Τιμή και συντροφιά στους ηλικιωμένους

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Rise in the presence of the gray-haired, and honor an elder.

I give thanks and glory to the Lord, who has granted me the grace to be among you once again, my dear listeners. For many years I preached the Gospel from this podium, until I was elected bishop of Florina.

Now younger theologians preach here, our own spiritual children, with hearts full of fire.

They explain the words of the Gospel, bring them to life, and offer spiritual food every Sunday. As Gregory the Theologian said, this spiritual food is the bread of angels. Besides the bread we need to feed our bodies, our daily bread, there is another bread: heavenly bread, the bread of angels. It nourishes souls that hunger for God, as Gregory the Theologian says.

So spiritual food is offered here, Orthodox spiritual food. One of the younger theologians would have been speaking today, but instead I am standing at this podium, an elderly bishop.

Can I meet your expectations tonight? Can I speak with the enthusiasm, fervor, and strength I had thirty years ago, when crowds gathered to hear me in the halls of the Palamidiou, the Christokopidou, and the Three Hierarchs, and more recently here?

Old age alone makes that difficult.

I confess that tonight I will disappoint you. Perhaps I should follow the example of John the Evangelist, the Theologian. When he was young, he gave long and carefully prepared sermons. But when he had grown old and could no longer speak as he once had, his spiritual children insisted on bringing him before the congregation. Supported by them, he gave the shortest sermon.

It was the shortest sermon ever heard in the world. John the Evangelist, the Theologian, preached it in his old age, and it was just three words in Greek: ‘My little children, love one another.’

“My children,” he says, “love one another.” I ought to follow his example, step down from the podium, and give the floor to someone younger. Yet despite our imperfections and sinfulness, we dare to stand here once again at the society’s podium.

So what shall I speak about? There are many pressing subjects, the burning issues and problems people speak of today. One such issue is being discussed wherever we go, East and West, North and South, in every developed country: the child.

The year 1979 was named the Year of the Child. The United Nations declared it a year devoted to concern for children. Radio, television, magazines, newspapers, pulpits, and official platforms all speak about the child.

Hearing all the attention given to children, one might think this truly is the Year of the Child, and that the century we live in is a golden age for children.

Words, words, and nothing but words. If the millions of words spoken about children, East and West, were turned into English gold sovereigns, one coin for every word, they would form a pyramid of gold. With it, we could meet the great needs of children.

Words, while our deeds say the opposite. This is no Year of the Child, no golden age for children. The age we are living through is an age of crime. It has committed many crimes, but it will be punished: the earth will shake, the stars will fall from heaven, the rivers will dry up, and many great events will come to pass because of two sins that humanity is committing.

The first sin is atheism, unbelief, materialism, and blasphemy against God. The other, an extremely grave sin, is the killing of children through abortions performed in clinics and hospitals. And here in our own country, a researcher published figures, you may have heard of them, claiming that abortions throughout Greece reach three hundred thousand a year.

So while the soil of Greece is stained with the blood of innocent children, while new Herods slaughter little children as Herod did long ago, we hypocrites and Pharisees have proclaimed a Year of the Child.

There is no greater hypocrisy. But, my dear friends, I did not come here tonight to speak about children. I came to speak about another subject, one closer to my own age.

It may not interest most of you gathered here, but it is a serious subject. I will speak to you, then, not about the dawn of human life.

of human life, but about its sunset. How beautiful the sunrise is! When you climb high into the mountains early in the morning, you see the sun rise “like a bridegroom coming out of his chamber,” as David says. It is an enchanting sight: the sun shines and bathes everything in gold. The beauty of the sunrise is wonderful to behold. But the sunset is melancholy.

Sunset, as poets and writers describe it, brings a certain sadness. Yet that sadness is eased by the hope that the next day the darkness will lift and bright daylight will dawn again.

A little child saw the sun set and burst into tears. “Mama, Mama, the sun has died!” “No, my child,” his mother said, “the sun will come out again.” “But when, Mama?” Just as surely as we know the sun will rise, we know that Christ will come to judge the world.

The darkness that covers the earth, the deep darkness of atheism and every other sin, will be driven away. A radiant sun will rise upon the world: the Lord Jesus Christ, whom you, O children, are to praise and exalt above all forever.

So I will not speak about the dawn of life. Childhood is that dawn; the child is its sunrise. I will speak about old age, the sunset of human life. Most of you gathered here at Zoodochos Pigi are young.

Even so, you too should hear a word about old age. You face the needs of elderly people in your families, and one day, in the natural course of life, you too will grow old. Old age, my dear friends, is one of the sorrowful consequences that the ancestral sin of Adam and Eve brought into the world.

Before that sin, there was no old age and no sickness. Before the sin of Adam and Eve, there was health; there were no germs in nature. The human being remained young, in the full strength of body and spirit.

But after that sin, decay entered the human race. The seed of sickness entered and took root within us. That is why an age comes when our strength begins to fail.

Strength fades. Hair turns white, teeth fall out, eyes can no longer see, ears can no longer hear, and legs creak and grow unsteady. Old age is a hard thing, and it never comes alone. Yet deep within us is the instinct for life. We do not want to die. That, too, is proof that we were created for immortality, for eternity. We do not want to die.

And then a person dies. That is why our fondest wish for one another is, “Many years!” Human hands have written those words thousands, millions, even billions of times. But how many years? David tells us that the span of human life is seventy years, or eighty if we are strong; and even then it is toil and trouble.

How long, then, is human life? In ancient times, when people lived according to nature, and to live according to nature is to live according to God, they lived long lives. This is no fairy tale. The Old Testament gives us examples of people who lived to a great age.

Jacob, for example, lived 217 years, and Abraham 275. Methuselah reached the furthest limit of all. Today science is trying to find medicines and injections that will extend human life beyond a hundred years.

Down at the home for the elderly, I know a man from the Caucasus. His hair is black, not black like that of Tito of Yugoslavia, who dyes his hair, but naturally black. He is strong as steel, and his eyes see like an eagle’s.

He may reach 120 or 125 years. What a marvel: a long life, lived close to nature. So human life can be prolonged. In the villages around Parnassus, near Arachova and Amfissa, where the shepherds live high in the mountains, people have a different wish for one another at their gatherings. Instead of our polite “Many years,” they say, “May you live as long as a raven!” They mean that a raven lives, they say, for two hundred years.

Think how many years a raven lives, while a little nightingale lives only two or three. But what good is it to live like a raven, crying “caw, caw” over the mountains, roaming the hills in search of carrion? Better to be a nightingale, singing and filling the air with its beautiful song. As our ancestors, the unforgettable klephts and armatoloi of the high mountains, used to say: better one hour...

But a free life in the mountains is better than forty years of slavery and imprisonment. The number of years does not give a human life its value; what matters is how those years are lived. Someone may live only a few years and do great and wonderful things. Another may live as long as a raven and offer nothing to humanity.

Old age is what it is. The young live on hope. They lie awake at night dreaming, building castles in the air and imagining a future full of action and energy. An older person no longer has that same energy and is no longer active. He lives with his memories; old age is the season of remembrance.

An old man has a cinema of his own. I once asked one, “Don’t you have a cinema?” “Oh, I have a fine cinema,” he said. “I turn the switch, and there before me are seventy years of my life. I remember them. Everything that has happened passes before my eyes like a film.”

A person remembers the past. And if that past was noble and heroic, filled with great thoughts, words, and deeds, then that elderly person is happy.

In remembering the past, he lives through the finest days of his life again. The sweet memory of the past is Paradise. Think of the ancient Spartans. When they grew old, they would sing of the days when they too had been fighters at Thermopylae, taking part in the great struggles of their people.

But why look only to them for examples? The sunset of life is beautiful in the great men of the Old Testament and the New Testament: in Abraham, in Moses, and in the great prophets. Beautiful, too, was the sunset of Simeon’s life, when he said, “Lord, now let Your servant depart in peace, for my eyes have seen Your salvation.” Beautiful was the sunset of Paul the Apostle’s life in a Roman prison, when he said, “I have fought the good fight, I have finished the race, I have kept the faith.” And beautiful was the sunset of Basil the Great’s life, when he said, “Into Your hands I commend my spirit.”

And moving, too, was the sunset of John Chrysostom’s life. Driven into exile by the malice of bishops and priests, far from his beloved city, in the wild lands of Armenia, he said, “Glory to God for all things.”

May we too, my dear friends, have such an end: a Christian end to our lives, painless, blameless, and peaceful, and a good account to give before the dread judgment seat of Christ. But suppose our past is not what it ought to be. Suppose it is stained with shameful words and deeds that have offended God, dishonored others, and degraded human dignity. If the past is shameful rather than noble, then an elderly person is unhappy.

When he looks back over the years of his life, he sighs. For an elderly person who has lived such a life, the past is Hell, a little Hell of its own.

The elderly weep for the years that have passed, for the wrong they did, and even for the good they could have done but did not. Time passes and never returns. What would they not give to have back the years of their youth, the years of childhood?

Suppose we went down to Hell. Some think it is a fairy tale, but it is real. As surely as there is a dark, moonless night, so surely there is the outer darkness, where there is weeping and gnashing of teeth.

It is real. As John Chrysostom says, “As a sinner, I too would wish that Hell did not exist.” But sadly, Hell does exist.

If we went down to Hell and asked those who are there, men, women, children, white-haired elders, all of them, “What do you want?” what would they say? Would they ask for riches, mansions, villas, ships, skyscrapers, gold and silver, royal crowns, staffs of command, or earthly pleasures? They would ask for none of these things.

Those in Hell would ask for one thing, and one thing only: one minute to return to this world. O my God! If they could return for just one minute, they would say, “Remember me, Lord, when You come into Your Kingdom.”

My brothers and sisters, we will have to answer to God for wasting time and letting it slip away. Here is the time we have: let us use it for the glory of Christ, for the benefit of humanity, and for the building up of our Holy Church.

Old age comes, and with it come memories.

People call them senile. And it is a great trial for a family when an elderly member becomes someone they feel unable to bring among relatives and friends. I know that the Old Testament speaks of one of the saddest sights, one of four things it says it hates. It says this somewhere in the Wisdom of Sirach.

It says, “I loathed an elderly adulterer who lacks understanding.” What an ugly sight, it says. Well, an elderly man came to the Metropolitan’s office in the twilight of his life. He was ninety years old, I am not exaggerating. Do not laugh.

Well, he wanted to get married. Do not laugh.

“Sit down,” I told him. I tried to reason with him, but I could not get through to him. He kept insisting. In the end I refused, because I considered such a marriage unnatural. He had a pension from America.

He had that pension and was trying to marry a woman of twenty-five. I tried to persuade him: “Come now, give up the idea.” My efforts were in vain. She was drawn by greed for the older man’s wealth, property, and inheritance; he, in turn, was driven by lust and wanted to marry her. That is the kind of “elderly adulterer who lacks understanding” the passage speaks of. But let us leave such examples behind. We also have examples of wise elders who have something precious to offer in life.

Look at Germany. It was like a corpse. No one expected it to become a powerful nation again, reaching such heights in science and the arts. Who brought it back to life? An eighty-five-year-old man, Adenauer. He was no elderly adulterer lacking understanding. He was prudent, faithful, devoted, and the father of seven children. And what gave Adenauer the greatest joy in his life? His eldest child became a monk and a missionary.

Our people understand what an elder can offer. Take an elderly sea captain, an old sea dog, as those of us who live on the islands say. When we had one aboard, we slept soundly on the ship.

However fierce the storm, we knew that old sea dog could master the waves. He knew how to steer. A young man, bold as he is, might run the ship onto the rocks. The older captain has judgment and good sense. He knows how to guide the helm through harbors and across the oceans.

Our people put this very simply: if you have a vineyard to dig, call a young man. But when it is time to prune it, call an older man. A young man may ruin the vines, because pruning takes skill. And so does guiding a family, a nation, or a whole community of peoples.

Old age, then, has experience to offer, invaluable experience that the young do not yet have. There was a young man who boasted of his learning. He had gone to university and graduated with top marks. He returned to his village and kept questioning his father, who had little schooling. His father could not answer, and the son took pleasure in that. But the father saw his son’s pride and finally said, “My child, I have not studied those things. But there is a book you have not read either,

“The most important book in the world.” “Which book, Father?” he asked. “The book of life. That is the most important book.” The elder had read that book, the book of life, and it has valuable lessons to offer the young.

So honor the elderly. That is why the Old Testament says in Leviticus, “You shall rise before the gray-haired and honor the face of an elder.” In other words, when you see an older person with white hair, stand up, honor them, and show them respect. All the more so when that person is your father or mother. Yet that is often not what happens. Do you know which people honored old age? The Spartans. They held elders in great honor. It is said that at the Olympic Games, when the stadium was packed with people from every part of our nation, an elderly man entered. No one moved to give him a seat.

When he came near the section where the Spartans were sitting, every one of them stood up. Applause broke out across the stadium. And what did the elderly man say? “All Greeks know what is right, but only the Spartans do it.”

Honor old age. The ancient world did not honor it. The Greek people were harsh toward the elderly, and tender feelings were rare. In one part of Greece, when people approached sixty, they were cast out. Just as the Spartans threw small children into the chasm of Kaiadas, people there left the elderly in the streets and squares, alone and abandoned.

Even today, among some tribes in Asia and Africa, when an elderly person can no longer keep up, the others leave him behind. They push him into thickets, rocky places, or forests, where lions come and devour him. Such cruelty is shown to people in old age.

And so people can sink to a cruelty that is unacceptable, contrary to our very humanity. What is a human being? Basil the Great says somewhere that a person who is cruel to his parents, to his elderly father, is a beast, and worse than a beast.

There is a bird that loves its parents dearly. If only children loved their elderly parents as this bird does! It is the stork. You see it flying above bell towers and building its nest there. When a stork grows old and can no longer fly to the fields to gather worms and other food, it does not starve. Its young bring it the best food. And because the old stork feels the cold after losing its feathers, they gather around and cover it.

The care that young storks show their father has a name: antipelargesis, gratitude expressed by caring for one’s parents in return. Yet the ancient world was harsh toward the elderly. Who cared for them in their old age? That is a fundamental question, and I put it to those who oppose Christ and to atheists: Who cared for the little child thrown to the dogs or into the chasm of Kaiadas?

Who cared for the vulnerable woman who was treated as a slave and trampled by a man’s selfishness? Who cared for the weak? Nietzsche is right in one respect when he speaks of our faith.

He says that the religion of the Nazarene is the religion of the weak. Christ and our faith shone a light into that darkness. Our faith took the little child in its arms and said, “Unless you become like children, you will have no place in the Kingdom of God.”

The faith of the Nazarene also embraced the white-haired elder and gave him courage, great courage, to live and to say, “Lord, now You let Your servant depart according to Your word.”

The faith of Christ has shed light on both the cradle and the grave of human life. And here is the question, as I come to a close: Are the elderly honored today? Sadly, the answer is no. You yourselves could give examples of children who treat their parents cruelly. I will mention four or five examples myself, and one more, before I finish.

I learned of this in Thessaloniki. A fine young man asked for a young woman’s hand. But she was a modern young woman, with new ideas, ideas that were not Greek and did not come from our traditions or our people.

She had spent some time in Paris. I do not know what she did there, but she had drunk deeply from the waters of the Seine. And she had different ideas about this matter

I don’t know. In any case, the young man asked for her hand. And what was her first question? She asked him, “Do you have any old furniture at home?” He did not understand what she meant by “old furniture.” So she explained: “I mean the elders.” The young man had elderly parents and had no intention of abandoning them, so the proposed match was called off. Many matches fall through for this reason: people do not want to care for them. It is a blessing, a great blessing, to close your father’s eyes when he dies. And it is a curse to leave your father alone and abandoned. Blessed are the hands that closed their parents’ eyes, and cursed are those who treated them with such callous indifference.

Let me give you a fourth example. I am speaking now from what I have seen in life.

There was an elderly man who had worked hard all his life. Through his labor and sweat, he raised six children. Now he had grown old. He could no longer work or look after himself. “I will go to my children,” he thought. He went to the first, who said, “You’ve come to me?” The old man left, deeply hurt.

He went to the second: “You’ve come to me?” He went to the third, and heard the same thing. The fourth was the same, then the fifth and the sixth. In despair, he took his own life. Think of the children who behave like that toward their father in our time.

And what does an elderly person need? His needs are modest. A glass of milk, some yogurt, or just a little something to eat is enough. What he truly needs is love and affection. Loneliness is a terrible thing for an elderly person.

I remember an elderly man we found abandoned during a winter in Florina. Everyone had left him. We took him in from the cold and brought him to the home for the elderly there.

There was another man too; I could give many examples. Loneliness is the worst torment for the elderly. Will you not talk with your elderly father? Start a conversation with him. Sit with him, instead of going to discos and cafés, or spending all your time with friends, hunting, and taking trips.

Sit with your elderly father for half an hour. Just half an hour. Talk with the father who worked so hard for you, your own flesh and blood. You know what his loneliness and abandonment are like? They are like the loneliness felt by the two disciples

as they walked to Emmaus on the day of the Resurrection. They were downcast, sorrowful, utterly troubled and without hope. But then a stranger drew near to them, the one they did not yet recognize: our Lord Jesus Christ. He spoke with them and listened to them. They could breathe again. They felt joy and gladness; they were comforted, lifted up, and brought back to life.

And when Christ was about to leave, what did they say to Him? “Stay with us, for the day is far spent.”

The elderly say the same thing: “Christ, stay with us, for the day is far spent.” Our own sunset is drawing near. And as sunset approaches, a person feels a certain sadness and melancholy.

So, at the sunset of their lives, the elderly say to Christ, “Christ, stay with us.” I know very well that there are elderly people whose children have hurt them deeply.

Do not let it grieve you. Even if your children leave you, the greatest comforter in life will not leave you. And if you have Christ to comfort you, you have no need of human consolation.

“Stay with us, for the day is far spent.” The elderly are abandoned. People pay attention only to those with large pensions, to those who have pensions and property.

For those who can afford it, there are hotels and the so-called retirement homes, where they are ruthlessly milked for money. The prevailing attitude is hostile to the elderly. I heard the other day that this attitude is found throughout the world, and statistics show that suicides among the elderly are rising sharply.

Elderly people take their own lives. They cannot bear the loneliness; they cannot bear being abandoned. We will see a wave of suicides among the elderly because of this shameful treatment. I hear that a terrible film is now showing in Chicago, in America, and that it will certainly come to Greece as well.

And what does this film say? “Let the old horses die, let the old horses die, let the old horses die.” In other words, when horses at the racetrack grow old, they are considered useless and thrown to the dogs to be devoured. And so, when people grow old, they too are cast aside like those horses.

In the old, blessed days that Papadiamantis describes, a man did not throw his old donkey to the dogs. He cared for it and fed it. “Little donkey, you served me for twenty years; now I will care for you.” Such kindness was shown even to animals. What noble feelings! You could see a farmer in the Peloponnese, Crete, Thessaly, or the islands feeding his old donkey.

Now people will care neither for the donkey nor even for their father. “Let the old horses die”, that is the slogan of this predatory age. And the result is that a prophecy is being fulfilled.

What prophecy? The Apostle Paul foretold these times of ours. He foretold them when he said that in the last days people would be, one word, without natural affection. Without natural affection.

Without natural affection. That instinct to care for one another will die out in people’s hearts. These few words, my dear ones, are what I have struggled to say to you tonight. I am an elder myself, speaking to you today about old age. You may say, “These are only words. We want deeds; we want proof.” Just as you have no right to speak about children if you do not care about them, so you have no right to speak about the elderly if you do not care about them. So I have this to announce: the John the Merciful Association, which most of you support with your contributions, has accomplished other works, as you know, starting from nothing. We did not have a single drachma in our pockets. Yet the people helped us. The generous people helped us: the poor folk, not the rich. It is rare to see a wealthy person come forward with compassion and mercy. The poor people of this city helped build three charitable institutions. The first is below Palamidi, where young women who cannot afford housing while they study are given a place to live. The second is this building: the large hall and the boarding house for students. The people built this too. The state gave us no help at all. And the third is a small boarding house in Marousi for girls in need, where they also learn handicrafts.

Today I have good news to announce to you. At noon, in Menidi, in the district of Thrakomakedones near the foot of the mountain, we laid the foundation of a charitable home for the elderly in the name of the Holy Trinity: the Father, the Son, and the Holy Spirit.

He who created the universe out of nothing also created us out of nothing.

Money is needed. For this work of charity, I trust that tonight God will move some of you to help, so that it can be completed before long. We built all those charitable institutions in a single year.

The people helped in a wonderful way: the devout people, the poor people, the remarkable people who believe in God. They give even out of what little they have. I believe they will help again, and through the intercessions of the Most Holy Theotokos and all the Saints, we will soon invite all of you to the opening of the new home for the elderly.

Παναγία Δέσποινα, Άγιοι Άγγελοι και Αρχάγγελοι, Τίμιε Πρόδρομε, Απόστολοι Δωδεκάς, Διδάσκαλοι και Πατέρες Εκκλησίας, Όσιοι και Μάρτυρες, οι καλώς αθλήσαντες και στεφανωθέντες, πρεσβείαις προς τον Κύριον, του ελεηθήναι και σωθήναι τας ψυχάς ημών.

ἀπὸ προσώπου πολιοῦ ἐξαναστήσῃ καὶ τιμήσεις πρόσωπον πρεσβυτέρου.

Ευχαριστώ και δοξάζω τον Κύριον που με αξιώνει για μία άλλη μια φορά να βρίσκομαι ανάμεσά σας, ω εκλεκτόν ακροατήριον. Στο βήμα αυτό χρόνια ολόκληρα υπηρετήσαμε το κήρυγμα του Ευαγγελίου. Έως ότου εξελέγημεν επίσκοπος Φλωρίνης.

Τώρα στο βήμα αυτό κηρύττουν νεότεροι θεολόγοι, δικά μας πνευματικά παιδιά, με φλογερή καρδιά,

εξηγούν και εμπνέουν τα λόγια του Ευαγγελίου και προσφέρουν τακτικά κάθε Κυριακή πνευματική τροφή. Η δε πνευματική τροφή είναι, όπως είπε Γρηγόριος ο Θεολόγος, είναι άρτος αγγέλων. Εκτός από το ψωμί αυτό που είναι αναγκαίον δια την τροφή του ανθρώπου, ο επιούσιος άρτος, υπάρχει και ο άλλος άρτος, ο ουράνιος άρτος, ο αγγελικός άρτος, με τον οποίον τρέφονται ψυχαί Θεόν πεινώσαι, λέει Γρηγόριος ο Θεολόγος.

Λοιπόν προσφέρεται πνευματική τροφή, ορθόδοξη πνευματική τροφή. Μιλούσε ένας εκ των νεωτέρων θεολόγων, αντί αυτού ευρίσκομαι εδώ στο βήμα εγώ, ο γέρων επίσκοπος.

Άραγε θα μπορέσω απόψε να ανταποκριθώ στις προσδοκίες σας; Θα μπορέσω να μιλήσω με ενθουσιασμό και με παλμό και με δύναμη όπως εκείνα τα προ τριάντα χρόνια, όταν πυκνά ακροατήρια μας είχον ότε μεν στην αίθουσα του Παλαμιδίου, ότε στην αίθουσα του Χριστοκοπίδου και στην αίθουσα των Τριών Ιεραρχών και εδώ τελευταία στην αίθουσα;

το γύρας ούτε αρκετέ μόνο.

Εσάς απόψε, ομολογώ, θα σας αδικήσω. Και μάλλον θα έπρεπε να μιμηθώ κι εγώ το παράδειγμα του Ιωάννου του Ευαγγελιστού, του Θεολόγου, ο οποίος όταν ήταν νέος εξεφώνη μακρούς λόγους, περισπουδάστους λόγους, αλλά όταν πλέον εγέρασε και δεν μπορούσε να ομιλεί όπως πρώτα, κατόπιν επιμονής πολλής των πνευματικών του παιδιών, ακροατήριον, υποβασταζόμενος από τα πνευματικά του τέκνα, προσήγετο εις το ακροατήριον και έκανε το συντομότερο κήρυγμα.

Το πιο συντομότερο κήρυγμα που ηκούσθη ποτέ εις τον κόσμο. Ήταν το κήρυγμα του Ιωάννου του Ευαγγελιστού, του Θεολόγου, εις τα γηρατειά του, και το κήρυγμα αυτό ήταν τρεις λέξεις. Τεκνία μου, αγαπάτε αλλήλους.

Παιδιά μου, λέει, αγαπάτε ο ένας τον άλλο. Αυτό το πράγμα θα έπρεπε και εγώ να μιμηθώ και να αποσυρθώ από το βήμα και να παραδώσω το βήμα σε άλλον νεότερο. Αλλά εντούτοις, παρ’ όλη την ατέλεια και αμαρτωλότητά μας, τολμούμε και εμφανιζόμαστε και πάλι εδώ στο βήμα του συλλόγου.

Για να ομιλήσουμε. Τι είπαμε και τι λαλήσαμε. Είναι πολλά τα θέματα, φλέγοντα θέματα. Καυτά θέματα και προβλήματα, όπως τα ονομάζουν στη σύγχρονη εποχή. Ένα δε θέμα φλέγον, που όπου να πάμε συζητείται σήμερα, Ανατολή και Δύση, Βορρά και Νότο, σε όλα τα πολιτισμένα κράτη, είναι το θέμα του παιδιού.

Το 1979 ονομάστηκε έτος του παιδιού. Ο ΟΗΕ, Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, εκήρυξε το έτος αυτό έτος ενδιαφέροντος για το παιδί. Και το ραδιόφωνο και η τηλεόραση και τα περιοδικά και οι εφημερίδες και οι άμβωνες και τα βήματα τα επίσημα ακούονται, ομιλούν για το παιδί.

Και ακούοντας κανείς τον θόρυβο τον μεγάλο που δημιουργείται γύρω από το παιδί, νομίζει κανείς ότι το έτος, ότι πράγματι το έτος αυτό είναι έτος του παιδιού και ότι ο αιών τον οποίο διανύομε είναι ο χρυσός αιών του παιδιού.

Λόγια, λόγια και μόνο λόγια. Και αν τα λόγια αυτά, τα εκατομμύρια λόγια που εκφωνούνται Ανατολή και Δύση για το παιδί, μετεφράζονται εις γύρας Αγγλικάς και κάθε λέξη για το παιδί έγινονταν και μία γύρα Αγγλέδικα τότε θα συνεχίζονται μία πυραμίδα χρυσών νομισμάτων με τα οποία θα μπορούσαμε να ανταποκριθούμε εις τας μεγάλας ανάγκας της παιδικής ηλικίας.

Λόγια, και τα έργα μας είναι αντίθετα. Όχι έτος του παιδιού, όχι χρυσούς αιών του παιδιού, αλλά ο αιών αυτός που διανύομε είναι ο αιών του εγκλήματος. Πολλά εγκλήματα διέπραξε ο αιών αυτός, αλλά ο αιών αυτός θα τιμωρηθεί και η γη θα σειστεί και τα άστρα θα πέσουν από τα ουράνια και οι ποταμοί θα ξηρανθούν και πολλά και μεγάλα γεγονότα θα συμβούν διά δύο αμαρτήματα τα οποία διαπράττει η ανθρωπότης.

Το ένα αμάρτημα είναι η αθεΐα, η απιστία, ο υλισμός, η βλασφημία κατά του Θεού, και το άλλο αμάρτημα, σοβαρότατο αμάρτημα, είναι η γενοκτονία. Είναι το έγκλημα των εκτρώσεων και των αμβλώσεων που διενεργείται μέσα στας κλινικάς και τα νοσοκομεία από επιστήμονας αθέως χειριστά σας ειδίτους Και μόνον εδώ στην πατρίδα μας κάποιος επιστήμων, θα έχετε ακούσει, Δημοσίευσε στατιστική και απέδειξε ότι κατ' έτος σε όλη την Ελλάδα οι εκτρώσεις φτάνουν τις τριακόσιες χιλιάδες.

Και ενώ λοιπόν η γη της Ελλάδος βάφεται με το αίμα αθώων παιδιών, και ενώ νέοι Ηρώδες σφάζουν τα μικρά παιδιά όπως ο Ηρώδης εκείνος ο αρχαίος, εν τούτοις, υποκριταί και Φαρισαίοι, κάναμε ένα έτος του παιδιού.

Δεν υπάρχει υποκρισία μεγαλύτερη από αυτή. Αλλά εγώ, αγαπητοί μου, δεν ήρθα απόψε εδώ να σας μιλήσω για το παιδί. Ήρθα να σας μιλήσω επάνω σε ένα άλλο θέμα που είναι ηλικίων, πλησιάζει, που είναι αρμόδιον στην ηλικία μου.

Ένα θέμα που βέβαια στο περισσότερο μέρος του εκκλησιάσματός μου δεν τους ενδιαφέρει. Αλλά εντούτοις όμως το θέμα αυτό είναι και αυτό θέμα σοβαρό. Θα μιλήσω όχι για την ανατολή της ανθρωπίνης ζωής.

της ανθρωπίνης ζωής, αλλά δια την δύση της ανθρωπίνης ζωής. Ωραία είναι η ανατολή του ηλίου, όταν το πρωί πρωί ανεβείς επάνω ψηλά, στα βουνά τα ψηλά, και αντικρίσεις το πρωί τον ήλιο ως νυμφίος εξερχόμενος εκ της παστάδος αυτού, όπως λέγει ο Δαβίδ. Ένα θέαμα, μαγεία είναι, λάμπει, χρυσώνει τα πάντα. Είναι ωραιότατο το θέαμα της μαγείας της ηλιοανατολής του ηλίου. Αλλά η δύση είναι μελάγχολος.

Το ηλιοβασίλεμα, όπως το περιγράφουν ποιητές και πεζογράφοι, σκορπίζει κάποια μελαγχολία, ένα αίσθημα μελαγχολίας, το οποίο αίσθημα μελαγχολίας μετριάζει η ελπίς ότι την επόμενη μέρα το σκότος θα διαλυθεί και η λαμπρά πάλι ημέρα θα ανατείλει.

Κάποιο παιδάκι που είδε τον ήλιο να βασιλεύει έβαλε τα κλάματα. Μαμά, μαμά, πέθανε ο ήλιος. Όχι, παιδί μου, του λέει, θα βγει ο ήλιος. Μα πότε, μαμά, θα βγει ο ήλιος; Όσο βέβαιοι είμαστε ότι θα ανατείλει ο ήλιος, τόσο βέβαιοι είμαστε ότι θα έρθει εκείνος να κρίνει τον κόσμο.

Το σκοτάδι, το πυκνό σκοτάδι που υπάρχει επάνω στη γη, σκότος αθείας και πάσης άλλης αμαρτίας, το πυκνό αυτό σκότος θα διαλυθεί και λαμπρός ήλιος θα ανατείλει στον κόσμο, ο Κύριος Ιησούς Χριστός, ον παίδες υμνείτε και υπερυψούτε εις πάντας τους αιώνας.

Δεν θα μιλήσω λοιπόν για την ανατολή της ζωής. Η ανατολή της ζωής είναι η παιδική ηλικία, το παιδί είναι η ανατολή. Θα μιλήσω για το γύρας, για τα γυράματα, το γύρας είναι τα γυράματα, είναι οι δύσεις της ανθρωπίνης ζωής Αν και το ακροατήριο εδώ δεν αποτελείται από γέροντας, η πλειοψηφία του ακροατηρίου, αν έκαθε εδώ στη Ζωοδόχο Πηγή, είναι νέοι.

Εν τούτοις όμως και αυτοί πρέπει να ακούσουν τον Κύριο Αφενινογήρατος, διότι και αυτοί αντιμετωπίζουν εις τας οικογένειάς των προβλήματα γερόντων και αυτοί μια μέρα θα γεράσουν κατά φυσιολογικό νόμο. Το γήρας, αγαπητοί μου, τα γερατιά, είναι μία συνέπεια, μία θλιβερά συνέπεια από τας συνεπείας εκείνας, τα οποία επέφερε στον κόσμο το προπατορικό αμάρτημα του Αδάμ και της Εύας.

Προ του αμαρτήματος δεν υπήρχε γήρας, προ του αμαρτήματος δεν υπήρχε ασθένεια, προ του αμαρτήματος του Αδάμ και της Εύας υγεία υπήρχε, μικρόβιον στην φύση δεν υπήρχε μικρόβιον. Ο άνθρωπος ήτο πάντοτε νέος, διετέλει εις την ακμή των σωματικών, δυναμικών και πνευματικών του δυνάμεων.

Αλλά μετά το αμάρτημα εισήλθε η φθορά εις το ανθρώπινο γένος, εισήλθε το μικρόβιο της ασθενείας και φώλιασε μέσα στα σπλάχνα του ανθρώπου. Και γι' αυτό βλέπεις ότι έρχεται η ηλικία που παρακμάζουν πλέον οι δυνάμεις.

Οι δυνάμεις, τα μαλλιά ασπρίζουν, τα δόντια πίπτουν, τα μάτια δεν βλέπουν, τα αυτιά δεν ακούνε, τα πόδια τρίζουν, τρικλίζουν. Σκληρό φαινόμενο το γήρας, ούτε έρχεται μόνο. Εν τούτοις, είναι βαθιά μες τον άνθρωπο το ένστικτο, το ένστικτο της ζωής. Δεν θέλει ο άνθρωπος να πεθάνει και είναι και αυτό μια απόδειξη ότι ο άνθρωπος επλάσθη για την αθανασία, για την αιωνιότητα. Δεν θέλει να πεθάνει.

αποθάνει ο άνθρωπος και δι' αυτό η πιο ωραία ευχή του είναι χρόνια πολλά, χρόνια πολλά, χιλιάδες, εκατομμύρια, δισεκατομμύρια φοράς το χέρι των ανθρώπων έγραψαν την ευχή αυτή χρόνια πολλά. Πόσα χρόνια, ο Δαβίδη μας λέγει εβδομήκοντα είναι τα έτη της ζωής του ανθρώπου, εάν δεν δυναστείες, ογδοήκοντα, παίρνανται τούτο κόπος και μόχθος.

Πόση, έτσι, ζωή στον άνθρωπο; Στην παλιά εποχή που οι άνθρωποι ζούσαν φυσικόν βίον, το δε κατά φύσιν ζην είναι κατά Θεόν ζην, στην παλιά εποχή ήταν μακρόβιοι οι άνθρωποι. Δεν είναι παραμύθι, γεγονός είναι ότι η Παλαιά Διαθήκη αναφέρει παραδείγματα μακροβίων ανθρώπων.

Λόγω χάρη ο Ιακώβ έζησε 217 έτη, ο Αβραάμ 275 έτη, ο Δέμας του Σάλλας έφτασε το άκροτα των όριων. Τώρα προσπαθεί η επιστήμη, καταβάλλει προσπάθειες να βρει φάρμακο, φάρμακο και ενέσεις, εις τρόπον ώστε η ζωή του ανθρώπου να υπερβεί τα 100 έτη και να φτάσει.

Εκεί κάτω στο γηροκομείο έχω έναν γέροντα Καυκάσιο, το μαλλί του είναι μαύρο, όχι όπως είναι το κεφάλι του Τίτο της Γιουγκοσλαβίας, που το βάφει με κατράν και λοιπά και είναι μαύρο, αλλά είναι μαύρο φυσικώς, φυσικώς μαύρο, είναι φυσικώς μαύρο και είναι από τον Καύκασο, γερός, ατσάλινος, τα μάτια του βλέπουν σαν αετός.

Θα φτάσει 120 to 125, θαύμα, μακρόβιος, ζωή πολύ φυσική για τον άνθρωπο μέσα στη φύση. Μπορεί λοιπόν να παραταθεί η ανθρώπινη ζωή. Κάτω εκεί στα μέρη της Παρνασσίδος, στην Αράχοβα, κάτω εκεί στην Άμφισσα, στα ψηλά βουνά του Παρνασσού που ζουν εκεί οι τσοπαναραίοι, στα γλέντια τους, στις διασκεδάσεις των, ο ένας στον άλλο δεν λένε αυτό το πολιτισμένο «χρόνια πολλά», Αλλά λένε κορακοζόητος Ο αισθήματος εννοευόμενος ότι ο κόρακας, και είναι γεγονός αυτό, ότι ο κόρακας ζει παρακαλώ 200 χρόνια

Πόσα χρόνια ζει ο κόρακας, ενώ το αηδονάκι ζει μόνο δύο-τρία χρόνια. Αλλά τι είναι κανείς να ζήσει κόρακας και να λέει κρά-κρά πάνω στα βουνά, να παίρνει τα όρη και να ζητεί να τραφεί με τα ψοφίμια; Είναι-είναι η αηδόνη να κελαηδάει και να γεμίζει την ατμόσφαιρα με τα ωραία του τραγούδια. Λοιπόν, εκείνο που λέγανε οι πρόγονοι μας, οι αλησμόνητοι κλέφτες και αρματολοί στα ψηλά βουνά, ότι προτιμότερο μιας ώρας αλλιώς.

Μέσα στο όρος ελεύθερη ζωή, παρά 40 χρόνια σκλαβιά και φυλακή. Δεν είναι το ποσό των χρόνων το οποίο αξιοποιεί την ανθρώπινη ζωή, είναι η ποιότητα των χρόνων. Μπορεί κανείς να ζήσει ολίγα χρόνια και εντούτοις τα ολίγα αυτά χρόνια να πράξει μεγάλα και θαυμαστά, και μπορεί κανείς να ζήσει ζωή κόρακος και να γίνει κορακοζώητος χωρίς να προσφέρει τίποτα εις την ανθρωπότητα.

Το γήρας είναι γήρας. Ο νέος ζει με τας ελπίδας, τη νύχτα δεν κοιμάται, όνειρα βλέπει, πυργώνει πύργους και φαντάζεται ένα μέλλον γεμάτο από δράση και από ενέργεια. Ο γέρος πλέον δεν έχει ενέργεια, δεν έχει δράση, ζει με τας αναμνήσεις, είναι η ηλικία η περίοδος των αναμνήσεων.

Έχει τον κινηματογράφο το γέρος. Συνήθως ένα γέροντα λέω δεν έχεις κινηματογράφο, λέει δεν έχω κινηματογράφο, αλλά έχω κάλοδο κινηματογράφο λέει εγώ, ποιο, γύριζε στο κουμπί λέει και είναι μπροστά μου λέει, 70 χρόνια ζωή λέει θυμάμαι τη ζωή, κοιτάζω, περνούνε μπροστά μου ως κινηματογραφική ταινία όλων των παρελθών της ανθρώπινης ζωής.

Εμίστη του προφήτου Βροντος, εθιμείται ο άνθρωπος το παρελθόν, κι αν το παρελθόν είναι ένδοξο, ηρωικό, μεγάλο, μεγαλόπνο, άλησης χρυσή, μεγάλων σκέψεων και λόγων και πράξεων, ότοτε τότε ο γέρον αυτός είναι ευτυχής.

Εν την απολύση του Παρεθόντος, ζει τας ωρωτέρας ημέρας της ζωής του. Η γλυκιά ανάμνηση του παρελθόντος είναι παράδεισος. Παράδεισος στους αρχαίους Σπαρτιάτας, που όταν γερνούσαν, πλέον γινόνταν γέροντες, εχόρευαν και έλεγαν έψελον κοινό το ωραίο τραγούδι τους ότι κάποτε και εμείς ήμεθα οι μαχητές των Θερμοπυλών, οι μαχητές των ωραίων αγώνων της φυλής.

Αλλά γιατί να φέρω παραδείγματα; Ωραία είναι η δύση στη ζωή, ωραίο το ηλιοβασίλεμα της ζωής των μεγάλων ανδρών της Καινής Διαθήκης και Παλαιάς Διαθήκης. Ωραίο το Βασίλεμα του Αβράου, του Μουισχαίου, των Μεγάλων Προφητών Ωραίο το Ιεβασίλεμα του Σιμειών ο οποίος είπε γίνα πολύ στον δρούσο δέσποτα ότι είδον το σωτηριό σου ο ιτήμα σας πάσε της λαΐς Ωραίο το ηλιοβασίλεμα του Παύλου του Αποστόλου μέσα στα παντρούμια της φυλακής της Ρώμης όταν είπε εκείνο το περίφημο «Ότον ηγώνα τον κανονιγώνισμε των δρόμων τε τέλεκα, την μίστην τε θήρικα» Ωραίο το ηλιοβασίλεμα του Μεγάλου Βασιλείου ο οποίος νίσχον είπε «Η σκύρα σου παραθήσω με το πνεύμα»

Και ωραίο, συγκινητικό το ηλιοβασίλεμα της ζωής του Χρυσοστόμου, όταν εξόριστος από την κακία των αρχιερέων και ιερέων, μακράν της προσφιλούς του πόλεως, πέρα εις τα μέρη τα άγρια της Αρμενίας, είπε: «Δόξα τω Θεώ πάντων ένεκεν».

Είχε τι ούτων τέλος, αγαπητοί, να έχουμε κι εμείς, χριστιάτα τα ίδια ζωή συμών, ανώδυναν ευχαίσονται ειρηνικά και καλήν απολογίαν την φιβολογήματος Χριστού εν τη σώμα. Αλλά, εάν το παρελθόν δεν είναι ο οποίος έπρεπε να είναι, αλλά είναι παρελθόν αισθηγματισμένο, παρελθόν το οποίο έχει να προσεάσει πολλά σκυλίδας, έχει να προσεάσει λόγους εσχρούς, πράξεις εσχράς, έργα κατάστην διεπέστηντα, με τα οποία και το θείον προσεβλήθη και ο άνθρωπος ητιμάσθη και η ανθρωπίνη αξιοπρέπεια εξευτελίσθη, εάν, λέω, το παρελθόν δεν είναι ένδοξον αλλά είναι άτιμον, τότε ο γέρων είναι δυστυχής.

Αναπολώντας τα περασμένα του χρόνια, αναστενάζει. Το παρελθόν δια τον γέροντα που έζησε μια τέτοια ζωή είναι κόλασις, μικρά κόλασις.

Κλαίνε οι γέροντες για τα χρόνια που περάσανε, για τα κακά που έκαναν και για τα καλά ακόμα που μπορούσαν να κάνουν και δεν τα έκαναν. Φεύγει ο χρόνος ανεπιστρεπτί. Τι δεν θα έδιναν οι γέροντες για να επανέλθουν τα χρόνια της νεότητος, τα χρόνια της παιδικής ηλικίας.

Λέγουν ότι, εάν υποθέσουμε ότι πάμε κάτω στην κόλαση, που δεν είναι παραμύθι όπως νομίζουν μερικοί αλλά είναι μια πραγματικότητα, όσο είναι βέβαιο ότι υπάρχει νύχτα σκοτεινή και ασέληνος, έτσι είναι βέβαιο ότι υπάρχει σκότος εξώτερον, τριγμός και βρυγμός των οδόντων.

Είναι γεγονός και, όπως λέει ο Χρυσόστομος, «Θα ευχόμουν κι εγώ, σαν αμαρτωλός», λέει ο Χρυσόστομος, «θα ευχόμουν κι εγώ να μην υπήρχε κόλασις». Δυστυχώς υπάρχει κόλασις.

Εάν πάμε κάτω στην κόλαση και ρωτήσουμε τους κολασμένους μέσα, άνδρες, γυναίκες, παιδιά, ασπρομάλληδες, γέροντες, όλους μέσα εκεί στην κόλαση, Θα ρωτήσουμε τι θέλετε, τι θα απαντήσουν μέσα, θα ζητήσουν πλούτη, μέγαρα, επάβλης, πλοία, ορανοξύστας, της αγχριστής χρυσίων και αργύριων, στέματα βασαλικά, ράβδος, μεγάλης στρατηγικής ράβδος, επίγεια, ειδονάς, τίποτε από αυτά δεν ζητήσουν.

Οι κολασμένοι κάτω θα ζητήσουν ένα πράγμα και ένα πράγμα: ένα λεπτό να ξαναγυρίσουν στον κόσμο. Ω Θεέ μου Θεέ, σε ένα λεπτό εάν ξαναγυρίσουν στον κόσμο θα πούνε το ύμα Αυτόν και το μύστη μου Κυρία οταν άτσεν τη βασίλεια

Λόγο, αδελφοί μου, θα δώσουμε στον Θεό που σκοτώνουμε τον καιρό και αφήνουμε τον καιρό να παρέρχεται. Ορίστε ο καιρός αυτός να αξιοποιείται προς δόξαν Χριστού, προς ωφέλεια της ανθρωπότητας, προς οικοδομή της Αγίας μας Εκκλησίας.

Το γύρα σου και έρχεται μόνο για αναμνήσεις του

Ξεκούτηδες, όπως λέγει ο λαός, και είναι μια δοκιμασία μεγάλη μιας οικογενείας να έχει μέσα της τον γέροντα και να μην μπορεί να τον παρουσιάσει στον κύκλο των συγγενών και των φίλων. Γνωρίζω ότι η Παλαιά Διαθήκη λέγει ότι ένα από τα πιο θλιβερά φαινόμενα, το οποίο εμίσησα, ένα από τέσσερα πράγματα που εμίσησα, λέγει κάπου εκεί η Σοφία Σειράχ.

Λέγει εκεί, ένα από τα τέσσερα είναι, είδον λέει, τι είδον λέει, εμίσησα γέροντα μοιχών, ελατούμενος συνές, αηδίασα λέει, πρωτοφαινομένου, παρουσιάζει ένας γέρος κρουνόληρος, ο οποίος στα έσκαδα της ζωής του θέλει να είται κάποιος στη Μητρόπολη, δεν υπερβολεί, ενήντα ετών στη Μητρόπολη, μην γελάσετε.

Λοιπόν, και ήθελε να παντρευτεί. Μην γελάσετε.

Λοιπόν, κάτσε εκεί, του είπα. Προσπάθησα να τον πείσω. Λογική δεν υπάρχει, δεν υπάρχει γέφυρα συνεννοήσεως. Επέμενα στο τέλος, όταν του αρνήθηκα, ότι θεωρώ τον βίον των γάμων αυτών αφύσικον βίον, διότι αυτός είχε κάποια σύνταξη, Αμερικάνος.

Και είχε σύνταξη και προσπαθούσε να πάρει μία εικοσιπέντε ετών, λοιπόν, και προσπαθούσα να τον πείσω. Καλά, άσε την ιδέα εκεί. Μάταιος η προσπάθειά μου. είμαι από τον ίστρο της Συλλαργυρίας, εδέχεται να λάβει του τον Γέροντα Σύλλας, Γέροντα με πλούτο, με περιουσία, με κοινονομιά, ο δε άλλος πάλι από τον οίστρο της ακολασίας, γέρος, εζήτει να παντρευτεί αυτήν. Εμείς, λέει, Γέροντα μοιχών ελατούμνοσινές Αναφερέσουμε τα παραδείγματα Τιού των γερόντων Έχουμε παραδείγματα γερόντων σοφών, οι οποίοι έχουν να προσφέρουν στην ζωή ένα πολύτιμο πράγμα, πιο πολύτιμο πράγμα.

Βλέπετε αυτή τη Γερμανία, που ήταν ένα πτώμα. Ένα πτώμα ήταν η Γερμανία. Κανείς δεν περίμενε ότι η Γερμανία θα γίνει πάλι μια δύναμη παγκόσμιος, ισχυρά, ερχομένη στον κολοφώνα της επιστήμης και της δόξης της τέχνης. Ποιος την ανέστησε; Ένας γέρος 85 ετών, ο Αντενάουερ. Αλλά ήτανε όχι γέρος μοιχός, ελαττούμενος συνέσει, αλλά ήτανε γέρων φρόνιμος, πιστός, αφοσιωμένος, πολύτεκνος με επτά παιδιά. Και η μεγαλύτερη χαρά που αισθάνθηκε στη ζωή του ο Αντενάουερ ποια ήταν; Όταν το μεγαλύτερο παιδί του έγινε μοναχός, ιεραπόστολος.

Ο γέρον, το εκφράζει αυτό ο λαός μας. Λοιπόν, παράδειγμα έχουμε έναν καπετάνιο γέρο, θαλασσόλυκο, που σου λέμε εμείς που ζούμε στα νησιά. Κοιτάζαμε, όταν είχαμε πάνω στο καράβι γέρο θαλασσόλυκο, κοιμόμαστε με ησυχία στα καράβια μέσα.

Ας ήταν η μεγαλύτερη τρικυμία, γιατί ξέρουμε ότι ο θαλασσόλυκος νικά τα κύματα, ξέρει να κυβερνά. Ενώ ο νέος, τολμηρός όπως είναι, το ρίχνει το καράβι στις ξέρες. Ο γέρος έχει σύνεση και φρόνηση και ξέρει να κυβερνάει το τιμόνι και να το καθοδηγάει στους λιμένες και στους ωκεανούς.

Ο λαός μας το εκφράζει αυτό το πνεύμα. Πώς το εκφράζει; Το εκφράζει πολύ απλά το πράγμα αυτό. Εάν, λέγει, έχεις αμπέλι να το σκάψεις, φώναξε νέον να το σκάψει. Αλλά όταν πρόκειται να το κλαδέψεις, φώναξε γέροντα να το κλαδέψει, γιατί αν φωνάξεις νέον να το κλαδέψει, το αμπέλι θα το καταστρέψει, γιατί είναι τέχνη να κλαδεύει κανείς το αμπέλι, όπως είναι και τέχνη να κυβερνάει κανείς οικογένεια, έθνος, κοινότητα λαών ολόκληρο.

Το γύρας λοιπόν έχει να προσφέρει την πείρα του, την ανεκτήμη των πείρων του, έχει πείραν ο νέος, ο γέροντας και της πείρας αυτής, την οποία στερείται τελείως, τελείως ένας νεαρός που καυχάτω επιστήμον που είχε πάει στο Πανεπιστήμιο και είχε βγάλει το Πανεπιστήμιο με άριστα Και πήγε στο χωριό του, σε έναν πατέρα ολιγογράμματο, και καυχάτουσε τον πατέρα του, και τον ρωτούσε τον πατέρα του συνεχώς, και ο πατέρας του δεν μπορούσε να απαντήσει τα ερωτήματα, και χαίρονταν με τον πατέρα του, αλλά έβλεπε ότι ήταν υπερήφανος ο γιος του, και μετά του λέει: «Εγώ, παιδί μου, δεν τα διάβασα αυτά, αλλά κι εσύ δεν διάβασες ένα βιβλίο,

το οποίο είναι το σπουδαιότερο βιβλίο του κόσμου». Λέει: «Ποιο βιβλίο, πάτερ;» «Το βιβλίο της ζωής. Αυτό είναι το σπουδαιότερο βιβλίο». Το διάβασε αυτό ο γέροντας, το βιβλίο της ζωής, και το βιβλίο της ζωής έχει να προσφέρει πολύτιμα μαθήματα στη νεότητα.

Τιμή λοιπόν, εις τους Γέροντας, γι' αυτό λέγει η παλαιά Διαθήκη στο Λαβιτικό, ότι ο προσώπου πολίου εξαναστήσει και τιμήσεις πρόσωπον Πρεσβυτέρω, Τούτο δηλαδή: όταν δεις πρεσβύτερο με άσπρα μαλλιά, να σηκώνεσαι επάνω, να τον τιμάς, να τον σέβεσαι. Πολύ δε περισσότερον γιατί αυτός είναι πατέρας ή μητέρα σου. Μάλιστα. Αυτό όμως δεν συμβαίνει. Ένας λαός που εσέβεται το γήρας και ετίμα το γήρας, ξέρετε ποιος είναι ο λαός αυτός; Οι Σπαρτιάτες. Μόνο οι Σπαρτιάτες είχαν μεγάλη τιμή στο γήρας. Διηγούνται όταν στους Ολυμπιακούς αγώνες, ήσαν εκείνοι εδώ, στους Ολυμπιακούς αγώνες, ήταν κατάμεστο το στάδιο από όλες τις επαρχίες του έθνους μας. Ένας γέρος παρουσιάστηκε στο στάδιο. Κανείς δεν κουνήθηκε να δώσει τη θέση του.

Όταν προσήγγισε κοντά στην κερκίδα, στο μέρος όπου ήταν οι Σπαρτιάτες, όλοι οι Σπαρτιάτες σηκώθηκαν όρθιοι, και χειροκροτήματα μέσα στο στάδιο. Και τότε ο γέρος τι είπε; Ότι όλοι οι Έλληνες γνωρίζουν το καλό, αλλά μόνο οι Σπαρτιάτες το εκτελούν.

Τιμή στο γήρας. Ο αρχαίος κόσμος δεν είχε τιμή στο γήρας. Ο ελληνικός λαός ήταν σκληρός προς τους γέροντας. Τα τρυφερά αισθήματα ήταν σπάνια. Οι γέροντες, υπήρχε περιοχή της Ελλάδος που τους γέροντας όταν πλησίαζαν τα 60 έτη τους άρπαζαν και, όπως οι Σπαρτιάτες τα μικρά παιδιά τα έριπταν στον Καιάδα, έτσι και στην άλλη αυτήν περιοχή της Ελλάδος έπαιρναν τους γέροντας και τους έριπταν μέσα στον δρόμο, στις πλατείες, ερήμους και εγκαταλειμμένους.

Και ακόμα σήμερα κάτω στην Ασία και στην Αφρική, στα άγρια φύλα, στους αγρίους, όταν γεράσει ο γέροντας, οι άγριοι τον αφήνουν, οι άγριοι, και τον σπρώχνουν μέσα εις τας λόχμας και μέσα εις τα βραχώδη μέρη και μέσα εις τα δασώδη μέρη, και κατεβαίνουν λιοντάρια και τους τρώνε. Σκληρότης προς αυτά υπάρχει μέσα εις την γεροντική ηλικία.

Και έτσι ο άνθρωπος καταλήγει σε μια σκληρότητα που είναι απαράδεκτος, που δεν συμφωνεί με το πνεύμα, το ανθρώπινο πνεύμα. Τι είναι ο άνθρωπος; Λέει κάπου ο Βασίλειος ότι άνθρωπος σκληρός προς τους γονείς του, προς τον γέροντα πατέρα του, είναι κτήνος και χειρότερο από το κτήνος.

Υπάρχει ένα πουλί που αγαπάει πάρα πολύ, πάρα πολύ τους γονείς του. Μακάρι να αγαπούσανε τα παιδιά τους γέροντας γονείς των όπως αγαπάει το πουλί αυτό, λέγεται πελαργός. Ο πελαργός, αυτός που πετάει επάνω στις κορυφές των κωδωνοστασίων, χτίζει τη φωλιά, λέμε λοιπόν για τον πελαργό, όταν γεράζει ο πελαργός και δεν μπορεί πλέον να πετάξει, να πάει στους κάμπους, να συλλέξει σκουλήκια και τροφή, δεν πεθαίνει από την πείνα. Δεν, δεν, όλα τα παιδιά του προσφέρουν εκλεκτή τροφή και επειδή ο πελαργός κρυώνει, ο γέρος πελαργός κρυώνει, έχουν πέσει τα φτερά του, τον πλησιάζουν και τον σκεπάζουν. Ο άνθρω...

Ο άνθρωπος, ο άνθρωπος, αυτή δε η στοργή, την οποία δεικνύουν τα παιδιά του πελαργού προς τον πατέρα πελαργό, ονομάζεται αντιπελάργηση, ευγνωμοσύνη, ανταπόδοση προς τους γονείς. Και ούτως είτε ο αρχαίος κόσμος, κυρός προς τους γερόντας, ποιος σε κοίταξε τους γερόντας, τα γεράματα ποιος τα κοίταξε, μια ερώτηση στεμελιώδης, Μια ερώτηση την οποία να απευθύνω με προσεγγιστάς και Αθέους και τους Αντιχρίστους Ποιος εκοίταξε το μικρό παιδί που το ρίπταν στα σκυλιά και κάτω στους Καιάδας;

Ποιος εκοίταξε την γυναίκα την αδύνατον που ήταν δούλη, που καταπατείται από τον ανδρικό εγωισμό; Ποιος εκεί τάξε τους Αδυνάτων Ο Νίτσε έχει δίκιο όταν λέγει ότι η θρησκεία, από ένα μέρος, έχει δίκιο.

Ότι η θρησκεία των Ναζωραίων είναι η θρησκεία των αδυνάτων. Ο Χριστός, η θρησκεία μας έριξε τον προβολέα μέσα εις το χάος, η θρησκεία μας πήρε το μικρό παιδί και το αγκάλιασε και είπε ότι αν δεν γίνετε σαν τα παιδιά δεν θα έχετε μέρος στην Βασιλεία του Θεού.

Η θρησκεία των Ναζωραίων αγκάλιασε τον ασπρομάλλη γέροντα και του έδωσε κουράγιο, μεγάλο κουράγιο για να ζήσει και να πει τα λόγια εκείνα: «Νυν απολύεις τον δούλον σου, δέσποτα, κατά το ρήμα σου».

Το ρήμα σου, η θρησκεία του Χριστού έριξε φως στον λίκνο αλλά και στον τάφο της ανθρωπίνης ζωής. Και να το ερώτημα, για να τελειώνω, να το ερώτημα: σήμερον το γήρας, τα γηράματα τιμώνται; Σήμερον η απάντηση είναι δυσάρεστος, και μόνοι σας δύνασθε να αναφέρετε παραδείγματα παιδιών τα οποία συμπεριφέρονται βαναύσως προς τους γονείς τους. Θα αναφέρω κι εγώ 4 to 5 και να τελειώσω τον λόγο, και ένα άλλο παράδειγμα.

Το έμαθα επάνω στη Σαλονίκη, το έμαθα αυτό. Ότι ένας νέος εκλεκτός εζήτησε μια κοπέλα. Μια κοπέλα λοιπόν, αυτή η κοπέλα όμως ήτανε μια κοπέλα μοντέρνα. Μια κοπέλα με νέας ιδέας, όχι ελληνικάς ιδέας, όχι των παραδόσεων, όχι της φυλής.

Είχε πάει και στο Παρίσι σε ένα διάστημα, δεν ξέρω που έκανε. Και είχε πιει πολύ νερό από τον ποταμόν Σηκουάνα. Και είχε άλλες αντιλήψεις περί αυτής της υποθέσεως

Ο θέσεως. Δεν ξέρω πάντως, ο νέος την ζήτησε. Η ερώτηση, η πρώτη ερώτηση. Η ερώτηση της νέας, τι απήντησε; Λέγει, τον ρώτησε, λέει, έχετε ερώτημα της νέας στο νέο που την ζήτησε. Λέει: «Έχετε παλιά έπιπλα στο σπίτι;» Δεν κατάλαβε αυτή, δεν κατάλαβε. Δεν κατάλαβε ο νέος τι εννοούσε παλιά έπιπλα. Και τότε αυτή εξήγησε: «Παλιά έπιπλα εννοώ τους γέρους». Και επειδή ο νέος είχε παλιά έπιπλα, είχε γέροντες και δεν εννοούσε να τους εγκαταλείψει, το συνοικέσιο να ματαιωθεί. Τι αματαιούνται πολλά από αυτήν την συγκέντρια, πολλά συνοικέσια αματαιούνται, διότι δεν το θέλουν. Ευλογία, είναι ευλογία, είναι ευλογία, είναι ευλογία να κλείσεις τα μάτια του πατέρα σου. Μεγάλη ευλογία, μεγάλη ευλογία. Και είναι κατάρα να αφήσεις τον πατέρα σου έτσι έρημον, εγκαταλειμμένο. Ευλογημένα τα χέρια που κλείσαν τα μάτια των γονέων τους και κατηραμένα εκείνα τα οποία αδιαφόρησαν κατά τρόπον κοινικών ανέστητων.

για τους γονείς των.

Τέταρτο παράδειγμα, από το βιβλίο της πείρας μιλώ και εγώ τώρα.

Λοιπόν, ένας γέρος δούλευε εργατικός, παρακαλώ, ανέθρεψε με τον κόπο του, με τον ιδρώτα του, έξι παιδιά. Τώρα πια γέρασε, δεν μπορεί να εργαστεί, δεν μπορεί να περιποιηθεί τον εαυτό του. Ας πάω στα παιδιά μου. Πάει στο πρώτο παιδί, λέει: «Σε μένα ήρθες;» Ο γέρος έφυγε πικραμένος.

Πάει στο δεύτερο: «Σε εμένα ήρθες;» Πάει στο τρίτο, τα ίδια. Στον τέταρτο, τα ίδια. Στον πέμπτο, το έκτο, τα ίδια. Απελπισμένος πλέον, πήγε και αφιστωρέμα και φτωχτόνησε Τα παιδιά εκείνα τα οποία δεικνύουν στον αιώνα αυτό μια τέτοια διαγωγή.

Γιατί το χειρότερο απ' όλα, ο γέρος τι θέλει; Μικρός, λιτοδίαιτος είναι ο γέρος. Ένα ποτήρι γάλα, ένα γιαούρτι ή κάτι ελάχιστο. Αυτά φτάνουν για τον γέρο. Εκείνο το οποίο χρειάζεται ο γέρος είναι η αγάπη, η στοργή. Η μοναξιά είναι φοβερό πράγμα για τον γέρο.

Τον βλέπεις τον γέροντα, και στη Φλώρινα μέσα σε έναν χειμώνα βρήκαμε έναν γέροντα εγκαταλειμμένο. Κόντε με έναν σαπίσι μες στον χερώνα, τον είχαν καταλήψει οι πάντες Και τον πήραμε μες στον χειμώνα και τον φέραμε στο γεροκομείο εκεί της Φλωρίνης και λοιπά.

Και ένας άλλος, πολλά παραδείγματα γι' αυτά. Η μοναξιά είναι το φοβερότερο μαρτύριο για τον γέροντα. Να μην κουβεντιάζεις με τον γέροντα; Άνοιξε κουβέντα με τον πατέρα σου τον γέροντα, κάθισε μαζί, αντί να πας στα δισκοτέκ και στα καφενεία και στους φίλους και τα κυνήγια και τις εκδρομές.

Κάτσε με τον γέροντα πατέρα σου μισή ώρα, μισή ώρα, μισή ώρα κάτσε μαζί να κουβεντιάσεις με τον πατέρα σου. που τόσο εκοπίασε και είναι σάρξης, σάρξη της σαρκός και ωστόν εκ των οστεών σου, τίποτε δεν φορεί, η μοναξά Και αυτή η εγκατάλειψη, ξέρετε πόσο μοιάζει με εκείνη τη μοναξιά που αισθάνονται οι δύο μαθητές;

Όταν επήγαιναν στους Εμμαούς, εκεί στους Εμμαούς που πηγαίνανε ήταν σκυθρωποί οι δύο μαθηταί την ημέρα της Αναστάσεως. Λυπημένοι, στενοχωρημένοι, αφάνταστα στενοχωρημένοι, απελπισμένοι τελείως. Αλλά όταν τους επλησίασε, τους δύο αυτούς απελπισμένους, ο άγνωστος Χ, ο άγνωστος Χ της ανθρωπότητας, ο οποίος είναι ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, όταν τους επλησίασε και τους ομίλησε και τους κουβέντιασε, πήραν αναπνοή, ανέπνευσαν, αισθάνθησαν χαρά και αγαλλίαση, ανεκουφίστησαν, ανεπτερώθησαν, αναζωογονήθησαν.

Και τότε όταν ο Χριστός θέλει να φύγει, τι του είπανε, μείνουν με θυμόν ότι και έκλεικε η ημέρα

Αυτό λέγουν και οι γέροντες: Χριστέ, μείνε μαζί μας, ότι κέκλικεν η ημέρα. Ότι πλησιάζει και εμάς το δικό μας ηλιοβασίλεμα. και όπως όταν πλησιάζει το Λεωβασίλεμα, ο άνθρωπος αισθάνεται ρέστη με μοναχολία.

Έτσι οι γέροντες στο ηλιοβασίλεμα της ζωής τους λέγουν προς τον Χριστό: «Χριστέ, μείνε μαζί μας». Οι γέροντες, και εμείς την έψαξα, γνωρίζω πολύ καλά, ότι υπάρχουν γέροντες τους οποίους έχουν πικράνει τα παιδιά, πολύ πικράνει.

Μη σε στενοχωρήσει! Και αν σ' αφήσουν τα παιδιά σου, δεν σε αφήνει εκείνος ο οποίος είναι ο μεγαλύτερος παρήγορος της ζωής. Και αν έχεις τον Χριστό παρήγορο, τότε δεν έχεις ανάγκη από παρηγορίας ανθρωπίνας.

Μείνουν με τιμόν ότι κέρδι εκείνη η μέρα, εγκατειλημένοι οι γέροντες Και μόνο αυτοί που έχουν συντάξεις μεγάλες, για αυτούς που έχουν συντάξεις και έχουν περιουσίες.

Για αυτούς υπάρχουν τα ξενοδοχεία, υπάρχουν τα λεγόμενα κέντρα ευγηρίας, στα οποία τους αρμέγουν αγρίως, αρμέγονται αγρίως εκεί πέρα. Το πνεύμα είναι πνεύμα αντιγηρικό, είναι πνεύμα εναντίον των γερόντων. Έμαθα προχθές, στις αλλογίες έμαθα, ότι είναι παγκόσμιο το πνεύμα αυτό των γερόντων στον κόσμο, και η στατιστική αποδεικνύει ότι αυτοί που φτωχτούν ράδα, ράδα φτωχτούν.

Αυτοκτονούν οι γέροντες. Δεν υποφέρουν τη μοναξιά, δεν υποφέρουν την εγκατάλειψη. Θα έχουμε κύμα αυτοκτονίας γερόντων λόγω της αισχράς διαγωγής. Λέγανε στην Αμερική, προβάλλεται τώρα στο Σικάγο μια ταινία, μια φοβερά ταινία, η οποία θα έρθει και στην Ελλάδα οπωσδήποτε.

Και η ταινία αυτή τι λέγει; Τα γέρικα άλογα να πεθαίνουν, τα γέρικα άλογα να πεθαίνουν, τα γέρικα άλογα να πεθαίνουν. Δηλαδή, όπως τα άλογα στο ιπποδρόμιο, όταν γηράσουν, είναι πλέον άχρηστα και τα παραδίδουν στα σκυλιά να τα καταφάγουν τα σκυλιά, έτσι και οι άνθρωποι, όταν γηράσουν πλέον, σαν τα άλογα τα πεταγμένα μέσα.

Στα παλιά χρόνια, τα ευλογημένα χρόνια που διηγείται ο Παπαδιαμάντης, το γέρο γαϊδουράκο δεν τον έδινε στα σκυλιά. Τον περιποιήτω, τον τάιζε, γαδουράκο, με υπηρέτησες είκοσι χρόνια, θα συμπεριθήσω κι εγώ Στο ρυγί, όχι πλέον στον άνθρωπο και στα ζώα, ού ευγενεί αισθήματα, ού ευγενεί αισθήματα Πώς έζησαν πλέον, και έβλεπες τον χωρικό της Πελοποννήσου, της Κρήτης, της Θεσσαλίας, των νήσων, να είναι το γαϊδουράκο του να τον ταΐσει.

Τώρα όχι γαδουράκο, ούτε πατέρα, θα γίνει κάλοκα να πεθαίνουν Το σύνθημα του αιώνος, του ληστρικού αυτού αιώνος, μέσα εις τον κόσμο αυτόν, εις τους αιώνους. Και τι είναι το αποτέλεσμα που είναι, ότι εκπληρώνεται μια προφητεία.

Ποια προφητεία; Προφητεία την είπε ο Απόστολος Παύλος, προεφήτευσε τα χρόνια μας αυτά. Τα χρόνια μας αυτά τα προεφήτευσε όταν είπε ότι οι άνθρωποι στους εσχάτους καιρούς έσονται, μία λέξη, έσονται, μία λέξη, άστοργοι, άστοργοι.

Άστοργοι. Το ένστικτο αυτό της στοργής θα σβήσει μέσα από τις καρδιές των ανθρώπων. Ταύτα, αγαπητοί μου, τα ολίγα με κόπο και μόχθον είχα να είπω απόψε, γέρων εγώ, περί γήρατος ομιλήσας σήμερα εις την αγάπη σας. Θα μου πείτε ότι είναι λόγια αυτά. Εμείς θέλουμε έργα, θέλουμε αποδείξεις. Όπως δεν επιτρέπεται να ομιλείς για το παιδί όταν δεν ενδιαφέρεσαι για το παιδί, έτσι δεν επιτρέπεται να ομιλείς για τους γέροντας όταν δεν έχεις το αντίστοιχο ενδιαφέρον για τους γέροντας. Έχω λοιπόν να σας ανακοινώσω το εξής: ότι ο σύλλογος «Ο Ιωάννης ο Ελεήμων», στον οποίο είστε οι περισσότεροι συνδρομητές και βοηθείτε και ενισχύετε, έχω να σας ανακοινώσω ότι κοντά στα άλλα έργα τα οποία έχει πράξει, όπως γνωρίζετε, εκ του μηδενός, εμείς ούτε μια δραχμή δεν είχαμε στην τσέπη, και όμως ο λαός αυτός εβοήθησε, ο ευγενής λαός εβοήθησε, τα πτωχανάκια, όχι οι πλούσιοι. Σπάνιο παράδειγμα να προσέλθει πλούσιος εύσπλαχνος και ελεήμων. Τα πτωχανάκια της πόλεως βοήθησαν και έκτισαν τρία ευαγή ιδρύματα. Το ένα ευαγές ίδρυμα είναι κάτω του Παλαμιδίου, όπου στεγάζονται φοιτήτριες άπορες. Το δεύτερο ίδρυμα είναι τούτο: η αίθουσα η μεγάλη μαζί με το οικοτροφείο των φοιτητών. Το έκτισε πάλι ο λαός, το έκτισε αυτό. Το κράτος ούτε μία βοήθεια δεν μας έδωσε. Και το τρίτο είναι ένα μικρό οικοτροφείο απόρων κορασίδων εις το Αμαρούσιον μετά χειροτεχνίας.

Σήμερα σας αναγγέλλω ένα ευχάριστο γεγονός. Το μεσημέρι, σε κάποιο μέρος στο Μενίδι, εκεί στον συνοικισμό των Θρακομακεδόνων, κοντά εκεί στις υπώρειες του όρους, σήμερον, στο όνομα της Αγίας Τριάδος, Πατρός και Υιού και Αγίου Πνεύματος, θέσαμε θεμέλιον ευαγούς ιδρύματος γηροκομείου.

Εκείνος που εποίησε το σύμπαν εκ του μηδενός, μας εποίησε και εμάς εκ του μηδενός.

Χρήματα. Εγώ για αυτά της φιλανθρωπίας θέλω να πιστεύω ότι απόψε θα φωτίσει κάποιον από εσάς ή όλους τους δύο και θα βοηθήσουν στο έργο αυτό εις τρόπον ώστε, όχι σε μακρό διάστημα, όλα αυτά τα ευαγή ιδρύματα χτίσαμε σε ένα χρόνο τα χτίσαμε.

Κατά τρόπο θαυμαστόν βοήθησε ο λαός, ο ευσεβής λαός, ο πτωχός λαός, ο υπέροχος λαός που πιστεύει στον Θεό. Αυτός βοηθεί, εκ του υστερήματός του βοηθεί. Πιστεύω ότι θα βοηθήσει πάλι ο λαός αυτός και ταις πρεσβείαις της Υπεραγίας Θεοτόκου και πάντων των Αγίων, θα σας καλέσουμε συντόμως όλους πλέον να τελέσουμε τα εγκαίνια του νέου γηροκομείου.