η μεγαλύτερη απόδειξη ότι ο Θεός είναι Πατέρας, δεν έχω γλώσσα Χρυσοστόμου, ούτε γλώσσα Μεγάλου Βασιλείου, ούτε γλώσσα Αγγέλων και Αρχαγγέλων. Και αν ακόμα είχα όλες τις γλώσσες των Αγγέλων και Αρχαγγέλων, δεν θα μπορέσω να εμφυτεύσω μέσα στην καρδία σας την μεγάλη αυτήν αλήθεια ότι ο Θεός μας αγαπάει.

Αν με ρωτήσετε, είδατε σίγουρα τι λέει το Ευαγγέλιο; «Πάτερ», είπε ο Χριστός. Εκεί το «Πάτερ» λέγεται υπό ειδική έννοια. Ο Χριστός έχει τον Θεόν Πατέρα. Όχι υπό την έννοια που έχουμε εμείς τον Θεόν Πατέρα, αλλά υπό μια ειδική έννοια σχέσεως Πατρός και Υιού της Αγίας Τριάδος.

Πάτερ, λέει, δεν ήρθε η ώρα, έφτασε η ώρα. Ποια ώρα; Όλοι μας έχουμε τις ώρες. Κάθε άνθρωπος έχει κάποια ώρα στη ζωή του. Η ζωή, όπως έλεγα το πρωί, κυλάει ήρεμα όπως ο ποταμός ο ήρεμος.

Ήρεμος, αλλά έρχονται στιγμές που ο ποταμός γίνεται καταρράκτης. Έρχονται στιγμές που ο άνθρωπος συνέχεται βαθύτατα από διάφορα περιστατικά της ζωής. Και στην ιστορία της ανθρωπότητας έρχονται στιγμές, τρομερές στιγμές της ανθρωπότητας. Αν με ρωτήσετε ποια είναι η σπουδαιοτέρα ώρα της ανθρωπότητας, από αρχής που εδημιουργήθη το σύμπαν μέχρι σήμερα, τι θα απαντήσετε;

Δι' εκείνο το οποίο λέγει η Αγία Γραφή, η σπουδαιότερη ώρα της ανθρωπότητας, που εκτύπησε τα σύμπαντα και συγκλόνισε τα σύμπαντα ολόκληρα και μέχρι τον Άδη έφτασε η φωνή του γεγονότος και άγγελοι και αρχάγγελοι εκάλυπταν τα πρόσωπά τους, η σπουδαιότερη ώρα δι' όλων των κόσμων, όλων των αιώνων, είναι η ώρα όταν εσταυρώθη ο Χριστός.

Την ώρα που εσταυρώθη ο Χριστός επάνω στο ξύλο του Σταυρού και έχυσε σταλαγματιά σταλαγματιά το αίμα του δι' όλη την ανθρωπότητα, η ώρα αυτή του λυτρωμού, η ώρα αυτή του Σταυρού είναι η σπουδαιότερη ώρα.

Το λέει το Ευαγγέλιο: ούτως γαρ ηγάπησεν ο Θεός τον κόσμον, ώστε τον Υιόν αυτού τον μονογενή έδωκεν, ίνα πας ο πιστεύων εις αυτόν μη απόληται, αλλ' έχη ζωήν αιώνιον.

Πατήρ λοιπόν υπό απόλυτον έννοια είναι ένας και μόνο ο Θεός. Αλλά υπό σχετική έννοια, εικόνας του Θεού, του Πατρός, είναι επάνω στην γη μετά τον Θεό οι γονείς, οι φυσικοί γονείς. Διότι κανένας από εμάς δεν γεννήθηκε από βράχον.

Μπορούσε ο Θεός, όπως εκ του χώματος δημιούργησε τον πρώτο άνθρωπο, ανδρός και γυναικός, έτσι μπορούσε ο Θεός να δημιουργήσει εκ βράχου τον άνθρωπο, χωρίς μεσολάβηση έναν ανθρώπινο γυναίκο, χωρίς συνάφεια έναν ανθρώπινο γυναίκο, χωρίς τον γάμο των νερών και παραβίαστων. Έτσι όρισε ο Θεός να γεννάται πας άνθρωπος εξ ανθρώπινος και γυναίκος. Μην βλέπετε το πράγμα έτσι χιδαία, Χυδαίως έγινε ο άνθρωπος; Όχι, οι σχέσεις ανδρός και γυναικός έχουν κάτι βαθύτερο νόημα.

Ο Θεός έδωκε στον άνθρωπο την δύναμη, τόσο στη γυναίκα όσο και στον άντρα, να γεννάει άλλον άνθρωπο. Θεέ μου, Θεέ μου, το σκεφτήκατε αυτό το πράγμα; Η γέννηση παιδιού είναι θαύμα, είναι δημιουργία. Και ο άνθρωπος την ώρα εκείνη γίνεται συνδημιουργός του Θεού κατά τη διδασκαλία των πατέρων.

Λέγει κάπου όντως το γεύσης ο Ρώσος αυτός συγγραφές και λογοτέχνης και προφήτης του ρωσικού λαού ότι κάποιος άπιστος ήταν στο ρωσικό λαό, άπιστος βαθύς, δεν πίστευε τίποτα. Ξέρετε πότε πίστευσε; Όταν άκουσε, όταν η γυναίκα του γέννησε το πρώτο αγοράκι.

Θεός. Όταν άκουσε το κλάμα στην κούνια, γονάτισε και είπε «Υπάρχει Θεός». Λοιπόν, ύπαρξη στη δημιουργία. Αυτό λοιπόν είναι ότι πατέρας είναι μια εικόνα του ουρανίου Πατρός και ο Χριστός ομοίωσε τον Πατέρα με θερμότητα, Ιησού Χριστός ο Πατέρας. Είπε, τι είπε, ποιος ο πατέρας, αυτός είναι τέρας, γιατί υπάρχουν και τέρατα, ποιος ο πατέρας είναι εκείνος που το παιδί του θα ζητήσει ψωμί;

Ψωμί και θα του δώσει λιθάρι; Και ποιος πατέρας είναι εκείνος που το παιδί θα ζητήσει ψάρι και θα του δώσει φίδι; Όχι, πατέρας ιδρώνει. Από το πρωί μέχρι το βράδυ εργάζεται, κοπιάζει, μοχθεί για το παιδί του, για την οικογένειά του. Τιμούμε την μητέρα και δικαίως τιμούμε την μητέρα. Κι ούτε ένα άλλο όνομα συγκλονίζει μετά τον Θεό τον άνθρωπον όσον το όνομα, το όνομα της μητρός. Δημιουργήσετε το όνομα.

Αλλά και ο πατέρας πρέπει να απολαμβάνει τιμής και υπολήψεως και αγάπης και στοργής των τέκνων αυτού. Ένας γλύπτης εδώ στην Αθήνα έγλυψε ένα ωραίο μετάλλιο για να εικονίσει τον πατέρα. Επάνω στο μετάλλιο αυτό, το αργυρούν ή το χρυσούν ή το χάλκινο, απεικόνισε την εξής ιδέα της οικογενείας.

Η μητέρα εικονίζεται ως λέαινα. Πόσο αγαπάει η λέαινα το λιονταράκι. Το κρατάει κοντά της, στη φωλιά της. Αλλά έξω από τη φωλιά και το σπήλαιο του λέοντος, της λέαινας, ενώ η λέαινα βυζαίνει το λιονταράκι, έξω από το σπίτι, φρουρός ακοίμητος, είναι ο λέων.

Ο Λέων σκάκεται εκεί άτομος να κατασφράξει πάντα ο οποίος ατελμούσε να πειράξει τον οντιδέα του. Πατήρ λοιπόν, φυσικός πατέρας, γι' αυτό λέγει η εντολή: «τίμα τὸν πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου, ἵνα εὖ σοι γένηται καὶ ἵνα μακροχρόνιος γένῃ ἐπὶ τῆς γῆς».

Αλλά σε μια κοινωνία που εξελίσσεται σήμερα, ο πατέρας εξοβελίζεται, ο πατέρας περιφρονείται. Μια κοινωνία χωρίς πατέρα, χωρίς μάνα, μια κοινωνία αθέων και απίστων. Δεν είναι πολύς καιρός που στην Μητρόπολη ήρθε ένας άνθρωπος από ένα χωριό που είναι κοντά στα σύνορα, πτωχό χωριό, ολοβράχια.

Ήρθε και έκλαιγε. «Κάτσε», του λέγω, «τι θέλεις; Τι σου συμβαίνει; Τι συμβαίνει; Πέθανε κανείς στο σπίτι σου;» «Μακάρι να πέθαινε.» Κάτι φοβερό συμβαίνει στο σπίτι μου. Με βλέπεις, παντρεύτηκα στο χωριό, έφτιαξα οικογένεια, δεν μπορούσα να ζήσω στα βράχια, τα ξέρεις τα βράχια των Πρεσπών, και σηκώθηκα και έφυγα.

Και πήγα μακριά για τα παιδιά μου. Πού επήγα νομίζετε; Στο Βέλγιο, στα ανθρακωρυχεία του Βελγίου, χίλια μέτρα κάτω από τη γη, στην κόλαση. Και κοπίασα στα ανθρακωρυχεία του Βελγίου, στο σπήλαιο του Άδου.

Εργαζόμουν 15 χρόνια, άσπρισαν τα μαλλιά μου, κινδύνευσα, ζωή κολασμένη. Και μόνο και μόνο η χαρά μου ήταν κάθε μήνα να στέλνω μια επιταγή για να ζουν και να τρέφονται τα παιδιά μου στην πατρίδα. Επέστρεψα μετά 15 χρόνια, τα μωρά γίνηκαν μεγάλα πλέον, και σταμάτησε να ομιλεί.

Θες το ράδι, με σπάσες το ξύλο, ο άνθρωπος το παιδί μου. Θεέ μου, Παρολίγο θα τον σκότωνε, γιατί αν δεν έτρεχε ο ενωματάρχης του σταθμού, θα τον σκότωνε οπωσδήποτε. Παιδί των δισκοτέξεων, παιδί των εκτενών κέντρων, παιδί των ναρκωτικών, παιδί της αθεΐας και απιστίας.

Μαρμανομένα, ναι μαρμανομένα, ναι μαρμανομένα, τα χέρια των παιδιών που σηκώνουν χέρι να χτυπήσουν πατέρα και μητέρα στον αιώνα αυτό της ύλης και της διαφθοράς.

Μάλιστα, πατέρες, φυσικοί πατέρες. Πολλάκις είμαι από τον ιεροκήρυκα εκείνον, η οποία προπενήντα ετών, προποίμηση αιώνος πριν σε κήρυγμα, δεν έπαυσα να τονίζω το μεγαλείο των πολυτέκνων. Τώρα τελευταίως, μήπως να πάψω να τονίζω τους πολυτέκνους;

Μου αρέσει μια λέξη, την οποία για πρώτη φορά λέγω εδώ στην Αθήνα: πολυτεκνία. Αλλά η Εκκλησία το έλεγε: όχι απλώς πολυτεκνία, όχι απλώς να αραδιάσεις παιδιά, να μην παρεξηγηθώ, είμαι υπέρ των πολυτέκνων, αλλά όχι απλώς να αραδιάσεις παιδιά και να καυχάσαι. Αλλά κοντά στην πολυτεκνία, μία λέξη, ποιος θα την πει; Όποιος θυμάται τι λέγεται όταν τελείται γάμος θα μου την πει.

Ποιος το λέει; Ποιος το λέει; Ευτεκνία, ευτεκνία, ευτεκνία. Δηλαδή, τα παιδιά που θα γεννήσεις είσαι υποχρεωμένος να αγαπήσεις. Επ' αυτού λέγει ο Ιώσχος Χρυσόσταμος Δεν θα σε ονομάσω πατέρα διότι γέννησες παιδιά.

Διότι το να γεννήσεις είναι εύκολο πράγμα. Γεννούν και τα ποντίκια, γεννούν και οι τίγρες. Γεννούν και τα λιοντάρια, γεννούν και τα σκυλιά, γεννούν και οι χοίροι. Αλλά να γίνεις πατέρας στο όνομά σου, όχι το γεννάν, αλλά το ανατρέφειν αναδεικνύει τον πατέρα.

Και η ανατροφή λοιπόν είναι εκείνη η οποία αξιοποιεί την έννοια του πατρός. Ο πατρο-Κοσμάς, διάβαζα προχθές σε κάποια ανέκδοτη ομιλία που δεν είναι δημοσιευμένη στο δικό μου βιβλίο. Διάβαζα εκεί ένα πολύ περίεργο πράγμα.

Ο παδός και αυτός και κύρικας της Πολυτεχνίας Ετόνισε σε ένα σημείο ακριβώς αυτό το οποίο λέγω: την ευτεκνία. Και λέγει το εξής: Δώστε μου τα παιδιά σας. Τα παιδιά σας να μου δώσετε. Θα στα δώσω με γερόντα τα παιδιά Τι είναι τα παιδιά σας όμως;

Τα αναθρέψατε; Εγονατίσατε ποτέ μαζί; Προσφυγήκατε προς τον πατέρα Τα πήγατε στην εκκλησία; Τα διδάξατε τον δρόμο του νόμου του Θεού; Δεν έλαβε απάντηση ο Κοσμάς. Ετότε λέει: Μου επιτρέπετε να σας πω ότι τα παιδιά σας, μην γελάσετε, το λέει ο Κοσμάς ο Αιτωλός, δεν το λέω εγώ, τα παιδιά σας είναι γουρουνόπουλα.

Και αν τότε το έλεγε ο Κοσμάς ο Αιτωλός αυτό, κατεξοχήν αρμόζει σήμερα στη γενιά μας. Γουρουνόπουλα έχουν γίνει και έγιναν γουρουνόπουλα θρεφτάρια για σφαγή. Γιατί; Γιατί στα παλιά τα χρόνια, που τα παιδιά στη φτώχεια μέσα, η οικογένεια, είδα οικογένειες εγώ τέτοιες φτωχές, πέρα στην Ήπειρο, στη Μακεδονία, στο Μοριά, κάτω στα νησιά μας τα ευλογημένα, που είχαν το κριθάρινο ψωμί, το έπαιρνε η μάνα σαν πρόσφορο και το έκοβε στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος και το μοίραζε και τα παιδιά βλήφανε και τα ψίχουλα ολίχατε.

Τόσο λίγο ήταν το ψωμί. Τώρα το ψωμί που έτρωγαν άλλοτε πέντε παιδιά, δέκα παιδιά, το τρώει το γουρουνόπουλο ένα και μόνο. Και γέμισαν οι ντενεκέδες από ψωμιά, από αποφάγια. Αλλά έρχεται, όπως είπα, έρχεται ώρα, το είπα κι άλλοτε, έρχεται πείνα, μεγάλη πείνα.

Όταν συ τρέφεις το παιδί σου, το γουρουνόπουλο, με όλα τα μέσα της σημερινής αυτής εποχής, και το έχεις στην αγκαλιά σου, όταν το τρέφεις, να σκέπτεσαι ότι την ώρα εκείνη εκατομμύρια παιδιά πεινούν σε όλο τον κόσμο.

Γουρουνόπουλο, μη γεννάς γουρουνόπουλα, αλλά ζούσε σήμερα ο Κοσμάς ο Αιτωλός.

Διότι όχι απλώς είναι ακίνδυνα, αλλά είναι επικίνδυνα. Ανατρέφονται με μια άλλη διαγωγή και έχουν μέσα τους τον θάνατον, το μίσος, την εκδίκηση και κρατούν στα χέρια τους βόμβες ωρολογιακές και καίνε καταστήματα ολόκληρα.

Τα ολόκληρα. Μικρό είναι το κακό. Προφητεύω την ώρα αυτή. Τι προφητεύω; Βρήκε ο κόσμος ότι τώρα κρατούν τα παιδιά, τα οποία ετράφησαν κατά τον τρόπο μέσα της κοτέξ, κρατούν βόμβες μικρές και καίνε καταστήματα. Αλλά αργότερα, όχι μόνο στην Ελλάδα, και αλλού, τα παιδιά πλέον δεν θα κρατούν στα χέρια απλώς περίστροφα και μαχαίρια και ρεβόλβερ.

Και βόμβες ωρολογιακές θα κρατούν στα χέρια, τι, όπως κρατούν το περίστροφο, θα κρατούν μερικά μικρά περίστροφα, τα οποία μέσα θα έχουν γόμωση, γόμωση πυρηνική. Θεέ μου, Θεέ μου, θα ανεβαίνουν τα αυτά καθάριβατα στον ουρανό και θα πίνουν μια ολόκληρη πόλιν, έως ότου ανεβεί η αστυνομία και η αστυνομία αέρος, ξεσπέλισαν αυτή την καταστροφή. Τρομερό το φαινόμενο.

Και όπως παλαιότερα τα περίστροφα ήταν ολίγα, ελάχιστα περίστροφα, αλλά κατόπιν το περίστροφο εγενικεύθη εις όλο τον κόσμο, έτσι θα γενικευθούν και τα πυρηνικά όπλα εις τρόπον καθ' τροφή και θα ίδομε πράγματα τρομερά και αιτία είναι η κακή ανατροφή.

Το παιδί δεν ανατρέφεται πλέον όπως θέλει ο Θεός και όπως είπε ο Κοσμάς γίνεται γουρουνόπουλο και όπως λέμε εμείς θα γίνουν τιγρόπουλα και θα γίνουν δαιμονόπληκτα και λεγεών δαιμονίων θα σπαράσσει τον κόσμο ολόκληρο.

Το ένα λοιπόν που μιλήσαμε περί των γονέων, πατέρας εις απόλυτον έννοια είναι ο ουράνιος Πατέρας. Πατέρες σχετικοί, εικόνες του Πατρός είναι οι γονείς, αλλά πλέον, αλλά εκτός των γονέων, των φυσικών γονέων, υπάρχουν κι άλλοι πατέρες.

Και πατέρες είναι οι διδάσκαλοι.

Αναφέρω τον γνωστό σε όλους σας, όλοι έχετε ακούσει για τον Αλέξανδρο, το εκλεκτό τέκνο της Μακεδονίας που έφυγε μια μέρα από τη Μακεδονία στα αλησμόνητα εκείνα χρόνια, πέρασε τον Ελλήσποντο, εβηθύστηκε στη Μεκρανασία, πέρασε ολόκληρο τη Μεκρανασία, έφτασε μέχρι το Γάνγκι ποταμών,

Ο Ποταμών ίδρυσε την ελληνική αυτοκρατορία που οδηγήθηκε τρεις και πλέον αιώνας. Έγινε το πρόδρομο στον χριστιανισμό, στον κόσμο, διέσπειρε τα διδάγματα της αρχαίας μας φιλοσοφίας και ήνωσε την ανθρωπότητα γλωσσικώς.

Λοιπόν, αυτός ο Μέγας Αλέξανδρος ήτο παιδί που ώφειλε μεγάλη ευγνωμοσύνη και στον πατέρα που τον εγέννησε, αλλά προπαντός ώφειλε ευγνωμοσύνη στον διδάσκαλόν του. Διότι ο πατέρας, ο Φίλιππος, εφρόντισε για το παιδί του να μην γίνει γουρουνόπουλο και τιγρόπουλο, αλλά να γίνει άνθρωπος, μέγας και υψηλός.

πως στα ανάκτορά του εκάλεσε τον πιο σπουδαίο διδάσκαλο που είχε ο κόσμος. Εκάλεσε τον Αριστοτέλη τον φιλόσοφο και ανέθεσε το παιδί του εις την στοργή, εις την δύναμη την παιδαγωγική του Αριστοτέλους.

Και ο Αριστοτέλης το εδίδαξε τα ωραία διδάγματα,

Και κάποτε ο μικρός Αλέξανδρος, τον ερώτησε κάποιος: «Αγαπάς τον πατέρα σου; Τον αγαπάς; Αγαπάς τον διδάσκαλό σου;» «Τον αγαπώ τον διδάσκαλό μου.» «Από τους δυο ποιον περισσότερο;» «Αγαπώ περισσότερο τον διδάσκαλό μου, γιατί στον πατέρα οφείλω το ζην, εις δε τον διδάσκαλό μου οφείλω το ευ ζην, δηλαδή κάτι ανώτερο από την ζωή, κάτι ανώτερο από την πνευματική ζωή.» Υπάρχουν, ερωτώ, σήμερα τοιούτοι διδάσκαλοι; Υπήρχαν στην προηγουμένη γενεά μας, γενεά μας υπήρχαν, υπήρχαν διδάσκαλοι εξαίρετοι.

εξαίρετα, λαμπρά παραδείγματα και υποδείγματα τα οποία δημιούργησαν την νεοτερή Ελλάδα, η οποία έφτασε από τη Μελούνα μέχρι Σόφια και μέχρι Αγκύρας. Μάρτω υπήρχαν αυτοί οι δάσκαλοι και στον κόσμο ολόκληρο λέγουν για να τιού τον διδάσκαλο, όχι Έλληνα αλλά ξένον, τον περίφημον Πεσταλότσι, τον ιδρυτήν ιδίας παιδαγωγικής μεθόδου, ότι όταν απέθανε εκεί πέρα στην Ελβετία

Στην Ελβετία, οι μαθητές του έκλαψαν και του έστησαν μία μαρμαρινή πλάκα, και πάνω στην πλάκα γράψανε: «Ούτος ο άνθρωπος, ο διδάσκαλος, είχε σύνθημα στη ζωή του: όλα δια το παιδί, τίποτε για τον εαυτόν του». Όλα δια το παιδί, τίποτε για τον εαυτόν του. Αυτό λένε στις διδάσκαλες, ε, που είναι έτοιμοι να απεργήσουν, να παραμονάσουν εξετάσιο. Δεν θέλω να πω ότι σήμερα ο διδάσκαλος ή ο καθηγητής την χάνει.

Τιχάνη ο οποίας πρέπει περιποιήσεως εκ μέρους του δημοσίου. Άλλο θέλω να πω, άλλο θέλω να πω, κάτι άλλο. Ποιο άλλο; Δεν τους είδαμε τους δασκάλους και καθηγητάς να συγκλονίζονται από τη διαφορά της γενεάς μας.

Δεν τους είδαμε να ανησυχούν για τις τηλεοράσεις, για τα ναρκωτικά. Δεν τους είδαμε να κάνουν απεργία και να πούνε στο κράτος ότι χτίζουμε εμείς, εσείς το γκρεμίζετε. Απεργία λοιπόν, κλείστε τις τηλεοράσεις και κλείστε τις ντισκοτέκ και σταματήστε τα ναρκωτικά.

Μια τέτοια απεργία, όχι για το στόμα και την κοιλία, όχι για το χρήμα, όχι για την ύλη, αλλά για τον Θεό, θα συγκλονίσει ολόκληρη την Ελλάδα. Τώρα μόνο για το μισθό μας και τίποτα περισσότερο. Μπορεί να υπάρχει ιδανικό βαθύτερο μέσα στην καρδιά των ανθρώπων;

Διδάσκαλος, μεγάλο πράγμα, σπάνιο πράγμα είναι ο διδάσκαλος. Δεν το μάθατε; Κάτω εκεί στον Πύργο, κάτω στην Πελοπόννησο, μαζευθήκαν οι δάσκαλοι, 100, 200, 300, δεν ξέρω πόσοι είναι. Και όλοι τους, με μια μικρά μειοψηφία ολίγων, τι είπανε;

Δεν θέλουμε στην Εκκλησία τα παιδιά να λένε το Κύριε ελέησον. Δεν θέλουμε στην Εκκλησία τα παιδιά να πηγαίνουν όλα μαζί στην Εκκλησία σαν κοπάδια. Δεν θέλουμε τα παιδιά να λέγουν το Πάτερ ημών. Δεν θέλουμε τα παιδιά να λέγουν το Πιστεύω.

Δεν το πιστεύω, δεν θέλω με τα παιδιά να ψάχνουν τραγγόμια, δεν θέλω με τίποτε. Αυτά είναι κατευθυνόμενα πράγματα. Μάλιστα, σε τι οικτρό κατάντημα κατήντησε η ελληνική παιδεία στην Ελλάδα ή στην πατρίδα μας. Κι ως μόνη παρηγορία, έννοια σας. Αδιαφορούν οι Έλληνες, διότι αυτά είναι προοίμια μιας μεγάλης καταστροφής, που ποτέ δεν τολμήσανε τόσο να ρεδώσει οι διδάσκαλοι, να προβάλλουν αυτά τα αιτήματα εκριζωτικά πάσης εννοίας θρησκείας. Αλλά σας λέγω ότι η μόνη παρηγοριά, η μόνη παρηγοριά των γονέων και της θρησκείας μας είναι πια τα κατηχητικά σχολεία. Είναι και όπως τα παλιά τα χρόνια της Τουρκοκρατίας το κρυφτό σχολείο, το κρυφό σχολείο ήταν η παρηγορία των Ελλήνων, έτσι και εδώ στην Ελλάδα προφητεύω, ή μάλλον δεν λέγω, επαναλαμβάνω κάτι.

Στο σπίτι Θεός δεν ακούεται, στην κοινωνία Θεός δεν ακούεται, στα σχολεία Θεός δεν ακούεται. Θεός θα ακούεται στο κρυφό σχολείο, το δε κρυφό σχολείο είναι το κατηχητικό σχολείο και δι' αυτό βάλλουν εναντίον του με όλα τα πυρά των καταιγιστικώς οι εχθροί της πίστεως και της πατρίδος.

Υπότιτλος, διδάσκαλος, πατήρ. Πάλι επαναλαμβάνω: εις απόλυτον έννοια είναι ο Θεός Πατήρ. Εικόνες Πατρός είναι οι γονείς οι φυσικοί, εικόνες Πατρός είναι οι διδάσκαλοι και οι καθηγητές οι οποίοι εκτελούν με συνείδηση τα ιερά των καθήκοντα και φυτεύουν μέσα στις καρδιές ό,τι ιερόν και πολύτιμον υπάρχει στον κόσμο.

Και τώρα φτάσαμε στο τέλος. Πατέρες, πατέρες, ποιοι είναι οι πατέρες; Δεν ξέρω αν έχετε παρακολουθήσει ένα δράμα, ένα έξοχο θέατρο που εκπέθηκε προ ετών εδώ στην Αθήνα, ο Μιράτ Σπάνιον, Το κράτος του Θεού. Ήτο εξαιρετική η εμφάνιση αυτού του θεάτρου.

Τι επαρουσίαζε; Ότι καπουτσίνοι καλόγεροι, εκλεκτοί νέοι άνθρωποι, έφυγαν από τη Ρώμη, έφυγαν από τη Γαλλία, εγκατέλειψαν εγκόσμια πράγματα και πήγαν μακριά στην Ουραγουάη, μέχρι τα δάση τα πυκνά όπου κατοικούσαν άγριοι, και εκεί κοπίασαν και εμόχθησαν και έκαναν την κοινωνία εκείνη των αγρίων κοινωνίαν αγγέλων.

Αλλά προκάλεσε η ευτυχία του κράτους εκείνου του Θεού Προκάλεσε τον φθόνο των Ευρωπαίων Κυβερνητών Και μια μέρα στείλαν στρατεύματα και κατέλυσαν το κράτος του Θεού. Που ήταν κοινόβιον του Θεού. Μια εικόνα του ουρανίου Πατρός, μια θεία οικογένεια.

Όταν λοιπόν τους πήραν τους πατέρες αυτούς από τα χέρια τους, γονατίσανε οι άγριοι αυτοί και γονατίσανε. Πατέρες, πατέρες, πού φεύγετε; Πατέρες, πού φεύγετε; Εδονείτο το θέατρο από τας φωνάς των αγρίων εκείνων, οι οποίοι ονόμαζαν τους Καπουτσίνους εκείνους καλογήρους πατέρες.

Διότι πράγματι απεδείχθησαν πατέρες στοργικοί και γράμματα και επιστήμη και καλλιέργεια γης και ό,τι άλλο ακόμα είχαν τους διδάξουν εκεί πέρα. Και διαλύθη το κράτος του Θεού, μέσα στο οποίο λειτούργησε εκατό χρόνια στην Παραγουάη.

Πατέρες λοιπόν, όχι απλώς όνομα, και πράγμα, όχι απλώς χαρτονόμισμα χωρίς αντίκρισμα. Διότι κατήντησαν οι λέξεις χαρτονομίσματα κοντζαμάνια χωρίς αντίκρισμα πραγματικόν. Πατέρες είναι ένα άλλο, ανώτερο είδος πατέρων και διδασκάλων.

Και εντονίσω με αυτό, λέγω το εξής, ολίγα και τελειώνω.

Τελειώνω, ότι τρεις είναι οι κύκλοι της ζωής. Ο ένας κύκλος, η ζωή, είναι κάτι πολύτιμο και ιερό πράγμα η ζωή. Η ζωή κινείται σε τρεις κύκλους. Ο ένας κύκλος, ο κατώτερος, είναι η ζωή των πέντε αισθήσεων. Να βλέπεις, να ακούεις, να τρως, να μασάς, να γεύεσαι, να οσφραίνεσαι. Πράγματα τα οποία τα έχουν και τα ζώα. Είναι η ζωή η κατωτέρας ποιότητας. Είναι η ζωή των κτηνών.

Ευαγγελισμός.

Είναι η ζωή που έχει σύνθημα: «Φάγωμεν, πίωμεν, αύριον γαρ αποθνήσκομεν». Αν υπάρχει πάνω από τον κύκλο αυτόν, ρίμιε στον κύκλο αυτόν. Γιατί αν μείνεις στον κύκλο αυτόν, στη ρουτίνα της ζωής, δεν είσαι πλέον άνθρωπος. Ένα κτήνος είσαι. Κτήνος που διαφέρει, γιατί εκείνο περπατάει με τα τέσσερα, εσύ περπατάς με τα δύο. Φύγε από τον κύκλο αυτόν, τον κύκλο της κατωτέρας φύσεως. Υπάρχει δεύτερος κύκλος. Είναι ο κύκλος της γνώσεως, της επιστήμης, που είναι και αυτό μεγάλο πράγμα. Και παραπάνω από τον κύκλο της γνώσεως και της επιστήμης.

Είναι ένας άλλος κύκλος. Είναι ο κύκλος του Θεού, είναι ο κύκλος των Αγγέλων, είναι ο κύκλος των Αγίων, είναι ο κύκλος των Πατέρων. Είναι ο κύκλος της ζωής. Ποιας ζωής; Αυτή που ακούσατε σήμερα, ο Θεέ μου, γιατί δεν μας εντυπώνουν τα λόγια του Θεού;

Δεν υπάρχει σπουδαιότερο, φιλοσοφικότερο ρητό από αυτό το οποίο λέγει σήμερα η Εκκλησία μας. Λέγει ο Χριστός, αυτή εστί, τι; Η ζωή, η αιώνια, όχι από στρίμα ζωής, όχι ψευτοζωής, όχι σκιά ζωής, αλλά ζωής αιωνίου, ζωής απεράντου, ζωής που ικανοποιούνται όλοι οι πόθοι, οι πόθοι του ανθρώπου, οι ευγενέστεροι πόθοι, ζωή ατελεύτητος ζωής, ποια είναι; Αυτή εστί.

Αυτή εστί, ίνα γινώσκωσί σε τον επουράνιον Πατέρα και ον απέστειλας, Ιησού Χριστό. Περί της ζωής αυτής, και οι πατέρες λοιπόν, των οποίων την μνήμην εορτάζομεν σήμερον, υπήρξαν οδοδείκται, υπήρξαν οδηγοί στον δρόμο αυτόν, τον μεγάλο αυτόν δρόμο προς τον ουρανόν. Έδειξαν τον ουρανόν, έδειξαν τον Χριστό. Πατέρες αυτοί, διδάσκαλοι αυτοί του Ευαγγελίου, οι οποίοι εκοπίασαν και με τον λόγο και με τα συγγράμματά τους και με τα θαύματά τους και με τας προφητείας των, δια να αναδείξουν αυτόν τον λαόν του Θεού. Εγέννησαν τέκνα πνευματικά. Ποιοι είναι οι πατέρες; Είναι οι 318 πατέρες που συνεκρότησαν σήμερα την πρώτη οικουμενική σύνοδο, κατεδίκασαν την αίρεση του Αρείου και συνέταξαν το σύμβολο της πίστεως. Πατέρες είναι ακόμα οι 150 πατέρες, οι οποίοι συνήλθαν προ χιλίων εξακοσίων ετών και συνεπλήρωσαν το σύμβολο της πίστεως και διατύπωσαν ακριβέστερον την πίστη. Πατέρες είναι οι συγκροτήσαντες τας επτά οικουμενικάς συνόδους. Πατέρες, μη περιορίζομεν την έννοιαν. Πατέρες όχι μόνο των πρώτων αιώνων είναι, και πατέρες εις πάσαν εποχήν. Ναι, εις πάσαν εποχήν, εις πάσαν γενεάν. Υπάρχουν πατέρες πνευματικοί, οι οποίοι καλλιεργούν το ποίμνιο του Θεού. Πατέρας είναι, γιατί δεν έζησε τους πρώτους αιώνας, τους οκτώ πρώτους αιώνας, όπως θέλει κάποιος καθηγητής, ο Μπαλάνος, ο μακαρίτης, ο καθηγητής μας, που περιόριζε την έννοια των πατέρων στους οκτώ πρώτους αιώνας; Όχι! Πατέρες υπάρχουν εις όλους τους αιώνας, αλλού με μεγαλύτερη, αλλού με λιγότερη. Πατέρες, που έψαλε το εγκώμιον η Εκκλησία μας σήμερον, θεηγόροι ιεράς παρατάξεως, θεηγόροι πλήθη παρατάξεως Κυρίου. Πατέρες, άνθη ευώδη του παραδείσου. Πατέρες, αστέρες πολυφώτοι του νοητού στερεώματος. Πατέρες, σάλπιγγες οι οποίες εσάλπισαν σαλπίσματα ουράνια. Πατέρες, πύργοι ακαθαίρετοι. Πατέρες, τα κλειδιά του ουρανού. Πατέρες, μεγάλο πράγμα οι πατέρες, αδελφοί. Και όπως είπα, οι πατέρες ζουν εις όλους τους αιώνας. Πατήρ είναι ο Άγιος Κοσμάς, ο οποίος, μιμητής του Αποστόλου Παύλου, 20 ολόκληρα χρόνια περιόδευσε ολόκληρον την χερσόνησον την Βαλκανικήν και έσπειρε τα διδάγματα του Ευαγγελίου. Πατέρας είναι και ο Νικόδημος ο Αγιορείτης, που έμεινε εκεί στις σπηλιές του Αγίου Όρους και έγραψε σπουδαία βιβλία, των οποίων σπουδαιότερο είναι ο Αόρατος Πόλεμος και τα Πνευματικά Γυμνάσματα. Πατέρας είναι ο Νεκτάριος, ο νεότερος Νεκτάριος ο Θαυματουργός. Πατέρας όμως είναι και ο πατήρ Ευσέβιος Ματθόπουλος, τον οποίον ευτύχησα να γνωρίσω, όντως άγιος, και ο οποίος έγραψε σπουδαίο βιβλίο, τον Προορισμό του Ανθρώπου. Πατέρες είναι και όλοι αυτοί οι πατέρες. Πατέρας είναι, τολμώ να το ειπώ με συγκίνηση ιδιαίτερα, και ο πατήρ Φιλόθεος ο Ζερβάκος.

Ο ηγούμενος της Ιεράς Μονής Πάρου Λογγοβάρδας. Υπάρχουν πατέρες. Πατέρας είναι η Ευρωπαϊβευτέρα Ενένια. Και άλλοι. Τους οποίους εγνώρισα. Εγνώρισα, μια μετρήστε με τα δάχτυλά σας. Μετρήστε με τα δάχτυλά σας.

450 ιερείς. Οι οποίες φάγησαν ως πίμνια Ως σφάγια ιερά. Υπερπίστερος και πατρίδος Κατά τις ανωμάλους περιόδους του έθνους μας. Από Ιταλούς, από Γερμανούς και από κακούς Έλληνας. Και σταυρώθησαν ακόμα, Μεγάλη Παρασκευή, εκεί σε ένα χωριό της Θεσσαλίας.

Μπορούσαν να βγουν, όπως πήγαν οι δεσποτάδες, και κλειστήκαν μέσα στην Αθήνα για να σώσουν το σαρκίον τους. Αλλά αυτοί, Λευίτες του Υψίστου, τίμιοι πατέρες, εικόνες πραγματικοί, δεν εγκατέληξαν των παιχνιών τους και έμειναν εκεί και θυσιάστηκαν.

και όντου μνημόσυνο να είστε αιώνιον. Γιατί δεν είναι πατέρας αυτή, πατέρας, είναι και ο χρυσός μας ο νεότερος της Μύρνης που όταν όλοι φεύγανε, φεύγανε, και πήγε ο πρόξενος της Γαλλίας ή Αγγλίας, δεν θυμούμαι ακριβώς, και του λέει: «Έχουμε θέση στο θωρηκτό, εξασφαλισμένη θέση».

«Όχι, θα μείνω εδώ. Ο ποιμήν ο καλός μένει στο ποίμνιόν του». Και έμεινε εκεί και εσφάγη και έβαψε με το αίμα του τα καλντερίμια της Σμύρνης. Πατέρες, αείμνηστοι πατέρες.

Να τιμούμε τους φυσικούς μας γονείς. Πολύ περισσότερο αμαρτία είναι να μην τιμούμε τους πνευματικούς γονείς, τους διδασκάλους και καθηγητάς της εν Χριστώ ζωής μας, τους πατέρες των πρώτων ιδίως αιώνων, μεταξύ των οποίων κορυφαίοι είναι Βασίλειος, Χρυσόστομος και Γρηγόριος ο Θεολόγος, αστέρες πολύφωτοι του νοητού στερεώματος. Αυτοί είναι θησαυροί της Εκκλησίας μας. Όταν ήμουν στην Κοζάνη... Τελειώνω με ένα ανέκδοτο. Όταν ήμουν στην Κοζάνη, συνάντησα έναν δάσκαλο από εκείνα τα εξημμένα πνεύματα που διάβαζε μέρα νύχτα πότε τον Τολστόι, πότε τον Ορτάμ, πότε τον Σοπενχάουερ, πότε τον Ρενάν, πότε τον Μαρξ, πότε τον ένα, πότε τον άλλο, και καυχόταν και έλεγε ότι αυτοί είναι υπέροχοι άντρες. Του λέω λοιπόν μια μέρα, παρουσία όλων: «Αυτά που διαβάζεις», του λέγω, «είναι χαλίκια».

Άντε εκεί στη βιβλιοθήκη της Κοζάνης. Και έχει μια βιβλιοθήκη η Κοζάνη, λέω. Πήγαινε στη βιβλιοθήκη της Κοζάνης και ζήτησε από τον βιβλιοθηκάριο…

ζήτησε να σου δώσει μία και μόνο, μία και μόνο ομιλία του Ιερού Χρυσοστόμου. Την προσευτρόπιον ομιλία λέω Το σημείωσα λοιπόν επάνω: Ιερού Χρυσοστόμου, Ομιλία προσευτρόπιον Πήνα διαβάσης Και μετά έτσις να κουβεντιάσουμε Πάει λοιπόν στη βιβλιοθήκη ο θαυμαστής όλων των φιλοσόφων, των ψευδοφιλοσόφων του αιώνος.

Πάει και ανοίγει και βρίσκει την ομιλία και τη διαβάζει. Και κατόπιν έρχεται και λέει: Πω πω πω Και κάθισε με το χέρι του και τα αντέγραψε. Και τα αποστήθισε πλέον. Θαύματα, αριστουργήματα. Ω Πατρίς, πού κατάντησες! Τα θεία αυτά συγγράμματα που συγκλονίζουν τον κόσμο και έχουν μεταφραστεί στα ρωσικά, αγγλικά, αμερικανικά, παντού, μόνο εδώ στην Ελλάδα περιφρονούνται κατά τον πλέον απερίγραπτο τρόπο.

Δεν υπάρχουν πλέον μέσα στα σχολεία αυτά. Δεν διδάσκεται πλέον ο Χρυσόστομος, δεν διδάσκεται πλέον ο Βασίλειος, δεν διδάσκεται πλέον ο Γρηγόριος, δεν διδάσκονται πλέον οι Μεγάλοι Πατέρες.

Οι πατέρες πάνε αυτά, τα σβήσανε. Τι συνιστούν οι προφέσορες και οι φωστήρες της παιδείας, του Υπουργείου της Παιδείας που συνιστούν; Τι λέγουν; Να σβήσουν αυτά, έξω τα συγγράμματα των πατέρων, έξω η σοφία των μεγάλων διδασκάλων της Εκκλησίας μας, έξω αυτά. Και τώρα λοιπόν δειλά-δειλά, αλλά αύριο τολμηρά, θα διδάξουν ότι πρέπει να εισαχθεί ως μάθημα εις τα παιδιά της Ελλάδας το σεξ. Αυτή είναι η κατάντηση. Λοιπόν, 180.

Και εντός ολίγου θα αξιώσουν να μην διδάσκεται πλέον θρησκευτικό μάθημα στα σχολεία και τότε πλέον ως παρηγοριά της Ελλάδος θα μείνει μόνο το κατηχητικό σχολείο. εις το περιγονής, θα στέλνουν τη νύχτα τα παιδιά τους για να δάσκονται τι είναι Θεός, τι είναι Πατρίς, τι είναι θρησκεία, τι είναι η ιερά παράδοση του γένους ημών.

Ταύτα, αγαπητοί μου, θησαυροί, έχει θησαυρούς, οι ανόητοι. Τρέχει ο Πρόεδρος Δημοκρατίας απάνω στη Θάσο να κάνει τα εγκαίνια του πετρελαίου, μεγάλο. Τρέχει ο άλλος από εκεί να κάνει, λέει, τα εγκαίνια του βωξίτου.

Και χωρίς αυτά που είναι ακόμα, ακόμα. Τρέχουν άλλοι από εκεί να κάνουν τα εγκαίνια του χρυσωρυχείου. Τρέχουν κάτω, δεν εννοούμε ότι κάτω αυτή η γη της Ελλάδας κρύπτει θησαυρούς. Δεν είναι αυτοί οι θησαυροί, δεν είναι τα πετρέλαια και τα χρυσάφια και τα ζήμια.

Οι τίμιοι θησαυροί της Ελλάδος είναι η Αγία Γραφή και οι Ιεροί Πατέρες. Ω, ω, ω, εάν αυτά τα χέρια, τα χέρια μας παίρναμε όλοι μικροί, μικροί, μικρά, τότε, όπως είπα, όλα αυτά τα οποία σήμερα σερβίρουνε, είτε Μαρξ είτε οτιδήποτε, είναι χαλίκια και άχυρα μπροστά στους τιμίους θησαυρούς, τους οποίους έχουμε. Τελειώνω με τη θερμή σύσταση, όλοι εσείς οι ακροατές εδώ του κηρύγματος, να αγαπήσετε τους πατέρες. Έχει αξία.

Αξία, μελετήστε, μεθύστε, να πω και εγώ να αντάξω λίγο το νόημα ενός στίχου μας, μεθύστε από το κρασί του '21, μεθύστε από το κρασί των αθανάτων, των Πατέρων της Εκκλησίας, των οποίων η μνήμη έσται αιωνία.

ΤΕΟΝΙΑ! ΤΕΤΟΝΙΑ!

Και τώρα όλοι μαζί, μια ψυχή, ένας λαός, μια ψυχή, ένας λαός, όλοι μαζί, όλοι μαζί, δι' ευχών των Αγίων.