Ο χριστιανικός γάμος και η διαμάχη για το αυτόματο διαζύγιο

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

I am glad to see you, my devout listeners. I am glad to see your dear faces gathered here in this hall. I can see you all. But I must not hide from you that I feel sorrow in my heart.

A deep sorrow. I am troubled by the meetings of the bishops, and by other things besides. So tonight I do not feel ready, in my soul, to speak with the strength and warmth I had when I was a preacher here in Athens, before I bore the burdens of a bishop.

I too feel what the Psalmist says: “But to the sinner God said, ‘Why do you recite my statutes and take my covenant upon your lips?’” And I am grieved further because the news is not good.

I have no good news to tell you. The news is painful. It brings sorrow to every heart that loves God and our homeland. Things are going badly, my brothers and sisters: for our nation, for the Church, and for society.

We have entered darkness. The image from the Gospel read on Great Friday fits us: darkness covered the land from the sixth hour until the ninth. We have entered deep darkness. Great confusion reigns in the world, and especially in our own country.

And in this darkness, Glory to God, there are souls, ascetics living on the Holy Mountain, in its caves, who pray all night and plead with God through their tears. With spiritual sight they see far, very far, and foretell terrible trials coming upon our homeland. Darkness! As the Gospel says, our days are like the days of Noah. In those days, because of the people’s sins, and especially because they had given themselves over to the flesh, the floodgates of heaven opened. Rain fell for forty days and forty nights. Rivers, lakes, and seas rose; the waters reached the highest mountains and even covered the summit of Ararat. Only the ark, carrying a few souls, floated upon that vast expanse of water.

So today, too, torrents of sin pour down day and night. The floodwaters of evil have risen over virtue, over the very mountaintops. There is scarcely any sense of God’s will. And I will not hide from you that I too hear a voice telling me to stop preaching, to go far away into some wilderness, and to spend the few years I have left weeping for my own sins and the sins of our people.

But another voice urges us to remain here at our post. As long as strength remains in our bodies and souls, we must proclaim the greatness of God, the Word of God, the unadorned truth.

With these feelings, I stand before you once again tonight, my dear Christians, men and women, beloved faces who remind me of heroic struggles here in the capital.

One symptom of our society, or rather, one terrible scandal among the many that have arisen in our country, is, as we have said before, Law 868: the law on automatic divorce, which stands in opposition to the Gospel of Christ.

We have spoken about this law many times, here in this hall, in the cinema hall, and at other public gatherings. But allow me to speak about it again.

Think of a doctor faced with a stubborn illness. He stays at the patient’s bedside, prescribing a diet and increasingly strong medicines. If he sees that the medicines no longer work, the last hope is to take the patient into surgery, to treat the illness by an operation, if it can still be treated.

In the same way, we are trying, through the Word of God, to bring some healing to this evil that has broken out. We shall speak again about this terrible matter: automatic divorce, which has been made law in our homeland.

First, let us say this: society has a foundation, a cornerstone. A house has a cornerstone set deep in its foundations. When the foundation is destroyed, the building falls.

It collapses into ruins. Society, too, has a foundation, and that foundation is the family.

Marriage, the union of man and woman, is a holy institution established by God, by the Holy Trinity, in Paradise. As you all know, everything in Paradise was beautiful. The water in its lakes and rivers was perfectly clear, like crystal.

The trees were full of fruit, and the air was utterly clean. There were no germs or exhaust fumes, none of the deadly cloud that has hung over our city these past few days. Everything was clean. The animals were gentle; even the lion was like a lamb playing at the feet of the first human beings. Everything was beautiful. Adam stood like a king in the midst of Paradise.

He was content, yet something was missing. What was it, as John Chrysostom says? He lacked the crowning gift among earthly blessings: a companion. His companion was missing.

And as Holy Scripture says, he fell asleep. When he awoke, Adam found himself before the woman for the first time. The sight of her made such an impression on him that, beside her, the moon, the stars, the lakes, and the rivers could not compare. She was the most beautiful of all the works of God’s creation.

Adam stood in awe and spoke prophetic words unlike any in the literature of the world, words that are a hymn to woman. For, as John Chrysostom says, there is nothing more beautiful or greater than woman.

She is an extraordinary creation of God. She is the life of the world. And when I speak of woman, I mean a woman who lives up to her calling. She is like a cherub or a seraph, an angel soaring above the world.

God has given woman such gifts that she can seem like an angel in this world. And as Kosmas of Aetolia says, such a woman can take even the most wicked man and lift him from the earth to the stars. She can be his Beatrice, as Dante says.

Yet there is another side. Woman is the most beautiful creature God has made on earth, and as Scripture says, “Who can find a virtuous woman?” But there is also the woman who takes her inspiration from evil spirits. Then nothing is more fearsome than a wicked woman, a woman whose heart has become twisted, a woman who has become a vessel of the devil.

Kosmas of Aetolia says: Imagine walking unsuspectingly down a road until you come to a fork. On one path stands the devil; on the other stands a woman, a wicked woman.

Kosmas asks, “Which way would you go? Down the path where the devil stands, or down the path where the woman stands?” The people call out, “The path where the woman stands!” “No,” says Kosmas. “Take the path where the devil stands.”

“Why, Father?” Because where the devil stands, you make the sign of the Cross once and he flees. But where that woman stands, you can make the sign of the Cross a thousand times and she will not go away, the woman who comes between husband and wife and parts a man from his lawful wife.

She is a hideous monster, the Lernaean Hydra, a storm-tossed sea, Hades, Satan, everything that belongs to the demon. That is what Kosmas says, not I: Kosmas of Aetolia.

So, as I was saying, Adam stood in awe before the beauty and greatness of woman. He said, “This is bone of my bones and flesh of my flesh.” And then came the words: “A man shall leave his father and mother” for his wife, “and the two shall become one flesh.”

What exalted words these are!

And as Kosmas of Aetolia observes, it is worth noticing that when God formed woman, He took neither from the man’s head nor from his feet. Had He taken from his head, woman would have stood above man.

God did not intend woman to be the head. The man is the head; the woman is the body. Nor did God take from his feet, because He did not intend woman to be trampled on, despised, or humiliated by man.

Neither rule by women nor rule by men, then, but what? Equality and fellowship, from the heart. How wise are God’s words! He took from the side that protects the heart, where the heart beats, the seat of our noblest feelings.

He took from here, near the heart, so that woman would be close to the heart. For woman has a rich life of feeling. Man can be cold, indifferent, unmoved. Woman weeps and pours out her tears; hers is a sacred and holy depth of feeling.

So you see that everything has its place in Scripture, though some make fun of it and claim that the words of God deserve ridicule. There is something else worth noticing: God made one man and one woman. He did not make one man and ten women. No! One woman for each man. One woman for each man.

That shows us monogamy: there should be one husband and one wife. It rejects the wretched arrangement that, as I say, the Quran teaches and that still exists in parts of the Islamic world, where a man may have five, ten, twenty, even thirty wives.

No harems. One man and one woman: that is what matters. Our people have a saying about this. Once, when I visited a village, a man from Pontus told me what people used to say there about marriage. Wise words.

A person is born once, marries once, and dies once. That is the wisdom of our people; that is what they say. Wedding rings were found in the catacombs beneath Rome. Above ground, hungry beasts were tearing at the flesh of Christians. Two or three hundred meters below, in the catacombs where the martyrs were buried, rings were found in the graves of married Christians. Inscribed on them were these words: “Only death, only death parts husband and wife. Only death, the gravedigger’s spade, parts husband and wife.”

That is the Christian teaching. And the Lord completed the teaching on marriage and divorce when He said that, besides death, there is another cause for husband and wife to part: the breaking of marital faithfulness, the dreadful sin of adultery.

If adultery occurs, there is a most serious ground for dissolving a marriage, the only ground the Gospel approves. Death is preferable to adultery and sexual immorality.

It would be better to tear down a church building than to tear apart a husband and wife, separate them, and leave the woman outside her own home.

So our Church teaches monogamy. Saint Basil the Great gives a wonderful example of it: even among animals, some are monogamous, while others are promiscuous.

There are such examples among birds and animals. One is the turtledove, which is mentioned in the Song of Songs. Turtledoves live together in harmony and love each other. If a hunter kills one of them, the other, whether male or female, never mates again.

It never mates again. Never. Its voice changes, and it cries so mournfully in the trees. Oh my God, what examples we see! That is why people say we should love one another like turtledoves. What can one say of a woman who looks for another husband as soon as her husband dies? And what can one say of a man who goes looking for a new bride before his wife has even been dead forty days? As for marrying only once, the first Holy Matrimony is...

That is a marriage as firm as diamond, a blessed marriage, the kind the Church blesses above all. This is the Church’s teaching, and it does not change. Just as the sun does not change, neither does her teaching.

Or rather, heaven and earth will pass away, but the Lord’s words will not pass away. The Church of our Christ guards the truths of the Gospel. Yet a man comes before God and says, ‘No. You say this, but I, a mere human being, lift up my head and say: No, I will not keep your word.’

‘I make laws of my own, invent new grounds for divorce, and dissolve marriages as I please, according to my brutish desires.’ But the Church, as guardian of the truth, has never ceased to protest throughout the ages.

Many voices have been raised in protest. Allow me to recall four, five, perhaps six of them, without taking them in historical order. Greece was glorified by the ‘No’ it spoke in the mountains of Albania, and that ‘No’ has remained a shining star. The history of Christianity, too, has its great, historic ‘No’s.’

Who spoke one of those ‘No’s’? John the Baptist, the Forerunner. You remember the story. Not long ago we celebrated the Beheading of his precious head.

Herod, not the Herod who slaughtered the infants of Bethlehem, but another Herod, his son, had a lawful wife, a virtuous woman, the daughter of Aretas, a ruler. He cast her aside and took his brother’s wife, the notorious Herodias.

Now Herodias was the queen. She appeared at every reception, and everyone applauded her. One man did not applaud. One man said, ‘No.’ Was he a priest, a high priest, a scribe or a Pharisee? No. He owned nothing but a cloak. John the Forerunner, whose only possession was that cloak, had the courage to go up to the palace and speak words like thunder: ‘It is not lawful for you to have your brother’s wife.’

The Forerunner did not hold back. Because he spoke out, he was thrown into prison, and before long he suffered a martyr’s death. We have another ‘No.’ Where was it heard? In Constantinople.

When was it heard? In the year 790. The emperor was Constantine VI. He sent away his wife Maria, a model of piety, and fell into the snares of a dishonorable woman, known to history as Theodote. This woman, who had separated a husband from his wife, wore an imperial crown.

By then, Theodote was the talk of the town. She walked proudly through the streets of Constantinople, and everyone honored her. But one man refused to accept her. She was crowned in marriage at the palace.

An unworthy priest went up to the palace and performed the Mystery of Holy Matrimony. The first ‘No’ against unlawful marriages was spoken by John the Forerunner. The second was spoken by Theodore the Studite. Who spoke the third? About a hundred years after Theodore, again in Constantinople, in 895, there was another emperor: Leo the Wise. He was an outstanding ruler, a theologian, philosopher, orator, teacher, and even a preacher who delivered brilliant sermons. He was a poet and sang in church. Yet what can you say? He taught others but did not live by his own counsel.

This same Leo, called the Philosopher, had decreed that keeping a concubine was an offense against both faith and nature. He had passed laws punishing fornication and adultery. Yet he himself committed this sin.

He had a wife. He sent his first wife away and took another woman, named Zoe. But she should not have been called Zoe, meaning ‘life’; she brought death. She had poisoned her husband so that she could marry the emperor.

The history of Byzantium has many such scandals. The emperor lived with her for a year. Then this woman, who had broken up a marriage, died in childbirth. He fell into the snares of a third woman, named Eudokia.

She, too, died after a time. Then he shamelessly went on to a fourth marriage.

A fourth marriage. Our Church does not permit a fourth marriage. The Church does not permit it. A law has now been passed in the Greek Parliament, and they are preparing to go beyond even that limit. The fourth marriage is no longer the limit: someone can go on to a fifth, a sixth, a seventh, even an eighth. Do you understand? But our Church, the Orthodox Church, does not permit a fourth marriage. The Western Church does permit it. So when you hear this account, that he, for the fourth time…

He entered into an unlawful marriage. At that time the patriarchal throne was occupied by an extraordinary Patriarch, one of Byzantium’s finest minds: Nicholas Mystikos. He sent word to the palace: ‘I will no longer set foot there. And you, Emperor, must not dare to come to Hagia Sophia.’

So, one morning on a great feast day, the emperor dressed in gold, put on his crown, and set out for Hagia Sophia with his concubine, his fourth wife, beside him. As soon as he stepped inside, Patriarch Nicholas Mystikos stopped him: “No. Stop. You may not come in. You’ll have to step over my dead body to get inside.”

They did not allow Leo the Wise, who had entered into a fourth marriage, to enter Hagia Sophia. Such great figures our Holy Church once had. Let me tell you of one more “no,” and then I will bring this short talk to a close.

That “no” was heard in the dark years of Turkish rule.

Ten years after the fall of Constantinople, a wealthy nobleman lived in the city. He had plenty of money and close ties with the Turks. His name was Amiroutzes.

Amiroutzes sent away his Christian wife and wanted to marry a notorious prostitute and concubine named Mouchliotissa, who had broken up a marriage. The Patriarch refused to grant permission or crown them in marriage. But Amiroutzes was on good terms with Sultan Mehmed II. He went to the palace and appealed to him. The Sultan summoned Patriarch Joasaph I and ordered him to grant a divorce and crown the couple.

The Patriarch said no. The Sultan grew furious and told him, “You will grant permission tonight. You will sign the divorce, and tomorrow you will crown the couple in a splendid church in Constantinople.”

“I, the Sultan, command it,” he said. “You may command it, Sultan,” the Patriarch answered, “but I answer to someone greater than you: Christ.” Then the Sultan said, “I will cut off your beard.” “Cut off not only my beard, but my hands and feet as well. I will not sign.”

He was removed from the patriarchal throne, sent into exile, and died there. The Sultan also had his secretary’s nose cut off. What outrages, and what examples of courage, those times gave us. My brothers and sisters, I could tell you of other unlawful marriages condemned by great men of the Church, men who were her glory and her pride.

And now we come to 1971. Who would have expected to find a man who spoke with the same brutality as that Sultan spoke to Saint Joasaph the Patriarch, threatening to cut off his beard? Here in Greece there is such a man. I will leave him unnamed, not because I am afraid, but because I do not wish to disturb this sacred gathering. You can understand whom I mean. He too speaks coarsely and blasphemes what is divine and sacred. He said, “I will cut you down if you refuse to sign and grant the divorce.”

And this man, I tell you, is a Mason, as are others who govern our suffering country. A man from Agrinio, elected with the votes of three thousand foolish Christians, and foolish they are to vote for such people, managed to sign and issue a divorce.

Divorces. And now they are making threats against the few hierarchs who say no to these unlawful divorces. But automatic divorce, as I have said before, is the worst of all these divorces. Under the previous law, there were grounds for divorce, nine grounds have been established here in Greece, but all...

But all the divorces granted before this had at least some stated grounds. This kind of divorce is found nowhere on earth, not in China, nowhere at all.

As the late Syrintanis put it, that great Christian writer, speaker, and able university professor, this is “divorce without grounds.”

There are no grounds. And we must admit that even in this age of Sodom and Gomorrah, there are women who are jewels, women like angels. Some have worked as servants to help their husbands gain an education and advance in life. They have worked in shops, gone abroad, labored hard, and built families. They cherished their husbands dearly.

Yet a husband may be unable to bring even one valid reason before the court. He goes once, twice, three times, but cannot obtain a divorce because the court finds no grounds for one.

Such women exist in the world. So what of those men who, until now, could not obtain a divorce under the accepted grounds?

Now they can get a divorce without any grounds at all, at the cost of honor and reputation. There are still women like that. I must tell you, it is strange. I think I have said this before; I will say it again, and I have written about it too. Let me give you an example. In my home district, in a blessed village, there was a woman. She married, and they had four or five children. Then one fine morning, a horsefly got hold of her husband, so to speak.

It is like a horsefly biting an animal. The poor creature cannot keep still; it runs this way and that. That is the frenzy that seizes such a man, what the hymn of Kassiani calls “the sting of wantonness.”

So he was seized by Satan’s horsefly, by the sting of the flesh and of sin. He left his village and disappeared into Germany. From there he sent no letter, no money, nothing.

And how long was he gone? Twenty-six years. His wife was young, beautiful, hardworking, a model of goodness, an angel. Many men asked to marry her. “No,” she said. “I am waiting for him.” Then, after twenty-six years, what a wonder!, he came back.

Ashamed, he did not go straight to the village. He went to a café in Ptolemaida and waited for someone from his village whom he could ask about her. At last he asked, “Has my wife remarried?” “No,” came the answer. “She is waiting for you.”

He began to weep, and he could not stop. They took him back to the village, and the bells rang out as though for the Resurrection of the Lord. These are not fairy tales. Such things really happen.

A wife has the right to say no to her husband and wait for the prodigal to return. Who says a marriage can be dead? There are no dead marriages. There is a resurrection of the dead. Just as Christ raised a dead man from the tomb, so he can raise the dead.

But when things get hard, you’ll see him come knocking at his wife’s door. When you give him every opening and every way out, though, he moves farther away from his marriage and his wife.

Yes, this law is unjust. This law is satanic. Let me give you an example. Suppose a thief goes before a court. The court does not punish him; it acquits him. That is what happens today. The guilty man is acquitted, and who is punished? The honorable wife. She is punished while the other woman, the one who broke up the marriage, goes free. What will happen? I will tell you.

Woe to societies that do not uphold justice. Woe to the courts when they cease to judge according to God’s laws and judge instead according to satanic laws. Woe to the society in which you administer justice this way.

What will happen? Greece will become like Mani, with its blood feuds. We will fall into vendettas and revenge. People will begin taking justice into their own hands. The other day, while the bishops were meeting, women waited with tears in their eyes, hoping to plead with them.

But the doors were shut, and the women were not received. Someone who was there told me what happened at the iron gate of the Archdiocese. None of the women could get through. He heard one woman say, ‘Ah, bishops! Ah, government! We cannot find justice. We will have to take matters into our own hands.’

‘I have raised five children. I became a servant, going from ministry to ministry, here and there, trying to make myself heard. And now the woman who broke up my marriage is preparing to marry in the Metropolitan Cathedral of Athens.’ So what did this woman say? ‘I will take justice into my own hands. I will get a revolver and two bullets: one for him and one for her.’

Two bullets: one for him and one for her. That is where we will end up. That is where we will end up. ‘But do you approve of this, Bishop?’ No, no, I do not approve. I abhor such things. I condemn revenge and murder. But that is where society will be led.

For if you, the court, do not administer justice, women will take desperate action. I warn you: from December onward, we will see many crimes because of the scandalous way these women who break up marriages have been given the right to be crowned in metropolitan cathedrals and holy churches.

What will happen? Listen, don’t ask me to go any further. I don’t want to upset you, for any reason. I will tell you just one thing: if the entire hierarchy, all eighty bishops,

had said ‘No’ with one voice, and that ‘No’ had reached the very stars of heaven, across all Greece,

no one could have said a word against them. The Church would have been glorified, and its name held in great honor. Sadly, for reasons I will not mention here, the hierarchy no longer even wants to discuss automatic divorce. It considers the matter settled.

It considers the law passed and therefore something that must be carried out. So, because I too am a bishop, made a bishop by God’s good pleasure and permission, I declare this to you for the comfort and encouragement of all of you who are faithful children of the Church. I have said it in Florina, in Ptolemaida, in the villages, and elsewhere. I say it once again here: I will not sign a divorce. Even if there are six hundred or eight hundred of them, I will not sign.

But what are they doing? Fear has seized them. Someone filed a complaint against me; as it happened, the first divorce case arose in Florina. Various means were then used to bend my will.

I told them I would not sign a divorce. What are they doing now? The complaint left Florina and traveled here to Athens. Let it come. They say that up there public order might be disturbed, that people might gather, and so on. I sent word to Mr. Stamatis, the Minister of Justice, that the trial should be held neither in Florina nor in Thessaloniki, but in Mesolongi or Agrinio. Some of you know those places, where I served when I was a young man, up to the age of twenty-five.

If I must stand there again, I will count it a joy. Believe me, for the twelve years I have been a bishop, I have wept and sighed at night, asking, ‘Why did I become a bishop? Why did I leave Athens, with its great, enthusiastic, courageous audience, to go to the ends of the earth?’

But now, for the first time, I feel joy, because being a bishop gives me the right to take this stand. Yet they are plotting another way. They fear a trial in public, so what are they considering? Applying the age limit solely to the Bishop of Florina, to remove him.

But I told them, and I told the bishops as well: whether I am inside the Synod or outside it, in Athens or in Florina, in Dangkaria or among the stars, I will stand firm in everything I have said.

And when that hour comes, it will be the finest hour of my life. I have already faced courts and prisons. Then we shall see what happens. I am warning the judges now what I will say: ‘Take down the Crucified One from your courtrooms, and hang up a chimpanzee instead.’

A chimpanzee, yes, because if it comes to that, I will denounce a society of chimpanzees, though even chimpanzees do not get divorces.

Well, I will say one more thing. You have the Gospel there on the throne. Only when you take down the image of the crucified Christ and burn the Gospel will you judge me. Only then will you judge me.

That, my dear friends, is what I had to say tonight in answer to the question of why I refuse to sign divorce papers. But the matter does not end here.

The bishop must not stand alone. And I must tell you, with deep emotion, that in this refusal to grant divorces...

On the question of divorce, seven or eight of us Metropolitans will stand firm to the end. Even if the others abandon me, which I hope they will not, with the help and prayers of all of you, I will remain steadfast on the path marked out by the heroic examples of men of the Old and New Testaments and of our Church’s history. And now, all together, one soul, one people, one soul, one people, an Orthodox people, let us pray to God the Father.

Παναγία Δέσποινα Θεοτόκε, Αποστόλων η Δωδεκάς, Προφήτες και Πατέρες Εκκλησίας, Όσιοι και Μάρτυρες, οι καλώς αθλήσαντες στεφανωθέντες, ποιήσατε πρεσβεία προς τον Κύριον, του ελεηθήναι και σωθήναι τας ψυχάς ημών.

Χαίρω, ευσεβές ακροατήριον. Χαίρω που βλέπω τα προσφιλή σας πρόσωπα εδώ στην αίθουσα συγκεντρωμένους. Εδώ σας βλέπω όλους. Αλλά δεν πρέπει να σας αποκρύψω ότι μέσα στην καρδιά μου αισθάνομαι μια λύπη.

Μια λύπη βαθιά. Λοιπόν, λυπούμαι γιατί, ταραγμένος όχι ολίγο από τας συνεδριάσεις της Ιεραρχίας και από άλλα ακόμα αίτια, δεν είμαι απόψε έτοιμος ψυχικώς να σας μιλήσω με τον τόνο εκείνο και με τον παλμό με τον οποίο μιλούσα όταν δεν είχα τα βάρη τα επισκοπικά ως ιεροκήρυκας εδώ των Αθηνών.

Αισθάνομαι και εγώ εκείνο που λέγει ο Ψαλμωδός. Τῷ δὲ ἁμαρτωλῷ εἶπεν ὁ θεός· ἵνα τί σὺ διηγῇ τὰ δικαιώματά μου καὶ ἀναλαμβάνεις τὴν διαθήκην μου διὰ στόματός σου; Λυπούμαι δε ακόμα διότι τα νέα δεν είναι ευχάριστα.

Δεν έχω να σας ανακοινώσω νέα ευχάριστα. Τα νέα είναι δυσάρεστα. Τα νέα είναι λυπηρά. Τα νέα προκαλούν τον πόνο κάθε καρδιάς που αγαπάει το Θεό και την πατρίδα. Δεν πάμε καλά, αδέρφια μου, ούτε εθνικώς, ούτε εκκλησιαστικώς, ούτε κοινωνικώς.

Μπήκαμε στο σκοτάδι και αρμόζει σε μας η εικόνα του Ευαγγελίου της Μεγάλης Παρασκευής, που έλεγε ότι σκότος εκάλυψε την γη από ώρας έκτης έως ώρας ενάτης. Μπήκαμε στο σκοτάδι το πυκνό. Σύγχυσις μεγάλη επικρατεί εις τον κόσμο και εις τον τόπο μας ιδιαιτέρως.

Και μέσα στο σκοτάδι υπάρχουν, δόξα τω Θεώ, ψυχές, ασκητές που ζουν επάνω στο Άγιο Όρος, στις σπηλιές του Αγίου Όρους και όλη νύχτα προσεύχονται και παρακαλούν τον Θεό με τα δάκρυα, που με τα πνευματικά διόπτρα βλέπουν μακριά, πολύ μακριά και προφητεύουν ότι έρχονται φοβερά δεινά στην πατρίδα μας. Σκότος! Ζούμε, όπως λέει το Ευαγγέλιο, είναι οι μέρες μας όπως οι μέρες Νώε, όπως οι ημέρες Νώε, και όπως τότε για τας αμαρτίας του τότε κόσμου και ιδίως διά το είναι αυτούς σάρκας, ήνοιξαν οι καταρράκτες του ουρανού και έβρεχον τεσσαράκοντα ημέρας και τεσσαράκοντα νύκτας και φούσκωσαν τα ποτάμια και οι λίμνες και οι θάλασσες και έφτασαν τα νερά έως στα υψηλότερα βουνά και εκάλυψαν ακόμα την κορυφή του Αραράτ και μόνο επάνω στην άβυσσον των υδάτων υπήρχε η κιβωτός επιπλέουσα με ολίγες ψυχές.

Έτσι και σήμερο καταρράκτες της αμαρτίας βρέχουν ημέρα και νύχτα. Και τα όμβρια ύδατα του κακού έχουν φτάσει και καλύψει τας αρετάς, τας κορυφάς των ορέων. Ούτε αίσθηση νιών ουδεποιών το θέλημα του Θεού Και δεν σας αποκρύπτω ότι μια φωνή ακούεται και σε μένα, να σταματήσω πια να κηρύττω και να φύγω μακριά και να πάω σε καμιά ερημιά, να ζήσω τα υπόλοιπα χρόνια της ζωής μου, τα ολίγα, για να κλάψω τα δικά μου αμαρτήματα και τα αμαρτήματα του λαού μας.

Αλλά μια φωνή αντίθετος μας επιβάλλει να μένομε εδώ στο μετερίζι. Και όσο υπάρχει ακόμα δύναμη μέσα στο κορμί μας και στην ψυχή μας, να κηρύξουμε τα μεγαλεία του Θεού, τον Λόγον του Θεού, την αλήθεια απερίτιμητον.

Έτσι, με αυτά τα αισθήματα, παρουσιάζομαι και πάλι ενώπιόν σας, αγαπητοί μου χριστιανοί, άνδρες και γυναίκες, προσφιλέστατα πρόσωπα που υπενθυμίζουν ηρωικούς αγώνας εδώ στην Πρωτεύουσα, για να σας ομιλήσω και απόψε.

Ή ένα σύμπτωμα της κοινωνίας, ή ένα σκάνδαλο τρομερό της κοινωνίας, από τα πολλά σκάνδαλα τα οποία εκδηλώνονται μέσα στην πατρίδα μας, είναι, όπως είπαμε και άλλοτε, ο νόμος 868, ο νόμος περί του αυτομάτου διαζυγίου, ο νόμος που έρχεται εις την αντίθεση με το Ευαγγέλιο του Χριστού.

Περί αυτού του νόμου ομιλήσαμε κατ' επανάληψη και εδώ στην αίθουσα και εις την αίθουσα του κινηματογράφου και εις άλλα συλλαλητήρια που έγιναν. Αλλά πάλι επάνω σ' αυτό το θέμα θα μου επιτρέψετε να μιλήσω.

Κι όπως ο ιατρός που βλέπει μια ασθένεια, επίμονον ασθένεια, δεν παύει να βρίσκεται κοντά στο προσκέφαλο του ασθενούς και να συνιστά δίαιτα και να υποδεικνύει φάρμακα ολοένα και αυστηρότερα, κι αν ο γιατρός δει ότι πλέον τα φάρμακα δεν πιάνουν, τότε η τελευταία ελπίς είναι να εισαχθεί ο ασθενής εις το χειρουργείο, όχι πλέον παθολογικός αλλά χειρουργικός, να θεραπευθεί το κακό, εάν είναι δυνατό να θεραπευθεί.

Ούτω και εμείς προσπαθούμε με τον Λόγο του Θεού να φέρουμε κάποια θεραπεία εις το κακό το οποίο εξερράγη. Θα μιλήσουμε και πάλιν επ' αυτού του τρομερού πράγματος, Του αυτομάτου διαζύγου που εψηφίσθη στην πατρίδα μας.

Λέμε όμως προκαταρκτικώς Ότι η θεμέλειον ακρογωνιαίος λίθος της κοινωνίας, όπως ένα σπίτι έχει λίθον ακρογωνιαίον, Αγγονάρ βαθιά τα θεμέλιά του, και όταν το θεμέλιον καταστραφεί, Η οικοδομή καταπίπτει.

Καταραίει σε ρήπια Έτσι και η κοινωνία έχει θεμέλιο και το θεμέλιο της κοινωνίας είναι η οικογένεια.

Ο γάμος, η ένωση ανδρός-γυναικός, είναι ένας θεσμός άγιος, τον οποίον εθέσπισε ο Θεός, η Αγία Τριάς, εν τω παραδείσω, μέσα εις τον παράδεισο. Όπως όλοι γνωρίζετε, όλα ήταν ωραία στον Παράδεισο. Τα νερά ήταν πεντακάθαρα, λίμνες, ποταμοί, κρύσταλλα τα νερά τους.

Τα δέντρα ήταν γεμάτα από καρπούς, ο αέρας καθαρότατος. Δεν είχε μέσα μικρόβια και καυσαέρια. Όπως το σύννεφο που παρουσιάστηκε αυτές τις ημέρες υπεράνω της πόλεως. Ο πρεσβύτερος, θανατηφόρο σύννεφο, καθαρός ήταν, τα πάντα καθαρά, τα ζώα ήταν ήμερα τα ζώα και αυτό ακόμα το λιοντάρι ήταν σαν αρνάκι το οποίο έπαιζε στα πόδια των πρωτοπλάστων. Όλα ήταν ωραία. Ο Αδάμ ήταν ως βασιλεύς εν μέσω του παραδείσου.

Ήταν ευχαριστημένος, κάτι του έλειπε. Τι του έλειπε, όπως λέγει ο Ιερός Χρυσόστομος; Του έλειπε η κορυφή των επιγείων αγαθών. Η δε κορυφή των επιγείων αγαθών ήταν η σύντροφός του. Έλειπε η σύντροφός του.

Και όπως λέγει η Γραφή, εκοιμήθη. Και κατόπιν όταν εξύπνησε, ευρέθηκε δια πρώτη φορά ο άνθρωπος, ο Αδάμ, μπρος στη γυναίκα, ήταν τόση εντύπωση, την οποία του δημιούργησε η θέα της γυναικός, ώστε μπροστά σε αυτή τη θέα της γυναικός, ούτε φεγγάρια, ούτε αστέρια, ούτε λίμνες, ούτε ποτάμια, ήταν το ωραιότερο από όλα τα πλάσματα της Θείας Δημιουργίας.

Έμεινε έκθαμβος και προεφήτευσε και είπε λόγια που δεν υπάρχουν στην παγκόσμια φιλολογία, λόγια που είναι ο ύμνος της γυναικός. Διότι πράγματι δεν υπάρχει τίποτε ωραιότερο, τίποτε μεγαλύτερο, όπως λέει ο Χρυσόστομος, από τη γυναίκα.

Είναι το έξοχο δημιούργημα του Θεού. Είναι η ζωή του κόσμου. Αλλά όταν λέμε γυναίκα, δεν νομίζουμε να γίνουμε τη γυναίκα όταν βρίσκεται στο ύψος της Αποστολής της Είναι χερουβείμ και σεραφείμ, είναι άγγελος, ιπτάμενος των κόσμων.

Έχει τέτοια χαρίσματα η γυναίκα από το Θεό, ώστε φαίνεται ως άγγελος εν μέσω του κόσμου του. Και όπως λέγει ο Κοσμάς ο Αιτωλός, μια τέτοια γυναίκα μπορεί να πάρει τον άντρα από τη γη, τον πιο κακούργο, και να τον υψώσει μέχρι τα άστρα του ουρανού, να γίνει η Βεατρίκη, όπως λέει κάπου ο Δάντης.

Αλλά αντιθέτως, η γυναίκα ενώ είναι το ωραιότερο δημιούργημα του Θεού επί της γης, και όπως λέγει, «Γυναῖκα ἀνδρείαν τίς εὑρήσει;» Εντούτοις όμως είναι και η γυναίκα, η αντίθετος γυναίκα, η γυναίκα η οποία εμπνέεται από το πνεύμα των πονηρών, και τότε τίποτε φοβερότερο δεν υπάρχει από τη γυναίκα την κακιά, τη γυναίκα τη διαστραμμένη, τη γυναίκα η οποία είναι το δοχείο του διαβόλου.

Και λέγει ο Κοσμάς ο Αιτωλός: Βαδίζεις στον δρόμο σου ανύποπτος, βρίσκεσαι σε σταυροδρόμι, σε ένα σταυροδρόμι που διχάζεται ο δρόμος. Στο ένα μέρος του δρόμου, στον ένα δρόμο, είναι ένας διάβολος και στο άλλο μέρος του δρόμου είναι μια γυναίκα, γυναίκα, κακιά γυναίκα.

Λέει ο Κοσμάς: Από πού να περάσεις; Από το δρόμο που στέκεται ο διάβολος ή από το δρόμο που στέκεται η γυναίκα; Φωνάζαν από κάτω: Να περάσω από το δρόμο που είναι η γυναίκα. Όχι, λέει ο Κοσμάς, να περάσετε από το δρόμο που είναι ο διάβολος.

Γιατί, πάτερ; Γιατί εκεί που είναι ο διάβολος, άμα κάνεις μια φορά το σταυρό σου, έφυγε ο διάβολος. Ενώ από εκεί που είναι η γυναίκα, χίλια σταυρώς να κάνεις δεν πέφτει Η γυναίκα, η ανδροχωρίστρα γυναίκα, η ανδροχωρίστρα γυναίκα που χωρίζει τον άνδρα των νόμιμων.

Είναι απαίσιον τέρας, Λερναία Ύδρα, θάλασσα τρικυμισμένη, άδης σατανάς, πάντα του δαίμονος. Όπως λέγει ο Κοσμάς, όχι εγώ, ο Κοσμάς ο Αιτωλός.

Έτσι είπαμε ότι ο Αδάμ έμεινε έκθαμβος μπροστά στο ψυχικό και μπροστά στο μεγαλείον της γυναικός. Και είπε ότι τούτο λε είναι σάρξ εκ της σαρχώς μου και ως τούν εκ των ως Θεού μου Και κριθίστε γενή και ρε κατά αυτής δηλαδή για τη γυναίκα θα αφήσει πατέρα και μητέρα Και εσονται οι δυο εις σαρκα μιαν.

Τι λόγια υψηλά είναι αυτά!

Και όπως παρατηρεί ο Κοσμάς ο Αιτωλός, είναι άξιο προσοχής το γεγονός ότι όταν έπλασε την γυναίκα ο Θεός, δεν επήρε από το κεφάλι, δεν πήρε από το κεφάλι, ούτε από τα πόδια. Γιατί αν έπαιρνε από το κεφάλι, τότε η γυναίκα θα ήταν παραπάνω από τον άντρα.

Και δεν θέλει να είναι ο Θεός η γυναίκα η κεφαλή. Η κεφαλή είναι ο άντρας. Η γυναίκα είναι το σώμα. Πάλι δεν πήρε από τα πόδια, γιατί δεν θέλει τη γυναίκα να πατιέται, να περιφρονείται, να εξευτελίζεται από τον άντρα.

Ούτε γυναικοκρατία, ούτε ανδροκρατία, αλλά τι; Ισότης και αδελφότης, από την καρδιά. Τι σοφά λόγια είναι του Θεού! Πήρε από την πλευρά που σκεπάζει την καρδιά, που χτυπάει η καρδιά, που είναι η έδρα των ευγενεστέρων συναισθημάτων.

Πήρε από την καρδιά, από εδώ, για να είναι κοντά στην καρδιά. Γιατί η γυναίκα έχει πλούσιον συναισθηματικόν κόσμον. Ο άντρας είναι ψυχρός, είναι αδιάφορος, είναι ασυγκίνητος. Η γυναίκα κλαίει, αναλύεται εις δάκρυα, είναι πάθος ιερόν και άγιον.

Έτσι λοιπόν βλέπετε ότι όλα έχουν θέση στην Γραφή. Που μερικοί τα διακωμωδούν και λένε τάχατες ότι είναι άξια περιπαιγμού τα Λόγια του Θεού. Και μία άλλη ακόμα παρατήρηση που είναι άξια προσοχής, ότι έκαμε ο Θεός μια γυναίκα, έναν άντρα και μια γυναίκα. Δεν έκαμε έναν άντρα και δέκα γυναίκες. Όχι! Σε κάθε άντρα μια γυναίκα. Σε κάθε άντρα μια γυναίκα.

Εκεί δείχνει το μονόγαμον, ότι πρέπει να υπάρχει μονογαμία, όχι αυτό το καθεστώς το άθλιο το οποίο εισηγείται το Κοράνιο και το οποίο ακόμα υπάρχει στα σχόλια κάτω του Ισλαμισμού, που ένας άνδρας έχει δικαίωμα να έχει και 5 και 10 και 20 και 30 ακόμα γυναίκες.

Χαρέμια, όχι χαρέμια, ένας και ένας, μια γυναίκα, ένας άντρας, τούτο είναι το σπουδαίο. Και όπως λέγει ο λαός μας, ο λαός μας, είχα πάει σε ένα χωριό και μου έλεγε ένας Πόντιος ότι εμείς στα μέρη του Πόντου κάτω εκεί λέγαμε, τι λέγαμε για το γάμο; Λόγια σοφά.

Μια φορά γεννιάται, γεννιάται ο άνθρωπος, μια φορά παντρεύεται και μια φορά πεθαίνει. Αυτή είναι η σοφία του λαού μας, έτσι λέγει ο λαός μας. Και όπως βρεθήκανε δαχτυλίδια στις κατακόμβες μέσα, κάτω εκεί στη Ρώμη, όταν πάνω από τη Ρώμη πάλευαν τα θηρία τα πεινασμένα και τρώγαν τας σάρκας των Χριστιανών, απάνω εκεί, κάτω από τη Ρώμη 200 to 300 μέτρα ήταν οι κατακόμβες των μαρτύρων και εκεί ετάφοντο και βρίσκαν μες στους τάφους δαχτυλίδια παντρεμένων Χριστιανών και πάνω στα δαχτυλίδια έγραφαν: «Μόνον ο θάνατος, μόνον ο θάνατος χωρίζει το ανδρόγυνο, μόνον ο θάνατος· το φτυάρι του νεκροθάφτη χωρίζει το ανδρόγυνο».

Τούτο είναι χριστιανικό το δίδαγμα, δίδαγμα, μάλιστα εκτός. Και όπως ο Κύριος συνεπλήρωσε τη διδασκαλία περί γάμου και διαζυγίου και είπε ότι εκτός του θανάτου υπάρχει και μια άλλη αιτία που το ανδρόγυνο χωρίζει και το ανδρόγυνο, η αιτία αυτή είναι η παράβαση, η αθέτηση της συζυγικής πίστεως, είναι το απαίσιο αμάρτημα της μοιχείας.

Εάν συμβεί μοιχεία, τότε ο γάμος είναι λόγος σοβαρός, σοβαρότατος που διαλύεται, ο μόνος λόγος τον οποίο εγκρίνει το Ευαγγέλιο και διαλύεται ο γάμος. Είναι προτιμότερον ο θάνατος παρά η μοιχεία και η πορνεία.

Είναι προτιμότερο να γκρεμίσει κανείς μια εκκλησία παρά να γκρεμίσει ένα ανδρόγυνο και να χωρίσει το ανδρόγυνο και να βρεθεί η γυναίκα έξω από το σπίτι τους.

Έτσι λοιπόν διδάσκει η Εκκλησία μας το μονόγαμον. Ο δε Μέγας Βασίλειος φέρει ένα λαμπρό παράδειγμα, ένα θαυμάσιο παράδειγμα μονογαμίας. Ότι και στα ζώα ακόμα υπάρχουν μερικά ζώα που είναι μονογαμικά, ενώ άλλα είναι ασελγή.

Αλλά υπάρχουν όμως μέσα εις τα πτηνά και μέσα στα ζώα παραδείγματα. Και τέτοιο παράδειγμα που αναφέρει και το Άσμα των Ασμάτων Είναι τα τριγόνια Το τρυγόνι ζει αρμονικώς. Έχουν αγάπη οι ένα μεταξύ των Και όταν σκοτωθεί, όταν σκοτωθεί το ένα από τα δυο, το σκοτώσει ο κυνηγός, ένα από τα δυο, το άλλο τριγόνι, αρσενικό ή θηλυκό, δε ζευγαρώνει πια.

Δεν ζευγαρώνει πια, δεν ζευγαρώνει. Μόνο αλλάζει τη φωνή του. Κλαίει λυπητερά, λυπητερά πάνω στα δέντρα. Ω Θεέ μου, τι παραδείγματα. Γι' αυτό λένε ότι οι άνθρωποι να αγαπιόνται σαν τρυγόνια. Τι να πει κανείς για τη γυναίκα εκείνη που μόλις πεθαίνει ο άντρας της, γυρεύει άλλο άντρα; Και τι να πει κανείς για τον άντρα εκείνο που ακόμα δεν σαράντισε η γυναίκα του, αυτός τρέχει να βρει νέες νύφες; Ως το μονόγαμον. Ο πρώτος γάμος είναι

Είναι ο αδαμάντινος γάμος, ο ευλογημένος γάμος που ευλογεί η Εκκλησία κατ' εξοχήν. Αυτά είναι η διδασκαλία της Εκκλησίας και αυτά δεν αλλάζουν, και όπως δεν αλλάζει ο ήλιος, δεν αλλάζει και η διδασκαλία του.

ή μάλλον ουρανώστεοι παρελέψονται ιδεολόγιμοι με παρέρθωση Και φύλαξ των αληθειών του Ευαγγελίου είναι η Εκκλησία του Χριστού μας. Αλλά, αλλά, αλλά, έρχεται ο άνθρωπος και λέγει στο Θεό: όχι. Εσύ λέγεις αυτά και εγώ, το ανθρωπάριο, υψώνω την κεφαλή μου και λέγω: όχι, δεν θα τηρήσω το λόγο αυτό.

Και φτιάχνω δικούς μου νόμους και δημιουργώ νέους λόγους διαζυγίου και διαλύω τα διαζύγια όπως θέλω, κατά τις ορέξεις του κτήνους του ανθρώπου. Αλλά η Εκκλησία όμως, φύλαξ των αληθειών, δεν έπαυσε πάντοτε να διαμαρτύρεται εις όλους τους αιώνας, δεν έπαυσε να διαμαρτύρεται.

Η πρώτη φωνή που ακούστηκε, φωνές τέτοιες πολλές ακούστηκαν, θα με επιτρέψετε να παρουσιάσω τέσσερις, πέντε, έξι φωνές τέτοιες που ακούστηκαν, όχι ιστορικά. Και όπως η Ελλάδα εδοξάστη με το «όχι» που είπε πάνω στα βουνά της Αλβανίας και έμεινε πλέον άστρον φωτεινόν, έτσι και μέσα στην ιστορία του Χριστιανισμού υπάρχουν τα «όχι», τα ιστορικά «όχι».

Και ένα «όχι», το «όχι» το είπε, ποιος το είπε; Ο Ιωάννης ο Βαπτιστής, ο Πρόδρομος. Ενθυμείστε την ιστορία, εορτάσαμε προ ημερών, προ καιρού την εορτή, την αποτομή της τιμίας κεφαλής του Ιωάννου του Προδρόμου.

Συνελήφθη ότι ο Ηρώδης, όχι Ο Ηρώδης ο πατέρας που έσφαξε τα 14 χιλιεπενίπια της Βιτλεέμ αλλά ένας άλλος Ηρώδης, ο υιός του, αυτός είχε νόμιμη γυναίκα ενάρετο κατά πάντα, Τη γατέρα Άλαβος, ηγεμόνος, εκλεκτή και έφτυσε αυτός, έδιωξε την όμο γυναίκα του και πήρε τη γυναίκα του αδερφού του, την φεριβόητον, η Ροδιάδα.

Και αυτή ήταν πλέον η βασίλισσα η οποία παρουσιάζεται όλη στις δεξιώσεις και όλοι χειροκροτούσανε. Ένας δεν χειροκρότησε, ένας είπε το «όχι». Ποιος ήταν αυτός; Ιερεύς, αρχιερεύς, γραμματεύς και φαρισαίος; Όχι. Ένας που είχε ως περιουσία μόνο μια κάπα, μόνη περιουσία του μια κάπα ήταν, δεν είχε τίποτα. Αυτός λοιπόν ο Ιωάννης ο Πρόδρομος, που η μόνη περιουσία ήταν μια κάπα, είχε το θάρρος να ανέβει επάνω εις τα ανάκτορα και να ρίψει τον κεραυνό. Κεραυνός, κεραυνός ήταν ο λόγος του Ιωάννου του Προδρόμου: ούτε αξιαστήση έχει η γυναίκα του αδελφού σου, δεν σου επιτρέπεται να έχεις γυναίκα του αδελφού σου.

Ήδεν ξηγάνισε ο πρόδρομος και ως αποτέλεσμα του ελέγχου εκείνου ήταν ότι κρίστας φυλακάς και με το λίγο καιρόν εξάλλησε τη σειρία ζαβορωμής, εμαρτύρησε η πέστη μαρτυρικών θάνατων. Και άλλο «όχι» έχουμε. Ποιο «όχι»; Το έχετε ακούσει στην Κωνσταντινούπολη.

Πότε ακούστηκε; Το 790. Βασιλιάς τότε ήταν ένας που τον λέγανε Κωνσταντίνο τον Έκτο. Αυτός έδιωξε την εκλεκτή του γυναίκα, τη Μαρία, υπόδειγμα ευσεβείας, και έμπλεξε στα δίχτυα μιας ατίμου γυναικός, διαφθαρμένης γυναικός, η οποία είναι στην ιστορία ως γνωστή ως Θεοδότη Και η Θεοδότη αυτή εφόρα στο κεφάλι βασιλικό, η ανδροχωρίστρα εφόρα στο κεφάλι βασιλικό στέμμα.

Και ήταν πλέον περιλάλητη η Θεοδότη και περιπατεί και εβάδιζε υπερήφανα μέσα στους δρόμους της Κωνσταντινουπόλεως. Και ετιμάτο υπό πάντων. Ένας δεν την δέχτηκε. Εστεφανώθηκε, εστεφάνωσαν στα ανάκτορα.

Ένας ανάξιος παπάς ανέβηκε στα ανάκτορα και ετέλεσε το μυστήριο του γάμου. Ανάληψη, Ευαγγελισμός, Ευαγγελ Έθεσε το όχι εναντίον των παρανόμων γάμων, το είπε ο Ιωάννης ο Πρόδρομος. Το δεύτερο όχι το είπε ο Θεόδωρος ο Στουδίτης. Το τρίτο όχι ποιος το είπε; Ύστερα από 100 χρόνια μετά τον Θεόδωρο τον Στουδίτη, εις την Πόλη πάλι, το 895, ένας άλλος βασιλεύς, Λέων, εξαίρετος βασιλεύς, Λέων σοφός, θεολόγος, φιλόσοφος, ρήτορας, διδάσκαλος, ιεροκήρυκας παρακαλώ, που εξεφώνησε λαμπρούς λόγους, ποιητής, έψαλλε στην εκκλησία και λοιπά. Τι τα θέλεις; Δάσκαλος που δίδαξε και γνώμη δεν εκράτη.

Αυτός λοιπόν ο Λέων, που ονομάζεται φιλόσοφος, αυτός ο οποίος εθέσπισε διάταξη και είπε ότι η παλλακία είναι ύβρις όχι μόνο της πίστεως αλλά και της φύσεως, αυτός που έβγαλε νόμον και τιμώρησε τους πόρνους και τους μοιχούς, αυτός διέπραξε το εξής αμάρτημα.

Είχε γυναίκα, τη γυναίκα. Την έδιωξε τη γυναίκα την πρώτη και πήρε μια άλλη γυναίκα. Μια άλλη γυναίκα. Πήρε μια άλλη γυναίκα, Ζωή τη λέγανε, αλλά δεν λέγεται Ζωή, θάνατος ήτανε. Λοιπόν, πήρε μια άλλη γυναίκα που φαρμάκωσε τον άντρα της για να κατορθώσει να πάρει τον βασιλιά.

Τέτοια όργια έχει πολλά να παρουσιάσει το Βυζάντιο. Έζησε με αυτή ο βασιλιάς ένα χρόνο, πέθανε αυτή η βασίλισσα, η ανδροχωρίστρα, πέθανε επάνω στον τοκετό της. Και αυτός τότε έμπλεξε στα δίχτυα άλλης γυναικός, τρίτης γυναικός, η οποία ονομάζεται Ευδοκία.

Πέθανε και αυτή στο χρονικό διάστημα και τότε, τότε, τότε, αυτός αναιδέστατα προχώρησε πλέον σε τέταρτο γάμο.

Τέταρτον γάμον. Τέταρτον γάμον δεν επιτρέπει η Εκκλησία μας. Δεν επιτρέπει η Εκκλησία. Τώρα ψηφίστηκε νόμος στη Βουλή των Ελλήνων, ετοιμάζονται όμως να σπάσουν και αυτό το όριο του τέταρτου γάμου. Δεν υπάρχει πλέον τέταρτος γάμος. Δηλαδή μπορεί να πάει και πέμπτο και έκτο και έβδομο και όγδοο. Κατάλαβες; Λοιπόν, η Εκκλησία μας όμως, η Ορθόδοξος, δεν επιτρέπει τέταρτον γάμον. Η δυτική εκκλησία επιτρέπει τον τέταρτον γάμο. Όταν ακούσετε λοιπόν αυτό το ανασυλλόγημα, ότι αυτός δια τετάρτη φορά

Συνήψε παράνομο γάμον. Τότε επάνω εις τον θρόνο ήταν ένας υπέροχος Πατριάρχης, από τα εκλεκτότερα πνεύματα που έχει να παρουσιάσει το Βυζάντιον. Ήταν ο Νικόλαος ο Μυστικός, ο Μυστικός ο Πατριάρχης. Και αυτός διαμήνυσε στα ανάκτορα ότι εγώ δεν πατώ πλέον στα ανάκτορα, αλλά και εσύ, βασιλιά, να μην τολμήσεις να έρθεις στην Αγία Σοφία.

Έτσι μια ωραία πρωία που ήταν μεγάλη η γιορτή, ο βασιλιάς ντύθηκε στα χρυσά, εφόρεσε κορώνα, είχε δίπλα αυτή την παλλακίδα, αυτή την τέταρτη γυναίκα, και βάδιζαν προς την Αγία Σοφία. Μόλις μπήκε στην Αγία Σοφία, τον σταμάτησε ο Νικόλαος ο Μυστικός: «Όχι, στοπ, όχι να μπεις μέσα. Θα πατήσεις στο πτώμα μου για να μπεις μέσα».

Δεν επέτρεψαν εσέτε στον αγόρι της Αγίας Σοφίας, ο Λέωνος Σοφός ο οποίος έπραξε το τέταρτο γάμο Τέτοια μεγάλα αναστήματα είχε η Αγία μας Εκκλησία. Να σας πω ακόμα και ένα άλλο όχι, ας το πούμε και ένα όχι, όχι, και να τελειώνουμε τη σύντομη ομιλία μας.

Το όχι αυτό ηκούσθη στα μαύρα χρόνια της Τουρκοκρατίας.

Δέκα χρόνια μετά την Άλωση της Κωνσταντινουπόλεως, στην Κωνσταντινούπολη ζούσε ένας άρχοντας που είχε πολλά λεπτά. Πολλά λεπτά και είχε πολλές σχέσεις με τους Τούρκους. Αμιρούτζης τον λέγανε, Αμιρούτζης.

Αμιρούτζης. Αυτός ο Αμιρούτζης έδιωξε τη χριστιανή γυναίκα του και ήθελε να πάρει μια διάσημο πόρνη και παλλακίδα και ανδροχωρίστρα, ήθελε να την πάρει αυτή, Μουχλιώτισσα τη λέγανε, έμεινε στην ιστορία. Και ο Πατριάρχης δεν έδινε άδεια. Ο Πατριάρχης δεν στεφάνωνε. Αυτός όμως τα είχε καλά με τον Σουλτάνο, τον Μωάμεθ τον Β΄, και τότε ανέβηκε στα ανάκτορα και παρεκάλεσε τον Σουλτάνο και ο Σουλτάνος εκάλεσε τον Πατριάρχη Ιωάσαφ, Ιωάσαφ τον Πρώτο, και του είπε να βγάλεις διαζύγιο, να στεφανώσεις αυτή την ανδροχωρίστρα.

Και λοιπόν ο Πατριάρχης λέει όχι. Ο Σουλτάνος αγριεύει, θηρίον ανήμερον, του λέει: Θα βγάλεις άδεια απόψε, θα υπογράψεις διαζύγιο, του λέει, και ας στεφανώσεις αύριο στο λαμπρόστρο ναό της Κωνσταντουπορίας, ας στεφανώσεις το ανδρόγεινο.

Διατάσσω εγώ, ο Σουλτάνος, λέγει. Διατάσσεις εσύ, Σουλτάνε, αλλά εγώ έχω έναν άλλο που είναι ανώτερος από σένα, τον Χριστό. Λοιπόν, και λέει ο Σουλτάνος: Θα σου κόψω τα γένια. Όχι μόνο τα γένια, αλλά και τα χέρια και τα πόδια να μου κόψεις, δεν υπογράφω.

Και έπεσε από τον θρόνο και πήγε στην εξορία και απέθανε. Και ο Σουλτάνος έσκισε τη μύτη, έκοψε τη μύτη του γραμματικού του. Έκοψε τη μύτη. Τι αυτά όργια, τι αυτά παραδείγματα είχαμε. Θα μπορούσα, αδελφοί μου, να παρουσιάσω κι άλλα όργια τα οποία ελέγχθησαν από άνδρας υψηλούς και μεγάλους της Εκκλησίας, εγκαλλωπίσματα και καυχήματα εναντίον των παρανόμων αυτών γάμων.

Και τώρα φτάσαμε στο 1971. Ποιος θα το περίμενε ότι θα ευρίσκεται ο άνθρωπος, ας αποφύγω το όνομά του, ο οποίος με τέτοια βαναυσότητα γλώσσης, όπως ο Σουλτάνος εκείνος με τέτοια βαναυσότητα γλώσσης ελάλησε εις τον Άγιο Ιωάσαφ τον Πατριάρχη και του λέει: Θα σου κόψω τα γένια. Έτσι και εδώ στην Ελλάδα υπάρχει άνθρωπος του οποίου αποφεύγω το όνομα, όχι διότι φοβούμαι, όχι, αλλά διότι δεν θέλω να διαταράξω εδώ την ιερά σύναξη, ούτε άλλο πως, και αφήνω στη διάνοιά σας, ο νοών νοείτω, άνθρωπος και αυτός γόρμαρος στην γλώσσα και βλάσφημος των θείων και των ιερών. Έτσι ομίλησε: Θα σας κόψω, εάν δεν υπογράψετε διαζύγιο και δεν δώσετε διαζύγιο.

Και αυτός, παρακαλώ, είναι μασόνος. Ανοίξτε το μασονικό δόγμα μαζί με άλλους οι οποίοι κυβερνούν τον ταλέπρον αυτών τόμω τόμων Και έτσι κάποιος, κάποιος που είναι από το Αγρίνιο και παίρνει τους ψήφους τριών χιλιάδων χριστιανών κουτορνήθων, κουτορνήθια γιατί κουτορνήθαινε οι χριστιανοί να ψηφίζουν του ούτως ανθρώπους κατόρθωσε αυτός να υπογράψει και να εκδώσει διαζύγιο.

Διαζύγιων, και τώρα απειλούν και λέγουν ότι θα κάνουν και θαράνων εναντίον των λίγων εκείνων ιεραρχών, οι οποίοι αντιτάσσουν το όχι εις τα παράνομα αυτά διαζύγια. Αλλά το αυτόματο διαζύγιο, είπα κι άλλοτε, είναι η αποκορύφωση της αθλιότητας των διαζύγιων, διότι τα προηγούμενα διαζύγια, ο προηγούμενος νόμος, οι προηγούμενοι λόγοι, και έχουν εδώ φτιάσει στην Ελλάδα εννέα λόγους διαζυγίων, αλλά όλα

Αλλά όλα αυτά τα διαζύγια που βγαίνανε είχαν επιτέλους κάποιο λόγο, κάποιο λόγο, κάποιο λόγο. Αυτό το διαζύγιον δεν υπάρχει εις όλην την γη. Ούτε στην Κίνα, ούτε στην Ελπίδα, πουθενά, πουθενά, πουθενά.

Είναι διαζύγιο, διαζύγιο, όπως το είπε ο αείμνηστος Συριντάνης. Ο μέγας αυτός χριστιανός συγγραφέας και ρήτορ και ικανός καθηγητής του Πανεπιστημίου είπε ότι ο λόγος στο διαζύγιον αυτό είναι διαζύγιον άνευ λόγου.

Δεν υπάρχει λόγος, μα δεν υπάρχει λόγος, διότι πρέπει να ομολογήσουμε ότι μέσα στον αιώνα αυτών των Σοδόμων και Γομόρρων υπάρχουν διαμάντια, υπάρχουν γυναίκες άγγελοι, υπάρχουν γυναίκες που έγιναν δούλες, υπηρέτριες για να μορφώσουν τον Κύριον Αυτόν, να τον κάνουν μεγάλο και υψηλό, που ριχάσαν στο κατάστημά τους τους υπαλλήλους, που επήγαν στην ξενιτιά, που εκοπίασαν, που εμόχθησαν, που δημιούργησαν οικογένεια και τους είχαν Τους λατρεύανε τους άντρες τους, λατρεία τους είχανε.

Και ο άντρας τους δεν μπορεί να προσαγάγει στο δικαστήριο ούτε έναν λόγο. Πήγε στο δικαστήριο μια φορά, δυο φορές, τρεις φορές και δεν μπόρεσε να πάρει διαζύγιο. Διότι το δικαστήριο δεν έβαζε κανέναν λόγο.

Υπάρχουν τέτοιες γυναίκες εις τον κόσμο. Ε, αυτοί λοιπόν που δεν μπορούσαν μέχρι σήμερα με τους λόγους του διαζυγίου να πάρουν διαζύγιο,

Διαζυγίων, τώρα παίρνουν διαζύγιο άνευ λόγου. Βάρος της τιμής, της υπολήψεως. Υπάρχουν ακόμα γυναίκες τέτοιες. Μη σας πω, είναι παράξενο. Το είπα νομίζω κι άλλοτε, το επαναλαμβάνω και το έχω γράψει. Ένα παράδειγμα σας αναφέρω: ότι εκεί στην επαρχία μου, σε ένα χωριό ευλογημένο, ήτανε μια γυναίκα. Παντρεύτηκε, εφτιάξανε τέσσερα πέντε παιδιά και μια ωραία πρωία τον έπιασε τον άνδρα η αλογόμυγα, όπως πια, εντάξει.

όπως πιάνει τα ζώα αλογόμυγα, και αν πιάσει τα ζώα αλογόμυγα, δεν κάθεται πουθενά, αλλά τα ταλαίπωρα τα ζώα τρέχουν δεξιά και αριστερά. Και έτσι ακριβώς δίνει κοιμωμασία. Είναι ονομασία του Αγίου Πνεύματος, οίστρος ακολασίας, είναι στο τροπάριο της Κασσιανής.

Τον έπιασε λοιπόν αλογόμυγα του σατανά, η αλογόμυγα της σαρκός, η αλογόμυγα της αμαρτίας. Και έφυγε αυτός από το χωριό και πήγε και χάθηκε μέσα στη Γερμανία. Και εκεί ούτε γράμμα, ούτε μάρκο, ούτε τίποτα.

Και απουσίαζε, πόσα χρόνια παρακαλώ; 26 χρόνια. Νέα η γυναίκα, ωραία η γυναίκα, εργατική, υπόδειγμα, άγγελος. Τη ζητήσανε πολλοί. Όχι, τον περιμένω, τον περιμένω. Ε λοιπόν, ω μυστήρια, μετά 26 χρόνια, νάτονε και έρχεται.

Δεν πήγε στο χωριό, ντροπιασμένος, πήγε σε ένα καφενείο στην Πτολεμαΐδα. Και κάθισε και περίμενε να βρει κανένα πατριώτη από το χωριό να ρωτήσει. Και ρωτάει λοιπόν και λέει: Η γυναίκα αυτή παντρεύτηκε; Όχι, λέει, τον περιμένει.

Άρχισε να κλαίει, άρχισε να κλαίει, συναιτρή, άρχισε να κλαίει, να κλαίει. Τον πήρανε, τον πήγανε στο χωριό, χτυπούσαν καμπάνα, καμπάνα χτύπησαν, Ανάσταση Κυρίου. Αυτά δεν είναι παραμύθια, είναι γεγονότα τα οποία υπάρχουν.

Η γυναίκα έχει δικαίωμα να πει στον άνδρα το όχι και να περιμένει τον άσωτο να επιστρέψει. Δεν υπάρχουν νεκροί γάμοι, ποιος το είπε; Δεν υπάρχουν νεκροί γάμοι. Υπάρχει ανάστασις νεκρών και όπως ο Χριστός ανέστησε από τον τάφο νεκρόν, έτσι μπορεί να αναστήσει νεκρούς.

Μόνο, μπορεί να πούνε, όταν σφίξουν τα ζωνάρια, θα τον δεις τον άλλο να της χτυπήσει την πόρτα. Αλλά όταν εσύ του ανοίγεις παράθυρα και τρόπους και ατραπούς, τότε αυτός φεύγει μακριά από τον γάμον και από τη γυναίκα του.

Ναι, είναι άδικος ο νόμος αυτός, είναι σατανικός ο νόμος αυτός. Για να σας δώσω ένα παράδειγμα. Υποθέσατε ότι ένας κλέβει και πάει στο δικαστήριο. Και το δικαστήριο δεν τιμωρεί τον κλέφτη, αλλά τον αθωώνει τον κλέφτη. Αυτό κάνει σήμερα. Ο ένοχος θα θεωρηθεί, θα αθωωθεί και θα τιμωρηθεί ποια; Η τίμια γυναίκα. Η τίμια γυναίκα θα τιμωρηθεί, άτιμη γυναίκα ή ανδροχωρίστρα. Τι θα συμβεί; Θα σας πω τι θα συμβεί.

Αλλοίμονο στις κοινωνίες που δεν απονέμουν δίκαιο. Αλλοίμονο στα δικαστήρια όταν πλέον τα δικαστήρια δεν δικάζουν με θείους νόμους. Αλλά δικάζουν με σατανικούς νόμους. Αλλοίμονο στην κοινωνία που εσείς φέρνετε τη δικαιοσύνη.

Τι θα συμβεί; Μάνη θα γίνει η Ελλάδα. Μάνη, μάνη Θα γίνει να πέσωμε στη βεντέτα. Θα πέσωμε στην εκδίκηση. Θα πέσωμε, κάθε ένας πλέον θα παίρνει μόνο το δικαστήριο. Προχτές πάνω στην Ιεραρχία, περιμένουν να παίξουν γυναίκες με δάκρυα στα μάτια, περιμένουν να παρακαλέσουν.

Αλλά έκλεισαν τις πόρτες και δεν δεχθήκαν τις γυναίκες. Άκουσα λοιπόν, μου είπε κάποιος που ήταν εκεί στην πόρτα τη σιδερένια, της Μητρώτης Αρχιεπισκοπής. Και δεν μπορούσε καμιά να προχωρήσει. Άκουσα να λέει μια γυναίκα, ήκουσα να λέει: Αχ, λέει, δεσποτάδες, αχ, λέει, κυβέρνηση, δίκιο δεν βρίσκομε, ποτέ να αστεί γη, θα το βγούμε μόνοι μας.

Έχω μάθει σε πέντε παιδιά και έγινα δούλα και υπηρέτρια στα Υπουργεία, δεξιά αριστερά, να ταραστήσω. Και τώρα η ανδροχωρίστρα ετοιμάζεται να παντρευτεί στην Μητρόπολη των Αθηνών. Ε, λοιπόν, τι λέει η γυναίκα αυτή; Τι είπε; Θα πάρω εγώ το δίκαιο μόνη μου, θα πάρω περίστροφο, δύο σφαίρες, μια σε αυτόν και μια σε αυτή.

Δυο σφαίρες, μία σε αυτόν και μία σε αυτή. Εκεί θα καταδίσουμε Εκεί θα καταδίσουμε Μα, τα εγκρίνεις εσύ, ο Δεσπότης; Όχι, όχι, δεν τα εγκρίνω. Εγώ δεν μου αρέσουν αυτά τα πράγματα. Καταδικάζω, θα σε εκδικήσει στους φόνους Αλλά εκεί θα οδηγηθεί η κοινωνία.

Αφού συ, το δικαστήριο, δεν απονέμεις δικαιοσύνη. Τότε πλέον γυναίκες θα γίνουν ήρωες. Θα γίνουν έτσι και δουν. Θα έχουμε πολλά εγκλήματα, σας προειδοποιώ, από Δεκέμβριο θα έχουμε πολλά εγκλήματα. λόγω του σκαδαλού δρόμου με τον οποίο δώσανε το δικαίωμα αυτή οι ανδροχωρίστρες να στεφανώνονται μέσα στις Μητροπόλεις και στους Ιερούς Ναούς.

Τι θα γίνει; Ακούστε, μην θέλετε να προχωρήσω. Δεν θέλω να σας ταράξω, όχι για κανέναν λόγο. Ένα μόνο σας λέγω, ότι εάν η Ιεραρχία ολόκληρη, που είναι 80 επίσκοποι,

αν όλοι με ένα στόμα «όχι», και το «όχι» αυτό έφτανε μέχρι τα άστρα του ουρανού, θεσία του Ελλάδου.

Δεν θα μπορούσε κανείς να πει τίποτα και η Εκκλησία θα εδοξάζετο και θα είχε το όνομά της μεγάλο. Δυστυχώς, η Ιεραρχία, διά λόγους τους οποίους δεν αναφέρω εδώ, αλλά να πτήσω εις τα προδικά, η Ιεραρχία δεν θέλει ούτε καν πλέον να συζητήσει το αυτόματο διαζύγιο, το θεωρεί λελυμένο.

Το θεωρεί πλέον ότι εξεδόθη νόμος και ότι ο νόμος πρέπει να είναι εκτελεστός. Συνεπώς, επειδή είμαι κι εγώ επίσκοπος και ευδοκία και παραχωρήσει Θεού έγινα επίσκοπος, σας δηλώνω, σας το είπα κι άλλοτε, ότι για παρηγορία των ψυχών, ως παρηγορία και ενθάρρυνση όλων υμών που είστε πιστά τέκνα της Εκκλησίας, το δήλωσα στο Μεσοραπάνο, στη Φλώρινα, το δήλωσα στην Πτολεμαΐδα, το δήλωσα στα χωριά, το δήλωσα σε Σαραητήριο, το δήλωσα και στα προδικά, το δηλώνω για μία ακόμη φορά εδώ πέρα, ότι διαζύγιο δεν υπογράφω, 600 to 800 διαζύγια, δεν υπογράφω.

Τούτο σας παρακαλώ, παρακαλώ, αλλά αυτοί τι κάνουν; Τους έχει πιάσει φόβος και τρόμος. Με μήνυσε κάποιος, έτυχε το πρώτο διαζύγιο να βγει επάνω στη Φλώρινα. Λοιπόν, διάφορα μέσα χρησιμοποιήθηκαν για να κάμψουν τη θέλησή μου.

Τους εδήλωσα ότι δεν υπογράφω διαζύγιο. Τώρα τι κάνουν; Η μήνυση φεύγει από τη Φλώρινα και ταξίδεψε και ήρθε εδώ στην Αθήνα. Να ήρθε. Γιατί λέει απάνω εκεί υπάρχει κίνδυνος να διαταραχθεί η τάξη, η τάξη δηλαδή, να μαζευτούν οι διάφοροι και λοιπά. Και εγώ διαμήνυσα εις τον κύριο Σταμάτην, τον Υπουργό της Δικαιοσύνης, του διαμήνυσα η δίκη να μην γίνει στη Φλώρινα, ούτε στη Θεσσαλονίκη, να γίνει στο Μεσολόγγι και στο Αγρίνιο. Και όσοι από εσάς το γνωρίζετε, εκεί είστε ακαλά νεύρο που υπηρέτησα τρία όταν ήμουν έως 25 χρονών και έτσι στις πιο

και όταν καθίσω εις το ελόγησι κι άλλοτε, αλλά θεωρώ χαρά μου. Πιστεύσατέ μου, δώδεκα χρόνια που είμαι επίσκοπος, κλαίω και στενάζω τη νύχτα και λέγω: γιατί να γίνω επίσκοπος; Γιατί να αφήσω την Αθήνα, το μεγάλο ακροατήριον, το ενθουσιώδες ακροατήριον, το μαχητικό ακροατήριον, και να πάω στα άκρα του κόσμου;

Μετά, αλλά τώρα είναι η πρώτη φορά που αισθάνομαι χαρά, διότι μου δίνει το δικαίωμα ως επίσκοπος. Αλλά αυτοί μαγειρεύουν άλλο δρόμο, φοβούνται την γραφτή και τι σκέπτονται; Να εφαρμόσουν το όριο της ηλικίας μόνο και μόνο για τον Δεσπότη Φλωρίνης, να τον κόψουν.

Αλλά τους εδήλωσα, εδήλωσα και στην Ιεραρχία ότι είτε εντός της Συνόδου, είτε εκτός της Συνόδου, είτε στην Αθήνα, είτε στην Φλώρινα, είτε στα Δαγκάρια, είτε στα άστρα, θα παραμείνω σταθερός σε όσα έχω πει.

Και όταν έρθει η ώρα αυτή, και θα είναι η πιο ωραία ώρα της ζωής μου, έχω περάσει κι άλλες ώρες ενώπιον δικαστηρίων και φυλακών. Τότε θα δούμε τι θα γίνει. Ή από τώρα ειδοποιώ τους δικαστάς τι θα πω. Λοιπόν, ξεκρεμάσετε δικαστέρινες από κύτωρες σταυρωμένων, ξεκρεμάσετε από κύτωρες σταυρωμένων και κρεμάσετε τον Χιμπατζή ή τον Καλαμαλίν, ή τον Χιμπατζή ή τον Χιμμαλίν, ξεκρεμάσετε τόσοι τεραίου ο οποίος εξήβησε.

Χιμπατζή δε, διότι κοινωνία χιμπατζήδων θα καταγγείλουμε αν φτάσουμε, αν και οι χιμπατζήδες δεν έχουν διαζύγια.

Λοιπόν, θα πω ακόμα και το άλλο. Το Ευαγγέλιο που έχετε επάνω στον θρόνο, και μόνο όταν ξεκρεμάσετε τον Εσταυρωμένο και κάψετε το Ευαγγέλιο, τότε μόνο θα με δικάσετε. Και μόνο τότε θα με δικάσετε.

Αυτά, αγαπητοί μου, απόψε είχα να πω, απαντώντας στο ερώτημα γιατί δεν υπογράφω το διαζύγιον. Αλλά το θέμα δεν τελειώνει.

Δεν πρέπει μόνο ο Επίσκοπος και πρέπει να σας δηλώσω με συγκίνηση νεαράν ότι στην γραμμή αυτή της αρνήσεως διαζυγίου

Στο διαζύγιο ήμεθα 7 to 8 Μητροπολίτες, οι οποίοι θα αντισταθούμε μέχρι τέλος. Αλλά και αν αυτοί με εγκαταλείψουν, που δεν το ελπίζω, εγώ με τη βοήθεια και των ευχών όλων ημών θα παραμείνω σταθερός και ακλόνητος στην γραμμή στην οποία χαράσσουν τα ηρωικά παραδείγματα ανδρών της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης, ανδρών της εκκλησιακής μας ιστορίας. Και τώρα όλοι μαζί, μια ψυχή, ένας λαός, μια ψυχή, ένας λαός, ορθόδοξος λαός, διευχώνουμε τον Λαϊκό Πατέρα του Θεού,