Η Γραφή, οι εκκλησιαστικές εκλογές, η περιουσία και ο γάμος

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

With joy and deep emotion, God has granted me the grace today to see once again...

And once again, I see your dear faces. It is a joy to see people coming here to the center from every part of the city and the surrounding areas to hear the word of God.

You thirst to hear preaching, as bees cling to flowers to drink their nectar; as little birds wait in their nests for their mother to bring them food; as deer run to the springs to drink their clear, cool water.

And as innocent infants cling to their mother’s breast to drink her pure milk, so you come here.

And you are right to expect so much. You seek nectar; you seek water that is pure and crystal clear.

You seek springs of living water. Your soul longs for the pure, unadulterated milk of Orthodoxy. But are we, the preachers of the twentieth century, able to offer you the teaching your noble heart seeks? Let me confess a bitter truth.

There is preaching, a great deal of preaching. But I do not know whether there is truly preaching.

Do not imagine that I hold myself up as a model preacher. Far be it from me! But when I think of how preaching was done in the glorious days of the Church, and then think of the decline of preaching from the pulpit today, I grieve and weep.

We need pure preaching, preaching in the spirit of the Fathers and the Apostles, preaching that goes to the root: that tears out the roots of sin and plants the tree of virtue. Preaching that speaks to every class of people, even to the highest rulers, and says, ‘It is not lawful for you to have your brother’s wife.’ Preaching that stirs the depths of the heart, sets before us a vivid image of our crucified God, and takes as its watchword the words written here above your heads.

Above your heads are the words: ‘Strive for the truth even unto death, and the Lord God will be with you.’ Such preaching is rare today, my brothers. Indeed, as John Chrysostom says, preaching calls for a man who can bear suffering, who is courageous and ready to die. Preaching must cost us something. If it costs us nothing, it is not truly preaching. That is why we must be aware of our own shortcomings.

My brothers and sisters, when we face the task of preaching the Gospel, we must feel our own shortcomings and sinfulness, much as the priest does when he says, ‘No one bound by fleshly desires and pleasures is worthy to approach or draw near to You, O King of glory.’

We are imperfect; we are sinners. That feeling must rule our hearts. Let me tell you an example from the history of preaching. You have all heard of Origen, that outstanding teacher and theologian of ancient times.

Origen was tireless, an exceptional teacher and a great theologian. Yet he fell into certain errors, which the Church condemned through an Ecumenical Council. Even so, he was a star of the first magnitude in the world of theology.

A city invited Origen, and its bishop asked him to speak. So he went there. Origen did not speak as we do, after preparation and study. He was like a channel through which the words of God flowed freely. He stepped up and opened Holy Scripture.

And where did his eyes fall when he opened Holy Scripture? On a single verse. That verse shook him, my brothers and sisters. Such is the power of Scripture: it holds enough force to break even granite rock. One verse was enough to shake Origen’s soul to its depths. So too, a single saying of Christ shook Zacchaeus’s heart: ‘Zacchaeus, hurry and come down, for I must stay at your house today.’

A single saying was enough for Saint Anthony: ‘Sell what you have and give to the poor.’ Anthony sold all the property he had inherited from his father and went into the desert to live as an ascetic.

One verse was enough for the saint who bears my name, Saint Augustine of Hippo. His eyes fell on these words of Scripture: ‘The night is far gone; the day is at hand. Let us cast off the works of darkness and put on the armor of light.’

That verse shook him to his very foundations, and he became a great Father of the Western Church.

Just one verse was enough to shake him. Which verse? It is in Psalm 49 of the Psalter. What does it say? “But to the sinner God said: Why do you recite my statutes and take my covenant upon your lips?” Who are you, who are you to preach the Word of God? Who are you to take the words of my mouth, my eternal covenant, upon your tongue? So great is God.

God is so great, my brothers and sisters, that, as people say, before we utter the name of God we ought to wash our mouths with rosewater. And we must cleanse our ears of spiritual impurity and spiritual deafness so that we can hear the words of God.

Origen had this awareness, as did other teachers and Fathers of our Church. And today, as I stand before you, my dear brothers and sisters, I feel this same obstacle within myself.

For God says to the sinner, ‘Why do you recite My statutes and take My covenant upon your lips?’ In my place, there ought to be someone

In my place there ought to be a great Father of the Church, Gregory the Theologian, Basil the Great, or John Chrysostom, to preach the word of God to you. An angel from heaven ought to be here to speak God’s words to you. But God’s compassion is great, and He has counted us worthy to be together in this hall at this hour. May God grant me a tongue to explain the truth, and nothing but the truth, and may He grant you…

who could inspire in you not only a willingness to listen, but zeal and self-denial, even to the point of martyrdom and death, for the beautiful truths of the Gospel of Jesus Christ: to build a new society and bring about a radical change in the way things are, for the glory of Christ.

For Christianity is the greatest revolution in the world. And every Christian must become a revolutionary. It is to our shame that the communists lead the way in their struggles, and to their credit that they do. The Chiliasts lead the way, to their credit, and so do the Freemasons, to their credit for their efforts. Yet we bring up the rear when we ought to be at the forefront.

For the good of a new society, to the glory of Christ! Let us finally shake off our inertia and act with vigor if we want to build a homeland

A homeland that becomes the shining star of the Balkans and the whole world. I will speak tonight, but do not expect the usual sermon. Every Sunday, from this pulpit, chosen children of God, young theologians, speak to you in ways that build you up. Sometimes they speak on the Gospel, sometimes on the Apostle, and sometimes on the lives of the Saints. But tonight I will do something different. I will preach on a subject other than those you usually hear: a subject that...

that answers, I believe, the longing of all of you who have gathered here today to hear the sermon. Today’s subject will be something unusual. What is it? News from the Synod, from the Synod of Bishops.

Are you indifferent? Some people do not want to hear news about their own parish, news about the Church, news about the Church of Christ.

Christ’s Church. Think of sports fans: they want news of the games being played in the stadiums. They turn on their radios, get caught up in it, and some even have heart attacks when their team is doing badly. We too should care, really care, about what is happening in the Church. I disagree with many people on this. Some say, “No, I’m concerned with my own little soul.”

We say our prayers and attend to our devotions, and all is well. That may make someone religious, but it does not make them a person who takes part in the life of the Church. Everything that happens in the Church should matter deeply to us. Seeking the salvation of our own souls is good and holy, but in the times we live in, we must also care about the Church and be ready to struggle for her.

We must struggle so that our Church may shine with glory once more. You who are here care about the Church; what happens in her matters to you. Yet sadly, how many of us met in the Synod? Eighty. In the ancient Church, eighty bishops would have been enough to form local synods, and that Church worked wonders.

Those eighty bishops could work wonders in our country, we could work wonders, and I include myself, so that the glory of the Church might shine forth. But sadly, on Tuesday, Wednesday, and Thursday, the doors were shut. Police officers guarded the Synod so that no one could enter. No! Open the doors! Let the people in; let the clergy in. Let us know what is happening there. Let your voices be heard inside.

The Synod is no Masonic lodge that must shut itself away. We have no secrets to keep from the people. What happens there concerns them too.

The people should know what is being discussed, what issues are being raised. Such strict measures should not be taken to keep everything from leaving the offices of the Holy Synod. What did we discuss? Important matters. One was the filling of vacant sees. Two metropolitan sees were vacant: Chios and Karpenisi. Are you satisfied with the election? No. Why? Because I cannot understand it.

I have no accusation to make against the people who were elected. What I strongly condemn is the system by which these elections are held. Do you want to see how an election was conducted in the ancient, apostolic age? Open the Acts of the Apostles. There you will see that a place had fallen vacant, not the place of a bishop, but of an Apostle.

It was the place of an Apostle, mind you, that Judas left vacant when he went away and hanged himself. So the Apostles gathered. What did they say? “Shall we, the eleven Apostles, choose Judas’s successor, the one to take his place?”

No. What generosity of spirit! The whole Church was there. And what was the Church then? One hundred and twenty souls made up the first Church. Among them shone one person above all, the Most Holy Ever-Virgin. Those first members of the Church were men and women together.

The one presiding said, ‘You choose, brothers and sisters, not we Apostles. You choose. You know the people and the circumstances.’ They made their choice, and two men came forward. Even then the Apostles did not say, ‘We will choose one of the two.’ No. What generosity, what regard for the whole Church! They cast lots, and Matthias was chosen and numbered with the Apostles. That was the ancient way of election: the people should elect. That is how elections began in the early Church.

Even today, if we open the Euchologion, we find words in the service for ordaining a bishop that say he was elected ‘by the vote of the clergy of the whole Metropolis.’ Are we to speak falsely, then? Are we making fools of the people?

This system of election by the clergy and the people still exists in Cyprus. There, just as we vote here for a mayor or a member of parliament, when a position becomes vacant, the people vote. The people may make a mistake, yes. But at least the sin and the responsibility belong to the people, rather than to a handful of people.

Here, a handful of men elect a bishop for the Church. The vote of clergy and people is the firm foundation of the apostolic way of electing bishops. Take Karpenisi, for example, near the Agrafa mountains. Does anyone here come from Karpenisi? Anyone at all? The Agrafa mountains are up above it.

If an election were held in Karpenisi and its people and the surrounding villages were called to choose their bishop, they would choose a priest of rare worth, a remarkable apostolic priest who has walked through the Agrafa mountains, village by village, like Saint Kosmas.

That priest, who would be elected bishop with ninety-five percent of the vote, is Archimandrite Dositheos Skarelos. He is the one they would elect. I have no personal connection with him. He is not my spiritual child.

But that is the reality of what happened when Dositheos was up for election. Yet in the Synod he received not a single vote. Not one. Not one. His name is not even on the list of those eligible for election. Someone else was elected. I am not criticizing that man personally.

I have nothing to say against his character. I condemn the system. A man who does not even know where Karpenisi is must look it up on a map before he can go there. And when he arrives, he will face a people who feel hurt because their choice, the beloved archimandrite who has lived among them, was passed over. What system prevailed?

It is a system the Church condemns: the rule of a few senior bishops. I have no time to explain it fully now, because I want to tell you other things, but one day I will. This system once prevailed at the Phanar. What happened? Four or five Metropolitans, the Metropolitan of Derkoi, the Metropolitan of Heraclea, and others, took power into their own hands. They pushed aside some eighty other Metropolitans and controlled the Church’s elections themselves.

And what happened? Young archimandrites stopped going out to the provinces and gathered instead around the elder bishops. Meanwhile, other metropolitans in Asia Minor did not have enough clergy to serve their dioceses; the clergy were attending the courts of those elder bishops.

One bishop had ten men around him, another fifteen, another twenty. What did they do? One held his pipe, another brought his coffee, another carried his slippers, another looked after his washbasin, and another tended his kitchen. That was the system of rule by the elder bishops. We must say that this system was eventually broken. A new order was established in which the people, as well as the bishops, took part. Through that cooperation, distinguished Metropolitans and Patriarchs were chosen for the patriarchal throne.

Now we have rule by elder bishops again. Four or five Metropolitans gather votes. How many votes they gather is another matter, and this is not the time to tell you. I oppose this system of favoritism. That is why I insist, and will keep insisting, that election by the votes of clergy and people is the apostolic way to choose bishops.

That is the first matter. The second is divorce. But before I speak about divorce, the more serious matter, I want to speak about one other subject we discussed at the end: Church property.

The question arises: should the Church own property? This is a fundamental question. Should the Church own property? Here is my answer: Christ owned nothing. When someone once asked Him where He lived, He replied that birds and foxes have places to rest, but the Son of Man has nowhere to lay His head.

In the end, the wood of the Cross was where He laid His head. The founder of our Church breathed His last upon the Cross. He Himself, as a person, owned no property. Yet He permitted His disciples to have a money box, a common fund.

Judas was the treasurer who kept that money box, the Church’s fund. What did they use it for? What was the purpose of the fund the Apostles kept with the approval and blessing of Christ? It had two purposes.

First, it met the disciples’ basic needs. The disciples were not angels or archangels. Angels and archangels have no material needs, but the Apostles were human beings. They needed food, clothing, and other necessities.

So one purpose was to meet the disciples’ basic needs. The other was to give alms and help to the poor. There were two purposes: to support the workers of the Gospel and to care for those in need through that fund.

That fund was the first form of a Church treasury. Through the centuries, we see that the Church has kept a treasury of its own. The Church of Greece had property, indeed, a great deal of property.

Our Church had wealth beyond imagining. What happened to it? Did the people use it up? Did the poor? Did disabled war veterans? During troubled periods in our nation’s history, most of that property fell into the hands of sharks, vultures, and party men who swallowed up building lots, land, fields, forests, everything. If our Church still had that property, it could have achieved so many of its aims.

Of every hundred parts the Church once had, whatever you may hear, only one remains.

Do you know who owns the most property now? Do you know who has the largest holdings? The state! What do they say the state owns? Here in Florina, the Church once owned extensive land.

A great deal. It had forests, and it had an island: Saint Achilleios, that beautiful little island in the lake. It belonged to the Church. They took it all. They took everything, and now nothing remains.

Only ruined monasteries remain, with a little thorn-covered ground around them. Yet while the Church owns hardly a handbreadth of land in my border diocese, it has thirty plots in Florina itself that came into its possession for various reasons.

Disabled people ask for help. The poor ask for help. Others ask too. Yet not even one of those plots is given! What a state of affairs. The one with vast, untold property today is the state, and it does not even know what it owns.

The other day they were writing about the university here, the University of Athens. It has enormous property. A wealthy Greek abroad left an apartment building to the University of Thessaloniki, and it was completely abandoned. Neighbors went in and took mirrors, crystal, and valuable paintings. The place was left in ruins.

Now their eyes are on the Church. I repeat: the Church has little property compared with the vast holdings of the state and other institutions. So what should happen to this property? Hand it over to the state?

A Masonic state! Should the Church hand its property over to such a state? What the Church has should no longer go to fill the bellies of the hierarchs or the priests. Let us establish the money box of the Lord Jesus Christ, the money box of Jesus Christ in a new form.

An organization for Church charity. People are asking for help, but there is no money, and a hospital here is closing. The hospital for Church workers, for priests, is closing with a deficit of two million every month. It cannot pay its bills.

So let all the property that remains be brought together to lay the foundation for an organization. And let this be our watchword, for all of us clergy, including the least educated among us, and especially the bishops: everything for the people, nothing for ourselves. Everything for the people, nothing for ourselves.

Except, since we are not angels, for the necessities we need to live. As the Apostle Paul said, “If we have food and clothing, we shall be content with these.” With these we shall be content.

If we can provide for our food, we ask for nothing more. That is the watchword that must prevail. This is what I said on the question of Church property.

As for property, but all right, let us leave that for later. Now we come to the matter that troubles you all most deeply: divorce. Divorce. You all know that the bond between a woman and a man is natural. God created man and woman. What wisdom! There is nothing wiser than the way Holy Scripture sets this out.

What does Holy Scripture tell us God created? He did not make one man and ten women, like an agha’s harem. Nor did He make one woman and ten men. He made one woman. When the two are joined and a child comes into the world, this is a great Mystery, a very great Mystery.

It is an image of the Holy Trinity. Father, mother, and child cannot be separated. They form one bond, a heavenly bond, an image here on earth of the Holy Trinity: the Father, the Son, and the Holy Spirit. And just as the persons of the Holy Trinity are joined inseparably to one another, so these three persons must be joined: father, mother, and child. That is how it is.

And Christ said, “What God has joined together, let no one separate.” Separation is permitted for only one reason. His words are clear; they are firm as diamond. Only one reason: when there is unfaithfulness, when there is adultery, when one spouse betrays the other. Only then is divorce permitted.

The Lord said it plainly, with words firm as diamond. And we must acknowledge that in earlier times, when people truly lived a Christian life in Asia Minor, in Pontus, and throughout Greece, there was no divorce.

In my diocese, through a hundred years under Turkish rule, there was not a single divorce. My God, my God! Divorce in Pontus? Divorce in Asia Minor? No, unthinkable. Even in the ancient world it was so.

Down in Mani, the word adultery was unknown. Among the Spartans, with their strict customs, adultery was unknown. Someone even said, “If an ox could stand on the summit of Mount Taygetus and drink from the Eurotas River below, only then would you find a woman or a man committing adultery.”

They also said that breaking up a husband and wife is a sin a hundred times greater than tearing down a church. Better to tear down a church.

If two people came to me, one saying, “I tore down a church,” and the other, “I broke up a husband and wife,” I would permit the one who tore down the church to receive Holy Communion on one condition: that he build a new church.

But I would not permit the other. It is a grave sin, among the gravest: such sins creep into homes like snakes and tear families apart. A grave sin. There is one reason for divorce; apart from that, only death separates them. Only the gravedigger’s spade separates husband and wife. The Gospel is very clear about this.

Adultery and death. What happened? One ground for divorce became a second, a third, a fourth, a fifth, a sixth, a seventh, an eighth. The Church betrayed her mission and gave way, when she should have stood firm on the one ground given in the Gospel.

Despite all our differences with the Papal Church, it stood firm. We gave way, again and again. And now, after making divorce possible on so many grounds, we have reached the very bottom: there are calls to introduce automatic divorce. No other nation has such a law, not England, not Russia, nowhere.

What does “automatic divorce” mean? A man leaves home although his wife has given him no cause, or only the slightest cause. She is an honorable woman, caring for their children, devoted to her husband and attending to him. Then one fine morning he runs off and takes up with another woman, a mistress. He ignores his wife. That honorable woman, Evangelia, stays behind, works to support her children, and waits. Meanwhile, the gentleman watches the clock.

One year, two years, three years, four years, and then, ding, six years have passed. That is enough. Time alone does the work: a divorce by the clock, or rather a “Casanova divorce,” as we call it in America.

In America, it is a torpedo that blows the whole family apart. What do they say? They say there are many such people. “But there are so many,” they say. “What are we to do with them?” Yet an inquiry by our Church in Piraeus found only eighty-five or ninety. The bishop looked into it and found them all. Another inquiry I made in my own diocese found no more than twenty. And according to an inquiry I made with a university professor, there are no more than three thousand in all. Three thousand, no more than that. The grounds for divorce are so broad that it is easy to obtain one. So who are these people? They are a few who could not produce witnesses. They went through the courts, all the way to the Supreme Court, but the wife proved to be pure gold. They could do nothing. Such cases are rare. These women are Penelopes of our own day. You have all heard of Penelope, an honorable woman.

In the age of myth there was an honorable woman: Penelope, the wife of Odysseus, whose many adventures the Odyssey recounts. He wandered for twenty years, and throughout those years people tried to persuade Penelope to marry someone else.

What did she say? “No! I am working at my loom. When I finish the cloth I am weaving, then I will think about marriage.”

What did she do at night? She wove all day and unraveled her work at night. She wove and unraveled, so her suitors waited in vain for Penelope to marry another man. There are many, many of them; let them say there are many, three thousand, no more; five thousand, five thousand, ten thousand.

And I ask: three thousand, or even ten thousand, compared with what? Count them against four million marriages, four million marriages of honorable Greek men and women. Yet on Mr. Karamanlis’s scales, those three thousand weigh more than the four million.

So, are they many or few? They make a great deal of noise and create the impression that there are so many of them: “We are many! What is going to happen to us?” and so on. You see, it is a false impression. On the day the divorce question was being discussed, I passed by the Synod and saw a crowd outside. “Who are these people?” I asked. “They must be people seeking a divorce,” I thought. Later someone called me and said, “Father, don’t gloat. Those people outside…” I had been left with the impression that they were seeking divorces. But what did an inquiry show? They were workers employed by a factory owner who wanted a divorce. He had sent them all there to support him.

The factory owner, who was involved in the case, sent all those workers there to make a show of support for him. And now they ask, “Well, what is going to happen with this marriage?” Some of them are wealthy and ready to pay a great deal of money.

“How much do you want, madam? I no longer want you. I have found a new love and enjoy the warmth of another woman’s home. I no longer want you.” One callous millionaire, who thought money could rule everyone, went to an honorable poor woman and said, “I’ll give you two million if you grant me a divorce.”

“No! You could give me more than two million, you could give me all the gold on earth and in heaven. I will not break up my marriage.”

And, my brothers and sisters, we must believe this. Thank you. It will not be bishops, priests, and monks who simply walk into God’s Paradise. Very few of us will be saved, my brothers and sisters, as Saint Kosmas of Aetolia said. In Paradise we will see astonishing things, things that will fill us with awe. Even in this vast society, amid the filth of Sodom and Gomorrah, there are diamonds.

Let me tell you about one of those diamonds. You will marvel that such people still exist today.

In my diocese, a young man from one village left his wife and three little children. She was only twenty-five. He ran away to Germany, that great drain on the Greek people.

There in Germany he became involved with other women. One year passed, then two, three, four. There was no word from him: no telegram, no letter, no money, no other sign of concern as a father or a husband.

Years went by. Her parents and others urged her, “Marry again. Get a divorce and rebuild your life.” But she was an exceptional woman, a rare, hardworking woman. “No,” she said. “I am waiting for him.” And after twenty years, repentance came. Repentance.

He came back, but he did not go straight to their little village near Ptolemaida. He went to Ptolemaida and timidly approached some people from the village. “How is my wife?” he asked. “Has she married again?” “No. She is waiting for you.” As soon as he heard those words, he began to weep.

Then they took him to the village, and the bells rang out joyfully.

When a woman refuses a divorce, not out of caprice or some hidden motive, but for noble reasons, she regards this marriage as a bond for life. It is a sacred and mysterious bond. Who will be the one to help you?

“Whether you want it or not, I will give you a divorce.” A divorce? “No, sir. You may want one, but I do not, and I will not grant you one.” We cannot search the depths of people’s hearts and claim that this woman or that woman refuses a divorce for some other reason. We must take seriously the wishes of the woman, just as we do those of the man, when it comes to marriage.

And at the Synod they put forward what they thought was their strongest argument: “Have you hard-hearted bishops no pity? A man there nearly died on a hunger strike. How will we answer to God?” I replied that the Church cannot be coerced. Nor can a society governed by law be coerced into passing laws under pressure.

For where would that lead us? A husband could say to his wife, “If you go to church, if you receive the spotless Holy Mysteries, if you worship regularly and read Holy Scripture, I will kill myself.” Should the wife yield to such a threat? And I ask you: if tomorrow, as morals are going, two hundred or three hundred or five hundred homosexual people gather together, forgive the word; I am using the common expression, what then?

Suppose five hundred of them gather in Syntagma Square, lie down there, and go on hunger strike, saying they will end it only when their demand is met.

In England, protests by homosexual people led to their being permitted to marry, with crowns and all: a man marrying a man. That is where we will end up. I will be dead by then, but remember what I say: Greece too will permit such marriages. How did the Church, the Holy Synod, deal with this question?

I must say that, after fierce debate and discussion among us, the Church finally said no to automatic divorce. I too supported that decision. But although we had closed the door and said no, my brothers and sisters, I must tell you something else, something confidential. While we were meeting and struggling to find some solution to the problem, the telephone rang in the office of the Holy Synod.

Fortunately, Metropolitan Ambrosios of Eleftheroupolis was there in the Synod’s office.

“The telephone, please.” “Who is it?” “Mr. Karamanlis.”

It was not the man himself, but his office: “The Prime Minister is calling.” Then came a woman’s voice, sweet as honey, like the voice of a siren: “The Prime Minister asks where matters stand on the divorce question.” There was a threat behind it. Seraphim himself acknowledged it, to his credit. He said the Prime Minister had told him, “Whether you priests vote for divorce or not, I will pass it.”

Well, they are few, very few. But they make themselves appear numerous, and they cause this upheaval within the Church. A decision was made. We closed the door and said no. But you may ask me, “Father, why are you so harsh? Isn’t this a real problem?” I admit that it is. Let us face it honestly and settle it plainly: there is only one solution to this problem, civil marriage.

Civil marriage!

There is no other solution. Sir, will you force me, a bishop, to perform a wedding? Let them have a civil marriage. Times have changed. What can we do? This is no longer the age of a hundred years ago, when people fasted before they married.

Before they married, people fasted, received Holy Communion, went to confession, and remained chaste. Those days are gone. Listen to what was read aloud at the Holy Synod. Someone read out a wedding invitation from two young people who do not believe at all. They invited their relatives and friends, and wrote: “Please forgive us, for we find ourselves under the dreadful necessity of holding our wedding in this medieval atmosphere.”

Forgive us for making you watch a comedy inside the Church. The priest crowns the couple, while the young people have no faith and make a mockery of it. I would prefer civil marriage. If there are a hundred weddings, let ninety-nine take place at the town hall.

Let one, just one, remain, with the words: “Blessed is the Kingdom of the Father and of the Son and of the Holy Spirit.” We seek quality, not numbers, in the congregation in our age. So, although we closed the door, pressure from various politicians, and that telephone call, they say, led them to open a little window.

A little window. It is narrow, certainly, but they say that once a fox manages to get its head through, its whole body follows. That is how I see this little window opened by my fellow bishops, my brothers. May I be proved wrong.

Now I wonder what will happen, what will happen, how matters will unfold. I am coming to the end. Let me tell you this: last night, at about one o’clock, someone knocked on my door.

“Father,” he said, “I have something to tell you.” At half past one in the morning, the hour of the demons, the radio announced that a bill concerning marriage and this divorce would be introduced on Wednesday.

Despite the Church’s refusal, they will bring this bill before Parliament on Wednesday. It opens the door. What should we do? What can I say to you? You are people of faith, not religious fanatics. You are not street children or children of the public square. My friends, we ought to be ashamed! I am not holding this up as an example, far from it; I do not want to scandalize anyone here. But in Persia, a cleric...

A Turkish cleric brought a Shah down from his throne. Why? What was the dispute? It concerned matters like these. The Shah’s court wanted to make the people Western, to bring in Western customs: divorce and all the rest. “No,” they said, “we will remain with the Koran.” And you saw a storm of a million people, holding the Koran and advancing like a storm, like a river.

And like a river they draw near the palace and kneel, unarmed, unarmed, sacred victims in a holy struggle. Every five hundred meters they stop and hold up the Quran: “Allah! Quran! Allah! Quran!” Oh my God, may the earth open up and swallow us.

And the Holy Gospel in our hands. We Christians should be so ashamed that the earth might open beneath us. The millenarians struggle for their cause, the Freemasons struggle, and propagandists of every kind struggle. But we stay hidden in our shells and show no fighting spirit.

And what do they say? They mock us as they go off to the cabarets and amuse themselves. As for us religious people, poor wretches! You must be a fighter, ready to act, full of energy. They advance one step at a time. We are not talking about becoming lawless.

We obey our country and its laws. But the final article of the Constitution says that when the Constitution is trampled underfoot, every Christian must defend it. We must take to the streets like a storm, like thunder and lightning, like a revolution.

We must show them that there are more of us than the three thousand who gather there. And if we fall, then we fall, five, ten, twenty of us. We will kill no one; we may be killed. Then we shall see. Then let them vote. Well, let us see: will they vote?

As I believe I have told you here before, this may be the last sermon I preach. So allow me to go on for a few more minutes. Yes, just a few minutes, and I will finish.

In Amyntaio they held a carnival and spent millions on it, during the dictatorship, mind you. I said, “No. Spend the carnival money on people with disabilities and on the poor.” They listened to me; I cannot complain. But later some came and said, “Is Kantiotis going to govern our district? We govern it.”

“The carnival is part of our program of entertainment for the people.” Very well, I told them, but no. I opposed it firmly. What did I do? I stationed a priest in the bell tower and told him, “Stay up there. When the floats pass by, toll the bell as you would for a funeral, as on Great Friday.”

So when the floats came out, with children riding on them, the bells began to toll mournfully. Those on the floats heard them and cried, “Most Holy Theotokos!” That is how it happened.

Let things reach the point where the priests can rise, carrying the six-winged liturgical fans, the Gospel books, the chalices, and the chandeliers, and fill the streets of Athens. Let Athens be shaken by all those cries, and let the voice of God, the voice of truth, be heard. That is it. And please, this is not a matter for one person alone. He is bound himself, and he wants everyone else bound too. As the saying goes, there was once a fox that cut off its tail and got caught...

A fox got caught somewhere and lost its tail. Then it went and called all the other foxes together. “You know,” it said, “God our Creator made us beautiful animals. But there is one terrible thing: this tail of ours is ugly. It makes us look ugly. I cut mine off.”

Yes, yes, let’s cut off our tails! But an old fox said, “Wait. Let’s turn around and see what’s behind her.” Do you see? Because she had lost her tail, she wanted all the others to lose theirs too.

They keep trying to spread that same way of thinking. But this is not a matter for one person. It is not a matter for three hundred members of Parliament alone. Remember that. Of those three hundred, fewer than ten will oppose automatic divorce. Fewer than ten, for one reason or another.

Whatever their disagreements, they are united on this question, which will corrupt society and break up families. They come from every party in a corrupt system. So what should happen? Do we not have a democracy? Let there be a referendum.

A referendum. I tell you, I guarantee we will win on one condition. What condition? For four years, four years, television and radio have been filling people’s heads with arguments for automatic divorce. We are not asking for four years to do the same in favor of any position.

We ask for just four months to explain the matter to the people through radio and television. And be sure of this: when the question is put to the Greek people, in Epirus, Thessaly, the islands, our Crete, Thrace, and here in Athens,

be sure that when the ballot boxes are opened, eighty-five percent of the Greek people will vote against automatic divorce. Yet the majority of the Greek people is being ignored, while the votes of a few people who are pressing for this law are being heeded.

What the people must do now, I do not know. I am an elderly man. If only someone from this crowd would rise up with the courage of a hero.

A hero to carry the banner at the front, so that we can build a truly Christian, revolutionary movement. We must show them that we are Christians of the Lord who are resolved to shed even our blood for what we believe. We need a strong, revolutionary, radical struggle, and we must lead it. Yet each of us stays tucked away at home. That is the trouble. We say our little prayer, and nothing more, nothing more.

The people must respond. But you will ask me, “What about the Church? What about those eighty bishops with their staffs, their pectoral icons, and their mitres? What are they doing?” I will answer frankly: our Church faces a crisis, because the government will certainly disregard the decision the bishops are about to make.

What will the bishops do? I was reading the Apocalypse, and it says somewhere that one day the stars will fall from heaven. What does it mean that the stars will fall? Does it mean the stars we see in the sky? Yes, those too.

But above all, it has a spiritual meaning. The stars are the bishops and the priests; above all, there is the Lord. The seven stars in the Apocalypse are bishops. And what is heaven in this image? It is the Orthodox Church.

A beautiful hymn speaks of entering the Church as though entering God’s temple. The sun that lights the world is our Lord Jesus Christ. The moon, shedding its gentle light that stirs compunction, is the Most Holy Theotokos.

And the pastors are stars, the radiant stars of the spiritual firmament. Those stars must not fall. What must the bishops do? They must all gather and speak together. Under the relationship between Church and state, a divorce does not take effect without the bishop’s signature.

Only when the bishop signs is the marriage dissolved. It may be dissolved under civil law, but the final signature belongs to the bishop. So after the law is passed, let them gather in Athens and say with one voice, in a courageous decision: “We will not sign divorces.” Let not a single Metropolitan sign one.

What glory it would bring the Church to stand against this godless and unbelieving state! Will they do it? I do not know. They may, and they can.

Now you here may say, “All right, but what about you, Augustine Kantiotis, as they call you? You have spoken out more than anyone. You have stirred the people, and you speak so sternly to those in power. What will the others do? What will you do?”

I have come to a very serious point, and I will confess something openly before you all. I will speak in the words of Saint Kosmas of Aetolia. Saint Kosmas used to say, “I am not worthy to kiss your feet.”

And I, the sinful Bishop Augustine, speaking in the words of Saint Kosmas of Aetolia, say this: I am not worthy to kiss the feet of the priests here, whether they are in the sanctuary or in this hall. I am not worthy to kiss the feet of the other bishops, or of anyone. I am unworthy.

Even so, I will tell you one thing. With your help, with your prayers, and with God’s help, I made my decision last night: I will not sign a divorce.

A divorce! Even if I am left alone, even if I am left alone, I will not sign a divorce. They threaten me with a prosecutor; let the prosecutor come. They threaten me with prison; let them put me in prison. They threaten me with death; let death come. I do not count the cost. My decision is firm and irrevocable. Divorces of this kind, the kind the Greek Parliament will approve, I, the sinful bishop Augustinos, will never sign. I will stand firm.

May I remain firm in that decision. When I was called to become a bishop, I said openly before the bishops who elected me: with God’s help, I will not sacrifice the principles of the Gospel for the sake of a bishop’s throne. I will sacrifice the throne for the sake of the Gospel.

But you, the people of God, who feel the pain of all this, must organize. We must organize without resorting to revolt. When God brings together fifty, sixty, seventy thousand people, they must come forward.

We have the most democratic solution. There is no other: a divorce. Let there be civil marriage. Let the Church separate from the state. Let us move forward. The faithful, all the faithful, must move forward. The Church of our Christ must grow in faithfulness, not merely in numbers.

That, my dear ones, is what I wanted to say to you. These words today may cost me my episcopal throne. They cost you nothing. You came, sat down, listened, and will go home.

If we want to move forward, it will take sacrifice from all of us, not just from one person. When the call comes, you must all be ready. All of you. Ready even for martyrdom.

Παναγία Δέσποινα, Άγιοι Άγγελοι και Αρχάγγελοι, Τίμιε Πρόδρομε, Αποστόλων Δωδεκάς, Πατέρες και Δάσκελες της Εκκλησίας, Άγιοι Μάρτερες, Οικαλώσα, Θρύσαντες και Στεφαρωθέντες, Πείσετε Πρεσβείαν το Κυρίο, του ελεηθήνε και σωθήνε τας ψυχάς ημών.

Με αίσθημα χαράς και συγκινήσεως με αξιώνει ο Θεός σήμερον να δω και πάλι...

Και πάλιν τα προσφιλή σας πρόσωπα. Η θέα λαού που από τα διάφορα σημεία της πόλεως και των περιχώρων συρρέει εδώ εις το κέντρο για να ακούσει Λόγον Θεού, αυτό είναι ευχάριστο γεγονός.

Διψάτε να ακούσετε κήρυγμα όπως οι μέλισσες κρεμιώνται από τα άνθη για να ρουφήξουν το νέκταρ των ανθέων. Όπως τα πουλάκια στις φωλιές περιμένουν τη μάνα να φέρει κόκκους για να τραφούν. Όπως τα λάφια τρέχουν στις πηγές για να δροσιστούν από τα κρυστάλλινα νερά των πηγών.

Και όπως τα βρέφη, τα αθώα βρέφη, κρεμιώνται πάνω στο στήθος της μητέρας για να ρουφήξουν το γάλα, το αγνόν, το μητρικό γάλα, έτσι κι εσείς.

Αλλά σεις με τι αυτές αξιώσεις έχετε, νέκταρ ζητάτε, νερό καθαρό και κρυστάλλινο ζητάτε.

Ζητάτε πηγάς υδάτων ζώντος ύδατος, ζητάτε, ζητάει η ψυχή σας και γάλα άδολον της Ορθοδοξίας ζητάς, αλλά είμεθα εμείς εις θέση, οι κήρυκες του 20ού αιώνος, να σας προσφέρομεν μια τοιαύτη διδασκαλία που ζητεί η ευγενής καρδία σας; Ας ομολογήσω μια πικρά αλήθεια.

Υπάρχει κήρυγμα, πολύ κήρυγμα, αλλά δεν ξέρω αν υπάρχει κήρυγμα.

Διότι μην νομίζει κανείς ότι προβάλλω τον εαυτό μου ως υπόδειγμα κηρύγματος. Άπαγε της βλασφημίας. Αλλά όταν σκέπτομαι πώς εγίνετο το κήρυγμα εις τας ενδόξους ημέρας της Εκκλησίας και σκέπτομαι τη σημερινή κατάπτωση του άμβωνος, λυπούμαι και κλαίω.

Κήρυγμα αγνόν, κήρυγμα πατερικόν, κήρυγμα αποστολικόν, κήρυγμα ριζοσπαστικόν, που να ξεριζώνει τις ρίζες της αμαρτίας και να φυτεύει το δέντρο της αρετής, κήρυγμα που να απευθύνεται προς όλας τας τάξεις και προς τους ανωτάτους άρχοντας και να επαναβάνει του και να ξεστήσει έχει γυναίκα το αδελφού σου, κήρυγμα που να μοχλεύει τα βάθη της καρδιάς, κήρυγμα που να παρουσιάζει ζωηρά την εικόνα του Εσταυρωμένου Θεού μας, κήρυγμα το οποίο να έχει ως σύνθημα αυτό που ευρίσκεται εδώ υπεράνω της κεφαλής σας.

Κεφαλή σας ότι αγώνισαι υπέρ αληθείας μέχρι θανάτου και ο Κύριος ο Θεός έσται μεθ' υμών. Τι ούτε ο Κύριος μας σπανίζει, αδελφοί μου, σήμερα. Μάλιστα. Και όπως λέγει ο Ιερός Χρυσόστομος, το κήρυγμα έχει ανάγκη ανδρός φερεπόνου και ανδρείου και φερεπόνου και ετοίμου προς θάνατον. Πρέπει το κήρυγμα να μας στοιχίζει. Αν δεν μας στοιχίζει, δεν είναι κήρυγμα αυτό, και γι' αυτό πρέπει να αισθανόμεθα την ατέλεια.

Και την ατέλεια και την αμαρτωλότητά μας, αδελφοί μου, και την ατέλεια και την αμαρτωλότητά μας, εν σχέσει με το κήρυγμα του Ευαγγελίου, πρέπει να είναι παρόμοιο με το αίσθημα που αισθάνεται ο Ιερεύς όταν κυκλώνει το ρώτης της Αστήριων και λέγει: «Ουδείς άξιος τους ενδεμένων σε αρχές επιτιμίες και δωρές προς έρχεσαι ή προς νικήσεις η βασιλεία αυτής δόξης».

Είμεθα ατελείς, είμεθα αμαρτωλοί και το αίσθημα αυτό πρέπει να κυριαρχεί στις καρδιές μας. Διηγούμαι, αναφέρω ένα παράδειγμα από την ιστορία του άμβωνος. Θα έχετε ακούσει όλοι για έναν εξαίρετο διδάσκαλο και θεολόγο της αρχαίας εποχής, κορυφαίο, τον Ωριγένη.

Ο Ωριγένης ήταν χαλκέντερος, διδάσκαλος εξαίρετος, θεολόγος σπουδαίος. Αλλά έπεσε σε ορισμένα σφάλματα, τα οποία κατεδίκασε η Εκκλησία δι’ Οικουμενικής Συνόδου. Εν τούτοις όμως υπήρξε αστήρ πρώτου μεγέθους στον θεολογικό κόσμο.

Τον εκάλεσε μια πόλη, τον εκάλεσε ένας επίσκοπος να ομιλήσει. Επήγε στην πόλη, αφού τον εκάλεσε και ο επίσκοπος. Και ο Ωριγένης δεν ομιλούσε όπως μιλούμε εμείς, κατόπιν προπαρασκευής και μελέτης, αλλά εκείνος ήταν το ρείθρο από το οποίο έρρεαν με μεγάλη ευκολία οι λόγοι του Θεού. Ανέβηκε επάνω και άνοιξε την Αγία Γραφή ο Ωριγένης.

Και τα μάτια του, μόλις άνοιξε την Αγία Γραφή ο Ωριγένης, πού πέσανε; Έπεσαν σε ένα ρητόν, ένα ρητόν της Αγίας Γραφής. Ο Ρητών αυτόν τον συνεκλόνησε, αδέρφια μου, να μας σώξει της Αγίας, είναι τόσο δυνατή η Γραφή, έχει περιέχει τόση εκρηκτική δύναμη, ώστε δίνεται να θράψει και βράχους εγκρανίτου ακόμα, έφτασε ένα Ρητών να συγκρονίσει εκβάθρων την ροϊκή ψυχή του οριγένους, έφτασε όπως και σήμερα ένα Ρητών που είπε ο Χριστός Ιστον Ζαχαίον, Ζαχαία κατάβητη, Σπεύσας κατάβητη, εν το οίκος του διμήνε, έφτασε τον ηττόν εκείνον να συγκρονίσει την καρδία του Ζαχαίου και ο οίκος αυτός να γίνει αρνή του Χριστού μας.

Έφτασε ένα ρητόν που άκουσε ο Άγιος Αντώνιος: «Πώλησόν σου τα υπάρχοντα και δος πτωχοίς», και ο Αντώνιος επώλησε ολόκληρη την πατρική περιουσία του και απήλθε εις την έρημον, γενόμενος ασκητής της ερήμου.

Έφτασε ένα ρητόν στον ομώνυμό μου Άγιον, τον Άγιο Αυγουστίνο της Ιππώνος, να πέσουν τα μάτια του επάνω σε ένα ρητόν της Γραφής. Η νυξ προέκοψεν, η δε ημέρα ήγγικεν. Αποθώμεθα ουν τα έργα του σκότους και ενδυσώμεθα τα όπλα του φωτός.

Και το ρητόν αυτό τον συνεκλόνησε κυριολεκτικώς και τον έσεισε εκ θεμελίων και έγινε ο μεγάλος Πατήρ της Εκκλησίας της Δύσεως.

...δίσεως. Έφτασε και ένα ρητόν να συγκλονίσει το ρητόν. Για ποιον το ρητόν είναι στον 49ο των Ψαλμών, στο Ψαλτήριον. Τι λέει εκεί; Τω δε αμαρτωλώ είπε ο Θεός: «Ίνα τι συ διηγεί τα δικαιώματά μου και αναλαμβάνεις την Διαθήκη μου διά του στόματός σου;» Ποιος είσαι εσύ, ποιος είσαι εσύ που κάνεις, που κηρύττεις τον Λόγο του Θεού; Ποιος είσαι εσύ που παίρνεις στη γλώσσα τα ρήματα του στόματός μου, την αιωνία μου Διαθήκη; Είναι τόσο μέγας ο Θεός.

Τόσο είναι το μεγαλείο του Θεού, που πρέπει, αδέρφια μου, όπως λέει και ο λαός, προκειμένου να φέρουμε τη λέξη Θεός, να πλύνουμε το στόμα μας με ροδόσταγμα. Και πρέπει τα αυτιά μας να τα καθαρίσουμε από κάθε άλλη πνευματική ακαθαρσία, την πνευματική μας βαρηκοΐα, για να ακούσουμε τα λόγια του Θεού.

και ο Μένορ Γέννης είχε αυτή τη συνέστηση Και όχι μόνο ο Ωριγένης, αλλά και άλλοι διδάσκαλοι και πατέρες της Εκκλησίας μας. Και εμείς σήμερα που παρουσιαζόμαστε ενώπιόν σας, το αισθάνομαι, αγαπητοί μου αδελφοί, αυτό το φράγμα.

το Δεαμαρτωλό υπ' ο Θεός η να τη συδηγεί το Δεαμαρτωλό Αυγουστίνο τι υπ' ο Θεός η να τη δηγεί τα δικαιωμάτά σου και αν αμβάνεις τη διακία του στο ματρόν Θα έπρεπε στη θέση μου

Στη θέση μου να είναι ένας μεγάλος πατέρας Εκκλησίας, ένας Γρηγόριος Θεολόγος, ένας Βασίλειος, Μέγας Βασίλειος και Χρυσόστομος, να σας κηρύξει το ρήμα του Θεού. Θα έπρεπε εδώ άγγελος εξ ουρανού για να σας διαμιλήσει τα λόγια του Θεού, αλλά ας είναι η μεγάλη η ευσπλαχνία του Θεού, που μας αξιώνει την ώρα αυτή να βρισκόμαστε στην αίθουσα. Είθε να δώσει ο Θεός σε μένα μια γλώσσαν για να αναλύσω την αλήθεια ή και μόνο την αλήθεια, και σας δε να δώσει

να δώσει όχι μόνον ακοή και προθυμία, αλλά και ζήλον και αυταπάρνηση μέχρι μαρτυρίου και μέχρι θανάτου για τας ωραίας ιδέας του Ευαγγελίου του Ιησού Χριστού, προς δημιουργία μιας νέας κοινωνίας πραγμάτων, προς μια ριζική αλλαγή καθεστώτων και πραγμάτων προς δόξαν Χριστού.

Διότι ο χριστιανισμός είναι η μεγαλύτερα επανάσταση που υπάρχει στον κόσμο. Και κάθε χριστιανός πρέπει να γίνει επαναστάτης. Και είναι ντροπή μας να προηγούνται στους αγώνας οι κομμουνιστές, προς τιμήν τους, να προηγούνται οι χιλιαστές, προς τιμήν τους, να προηγούνται οι μασχόνοι, προς τιμήν τους εξ επόψεως αγώνων, και εμείς να είμαστε ουραγοί ενώ έπρεπε να είμαστε πρωτοπόροι.

Καλό! Μιας νέας κοινωνίας, προς δόξαν Χριστού! Ας αφήσουμε επιτέλους πλέον την αδράνεια και ας συνηθούμε δραστηρίως εάν θέλουμε να φτιάξουμε μια πατρίδα

Πατρίδα που να γίνει το άστρο των Βαλκανίων και του κόσμου ολόκληρου. Θα ομιλήσω, μη περιμένετε κήρυγμα. Από εδώ, από τον άμβωνα, κάθε Κυριακή, εκλεκτά παιδιά του Θεού, θεολόγοι νεότεροι σας ομιλούν εποικοδομητικώς. Άλλοτε μεν επί του Ευαγγελίου, άλλοτε επί του Αποστόλου, άλλοτε επί των βίων των Αγίων. Αλλά εγώ απόψε θα καινοτομήσω. Θα κάνω κήρυγμα όχι επάνω στα θέματα αυτά που ακούτε, αλλά θα κάνω ένα θέμα που 1.000...

που νομίζω ότι ανταποκρίνεται στην επιθυμία όλων ημών οι οποίοι συρρεύσατε σήμερα εδώ εις το κήρυγμα. Το θέμα θα είναι έκτακτον, έκτακτον, έξτρα. Τι θα είναι το θέμα; Νέα από τη Σύνοδο, από τη Σύνοδο της Ιεραρχίας.

Είστε αδιάφοροι, γιατί υπάρχουν αδιάφοροι που δεν θέλουν να ακούσουν νέα για την ενορία τους. Νέα για την Εκκλησία, νέα για την Εκκλησία του Χριστού.

Του Χριστού, όπως οι φίλαθλοι ενδιαφέρονται να μάθουν τα νέα για τους αγώνας τους αθλητικούς που γίνονται στα γήπεδα, όπως λέγω, οι αθλητοί φίλαθλοι ενδιαφέρονται και ανοίγουν τα ραδιόφωνα και συγκινούνται, και μερικοί μάλιστα παθαίνουν και συγκοπή όταν δούνε ότι δεν πηγαίνει ευχάριστα ο όμιλός των. Έτσι πρέπει και εμείς να έχουμε ένα ενδιαφέρον, ενδιαφέρον. Όχι, διαφωνώ, με πολλούς διαφωνώ. Όχι, την ψυχούλα μου.

Ευχή μας, την ευχή μας, την προσευχή μας, τα ευδεία μας, όλα καλά. Αυτός είναι ο θρησκευτικός άνθρωπος, δεν είναι ο εκκλησιαστικός άνθρωπος. Εμείς πρέπει να είμαστε εκκλησιαστικοί και πάντως ό,τι συμβαίνει στην Εκκλησία να μας ενδιαφέρει τα μέγιστα, διότι αυτό το άλλο, να περιοριστούμε απλώς να σώσουμε την ψυχούλα μας, καλόν και Άγιον είναι, αλλά στην εποχή αυτή που ζούμε πρέπει να αποκτήσουμε εκκλησιαστικό φρόνημα και εκκλησιαστική αγωνιστικότητα.

Και να αγωνιζόμεθα για να δοξαστεί και πάλι η Εκκλησία μας. Λοιπόν, ενδιαφέρεστε για την Εκκλησία όσοι είστε εδώ και δεν σας είναι αδιάφορο τι γίνεται στην Εκκλησία. Αν και δυστυχώς συνεδριάσαμε πόσοι; Ογδόντα, αριθμός ικανός που συγκροτούσε άλλοτε τοπικάς συνόδους στην αρχαία Εκκλησία η οποία θαυματούργησε.

Και ογδόντα αυτοί οι επίσκοποι θα ηδύναντο να κάνουν θαύματα, να κάνουμε θαύματα, γιατί είπα, ξέρω τον εαυτό μου, θαύματα μέσα στην πατρίδα μας ώστε να αναφανεί η δόξα της Εκκλησίας. Αλλά δυστυχώς είναι κλειστές οι πόρτες, τρίτη, τετάρτη, πέμπτη, κλειστές οι πόρτες και αστυνομικά όργανα φυλάγουν την Σύνοδο εις τρόπον ώστε κανείς να μην μπορεί να εισέλθει. Όχι! Να ανοίξουν οι πόρτες, να ανοίξουν οι πόρτες, να μπει ο λαός, να μπει ο κλήρος, να ξέρουμε τι γίνεται μέσα εκεί πέρα, να ακούγεται, να φαίνεται μέσα όλη η φωνή σας.

Δεν είναι μασονική στοά, μασονική στοά, να κλειστεί εκεί πέρα, εις τρόπον ώστε, δεν έχω μυστικά, τα μυστικά μας είναι μυστικά του λαού.

...τη κάτω λαού και πρέπει ο λαός να γνωρίζει τι συζητούνται, τι θέματα συζητούνται, και όχι να λαμβάνονται τόσο αυστηρά μέτρα ώστε να μην διαρρεύσει τίποτα έξω από τα γραφεία της Ιεράς Συνόδου. Ποια θέματα συζητήσαμε; Τα θέματα που συζητήσαμε είναι σπουδαία. Το ένα είναι η πλήρωση εδρών. Δύο έδρες, δύο μητροπολιτικές έδρες ήτανε κενές. Η μία της Χίου και η άλλη του Καρπενησίου. Μένεις ευχαριστημένος από την εκλογή; Όχι. Γιατί; Όχι, διότι έχω να καταλάβω.

Δεν έχω να κατηγορήσω τα πρόσωπα τα οποία εξελέγησαν, αλλά έχω να κατηγορήσω σφοδρώς το σύστημα με το οποίο γίνονται οι εκλογές. Θέλετε να δείτε πώς γίνεται η εκλογή στην παλιά εποχή, στην Αποστολική εποχή; Ανοίξατε τις Πράξεις των Αποστόλων και τότε θα δείτε ότι υπήρχε μία κενή θέση, όχι επισκόπου, Αποστόλου κενή θέση.

Αποστόλου παρακαλώ, ήταν η θέση η κενή που δημιούργησε ο Ιούδας όταν απελθών απήγξατο, κενή η θέση. Και μαζευτήκαν οι Απόστολοι, τι είπανε; Θα εκλέξουμε εμείς οι Απόστολοι, 11 Απόστολοι θα εκλέξουμε τον Διάδοχον του Ιούδα, τον αντικαταστάτη του Ιούδα;

Όχι, τι ευγένεια! Και όλη η Εκκλησία τότε, Εκκλησία πώς ήτανε; 120 ψυχές ήταν η πρώτη Εκκλησία. Μεταξύ των οποίων έλαμπε ως πρόσωπον εξαιρετικών προσώπων, μοναδικών προσώπων, η Παναγία Αειπάρθενος. Άντρες και γυναίκες ήταν οι εκκλησιαίοι πρώτοι.

Και λέει εκεί ο προεδρεύων της Συνόδου, λέει: «Εκλέξατε, όχι εμείς, εκλέξατε, αδελφοί, όχι εμείς, εκλέξατε εσείς». Σεις γνωρίζετε τα πρόσωπα και πράγματα. Και έκαναν εκλογή και βγήκανε δύο. Και από τους δύο πάλι, δεν είπαν οι Απόστολοι «εμείς θα διαλέξουμε τον ένα από τους δυο». Όχι, ευγένεια, δημοκρατικότης υψίστη. Όχι εμείς οι δύο, όχι εμείς, σεις εκλέξατε. Και πάλι εκλογή, βάζανε κλήρο και βγήκε ο Ματθίας, ο οποίος συγκατηριθμήθη. Αυτή ήταν η εκλογή, αυτό το σύστημα της αρχαίας εκλογής. Ο λαός να εκλέγει. Έτσι ξεκινώνταν οι εκλογές στους αρχαίους χρόνους.

Και μέχρι σήμερα στο ευχολόγιο, αν ανοίξαμε το ευχολόγιο, λέει κάπου το ευχολόγιο στη χειροτονία του Επισκόπου ότι ψήφῳ κλήρου συμπάσης της Μητροπόλεως εξελέγη. Να λέμε ψέματα δηλαδή, κοροϊδεύουμε τον λαό δηλαδή.

Και το σύστημα αυτό της εκλογής από κλήρον και λαόν υπάρχει ακόμα στην Κύπρο. Εκεί, όπως εδώ ψηφίζουμε δήμαρχο, όπως ψηφίζουμε βουλευτή, όπως κάνουμε εκλογάς, έτσι και στην Κύπρο, όταν παρουσιαστεί κενή θέση ψηφίζει ο λαός. Και ο λαός μπορεί να σφάλει, ο λαός, αλλά επιτέλους έχει ο λαός το αμάρτημά του, έχει ο λαός στην ενοχή του, και όχι ολίγοι άνθρωποι.

Εδώ ολίγοι εκλέγουν τον επίσκοπο της Εκκλησίας. ψήφο λοιπόν και λαού είναι η αδαμαντίνη βάση της αποστολικής βάσης της εκλογής. πάρτε παράδειγμα, το σας αφηνήσω στο Καρπενής λέω τα άγραφα Πού είναι το Καρπενήσι; Είναι κανείς από το Καρπενήσι εδώ μέσα; Καρπενησιώτης είναι κανείς; Από πάνω τα Άγραφα, ψηλά, από πάνω ψηλά. Λοιπόν, εκεί είναι, κάτω από εκεί.

Στο Καρπενήσι λοιπόν, στο Καρπενήσι γινόταν εκλογή και καλείτο ο ευγενής και υπέροχος λαός του Καρπενησίου να ψηφίσει επίσκοπον, ο λαός του Καρπενησίου και περιχώρων θα εξέλεγε έναν κληρικόν αδάμαντα, έναν κληρικόν υπέροχον, έναν κληρικόν αποστολικόν που με τα πόδια του επέρασε όλα τα Άγραφα χωριό χωριό σαν τον Άγιο Κοσμά.

Και αυτός ο κληρικός που θα εξελέγετο με 95% ως επίσκοπος είναι ο Δοσίθεος ο Σκαρέλος, αρχιμανδρίτης. Αυτός θα εξελέγετο. Δεν συνδέομαι μαζί του, ούτε έχω καμία σχέση μαζί του, ούτε είναι πνευματικό μου τέκνο.

Αλλά αυτή είναι η πραγματικότητα όταν εξελέγεται ο δοσίθειος Και τώρα στη Σύνοδο δεν πήρε ούτε μία ψήφο. Ούτε μία ψήφο. Ούτε μία ψήφο. Ούτε είναι και γραμμένος ακόμα και στον κατάλογο των εκλογίμων. Και εξελέγει ποιος, ένας άλλος Δεν κατηγορώ το πρόσωπο.

Λοιπόν, δεν έχω να κατηγορήσω τίποτα ως προς την ηθική του, αλλά κατηγορώ το σύστημα. Ένας άνθρωπος που δεν ξέρει πού πάει το Καρπενήσι, πρέπει να πάει στο χάρτη να δει πού πηγαίνει το Καρπενήσι. Και να πάει στο Καρπενήσι, στο Καρπενήσι λοιπόν εκεί πέρα, και να εμφανιστεί με έναν λαό ο οποίος θα έχει το παράπονό του ότι ο εκλεκτός του, ο αγαπητός του αρχιμανδρίτης που έκατσε εκεί... Ποιο σύστημα επεκράτησε;

Είναι το σύστημα το οποίο καταδικάζει η Εκκλησία. Το καταδικάζει και είναι το σύστημα του γεροντισμού. Δηλαδή, δεν έχω καιρό να το εξελίξω, σπεύδω να σας πω άλλα πράγματα, αλλά θα σας πω κάποτε τι είναι ο γεροντισμός. Σύστημα που επικρατούσε στο Φανάρι. Τι συνέβαινε; Πήραν την εξουσία στα χέρια τους τέσσερις πέντε μητροπολίτες, ο Δέρκων, ο Ηρακλείας, δεν ξέρω ποιος άλλος, και αυτοί οι 4 to 5 Μητροπολίτες που πήραν στην εξουσία δικτατορικό στην εξουσία της Εκκλησίας εκτοπίσανε τους 80 άλλους Μητροπολίτες, πήραν στα χέρια τους την εξουσία και αυτοί πλέον οι γέροντες έκαναν την εκλογή.

Και τι συνέβαινε; Αρχιμανδρίτες νέοι δεν μετέβαιναν στην επαρχία πλέον, αλλά μαζεύονταν όλοι στους γέροντες. Και ένας γέροντας κι άλλοι μητροπολίτες, μητροπόλεις της Μικράς Ασίας, δεν είχαν κληρικούς για να ασκήσουν καθήκοντα στην αυλή των γερόντων επισκόπων.

Στον άλλο ήταν δέκα, στον άλλο δεκαπέντε, στον άλλο είκοσι. Τι κάνανε; Ο ένας κρατούσε το τσιμπούκι, ο άλλος κρατούσε τον καφέ, ο άλλος τις παντόφλες, ο άλλος το λοδοχείο και ο άλλος το μαγειρείο. Και εποχηρούς γινότανε από το χειροντισμός, τον οποίο οφείλουμε να πούμε ότι συνετρίβη ο γεροντισμός και είναι κανονισμός και συμμετείχε πλέον εκτός των αρχιερέων και ο λαός, και ο λαός, και από τα ημερών αυτής της συνεργασίας, ιεραρχίας και επισκόπων εξελέγησαν σπουδαίοι Μητροπολίτες και Πατριάρχες του Πατριαρχικού Θρόνου.

Τώρα γεροντισμός, τέσσερις πέντε Μητροπολίτες, αυτοί συγκεντρώνουν ψήφους, πόσες συγκεντρώνουν είναι άλλο θέμα, για το οποίο αυτή την ώρα δεν είναι ώρα να σας πω. Λοιπόν, αυτό το σύστημα του γεροντισμού, σύστημα ευνοιοκρατίας, το πολεμώ και δι' αυτό τονίζω και δεν παύσω να τονίζω ότι ψήφω κλήρου και λαού είναι ο αποστολικός τρόπος εκλογής των Επισκόπων.

Το ένα λοιπόν αυτό. Το δεύτερο θέμα είναι το διαζύγιο. Αλλά προτού να πω για το διαζύγιο, που είναι το σπουδαιότερο, θα πω για ένα άλλο θέμα που συζητήσαμε ως τελευταίο. Και το τελευταίο θέμα είναι η περιουσία.

Γεννάται το ερώτημα: πρέπει να έχει η Εκκλησία περιουσία; Είναι θεμελιώδες. Πρέπει να έχει η Εκκλησία περιουσία; Λοιπόν, απάντησις: ο Χριστός ήταν ακτήμων, δεν είχε τίποτα. Όταν κάποτε τον ρωτήσανε πού μένει, απήντησε ότι τα πουλιά και οι αλεπούδες έχουν τις φωλιές των, αλλά ο Υιός του ανθρώπου δεν έχει πού την κεφαλή κλίνει.

Προς κεφαλόν του υπήρξε το κτίμιο ο Ξύμωνος του Σταυρού, επάνω στο Σταυρό εξέπνευσε ο ιδρυτής της Εκκλησίας μας Αυτός, ως άτομο, προσέξατε, δεν είχε περιουσία. Επέτρεψε όμως στους μαθητάς του να έχουν γλωσσόκομον, ταμείον ιδιαίτερο.

Και ταμίας του γλωσσοκόμου εκείνου, που κρατούσε το γλωσσόκομον του εκκλησιαστικού ταμείου, ήταν ο Ιούδας. Τι το έκαναν το γλωσσόκομο; Ποιος ο σκοπός του ταμείου που είχαν οι Απόστολοι, με την έγκριση και ευλογία του Χριστού μας; Ο σκοπός ήταν διπλούς.

Αφενός η εξυπηρέτηση των αναγκών των μαθητών, των φυσικών αναγκών που είχαν οι μαθηταί, διότι οι μαθηταί δεν ήταν άγγελοι και αρχάγγελοι. Οι άγγελοι και οι αρχάγγελοι δεν έχουν υλικάς ανάγκας, αλλά οι Απόστολοι και αυτοί ως άνθρωποι είχαν ανάγκη και τροφής και ενδύματος και άλλων τινών αναγκαίων πραγμάτων.

Λοιπόν, αφενός ήταν η εξυπηρέτηση των αναγκών των μαθητών, των φυσικών αναγκών των μαθητών. Η άλλη πλευρά του γλωσσοκόμου ήταν η προσφορά ελεημοσύνης και βοηθημάτων στους πτωχούς. Διπλούς ο σκοπός. Αυτός ήταν: συντήρηση των εργατών του Ευαγγελίου και άσκηση φιλανθρωπίας διά των ταμείων αυτών.

Και το ταμείο αυτό ήταν η πρώτη μορφή εκκλησιαστικού ταμείου. Και δια μέσου των αιώνων βλέπουμε ότι η Εκκλησία έχει το ταμείο της. Και η Εκκλησία της Ελλάδος είχε περιουσία, είχε, είχε, είχε μεγάλη περιουσία.

Αφάνταστη περιουσία είχε η Εκκλησία μας. Τι έγινε; Ο λαός την έφαγε; Οι πτωχοί την έφαγαν; Οι ανάπηροι πολέμου; Η περιουσία αυτή, σε ανωμάλους περιόδους του έθνους μας, περιήλθε ως επί το πλείστον εις τας χείρας καρχαριών, εις τας χείρας γυπών, εις τας χείρας ανθρώπων του κόμματος, οι οποίοι κατέφαγαν οικόπεδα, γήπεδα, αγρούς, δάση, τα πάντα. Την οποία περιουσία, αν την είχε η Εκκλησία μας, θα μπορούσε να πραγματοποιήσει τόσους σκοπούς.

Τώρα από τα 100 που είχε η Εκκλησία, μην ακούτε, έμεινε ένα.

Ξέρετε ποιος έχει τώρα τη μεγαλύτερη περιουσία; Τη μεγαλύτερη περιουσία ξέρεις ποιος την έχει; Την έχει το κράτος! Τι λένε έχει το κράτος? Εδώ επάνω στη Φλώρινα ήταν πρώτα περιουσία μεγάλη της Εκκλησίας.

Πολύ. Είχε δάση, είχε νησάκι, ένα νησάκι που είναι, ένα ωραίο νησάκι που είναι μέσα στη λίμνη, ο Άγιος Αχίλλειος. Ήταν εκκλησιαστικό. Τα πήραν λοιπόν τα πάντα. Τα πάντα τα πήρανε, δεν έμεινε τίποτα πλέον.

Και μένουν μόνο τα μοναστήρια ερείπια και γύρω από τα μοναστήρια λίγος χώρος, τίποτα άλλο, γεμάτος αγκάθια. Και όμως, ενώ δεν έχει η Εκκλησία σπιθαμή γης στην ακριτική περιφέρειά μου, έχει μόνο μες στη φόρενα 30 οικόπεδα που περίεδρε στην εκκλησία Ιστοκράτος από διαβόρους αιτίας.

Ζητούν οι ανάπηροι, ζητούν οι πτωχοί, ζητούν... Όχι! Ούτε ένα δεν είναι! Μια κατάσταση λοιπόν. Εκείνος που έχει τεραστία περιουσία σήμερα, αμύθητη περιουσία, είναι το κράτος, το οποίο δεν ξέρει ούτε ποια περιουσία έχει.

Προχθές γράφανε για το Πανεπιστήμιο εδώ, το Πανεπιστήμιο των Αθηνών. Τεράστια περιουσία, τεράστια. Μια πολυκατοικία που άφησε ένας πλούσιος ομογενής στο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης εγκαταλείφθη τελείως. Μπήκανε γείτονες μέσα, πήρανε καθρέπτες, κρύσταλλα, πίνακες πολύ σπουδαίους και ακριβούς. Ρημαδιό, τίποτε απολύτως.

Τώρα το μάτι τους είναι στην Εκκλησία. Η Εκκλησία, σας επαναλαμβάνω, έχει μικράν περιουσία εν σχέσει με την τεραστία περιουσία που έχει το κράτος και άλλοι οργανισμοί. Τι να γίνει τώρα αυτή η περιοσία, εγώ έρθω σε την ιδέα Δραχνεί εις το κράτος, δραχνεί εις το κράτος.

Κράτος μασονικόν, σε ένα κράτος η Εκκλησία. Όσα έχει η Εκκλησία, όχι πλέον για τας γαστέρας των αρχιερέων. Όχι για τας γαστέρας των ιερέων. Να φτιάξουμε το γλωσσόκομον του Κυρίου Ιησού Χριστού. Και το γλωσσόκομον αυτό του Ιησού Χριστού υπό νέα μορφή.

Οργανισμός Εκκλησιαστικής Ευποιίας. Οι άνθρωποι το ζητούν, δεν έχουν χρήματα, και ένα νοσοκομείο εδώ κλείνει. Το νοσοκομείο των εκκλησιαστικών, εδώ των ιερέων, κλείνει με έλλειμμα δύο εκατομμυρίων κάθε μήνα. Δεν έχει να πληρώσει και λοιπά, δεν έχει να πληρώσει.

Λοιπόν, όλη αυτή η περιουσία που έμεινε να συσσωρευτεί, να δημιουργήσει τις βάσεις ενός οργανισμού. Και σύνθημα να έχουμε, όλοι σύνθημα να έχουμε εμείς οι κληρικοί και προπαντός οι άγραμμοι και οι επίσκοποι: όλα για τον λαό, τίποτα για τον εαυτό μας, όλα για τον λαό, τίποτα για τον εαυτό μας.

Πλην μόνον, και επειδή δεν είμαστε άγγελοι, πλην μόνον εκείνων των αναγκαίων πραγμάτων τα οποία έχουμε ανάγκη να ζήσουμε. Πλην εκείνου που είπε ο Απόστολος Παύλος: εχοντες δε διατροφας και σκεπασματα, τουτοις αρκεσθησομεθα. Σε αυτά θα αρκεστούμε.

Εάν εξοικονομήσουμε την τροφή μας, πέραν τούτου δεν ζητούμε τίποτα άλλο περισσότερο. Αυτό λοιπόν το σύνθημα πρέπει να επικρατήσει. Τα αυτά είπα ως προς το θέμα αυτό της περιουσίας.

περιουσίας, αλλά καλά, ας τα αφήσουμε αυτό μετά. Και τώρα ερχόμαστε στο σπουδαιότερο θέμα, το οποίο σας συγκλονίζει όλους, διότι είναι το σπουδαιότερο θέμα, όντως, είναι το διαζύγιο. Το διαζύγιο. Όλοι γνωρίζετε ότι ο δεσμός γυναικός και ανδρός είναι φυσικός. Έπλασε ο Θεός τον άντρα και την γυναίκα. Τι σοφία! Μα δεν υπάρχει πιο σοφό τρολί από την γραμμή.

Η Αγία Γραφή, έπλασε, τι έπλασε; Δεν έκανε έναν άντρα και δέκα γυναίκες, το χαρέμι των αγάδων. Δεν έφτιαξε μια γυναίκα με δέκα άντρες. Μια γυναίκα. Όταν ενωθούν πλέον αυτοί και έρθει παιδί στον κόσμο, αυτό πλέον είναι μυστήριο μεγάλο, πολύ μεγάλο.

Είναι η εικόν της Αγίας Τριάδος. Δεν ξεχωρίζει πατέρας, μάνα, παιδί. Είναι πλέον ένα σύμπλεγμα, ένα ουράνιο σύμπλεγμα. Είναι μια εικόν της Αγίας Τριάδος. Πατήρ, Υιός και Άγιο Πνεύμα, που εικονίζει εδώ κάτω στη γη την Αγία. Και όπως τα πρόσωπα της Αγίας Τριάδος είναι ενωμένα αρρήκτως το ένα με το άλλο, κατά παρόμοιον τρόπο πρέπει να είναι ενωμένα τα τρία αυτά πρόσωπα: παιδί, μάνα, άντρας, πατέρας, μητέρα και παιδί. Αυτός είναι.

Και είπε ο Χριστός: ο ουν ο θεος συνεζευξεν, ανθρωπος μη χωριζετω. Δεν επιτρέπεται χωρισμός παρά μόνο για μία αιτία. Καθαρά τα λόγια. Είναι αδαμάντινα τα λόγια. Διά μόνο μία αιτία να επιτρέπεται. Όταν παρουσιαστεί κρούσμα απιστίας, όταν παρουσιαστεί κρούσμα μοιχείας, όταν ο ένας απατήσει τον άλλο, τότε μόνον επιτρέπεται το διαζύγιο.

Του τα είπε καθαρά ο Κύριος, καθαρά, αδαμάντινα, και πρέπει να ομολογήσουμε ότι στην παλιά εποχή, που ζούσαν πραγματικώς χριστιανική ζωή οι άνθρωποι στη Μικρά Ασία, στον Πόντο, παντού στην Ελλάδα, παντού, δεν υπήρχε διαζύγιο.

Εάν σας πω ότι στη Μητρόπολή μου, στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, 100 χρόνια, διαζύγιο δεν υπήρξε. Θεέ μου, Θεέ μου, στον Πόντο διαζύγιο, στη Μικρά Ασία διαζύγιο; Όχι, αδύνατον, αλλά και στον αρχαίο κόσμο ακόμα.

Κάτω στη Μάνη ήταν άγνωστη η λέξη μοιχεία. Μοιχεία ήταν άγνωστος κάτω στα αυστηρά ήθη των Σπαρτιατών και της αρχής. Και έλεγαν μάλιστα, ένας έλεγε: εάν μπορεί επάνω στην κορυφή του Ταϋγέτου, εάν μπορεί επάνω στην κορυφή του Ταϋγέτου να σταθεί βόδι, το οποίο να μπορέσει από εκεί, από την κορυφή του Ταϋγέτου, να πιει νερό από τον Ευρώτα, τότε και μόνο θα βρεθεί γυναίκα ή άντρας να μοιχεύεται.

Και λέγαν ακόμα ότι το να γκρεμίσεις, το να χωρίσεις ένα αντρόγυνο, το να χωρίσεις ένα αντρόγυνο, είναι αμαρτία εκατό φορές μεγαλύτερη από ό,τι να γκρεμίσεις μια εκκλησία. Προτιμότερο να γκρεμίσεις μια εκκλησία.

Αν έρθουν δυο άνθρωποι και μου πούνε «εγώ γκρέμισα μια εκκλησία» και ο άλλος μου πει ότι «χώρισα ένα αντρόγυνο», σε αυτόν που γκρέμισε την εκκλησία θα του επιτρέψω να κοινωνήσει υπό έναν όρο: να χτίσει καινούργια εκκλησία.

Αλλά στον άλλο, όχι. Βαρύ, από τα βαρύτερα αμαρτήματα που τρυπώνουν σαν τα φίδια μέσα στα σπίτια και διαλύουν τις οικογένειές τους. Βαρύ το αμάρτημα αυτό. Ένας και μόνο λόγος. Εκτός του λόγου αυτού είναι μόνο ο θάνατος. Και μόνο το φτυάρι του νεκροθάφτη χωρίζει το αντρόγυνο. Είναι αυτά πολύ καθαρά μέσα στο Ευαγγέλιο.

Επί μοιχείας και θανάτου. Τι έγινε; Στον ένα λόγο, δεύτερο λόγο, τρίτο λόγο, τέταρτο λόγο, πέμπτο λόγο, έκτο λόγο, έβδομο λόγο, όγδοο λόγο, και η Εκκλησία πρόδωσε την αποστολή της, υποχώρησε και ενώ έπρεπε να σταθεί ακλόνητη και σταθερά επάνω στον ένα και μόνο λόγο του Ευαγγελίου, όπως πρέπει να την ακούμε, προς τιμή της καθοδητικής Εκκλησίας

της Εκκλησίας, μα όλας της διαφοράς εστάθη των αναλόγων η Εκκλησία, την Παπική Εκκλησία, εμείς υποχωρήσαμε, υποχωρήσαμε, υποχωρήσαμε και τώρα πλέον, αφού πλέον υποχωρήσαμε και δημιουργήσαμε ένα ευρύτατο φάσμα διαζυγίου, κατόπι τώρα πλέον ερχόμεθα να φτάσαμε στον τελευταίο, στον πυθμένα πλέον, που ο πυθμένα να θεσπίσουμε, να ζητούν να γίνει το αυτόματο διαζύγιο. Δεν υπάρχει στη νομοθεσία των άλλων εθνών, ούτε στην Αγγλία, ούτε πουθενά, ούτε στη Ρωσία.

Ρωσία. Τι θα πει αυτόματο; Ένας φεύγει από το σπίτι χωρίς, παρακαλώ, να δώσει αφορμή, παρά μικράν αφορμή να δώσει η γυναίκα. Μια γυναίκα τιμία με τα παιδιά της, με τη λατρεία της προς τον σύζυγό της, με την εξυπηρέτηση προς τον σύζυγό της και λοιπά. Μια ωραία πρωία το σκάει. Το σκάει και σμίγει με μια άλλη παλλακίδα. Παλλακίδα. Και τι κάνει; Αγνοεί τη σύζυγό του. Και η γυναίκα αυτή η τιμία Ευαγγελία παραμένει και εργάζεται για να συντηρήσει τα παιδιά της και περιμένει τώρα ο κύριος με το ρολόι στα χέρια.

Έναν χρόνο, δύο χρόνια, τρία χρόνια, τέσσερα χρόνια, νταν, χτύπησε έξι χρόνια, πάει τελείως, φτάνει, ο χρόνος και μόνος, χρονόμετρο, χρονόμετρο, διαζύγιον χρονόμετρο ή μάλλον διαζύγιον Καζανόβα όπως το ονομάζουμε στην Αμερική.

Στην Αμερική, τορπίλα η οποία τινάζει στον αέρα ολόκληρη την οικογένεια. Τι λέγουν αυτοί; Λέγουν ότι είναι πολλοί. Μα είναι πολλοί, λέει αυτοί, τι να τους κάνουμε; Μα μια έρευνα που έκανε η Εκκλησία μας κάτω στον Πειραιά, ο Δεσπότης έκανε μια έρευνα και τους βρήκε όλους αυτούς 85 to 90. Μια άλλη έρευνα που έκανα εγώ επάνω στην Μητρόπολή μου, λένε παραπάνω από 20 δεν είναι. Και μια έρευνα που έκανα σε επιστήμονα, καθηγητή Πανεπιστημίου, δεν είναι παραπάνω από τρεις χιλιάδες είναι αυτοί. Τρεις χιλιάδες, δεν είναι παραπάνω από τρεις χιλιάδες. Διότι είναι τόσο ευρύ το φάσμα του διαζυγίου, ώστε εύκολα παίρνει το διαζύγιο. Αυτά τι είναι; Είναι μερικοί, μερικοί που δεν μπορέσαν να παρουσιάσουν μάρτυρες. Πήγαν στα δικαστήρια μέχρι Αρείου Πάγου, αλλά βρήκαν τη γυναίκα 24 καρατίων. Δεν μπορέσαμε, δεν μπορέσαμε τίποτε, δεν μπορέσαμε. Είναι σπάνιο φαινόμενο αυτό, είναι νεότερες Πηνελόπες. Θα ακούσατε περί Πηνελόπης εσείς όλοι εδώ ότι ήταν μια γυναίκα τιμή.

Τιμία στους μυθικούς χρόνους, ο τύχη άνδρα των Οδυσσέα, ο οποίος έπλεξε πολλά ειδήλια με τον οποίο κάνει λόγον η Οδύσσια και περιπλανιόταν είκοσι χρόνια και μέσα στα είκοσι χρόνια προσπαθούσαν να παραπλανήσουν την Πηνελόπη να κάνει άλλον γάμο.

Τι έλεγε αυτή, όχι! Και αν σου ξεπατήσεις τι έλεγε, λέγει όταν τελειώσω δουλεύω στον αργαλιό, δουλεύω στον αργαλιό και όταν τελειώσει ο αργαλειός, τότε θα τελειώσει το πανί του αργαλειού που υφαίνω, τότε θα κάνω γάμο, θα σκεφτώ για γάμο».

Τι έκανε τη νύχτα; Ύφαινε όλη μέρα και τη νύχτα ξήλωνε. Ύφαινε και ξήλωνε και συνεπώς αδίκως περίμεναν αυτοί οι μνηστήρες να συνάψει άλλον γάμο η Πηνελόπη. Πολλοί, πολλοί είναι αυτοί, ας λένε ότι είναι πολλοί, είναι τρεις χιλιάδες, δεν είναι παραπάνω, πέντε χιλιάδες, πέντε χιλιάδες, δέκα χιλιάδες.

Και ρωτώ: οι δέκα, οι τρεις χιλιάδες αυτοί απέναντι τίνος; Μετρήστε, απέναντι τίνος αριθμού; Τεσσάρων εκατομμυρίων γάμων, τεσσάρων εκατομμυρίων γάμων εντίμων Ελλήνων και Ελληνίδων. Και στη ζυγαριά του κυρίου Καραμανλή οι τρεις χιλιάδες αυτοί ζυγίζουν περισσότερο από τα τέσσερα εκατομμύρια ετρολίου.

Λοιπόν, τώρα είναι πολλοί, είναι λίγοι, αλλά κάνουν θόρυβο και δημιουργούν την εντύπωση ότι είμαστε πολλοί, είμαστε πολλοί, τι θα γίνει με εμάς και λοιπά, πολλοί. Θέτε ένα ψεύδος. Την ημέρα που συζητιόταν το διαζύγιο, το διαζύγιο που συζητιόταν, απ' έξω περνώ κι εγώ πάνω από τη Σύνοδο, να κόσμος, κόσμος. Λέω, τι είναι αυτοί; Λέω, αλύτρωτοι είναι, λέω, αλύτρωτοι. Μετά με παίρνει τηλέφωνο ένας και μου λέει: «Πάτερ μου, μην χαιρεκακείς. Αυτοί που είναι απ' έξω...» Και έμεινα με την εντύπωση ότι είναι αλύτρωτοι. Γίνεται μια έρευνα, τι αποδεικνύει; Δεν είναι αλύτρωτοι, είναι εργάτες ενός εργοστασιάρχη, ο οποίος ήταν αλύτρωτος και τους έστειλε όλους εκεί πέρα να προσκιάσουν τον αλύτρωτο.

Ο εργοστασιάρχης, ο οποίος ήταν αλήθροντος και τους έστειλε όλους εκεί πέρα να προσκάτουν τον αλήθροντο. Λένε τώρα αυτοί: «Ε, καλά, τι θα γίνει ο γάμος αυτός;» Και είναι έτοιμοι μερικοί που είναι πλούσιοι να δώσουν λεφτά πολλά.

«Πόσα θέλεις, κυρά μου; Δεν σε θέλω πλέον, έχω σμίξει με καινούργιους έρωτες, απολαμβάνω άλλη νοικοκυρά εκείνη, θαλπωρή, δεν σε θέλω πλέον». Πήγε ένας αναίσθητος, πολύ λεφτάς, εκατομμυριούχος, που νομίζει ότι τα λεφτά κυβερνούν την ανθρωπότητα και πήγε σε μια τιμία φτωχιά γυναίκα και της είπε: «Θα σου δώσω δύο εκατομμύρια να μου δώσεις το διαζύγιο».

«Όχι! Όχι μόνο τα δύο εκατομμύρια, όλο το χρυσάφι της γης και του ουρανού να μου δώσεις». Εγώ δεν διαλύω τον γάμο μου.

Και, αδελφοί μου, πρέπει να πιστεύσουμε. Ευχαριστούμε. Μέσα στον παράδεισο του Θεού δεν θα πάνε δεσποτάδες και θα πάνε παπάδες και καλόγεροι. Πολύ ολίγοι από αυτούς θα σωθούμε, αδέρφια μου, όπως είπε ο Κοσμάς ο Αιτωλός. Μέσα στον παράδεισο θα δούμε φαινόμενα τρομακτικά, θα δούμε πράγματα φοβερά. Μέσα σ' αυτή την απέραντη κοινωνία, μέσα στην κοπριά αυτή των Σοδόμων και Γομόρρων, υπάρχουν διαμάντια.

Θα σας φέρω ένα διαμάντι, ένα από τα διαμάντια, τα οποία θα θαυμάσετε ότι υπάρχουν σήμερα τέτοια διαμάντια.

Στην περιφέρειά μου, από ένα χωριό, ένας άντρας νέος άφησε τη γυναίκα του με τρία παιδάκια, 25 ετών η γυναίκα, νεοτάτη, και το 'σκασε και έφυγε και πήγε στη Γερμανία, τη μεγάλη αυτή ρουφήχτρα του ελληνισμού.

Και εκεί πάνω στη Γερμανία δημιούργησε σχέσεις με Γερμανίδες. Ένα χρόνο, δύο χρόνια, τρία χρόνια, τέσσερα χρόνια, καμία απάντηση, ούτε τηλεγράφημα, ούτε γράμμα, ούτε τσεκ, ούτε καμία άλλη εκδήλωση πατρικού ενδιαφέροντος και συζυγικού ενδιαφέροντος.

Περάσανε χρόνια. Οι γονείς, οι άλλοι: «Παντρέψου, πάρε διαζύγιο, να φτιάσεις...» Συζητούσαν δέκα, όχι, λέει η παρεμβολή, δέκα, διότι ήταν εκλεκτή γυναίκα, σπάνια γυναίκα, εργατική γυναίκα, από τις σπάνιες γυναίκες. «Όχι! Τον περιμένω!» Και ύστερα από είκοσι χρόνια ήρθε η μετάνοια. Μετάνοια.

Και ήρθε, όχι στο χωριό, δεν πήγε στο χωριό, το μικρό χωριό της Πτολεμαΐδος. Επήγε στην Πτολεμαΐδα και δειλά-δειλά επλησίασε ανθρώπους που ήταν από το χωριό αυτό και τους ρώτησε: «Τι κάνει η γυναίκα μου; Παντρεύτηκε;» «Όχι, σε περιμένει». Και μόλις άκουσε «σε περιμένει», άρχισε να κλαίει.

Ας ένα κλει Και μετά τον πήρανε, τον πήγανε στο χωριό και χτυπούσαν καμπάνες, καμπάνες χαρμόσυνα.

Όταν δεν θέλει η γυναίκα, όχι από καπρίτσιο, όχι από άλλα ελατήρια σκοτεινά, αλλά από ευγενή ελατήρια, Ο θεωρείτον γάμων σε και μόνον και αιωνίως Ο δεσμός αυτός ο ιερός, ο μυστηριώδης αυτός δεσμός. Ποιος θα είναι εκείνος ο οποίος θα σε βοηθήσει;

Θες δεν θες, εγώ θα σου δώσω διαζύγιο. Διαζύγιο. Όχι, κύριε, αν το θέλεις, δεν θέλω, δεν σου δίνω διαζύγιο. Δεν είμαστε εμείς να ερευνήσουμε τα βάθη των καρδιών και να πούμε ότι η Α και η Β ζητεί το, δεν θέλει το διαζύγιο από άλλους λόγους. Εμείς πρέπει να λάβουμε το γεγονός ότι η θέληση της γυναικός, όπως και του ανδρός, πρέπει να λαμβάνεται σοβαρώς υπόψη για τον γάμο.

Α, μας είπαν και τον μεγάλο λόγο στη Σύνοδο: «Δεν λυπάστε εσείς οι σκληροκάρδιοι, οι αρχιερείς; Εσείς δεν λυπάστε ότι κόντεψε να πεθάνει από την απεργία πείνης ένας άνθρωπος εκεί πέρα; Τι λόγο θα δώσουμε στον Θεό;» Απήντησα ότι δεν μπορεί η Εκκλησία να εκβιάζεται και μια κοινωνία ευνομούμενη δεν μπορεί να εκβιάζεται και υπό τη βία να εκβιάζονται νόμοι.

Διότι πού θα πάμε τότε; Τότε μπορεί να πει, να πει και ο άντρας στη γυναίκα: «Ξέρεις, γυναίκα, εάν πας στην εκκλησία, εάν κοινωνήσεις των αχράντων μυστηρίων, εάν εκκλησιάζεσαι τακτικά, εάν διαβάζεις Γραφή, εγώ θα αυτοκτονήσω». Θα ακούσει η γυναίκα μια τέτοια απειλή; Και σας ρωτώ, εάν αύριο, όπως προχωρούν τα ήθη, αύριο μαζευτούν 200, 300, 500, δεν ξέρω πόσοι είναι αυτοί, με συγχωρείτε τη λέξη, δεν τη λέω εγώ όπως τη λέει ο λαός, οι ομοφυλόφιλοι.

Εάν μαζευτούν 500 ομοφυλόφιλοι και πάνω στην πλατεία του Συντάγματος και ξαπλώσουν εκεί παρακάτω και που είναι κυρίτρο απεργία και θα λύσουμε την απεργία μόνο να έρθει ο Απάσταμας Στεφανός.

Καταντήσαμε στην Αγγλία, με απεργίες των ομοφυλοφίλων, επετράπη ο γάμος των ομοφυλοφίλων και επιτρέπεται να παντρεύονται με στέφανα, παρακαλώ, άντρας με άντρα. Εκεί θα καταντήσω, εγώ θα έχω πεθάνει, να το θυμάστε εσείς ότι και η Ελλάδα θα επιτροπεί ο γάμος των Μοβεροφύλων Η Εκκλησία, η Ιερά Σύνοδος, πώς αντιμετώπισε το θέμα αυτό;

Πρέπει να πούμε ότι ύστερα από σκληρές μάχες και εσωτερικές συζητήσεις που διεξήχθησαν, επιτέλους η Εκκλησία στο αυτόματο διαζύγιο είπε όχι. Σε αυτή την υπόβλεπη αποπόφαση κι εγώ υπέρεψα Αλλά, ενώ κλείσαμε τις πόρτες, ενώ, αδέρφια μου, κλείσαμε τις πόρτες και είπαμε όχι, ξαφνικά, πρέπει να σας πω και κάτι άλλο, ένα μυστικό, εδώ στην αγάπη σας, την ώρα που συνεδριάζαμε και γινόταν αυτή η ιδεολογική πάλη των μεν προς τους δε, για να βρεθεί κάποια, τέλος πάντων, λύση του προβλήματος, εκεί πέρα χτύπησε το κουδούνι του γραφείου της Ιεράς Συνόδου.

Ευτυχώς εκεί στο γραφείο της Συνόδου ήταν αστροϊκός Μητροπολίτης ο Λευτερουπόρος Αμβρόφιος.

Το τηλέφωνο, παρακαλώ. Ποιος; Ο κύριος Καραμανλής.

Όχι ο ίδιος αλλά το γραφείο του λέει ο κύριος Πρωθυπουργός Και ακούς και μία φωνή γυναικεία, μελιστάλακτη, από εκείνες των σειρήνων τη φωνή: «Ο κύριος Πρωθυπουργός ερωτά πού ευρίσκεται αυτή η υπόθεση του διαζυγίου», υπό το κράτος απειλής, διότι το ομολόγησε και ο Σεραφείμ, προς τιμήν του το ομολόγησε, ότι είπε, του είπε: «Είτε οι παπάδες ψηφίσετε το διαζύγιο είτε όχι, εγώ θα το ψηφίσω».

Λοιπόν, ολίγοι, ολίγοι είναι αυτοί, ολίγοι είναι αυτοί, ολίγοι, αλλά παρουσιάζονται ότι είναι πολλοί, πολλοί και δημιουργούν αυτόν τον συγκλονισμό μέσα στην Εκκλησία, και ελήφθη απόφαση. Αλλά ενώ ελήφθη αυτή η απόφαση και κλείσαμε τις πόρτες και είπαμε όχι, μα θα μου πεις, Πάτερ, γιατί τόσο σκληρός; Ένα πρόβλημα δεν είναι αυτό; Το ομολογώ ότι είναι πρόβλημα. Το πρόβλημα το λύσουμε αντρίκια, να το λύσουμε καθαρά και τίμια, ότι η λύση του προβλήματος αυτού είναι ένας και μόνον: πολιτικός γάμος.

Πολιτικός γάμος!

Δεν υπάρχει άλλη λύση. Κύριε, θα με βιάσεις, θα με βιάσεις εμένα τον Επίσκοπο να γίνει πολιτικός γάμος. Διότι είναι πολλοί σήμερα, δεν είναι εποχή, τι να κάνουμε, δεν είναι εποχή πριν 100 χρόνια που νηστεύανε προτού να παντρευτούνε.

Παντρευτούνε, νηστεύανε, κοινωνούσανε, εξομολογούντο, κρατούντο εν παρθενία. Πάει αυτή η εποχή. Ακούστε τι ανεγνώσθη στην Ιερά Σύνοδο, τι ανεγνώσθη στην Ιερά Σύνοδο. Επιάστη, διάβασε κάποιος με ένα προσκλητήριο γάμου, γάμου. Το έστειλε κάποιος, δυο νέοι που δεν πιστεύουν καθόλου και καλούνε τους συγγενείς και φίλους και γράφουν στο προσκλητήριο: «Σας παρακαλούμε πολύ να μας συγχωρέσετε, διότι βρισκόμαστε στην τρομερή ανάγκη να τελέσουμε τους γάμους υπό το μεσαιωνικό κλίμα.»

Σας αναγκάζομαι να παρακολουθήσετε μίαν κωμωδίαν μέσα στην εκκλησία, με συγχωρείτε. Και τους αντιβάλωσε ο παπάς, και νέοι και άπιστοι, και εμπαίζοντα. Προτιμά το πολιτικό γάμο, 100 γάμοι, 99 να πάνε στο Δημαρχείο.

Ένας, ένας, ένας, ένας να μείνει: «Εὐλογημένη ἡ Βασιλεία τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος». Δεν ζητούμε ποσότητα, ζητούμε ποιότητα εκκλησιάσματος μέσα στον αιώνα μας αυτόν. Ενώ λοιπόν κλείσαμε τις πόρτες, κατόπιν κάτω από την πίεση διαφόρων πολιτικών και το τηλέφωνο, λένε, άνοιξαν ένα παραθυράκι.

Ένα παραθυράκι από εκεί που βέβαια είναι αλήθεια ότι το παραθυράκι αυτό είναι πολύ στενό, αλλά λένε όταν η αλεπού κατορθώσει να περάσει το κεφάλι της μέσα, τότε περνάει ολόκληρο το κορμί της. Λοιπόν, έτσι ακριβώς και αυτό το παραθυράκι το οποίο ανοίξανε οι άγιοι συνάδελφοι, οι αδερφοί, είθε να διαψευστώ, άνοιξαν παραθυράκι.

Και βλέπω τώρα τι θα γίνει, τι θα γίνει, τι θα γίνει, πώς θα εξελιχθεί η κατάσταση. Λοιπόν, εγώ τελειώνω. Σας λέγω το εξής: τι θα γίνει; Χθες το βράδυ, κατά τη μία η ώρα, κατά τη μία η ώρα, εκτύπησε κάποιος στο δωμάτιό μου.

Λέω «Πάτερ», λέει «Πάτερ, έχω να σου πω κάτι». Το ραδιόφωνο τη νύχτα, η ώρα, η ώρα των δαιμονίων, στη μιάμιση ώρα ανήγγειλε ότι θα κατατεθεί την Τετάρτη νομοσχέδιο περί γάμου, περί αυτοσχεδίου, περί του διαζυγίου αυτού.

Παρά την άρνηση της Εκκλησίας, θα εισαγάγουν την Τετάρτη στη Βουλή το νομοσχέδιο αυτό, για το οποίο ανοίγεται η θύρα. Τι πρέπει να κάνουμε; Τι να σας κάνω; Είστε θρησκευτικοί, δεν είστε θρησκόληπτοι, δεν είστε παιδιά του δρόμου, παιδιά της πλατείας. Παιδιά, ρε, ντροπή μας! Δεν έχω ως παράδειγμα, κάθε άλλο, μη σκανδαλίσω κανένα εδώ. Ρε, στην Περσία ένας παπάς, ρε...

Ένας Σάχη τον έριξε από το θρόνο, ένας παπάς, Τούρκος παπάς τον έριξε. Ο Μοθαροδράμος του λέει γιατί, ποια διαφωνία, επάνω σε τέτοια ζητήματα, διότι τα ανάκτορα του Σάχη ήθελαν να τους κάνουν δυτικούς, να τους φέρουν τα ίδια τα έθιμα των δυτικών, με τα διαζύγια, με το ένα, με το άλλο. Όχι, θα μείνουμε στο Κοράνιον. Και βλέπεις αυτή μια θύελλα, θύελλα ενός εκατομμυρίου λαού, και να κρατούν Κοράνιον και να προχωρούν ως θύελλα και ποταμός.

Και ποταμός και να πλησιάζουν τα ανάκτορα και να γονατίζουν χωρίς όπλα, χωρίς όπλα, θύματα ιερά, ιερού αγώνος, και σε κάθε 500 μέτρα να σταματούν και να κρατούν το Κοράνιον, Αλλάχ, Κοράνιον, Αλλάχ, Κοράνιον. Ω Θεέ μου, να ανοίξει και να μας καταπλεί.

Ανάληψη, Ευαγγελισμός, Ησύχιος ο Πρεσβύτερος, Ευαγγελισμός, Ησύχιος ο Πρεσβύτερος, Ευαγγελισμός,

και Άγιον Ευαγγέλιο στα χέρια μας. Είναι ντροπή μας, να ανοίξει η γη, διότι εμείς Χριστιανοί... Αγωνίζονται οι χιλιαστές, αγωνίζονται οι μασόνοι, αγωνίζονται οι αυτοί όλων των ειδών, οι προπαγανδιστές, αλλά εμείς είμαστε άνθρωποι στα καβούκια μας μέσα, κρυμμένοι, και δεν έχουμε αγωνιστικότητα.

Και τι λένε; Κοροϊδεύουν όταν πάνε στα καμπαρέ, διασκεδάζουν αυτοί, άλλοι θρησκευτικοί άνθρωποι. Α, κακομύριδες. Ε, κακομύρις! Πολιστής θα είσαι, επαναγκάτης θα είσαι, δραστηριός θα είσαι. Άλμα Θεού κάνουν αυτοί ένα-ένα. Άλμα! Δεν έχουμε να συζητήσουμε, δεν συνισθήμαστε ανωμοταγής.

Υπακούμε στην πατρίδα, στους νόμους της πατρίδος. Αλλά εδώ λέγει μέσα το τελευταίο άρθρο του Συντάγματος: όταν καταπατείται το Σύνταγμα, όταν καταπατείται το Σύνταγμα, κάθε Χριστιανός πρέπει να γίνει υπερασπιστής του Συντάγματος και να βγούμε στο πεζοδρόμιο σαν θύελλα, σαν κεραυνός, σαν αστραπή, σαν επανάσταση.

Να τους διδάξουμε ότι δεν είναι μόνο οι τρεις χιλιάδες που πάνε στην αυτή μέσα. Κι αν πέσωμε, πέσαμε. Πέντε, δέκα, είκοσι. Δεν θα σκοτώσουμε, θα σκοτωθούμε. Τότε θα δείτε, τότε ψηφίζετε. Λοιπόν, να δούμε, ψηφίζετε;

Είστε, μάλιστα την ώρα εκείνη, σας είπα και άλλοτε, νομίζω εδώ, είναι ίσως το τελευταίο κήρυγμα που κάνω και θα μου επιτρέψετε να το παρατείνω λίγα λεπτά. Ναι, λίγα λεπτά και τελειώνω.

Στο Αμύνταιο γινότανε καρνάβαλος, δαπανούσανε εκατομμύρια ολόκληρα, επί της δικτατορίας παρακαλώ. Και εγώ είπα: όχι, τα λεφτά του καρναβάλου θα τα διαθέσετε για αναπήρους, για τους φτωχούς. Με ήκουσαν, δεν έχω παράπονο, με ήκουσαν, με ήκουσαν, αλλά κατόπιν ήρθαν αυτοί και είπανε: «Ο Καντιώτης θα κυβερνά την επαρχία μας; Εμείς την κυβερνούμε».

Ο καρνάβαλος είναι στο πρόγραμμά μας, διασκεδάσεως του λαού. Πολύ καλά, όχι τους λέω. Τι έκανα; Αντέδρασα ριζικώς. Και τι έκανα; Πάνω στα καμπαναριά έβαλα έναν παπά, λέω: «Μείνε πάνω στο καμπαναριό». Και όταν περνούν τα άρματα, τα άρματα, χτύπα την καμπάνα νεκρικά, σαν Μεγάλη Παρασκευή.

Και όταν λοιπόν βγαίναν τα άρματα και ήταν απάνω παιδιά, είναι θρησκευτικός ο λόγος μας. Μόλις άκουσαν να χτυπούν καμπάνες, νεκρικά καμπάνες, αυτοί που ήταν στα άρματα, Παναγιά μου! Έτσι είναι τα πράγματα.

τα πράγματα και να μπορέσουν να σηκωθούν οι ιερείς με τα εξαπτέρυγα, με τα ευαγγέλια, με τα δισκοπότηρα, με τους πολυελαίους και να πλημμυρίσουν τους δρόμους της Αθήνας. Όχι για να εξαυτός, να σεισθεί η Αθήνα από τα συνθήματα όλα αυτά και να ακουστεί η φωνή του Θεού, η φωνή της αληθείας. Αυτό είναι. Και όχι τώρα, δεν είναι τώρα, δεν είναι υπόθεση, παρακαλώ, δεν είναι υπόθεση ενός ανθρώπου. Διεδευμένος αυτός, διεδευμένος αυτός, ζήτηκε τους άλλους δεκαετίες δεμένους. Μάλιστα, όπως το πάει η παροιμία, έκοψε ένας την μια αλεπού, έπλεξε...

Έμπλεξε κάπου και έκοψε την ουρά της. Και μετά πήγε, κάλεσε τις αλεπούδες όλες, λέει, ξέρετε, λέει, μας έκανε ωραία ζώα, μας έκανε ο Θεός, λέει ο Πλάστης, αλλά ξέρετε, λέει, το κακό, λέει, το μεγάλο είναι ότι έχουμε και μια ουρά που είναι άσχημη, λέει, μας κάνει άσχημα, την κόψα.

Ναι, ναι, ναι, να την κόψουμε την ουρά, την ουρά, αλλά λέει κάποια γριά αλεπού, δεν γυρίζει να δούμε τι γίνεται πίσω, να δούμε τι έχει. Κατάλαβες; Επειδή αυτή έκοψε την ουρά της, ήθελε και όλοι οι άλλοι να κόψουν την ουρά τους.

Να δημιουργήσουν ένα παρόμοιο πνεύμα συνέχεια. Όχι λοιπόν, δεν υπόθεση το ενός Δεν είναι υπόθεση 300 βουλευτών, να το θυμάστε. 300 βουλευτές, ούτε 10 θα είναι κατά του αυτομάτου. Ούτε 10, με διάφορες φορές.

Όλοι τους, ενώ διαφωνούν στο ζήτημα αυτό της διαφθοράς, της διαλύσεως οικογένειας. Είναι όλοι σύμφωνοι, διότι είναι αλήτρωτοι από όλες τις παρατάξεις του όλου διαφθαρμένου καθεστώτος. Λοιπόν, έτσι και να γίνει, τι να γίνει; Δημοκρατία δεν έχουμε; Να γίνει δημοψήφισμα.

Δημοψήφισμα. Ε, σας λέγω λοιπόν, σας εγγυώμαι, υπό ένα όρο θα νικήσουμε. Υπό ποιον όρο; Τέσσερα χρόνια, τέσσερα χρόνια, τέσσερα χρόνια. Η τηλεόραση και τα ράδια κάνουν πλύση εγκεφάλου υπέρ του αυτομάτου. Δεν ζητούμε εμείς τέσσερα χρόνια να κάνουμε πλύση εγκεφάλου υπέρ του αυτομάτου διαζυγίου και υπέρ άλλου.

Και ζητούμε τέσσερες μόνο μήνες να κάνουμε διαφώτιση του λαού από ραδιόφωνο και τηλεόραση. Και να είστε βέβαιοι, όταν τεθεί ερώτημα αν θέλει ο λαός, ο ελληνικός λαός, της Ηπείρου, της Θεσσαλίας, των νήσων, κάτω της Κρήτης μας και της Θράκης και εδώ των Αθηνών.

Να είστε βέβαιοι, όταν ανοίξουν οι κάλπες, το 85% του ελληνικού λαού θα μαυρίσει το αυτόματο διαζύγιο. Και όμως τώρα δεν λαμβάνεται υπόψη η πλειοψηφία του ελληνικού λαού, λαμβάνεται υπόψη η ψήφος ολίγων προσώπων τα οποία πιέζουν την κατάσταση ώστε να ψηφιστεί το αυτόματο.

Καλά, αυτά πρέπει να κάνει ο λαός, δεν ξέρω, εγώ είμαι πλέον γέρος, μακάρι, μακάρι μέσα από το πλήθος αυτό που είναι να αναστηθεί ένας ήρωας.

Ένας ήρωας που να πάρει τη σημαία μπροστά και να κάνουμε κίνημα καθαρώς χριστιανικό, επαναστατικό, να τους διδάξουμε αυτούς ότι δεν είμεθα μόνο χριστιανοί του Κυρίου, αλλά είμεθα χριστιανοί με απόφαση να χύσουμε και το αίμα μας για αυτά που πιστεύουμε. Έχουμε ανάγκη αγώνος ισχυρού, επαναστατικού, ριζοσπαστικού και να είμαστε εμείς πρωτοπόροι σε τούτους τους αγώνας, αλλά καθένας στο σπιτάκι του. Αυτό είναι το κακό. Την προσευχούλα μας, τίποτα άλλο, τίποτα άλλο.

Θα πρέπει να αντιδράσει. Αλλά πέρα από το λαό θα μου πείτε, μα Εκκλησία, μα Εκκλησία, ογδόντα δεσποτάδες, με μπαστούνες, με εγκόλπια, με μίτρες, τι γίνεται; Απαντώ ευθαρσώς, είναι κρίσις της Εκκλησίας μας, διότι οπωσδήποτε η κυβέρνηση θα γράψει στα παλιά παπούτσια την απόφαση, την επικείμενη αυτήν απόφαση της ιεραρχίας.

Τι θα κάνει η ιεραρχία; Η ιεραρχία τι θα κάνει; Διάβαζα την Αποκάλυψη, ότι εκεί λέει κάπου η Αποκάλυψη, και τελειώνω, ότι μια μέρα, λέει, από τον ουρανό θα πέσουν τα αστέρια. Τι εννοεί θα πέσουν από τον ουρανό τα αστέρια; Εννοεί τα φυσικά αστέρια; Εννοεί και τα φυσικά αστέρια.

Αλλά προπαντός εννοεί, αλληγορική έννοια, αστέρες είναι οι επίσκοποι, είναι οι πρεσβύτεροι, είναι ο Κύριος προπαντός. Αυτοί είναι αστέρες οι επίσκοποι, οι εφτά αστέρες Αποκαλύψεως είναι οι επίσκοποι. Το λέμε, ουρανός, δεν είναι μόνος ουρανός, ουρανός, ουρανός, ποιος είναι; Η Εκκλησία Ορθόδοξος.

Λέει κάπου εκεί σε ένα ωραίο στίχο, σε ένα τροπάριο, ότι όταν μπαίναμε στην Εκκλησία, σαν να μπαίναμε μέσα στο Ναό του Θεού. Ήλιος που φωτίζει τον κόσμο είναι ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός. Σελήνη που στέλνει το γλυκύ της κατανυκτικό φως είναι η Παναγία Θεοτόκος.

Και αστερές είναι ποιμένες, τι μάθω δοξαστικό Οι αστέρες πολύφωτοι του νοητού στερεώματος. ο Άρθι Μυρίπνοα, ο Πύργη Ακαθαίρετη, αστέρες λοιπόν είναι αυτοί και πρέπει να μην μου πάσουν τα αστέρες. Τι πρέπει να κάνουν; Να μαζευτούν όλοι και να πούνε, διότι διαζύγιο, λόγω των σχέσεων Εκκλησίας και κράτους, δεν ισχύει εάν δεν βάλει την υπογραφή του ο Δεσπότης από κάτω.

Τότε μόνο λύεται ο γάμος, όταν βάλει ο Δεσπότης την υπογραφή του. Λύεται πολιτικώς, αλλά η τελική υπογραφή είναι του επισκόπου. Λοιπόν, να μαζευτούν μετά την ψήφιση, να μαζευτούν στην Αθήνα και όλοι μαζί με μια φωνή και με μια ηρωική απόφαση να πούνε: Δεν υπογράφουμε διαζύγια. Ούτε ένας, ούτε ένας Μητροπολίτης υπογράφει διαζύγια.

Οποία δόξα της Εκκλησίας, οποία δόξα της Εκκλησίας να έρθει κόντρα με το κράτος, το άθεον και άπιστον αυτό κράτος. Θα το κάνουν; Δεν το ξέρω, δεν το ξέρω. Μπορεί να το κάνουν και μπορούν να το κάνουν.

Α, θα πείτε τώρα εσείς που είστε εδώ, καλά, τέλος πάντων, αλλά εσύ ο Αυγουστίνος, ο Καντιώτης όπως με λένε, Εσύ που εφώναξες περισσότερο, εσύ που δεματρίζεις περισσότερο, εσύ που έλαψες σπίτες, εσύ που εφώναξες, εσύ που κίνησες λαόν, εσύ που μιλάς τόσο αυστηρά για τους άρχοντας, καλά, τι θα κάνουν οι άλλοι; Εσύ τι θα κάνεις; Τι θα κάνεις εσύ;

Έφτασα σε ένα σημείο πολύ σημαντικό και ενώπιον όλων σας εξομολογούμαι δημοσία. Θα σας μιλήσω με γλώσσα Αγίου Κοσμά του Αιτωλού. Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός έλεγε ότι δεν είμαι άξιος να φιλήσω τα πόδια σας.

Και εγώ ο αμαρτωλός Επίσκοπος Αυγουστίνος, μιλώντας με γλώσσα Αγίου Κοσμά του Αιτωλού, λέγω: δεν είμαι άξιος να φιλήσω τα πόδια ούτε των ιερέων που είναι εδώ μέσα στο Ιερό Βήμα ή στην αίθουσα, ούτε τα πόδια των άλλων ιεραρχών, ούτε ουδενός. Είμαι ανάξιος να φιλήσω τα πόδια.

Εν τούτοις όμως σας λέγω ένα πράγμα, ότι με τη βοήθεια τη δική σας, με τις προσευχές σας, με τη βοήθεια του Θεού έχω λάβει από χθες το βράδυ την απόφαση: δεν θα υπογράψω διαζύγιο.

Διαζύγιον! Έστω και αν μείνω μόνος, έστω και αν μείνω μόνος, δεν υπογράφω διαζύγιο. Με απειλούν με εισαγγελέα, ας έρθει ο εισαγγελέας. Με απειλούν με φυλακάς, ας έρθουν οι φυλακές. Με απειλούν με θάνατον, ας έρθει ο θάνατος. Δεν υπολογίζω. Έχω απόφαση ριζική και αμετάκλητον. Διαζύγια τέτοιας κατηγορίας, τοιούτου είδους διαζύγια που θα υπογράψει η Βουλή των Ελλήνων, εγώ ο αμαρτωλός επίσκοπος Αυγουστίνος δεν θα υπογράψω κανέποτε. Θα παραμείνω σταθερός.

Και να μείνω σταθερός. Όταν με κάλεσαν να γίνω επίσκοπος, το δήλωσα επισήμως ενώπιον των αρχιερέων εκλεκτόρων μου, τους είπα ότι με τη βοήθεια του Θεού δεν θα θυσιάσω τας ιδέας του Ευαγγελίου, δεν θα θυσιάσω τας ιδέας χάριν ενός θρόνου. Θα θυσιάσω τον θρόνον χάριν των ιδεών του Ευαγγελίου.

Αλλά εσείς, ο λαός του Θεού, ο λαός του Θεού που πονείτε για την όλη αυτήν κατάσταση, πρέπει να οργανωθούμε, όχι επαναστατικώς όπως είναι, να οργανωθούμε. Όταν δίνει ο Θεός ένα τμήμα λαού, 50, 60, 70 χιλιάδες, να βγαίνει μέσα.

Έχουμε την πιο δημοκρατική λύση, δεν υπάρχει άλλη λύση. Η πιο δημοκρατική λύση είναι αυτή: διαζύγιον. Μάλιστα, η Επιστήμια έχει αυτό το διαζύγιον. Ζήσετε δια δύο πολιτικό γράμμα. Δεν υπάρχει άλλη λύση. Να γίνει πολιτικός γάμος. Να χωρίσει η Εκκλησία από το κράτος. Να προχωρήσουμε προς τα εμπρός. Όσοι πιστοί, όσοι πιστοί, όσοι πιστοί προς τα εμπρός, ποιοτικώς και όχι ποσοτικώς, πρέπει να δραβεύσει η Εκκλησία του Χριστού μας.

Ταύτα, αγαπητοί μου, είχα να είπω σε εσάς την αγάπη σας και εσάς μεν, εμένα μεν, ο λόγος αυτός σημερινός μου στοιχίζει ένα θρόνο. Εσάς δεν σας στοιχίζει τίποτα. Ήρθατε, καθίσατε, ακούσατε, θα πάτε στα σπιτάκια σας κλπ.

Αν θέλετε να προχωρήσουμε, χρειάζεται μόνο, όχι θυσία μόνο ενός, χρειάζονται και θυσία όλων, και όταν παρουσιαστεί μία του το σύνθημα, πρέπει να είστε όλοι έτοιμοι. Όλοι έτοιμοι. Έτοιμοι διά μαρτύριον.

Εν Χριστώ Ιησού, ον παίδες Ελλήνων υμνείτε και υπερυψούτε εις πάντας τους αιώνας. Αμήν.