Η χριστιανική ζωή στην κοινωνία και η αυτοεξέταση

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Devout listeners, last Sunday’s sermon here in this hall was a rebuke. It was a vigorous attack on television.

We explained that our opposition to television is not directed at the television set itself. The set is a remarkable example of human creativity. In a way, it is an image of God’s presence everywhere.

We say that God is present everywhere. In a certain sense, man too can be present everywhere, for man is a little god. He stands in one place, yet through radio waves he reaches every part of the earth, every part of the world.

In a way, man, this little god, makes his presence felt across the length and breadth of our planet, and even beyond it. What an astonishing sight! It shows that man is made in the image of God.

That is a great truth. Yet no one at the United Nations accepted it. There, where some 155 or 160 flags are flying, a representative of a devout nation said, ‘We must begin with the very first thing.’ And what is that? To write high above the United Nations: ‘God created man in His image and likeness.’ That is where we must begin.

But the vote went against him, and from that moment they condemned the work of that assembly.

It can achieve nothing if it begins elsewhere. Now, all the things man accomplishes show that he has within him an instinct to create. God Himself planted that instinct in the human heart, so that man might have dominion over the whole earth.

So we are not against the television set as a machine, or against any other machine produced by science, which, as I said, is a gift from God. We are against the misuse of television.

Television could have carried the voice of Christ to the ends of the earth. Instead, especially in our homeland, it has become a voice of the devil. And as an instrument of the devil, it is opposed by all who want the kingdom of Christ, rather than the kingdom of Satan, to prevail on this earth.

We spoke of television’s disastrous effects on people, especially on children and young people. And we came to this conclusion: ‘Turn off your televisions.’ That was the message of our gathering, spoken and written.

There were perhaps two or three thousand of you at that gathering. If three thousand listeners went home and followed that call, what a triumph for Christ, what a victory of the Cross that would be! I do not know what effect that earnest appeal had.

Some newspapers mocked us, but that does not matter. We are used to the mockery of the world. We are concerned with the practical result, and I am sure that more and more people are turning off their televisions, not only in Athens but in other parts of our country as well.

That is what we said last Sunday.

But suppose a modern person were here and heard us say, ‘Turn off your televisions.’ He might say, ‘Father, we come to hear your sermon, and all you do is criticize civilization and every advance the world has made. All we hear from you is “no, no.” Don’t you understand that we live in society?’

Don’t you understand that we don’t live on the moon or on some other planet? We live in a city, among other people. We have families, wives and children, and all kinds of ties to the world. What are you trying to tell us with these sermons? It sounds as though you want us to leave our homes, our wives and children, and our work, abandon this great city, and go up into the mountains to live in monasteries, holding a prayer rope and saying ‘Lord have mercy’ without ceasing. Do you want to turn us into monks?” What can we say in reply? No, brothers and sisters. I do not want to turn you into monks or send you into the mountains to live as ascetics with prayer ropes. And Christ does not ask that of you either.

For the Gospel shows us that Christ spent almost His entire life, apart from a few brief intervals, living among other people.

He lived close to the people, close to the fishermen casting their nets into the sea. He lived close to the farmers, and drew some of His most powerful images from their work. He was close to the poor.

He slept on the shore. He went into people’s homes and attended a wedding, where He blessed the wedding. In the heat of the day, He stopped at a well and spoke with a woman who had led a sinful life. And His holy hands rested tenderly on the heads of poor, barefoot children.

Christ wants us close to the people, living in society. Just as salt is mixed into food, we too must live among people and give society its savor. We are to be the light and the salt of the world.

And when He was about to leave this world, He offered that great high priestly prayer to His heavenly Father and spoke these immortal words: “I ask You, Father.” What does He ask? “Father, I do not ask You to take them out of the world.” I am not asking You to take them from Jerusalem and send them far away into the desert, where they would live apart from the world with only the memory of My name.

“I ask You to keep them in the world.” They will remain in the world, among other people. They will struggle, labor, sacrifice themselves, and spread His teaching. Christ wants us to live among people. Here in this world we must work, toil, and fight the great battle for God’s will to prevail.

But you may say, “What about all those ‘don’ts’ in religion?” Yes, our faith has its “don’ts.” Those are what trouble many people; they would like to erase them altogether. Yet these prohibitions save lives. They are for the good of humanity.

Think of the road from Athens to Thessaloniki. Along the great highways, the traffic authorities put up signs to guide travelers: here you may go faster, there you must slow down, elsewhere you must stop or take care.

There are red signs warning, “Danger of death.” In the same way, our faith has heavenly signs. They were placed there by neither the traffic authorities nor the police nor any human being.

Life is a journey, and at its turns stand heavenly signs, written in the blood of the God-Man, Christ. They say “Do not,” and those words are meant to save us. If humanity heeded them, tragedy would disappear from the world, and this earth would be Paradise.

A person who goes out at night and removes road signs commits a crime and is severely punished. How much worse, then, is it to remove the heavenly signs! What do they say? Do not kill, not even an ant, for you cannot make even one little ant. Do not steal. Do not commit fornication or adultery. Do not bear false witness. These are the heavenly signs God has set in the world to make human beings happy.

And our faith has more than “don’ts.” It also has “yeses,” and the “yeses” are far more numerous. Paradise gives us an example.

In Paradise, God had planted thousands of trees. He did not say, “You may eat from only one tree.” You could reach out to the branches and eat their delicious fruit.

You had the right to eat from every tree but one. Was that such a great burden? God’s command was a small one. So too, in this world, filled with beautiful things He has made, Christ gives us the freedom to enjoy all that is good on earth, apart from sin.

“Nothing is to be rejected if it is received with thanksgiving,” says the Spirit of God. So our faith does not teach only prohibitions. And tonight I do not intend to add another “don’t.” The one I gave you last time already weighs on some of your shoulders.

What can I say? Some of you are even counting the days. I heard someone say, “I’ll keep this up until Pascha. After Pascha, may God forgive me.”

That’s how it is. So, shall I go on with the “don’ts”? I’m afraid I might come here one day and find all the seats empty. Well, in any case, I’m not afraid of that. We’ll keep saying the “don’ts,” as I told you.

Just as the traffic authorities place signs along the roads, we too, as God’s traffic guides, will set signs along the road of life to save people. Blessed are those who look at them, read them, and heed them.

Today, though, I want to give you a little relief and answer those who accuse Father Augustinos of saying nothing but “don’t.” Today we shall also say “yes.” Christianity tells us both to “turn away from evil” and to “do good,” as the Psalmist says.

Last Sunday I told you, “Turn off your televisions.” Tonight I shall say, “Turn on your televisions.” Ah, what has happened to this man? Last Sunday he told us to turn them off, and now he contradicts himself!

He says to us, “Turn on the televisions.” I insist: turn off the televisions. And I insist: turn on the televisions. Oh, if only I could persuade you tonight! If I had the gift of John Chrysostom, the power of Demosthenes, the power of angels and archangels, perhaps I could persuade you to turn on those televisions that are off, off, off.

Satan has shut them. If you who are listening and I who am speaking can manage to turn them on,

Those televisions, then I give you my word. It is no empty promise or impossible dream, but a reality: we who once crawled like reptiles through mud, mire, and filth will become eagles, golden eagles. We will soar high, very high, tracing bright circles in God’s world. So what is this television? Turn off the televisions of this earth, the televisions of the devil. Turn on the televisions...

God’s televisions! I shall show you three of them tonight: number one, number two, and number three. You may choose. The first is very close to us. We need not travel to Mars or the stars or climb into a rocket.

Yet someone had this kind of television four hundred years before Christ. Who was it? You may say, “A television four hundred years before Christ? What strange talk is this?” In those days, people’s only television was their own eyes.

And yet, great minds have walked here in Athens, where we live. Athens is a city of great people. But to me, above everyone who has passed through Athens stands the Apostle Paul. Beside him, every other figure fades into insignificance.

It is Athens’ great honor that he stood here at the Areopagus, one of the most distinguished places from which anyone could speak, and delivered his remarkable address. Another man walked these very streets some four hundred years before Christ. He was about seventy years old, very poor, and went about teaching people. In the end, they gave him hemlock to drink. That man was dear old Socrates.

Now, people once asked the oracle at Delphi, “Tell us, who is the wisest person in Athens and in all Greece?” And the oracle answered that the wisest of all was Socrates.

There are many wise people in Greece, it said, but Socrates stands at the very top. Imagine that! The oracle at Delphi has given you its testimony that you are the wisest person of all.

“Me, wise?” Socrates said. He began to examine himself and came to this conclusion: other people knew a few things, but they took pride in that little knowledge and imagined they knew everything. In truth, they knew very little. So Socrates concluded, “One thing I know: that I know nothing.”

What I know is only a drop compared with all that remains unknown. And that is still true today, my brothers and sisters. The greatest scientists admit that, beside all they do not know, beside the countless mysteries, what they know amounts to this: “One thing I know: that I know nothing.”

Socrates said something else: “I am wise because, while others look at stones, stars, and material things, trying to investigate nature, they have forgotten to examine the most important thing of all.”

They had forgotten to examine themselves. And so he gave us that great, enduring call: “Know yourself.” Christ’s first Beatitude in the Sermon on the Mount speaks to the same need, more fully and more deeply: “Blessed are the poor in spirit, for theirs is the Kingdom of Heaven.”

Self-knowledge means knowing yourself.

If there is one thing we do not know, it is ourselves.

Our passions are like thick clouds. Imagine driving along a road and entering dense fog. You cannot see a thing. You stop the car and say a prayer. Visibility: zero. You cannot see a thing.

That is how it is with us. A terrible fog, the fog of pride, has covered our inner life, and our visibility is zero. We know nothing about ourselves. We do not examine ourselves. We do not search within.

We have no knowledge of our inner world.

Human beings investigate everything. They took a little stone and studied it for thirty, forty years. They studied and studied until they split it open. And what did they find? My God, what power! Within a tiny piece of uranium, a whole world seemed to be hidden. One little piece of uranium is enough to show that God exists.

So man investigated the atom. And now his restless curiosity drives him to travel to other stars, hoping to discover other things and other living beings there.

Man investigates everything, but there is one thing he has failed to investigate: himself. Consider this: there are two universes. One is the material universe we all see, this magnificent universe God created. The other, infinitely greater, is an invisible universe hidden in the depths of the human person.

This is what Christ meant when He said, “What will it profit a man if he gains the whole world and loses his own soul? Or what will a man give in exchange for his soul?” O soul! What a vast and wondrous world you are!

A person could spend four years on earth examining himself and still never reach the bottom of his inner world. Just as the depths of the sea are hidden from sight, so the depths of the human heart remain unexplored.

We need to make that search. Socrates called for it. He examined himself, as though turning a microscope toward the depths of the human heart, and said, “Know yourself.”

A more recent scholar wrote a book that was translated throughout the world. He called it Man, the Unknown. Man, the unknown.

Why are we so ignorant? Because we do not examine ourselves.

Self-examination helps us see clearly. You do it alone, entering the inner chamber of your soul. An emperor of ancient Rome used to examine himself every evening, asking what he had done and what he had neglected, as the ancient philosophers did. In the same way, you must search yourself, look at yourself in the mirror of God’s eternal law, and search the depths of your soul. Then you will see, and you will no longer say…

Once you stop saying, “I am the holiest person in the world,” or “I am the best person”, when you are no such thing, you will be humbled. Then you will see that your sins are countless.

That wise man, Carrel, showed how little we know about the human person. When it comes to understanding ourselves, we know almost nothing. The study of the human heart lags far behind every other field of knowledge.

So the first television is self-examination. You must do it on your own, and you must do it together as a family. Above all, you must do it beneath a great lamp whose light reveals everything.

Where should you examine yourself under a light bright enough to reach the depths of your heart? In Holy Confession. Holy Confession is a great thing. A great thing.

But confession must be as Christ wants it, as the Gospel wants it, as the sacred tradition of the Church wants it. Careful self-examination is an excellent way to search our own hearts.

That examination takes place in the study of the heart, there in confession. Whoever comes out of confession feels as though he has grown wings and can fly to heaven. There was a woman who once told Dostoevsky, “My dear, you are a wise man, but there is one thing: you have never been to confession.”

And that wise man listened to the Russian woman. Russian women were very devout in those days, and many still are. He went to a spiritual father and confessed for the first time, Dostoevsky, that great and prophetic mind. When he came out of confession, his face shone with joy. In one of his letters, or perhaps in a note in the margin, he wrote: “When I confessed, Paradise blossomed in my heart.”

So the first television I recommend is the examination of ourselves: self-examination and Holy Confession.

There is a television inside us, though it has grown rusty.

Open it. Press the buttons. Turn it toward yourselves.

Will you do that? That is one television. What is the other? I have never watched television myself, but I hear that the sets people have at home come in all sorts of makes. I do not know which make is coming next. I know only this: the other day someone sighed and said, “Ah, black-and-white televisions have had their day. We want color!” They are waiting for color televisions.

Televisions that show things in their true colors. Well, today, besides that first television, a mysterious one seen by chosen souls, I want to set up another for you: a color television, with every color of the rainbow and every shade. On the first television, I mentioned Socrates as an example.

For this second television, let me give you Saint Anthony the Great as an example. He too was wise, though he was completely uneducated. He went into the desert and struggled against the devil for fifty, sixty, seventy years, face to face. He defeated the devil and became a great figure of the desert. His name became renowned.

In Alexandria, some people could not bear the fame of an uneducated man. How had he become so renowned? They got together, crossed the Nile, and went to his hermitage to meet Saint Anthony the Great and make fun of him.

They said to him, “In Alexandria we have one of the greatest libraries in the world: thousands of books, papyrus scrolls, parchments, and more.”

“We read books there, and we have become wise. But here in the desert, what book do you read?” Anthony answered, “I have a book that you have never read in your lives.”

“It has thousands of pages and pictures beyond description. Even if I lived a thousand years in the desert, I would never finish reading it.” The learned visitors scoffed: “You have a book? Can you even read?” “And yet God wrote this book.”

“It is right before us.” And with his hands he pointed to nature, to the whole created world. There it is: the second television, a television in color! Look at those high mountains, so tall they seem to touch the stars in heaven.

Look out from the Vale of Tempe. What a sight it is to see snow-covered Olympus rising high above you, the mountains white with snow, and the plains now spread with green in the spring. You would think some lord had laid a rich Persian carpet across the earth, stretching as far as the eye can see.

Think of the rivers that have poured their waters without ceasing into the deep seas for centuries. Think of the lakes, those lovely lakes in my diocese. I am its Metropolitan, and I call it the Metropolis of the Five Lakes. What wonderful things they are!

There are rare little birds there, found nowhere else on earth. A German spent two whole years by that lake, counting them, watching it, and marveling at it. He watched the birds, the little pelicans, rise into the air.

The formations that flew past on the national holiday have nothing on these birds! Here are formations of another kind, passing overhead in flock after flock. Who guides them, my God, my God? Planes took off from down there to salute the Greek national holiday, and two of them crashed.

But these birds do not fall. They fly on, high above us. What a wonder in the sky! Who guides them? Who governs them? Think, then, of the lakes and all their plant life.

Yes, the trees, thousands of trees whose branches bend under the weight of their fruit, the flowers spreading their fragrance, the birds singing, and the great, boundless sea with its millions of fish: all these make up the natural world.

Once, a Christian met a man in a railway carriage who had no faith at all. The man said, “I do not believe God exists. Do you have any proof?” It was midday, and the Christian took out his watch.

He said, “Wait, wait, I’ll show you.” The hours passed: two o’clock, then three, four, and five. The other man asked, “Where’s your proof?” When midnight finally came, he took him out of the train car, led him up, showed him the stars in the sky, and said, “There’s your proof.”

“There is your proof.”

They show us that God exists. The stars in the sky are one great witness. The other is the voice of conscience within our hearts, calling us to know ourselves. These are witnesses that unbelievers cannot silence, even if they tear down every church.

Now look at this vast picture in color, down to the smallest thing. I spoke to you about the atom: within a stone there is a sun. And then there is the little ant, my God! You see it go down into the earth, where it has its whole nest, and carry a grain of wheat up again.

Saint Basil speaks of this: the ant keeps the wheat from sprouting in its storehouse. If it left the grain whole in that damp place, the storehouse would fill with shoots.

As the little ant gathered the wheat grain by grain, it would fill its storehouses below. The grains would sprout and grow into plants. So what does it do? It takes the wheat outside and cuts each grain in two, snip, snip, snip, snip, and then it can no longer sprout.

Who taught that little ant such wisdom? Who gives it the strength to keep going? Someone once watched an ant trying to carry a grain up to a high place.

It tried once, twice, three times, four times. It failed seventy-five times. On the seventy-sixth try, it carried the grain up.

Let anyone who is idle watch that little ant and see its marvelous persistence. And what can we say of the bee, such a tiny insect? It is a mystery upon mysteries. What architect, what school of engineering, could devise the strong structure of its honeycomb and hang it there? What skill, what wisdom! And it makes the sweetest honey, so beneficial and healing.

A learned man, Maeterlinck, spent thirty years studying the bee and nothing else. After those thirty years he wrote an important book about it. At the end he said, “My God, I have studied Your creature, the bee. Its study raises countless questions.”

“And there are still more,” he said. “I leave those questions to the generations to come.” One bee presents mysteries to us. All these things in the natural world are a color television. You have a television right before you. Go outside!

Take delight in the greatness of God, and turn off those dreadful televisions in your home. I have shown you the first picture: examining yourself in the bright light of Holy Confession. I have shown you the second: the natural world.

Now I will show you another. I know you have kept it closed, but you must open it. You must open it.

What is this third picture? It is Holy Scripture. The third television is Holy Scripture.

Holy Scripture. Yes, yes, it’s like a television, if you turn it on. But not...

Do not read it as though it were a novel, lying in bed, yawning and smoking. Read it as a book sent to you from heaven. Then you will feel a whole world opening within you: a boundless, heavenly, wonderful world.

It is like watching a film that begins at the very beginning, with the making of the earth. It moves forward through the centuries, showing us all kinds of people and events, miracles and great figures. It reaches the end of the ages and the change that is to come. There will be a change, not the destruction of the universe. All things will be transformed in the blink of an eye.

Until now, the various interpreters could not explain this. But now we can understand how it could happen in the twinkling of an eye. Just as an atom splits and a brilliant sun is produced, so the universe will be changed in a fraction of a second.

Consider the tiny atom, a miniature of the universe. This great story begins at the beginning and moves forward until its final Amen, until the cry, “Come, Jesus Christ.” Within it we hear many voices: the voices of individuals, nations, generations, and people in all kinds of circumstances. Amid them, three voices stand out.

The people of the ancient world, living in darkness and in the abyss, said, “He will come. The Redeemer will come.”

A Redeemer. When people first went to America and encountered the native peoples, what did they hear in those first conversations? “He has come, he has come, he has come.” They were waiting for someone; they were expecting someone. The hope that someone would come and change the course of the world had spread across the whole earth, even to people in those distant lands.

And when they were told that he had come, they said, “Glory to God! He has come!” “Who has come?” “Christ,” they were told. Do you hear? The second voice is no longer a human voice. It is the voice of angels and archangels. Christ came and set foot on the earth. From that day a new world, a new history, and new currents of life began.

And now a third voice rises from the hearts of suffering people: “Come! Will you come?” As surely as Christ once set foot on this earth, he will come again, but with one great difference.

What difference? The first time he came seated upon a throne of grace, as the Apostle says in today’s reading. What is that throne of grace? It is the Cross. “My child, do not be afraid of your sins. Come to me, whatever you have done.”

Even if your sins seem twice as many, five times as many, a hundred times as many, my child. Fire cannot overcome the sea; the sea overcomes fire. In the same way, the vast sea of Christ’s mercy overcomes the sins of all humanity.

Then he came in a time of grace; now he will come for judgment, for the judgment of the whole world. Open Holy Scripture, and your heart will not want to close it. What do you find there? Let me give you another example from Saint Anthony the Great. There in the desert, he had drawn the attention of the whole world. His fame had reached even the imperial palace and Constantine the Great. Constantine knew his own sinfulness. He is in Paradise; he became a saint. No one repented more deeply than Constantine the Great in the last days of his life.

When Constantine the Great heard of Anthony’s fame, he wrote him a letter, asking him to pray for him too, the emperor who ruled the whole world. He sent the letter by messenger to Alexandria.

The imperial messenger rode up, urging his horse on. The monks gathered around: a messenger from the emperor, here in the desert! He dismounted and said, “I have brought Saint Anthony the Great a letter from the imperial palace.” The monks marveled that Anthony had been counted worthy to receive a letter written by Constantine the Great himself.

They took it to him. But as soon as Saint Anthony the Great received it, he set it aside.

We behave differently. Many letters arrive, and we look through them. If we see one from a minister, we open it, while the letters from ordinary poor people wait. That is how people are.

You see a seal from a ministry or the prime minister’s office and immediately want to open the letter and find out what it says. But Anthony did not hurry to open and read this letter.

One day passed, then two, then three. He seemed completely unconcerned.

Saint Anthony the Great did not despise the emperor. He wanted to teach the monks a great lesson. They asked him, “Aren’t you going to open the letter the emperor sent you?” He replied, “My children, an earthly emperor sends us one letter, and you are anxious to read it.

But the heavenly King, God, has sent us a letter, Holy Scripture, and no one reads it.” Think of the eagerness with which you open a letter. I served as a military priest, and I went up into the high mountains, where we were extending the defenses of Greece.

Perhaps you want to hear songs, but songs better than the ones you hear around you. Do you want songs that lift you from the depths of the earth to the galaxies? Open the songs written by David, who was once a shepherd, and read them.

Perhaps you are troubled and ask, “Why does God allow this? There are so many things in the world I cannot understand. I try to live by the Gospel, yet I suffer. Another man lives by dishonesty and theft, but he is rich and powerful, while I am constantly persecuted.” It troubles you.

The great question is why evil seems to prevail in the world. Do you want an answer to this question, which even Socrates could not solve? Open the Book of Job. There you will find an answer. And you will hear Job’s words at the end of the Divine Liturgy, whenever the Liturgy is celebrated: “Blessed be the name of the Lord from this time forth…”

…from now and forevermore. You are enslaved! Your homeland is enslaved! Do you want the courage to fight and free your homeland? Read the Maccabees. See how a handful of people rose up to break the spears of tyranny. Do you love freedom? If you love freedom, I urge you to read them.

Are you grieving, with tears running down your face? Open Holy Scripture and you will hear: “In the world you will have tribulation, but take courage; I have overcome the world.” Are you weeping at the grave of your mother, your father, or someone dear to you? Open the epistle and hear: “Brothers and sisters, do not grieve as those who have no hope…”

Do you want to see a new society? Do you want to hear the finest sermon of all the ages? Please open the Gospel according to Matthew and read chapters five, six, and seven. There you will find the Sermon on the Mount, the wonder of wonders spoken by our Christ.

You may say, “But these are utopian dreams.” Then read the Acts of the Apostles. You will see that the society Christ envisioned is no utopia. It became a reality, a heaven on earth, and it can come to be again: a new order of things, a radical change.

Do you want to read about the sufferings of Christ and see how deeply moving they are? When missionaries first speak of Christ’s sufferings to people in remote places, even along the great rivers where they live, what happens?

They see the people weep and weep. They are shaken to the core when they hear how Christ suffered. Even if your heart were made of stone, it would be moved when you read of Christ’s sufferings. So please, during Holy Week, do not go to theaters and cinemas to watch plays about the sufferings of our Christ. Two or three years ago, a film made in America, I believe, set out to make Christ a laughingstock.

It tried to drag Christ down from the heavens and the stars into the mud of dishonor, to portray Him, God forgive me for saying it, as a man consumed by lust, a reckless youth who delights in ordinary amusements and revels among corrupt women.

That was Superstar. Two months ago, here in Athens, I went to the cinema and broke up the showing. Those responsible ended up in the dock, though the people who ought to answer for this disgrace have not.

And now, two years later, Superstar is coming back, presenting the sufferings of Christ once more. Where will it be performed this time? You would never imagine it. My Christian brothers and sisters, young and old, white-haired elders and little children, you would never imagine where Superstar will be performed.

You would never guess. It will not be in the main theaters or cinemas. Superstar, this blasphemy against the Holy Spirit, will be performed at the Theological School. Students who believe in nothing are behind it. I remember my own student days. Poor young people gathered there from all over Greece, with worthy spiritual fathers and distinguished professors. A student would not have dared to say at that school that Christ did not exist.

And now things are very different.

So this work will be carried out there, in the theological school. That is where tomorrow’s priests, bishops, preachers, and missionaries will come from, to spread the faith of our Christ.

This is what we have come to. That was the one rebuke I wanted to make in this sermon on the Gospel. Let me return to the rest of the sermon.

Thank you. As I finish, I return to my call: turn off the devil’s television, for one more reason. Besides the reasons I gave before, there is this: as our ancestors said, time is precious.

You will have to give an account for every second of your time, for how you spent your seconds in this world. Yet television devours time. People have counted ten hours, fifteen hours, eight hours, seven hours, five hours, three hours, two hours.

So turn off that television. Take the hours in which your eyes and ears have been fixed on the works of the devil, and turn on a new television. Make the sign of the Cross. Take a sheet of paper, look into yourself, and write down your sins. Then find an elder who is a spiritual father, kneel before him, and confess what is in your soul. That television will open: you will see yourself and say, “Glory to You, O God.”

If you want to see color television, go out into the countryside and behold the wonders of God. Say for yourself, “How great are Your works, O Lord! In wisdom You have made them all.” And at night, go up to a high place, or to the observatory, and look at the sky. Say, “The heavens declare the glory of God, and the firmament proclaims the work of His hands.” And there is one last point I insist on.

Here is a beautiful television. Before you go to sleep, before sleep closes your eyes, make yourself read Holy Scripture from beginning to end. And Glory to God, there are wonderful, accessible explanations by good theologians and preachers in our country. Read them, and you will understand that the Lord’s words are sweeter than honey and the honeycomb.

My dear friends, you have heard what I wanted to say. You see, Christianity is more than a refusal: it calls us to something. I hope that the eagerness, zeal, and self-denial with which you turned off your televisions will carry you further.

If the sermon ends with the slogan “Turn off the television,” it remains only a warning. Here is the fuller and more helpful call I give you: open the new televisions. They have come to Greece for the first time, and they are wonderful. Spread them everywhere.

How much does that television cost? Fifteen, twenty, how much do you have? This television costs a hundred drachmas, or fifty. It is very cheap. These heavenly things are within our reach. I pray to our Lord Christ that we may all open the eyes of our souls. Television, the devil’s television, with its displays of nakedness, has made us crawl through life like creatures of the earth, like worms.

But the televisions I recommend to you all will make us eagles, golden eagles, soaring through the heavens. And now, at the end, I will give copies to you. Those of you who received...

Those of you who received the previous issue of Spitha, the one that says, “Turn off your televisions,” know that we printed it again, and that printing has sold out too. A good Christian has bought the paper for another fifty thousand copies, so we can distribute them throughout the rest of our country.

So, if any of you need more copies of these “televisions” to give out from house to house, take five or ten, or as many as you wish. Spread these three spiritual televisions throughout all of Greece.

Televisions, Holy Confession, looking at heaven and earth, the wonders of the world, and Holy Scripture. From now on, I give you a rule of prayer, with my priestly stole on: from now on, you will open this television and read for half an hour. Do not go to sleep without reading. You may go to bed hungry; you may even die hungry. But do not go without Scripture. From now on, you will read Holy Scripture for half an hour.

Αγία Δέσποινα Θεοτόκη, Άγιοι Άγγελοι και Αρχάγγελοι, Τίμιοι Πρόδρομοι Αποστόλων 12, Πατέρες και Ιδάσχες της Ευησίας, Όσοι και Μάρτερες, οι Καλός Αθλήσαντες Στεφνοθέντες, Πίστε Πρεσβεία, Πελευτήνετες ψυχάς μόνος.

Το κήρυγμα, ευσεβές ακροατήριο, το κήρυγμα της περασμένης Κυριακής εδώ στην αίθουσα ήτανε ελεγκτικό, ήτανε πολεμικό, ήτανε εναντίον της τηλεοράσεως.

Εξηγήσαμε ότι ο πόλεμος εναντίον της τηλεοράσεως δεν γίνεται εναντίον της συσκευής της τηλεοράσεως, γιατί η συσκευή της τηλεοράσεως είναι ένα έξοχο δείγμα της δημιουργικότητας του ανθρώπου. Είναι μία εικόνα, τρόπον τινά, της πανταχού παρουσίας του Θεού.

Λέμε ότι ο Θεός είναι πανταχού παρών, αλλά και ο άνθρωπος είναι πανταχού παρών, διότι είναι μικρός Θεός ο άνθρωπος. Και στέκεται σε ένα μέρος ο άνθρωπος και με τα ερτζιανά κύματα ευρίσκεται σε όλα τα σημεία της γης, σε όλα τα σημεία του κόσμου.

Τρόπον τινά, ο άνθρωπος, μικρός Θεός, δίνει την παρουσία του εις όλα τα πλάτη και τα μήκη του πλανήτου μας. Και πέραν ακόμα. Φοβερό το θέαμα, τρομερό το θέαμα. Το οποίο δείχνει ότι ο άνθρωπος είναι εικόνα του Θεού.

Μέγα πράγμα αυτό. Πράγμα το οποίο δεν το δέχτηκε κανένας, παρακαλώ, στα Ηνωμένα Έθνη. Στο Συμβούλιο των Ηνωμένων Εθνών, που κυματίζουν εκεί 155 to 160 σημαίες, κάποιος αντιπρόσωπος ευσεβούς έθνους είπε ότι πρέπει να αρχίσουμε από το Α. Το Α ποιο είναι; Να γράψουμε πάνω ψηλά, πάνω στην κορυφή των Ηνωμένων Εθνών, ότι ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο κατ' εικόνα και ομοίωσιν. Είναι αυτό.

Ως η πιο ψηφία ήταν εκατά και από την ώρα εκείνη κατεδίκασαν το συνέδριο των οργανισμών αυτών.

Εις αδράνειαν πλέον, δεν μπορεί. Από εκεί αρχίζουν. Λοιπόν, όλα αυτά τα επιτεύγματα που πραγματοποιεί ο άνθρωπος δείχνουν ότι ο άνθρωπος έχει μέσα του το ένστικτο της δημιουργικότητας. Το ένστικτο, το οποίο αυτός ο Θεός ενεδημιούργησε, εφύτευσε στην καρδία του ανθρώπου, ώστε να κατακυριεύσει της γης ολοκλήρου.

Δεν είμαστε λοιπόν εναντίον της συσκευής ως μηχανήματος, ούτε εναντίον ουδενός άλλου μηχανήματος που δημιουργεί η επιστήμη, η οποία, όπως είπα, είναι δώρον του Θεού, αλλά είμαστε εναντίον της καταχρήσεως της τηλεοράσεως.

Διότι, ενώ η τηλεόραση μπορούσε να γίνει φωνή του Χριστού, που να ακούεται η φωνή του Χριστού στα πέρατα του κόσμου, εν τούτοις η τηλεόραση κατήντησε, ιδιαίτερα στην πατρίδα μας, φωνή του διαβόλου. Και ως όργανον του διαβόλου καταπολεμείται από όλους εκείνους οι οποίοι θέλουν εις την γη αυτή να μην επικρατήσει η βασιλεία του σατανά, αλλά η βασιλεία του Χριστού.

Είπαμε τις ολέθριες συνέπειες, τις επιπτώσεις που έχει η τηλεόραση επάνω εις τον άνθρωπο και ιδίως εις την νεανική και παιδική ηλικία. Και καταλήξαμε στο συμπέρασμα: Κλείστε τις τηλεοράσεις. Αυτό ήταν το σύνθημα, προφορικό και γραφτό, της συναντήσεώς μας.

Ήσαστε τότε στην προηγούμενη συγκέντρωση, θα ήσαστε περίπου 2 to 3 χιλιάδες άνθρωποι. Λιάνκι, τρεις χιλιάδες, ακροατέ, οίκων και εφήρμοζον το σύνθημα αυτό Τότε ο οποίος ο Τρίεμβος του Χριστού, μια νίκη του Σταυρού θα ήταν αυτή Δεν γνωρίζω ποια αποτελέσματα είχε αυτή η ζωηρά προτροπή.

Μερικές εφημερίδες μας ειρωνεύτηκαν, δεν πειράζει. Είμαστε συνηθισμένοι στις ειρωνείες του κόσμου. Εμείς αποβλέπουμε στο πρακτικό αποτέλεσμα και είμαι βέβαιος ότι ο αριθμός εκείνων οι οποίοι κλείνουν τις τηλεοράσεις, όχι μόνο μέσα στην Αθήνα αλλά και πέραν των Αθηνών, στα διάφορα μέρη της πατρίδος μας, συνεχώς αυξάνει.

Αυτά τα λέγαμε την προηγούμενη Κυριακή.

Αλλά εάν κάποιος μοντέρνος άνθρωπος βρίσκεται εδώ στην αίθουσα και άκουε το σύνθημα αυτό «Κλείστε τις τηλεοράσεις», θα μας έλεγε: «Πάτερ μου, ερχόμαστε στο κήρυγμα. Δεν κάνεις τίποτα άλλο παρά να κατηγοράς τον πολιτισμό, να κατηγοράς όλες τις προόδους που εσημείωσε ο κόσμος και είσαι όλο άγνησης, μη, ονομείς Μα δεν καταλαβαίνεις ότι εμείς είμαστε κοινωνικοί άνθρωποι;

Δεν καταλαβαίνεις ότι εμείς δεν ζούμε στο φεγγάρι και στους πλανήτες, αλλά κατοικούμε μέσα στην πολιτεία, στην κοινωνία, στην πόλη, ότι έχουμε οικογένειες, γυναίκες και παιδιά; Έχουμε ποικίλες συνδέσεις με τον κόσμο. Τι θες δηλαδή με αυτά τα κηρύγματα που κάνεις; Σαν να μας λες να αφήσουμε τα σπίτια μας, τις γυναίκες, τα παιδιά μας, τις εργασίες μας, να φύγουμε από το κλεινόν άστυ, από την πόλη αυτή, και να πάμε στα ψηλά βουνά, να πάμε στα μοναστήρια και εκεί να κρατούμε κομποσκοίνι και συνεχώς, ακατάπαυστα, να λέμε το «Κύριε ελέησον». Καλόγερους θέλεις να μας κάνεις;» Τι έχουμε να απαντήσουμε; Όχι, αδελφοί, ούτε εγώ θέλω να σας κάνω καλόγερους, ούτε θέλω να σας στείλω στα βουνά επάνω να ασκητεύσετε με κομποσκοίνια, αλλά ούτε και ο Χριστός το θέλει αυτό το πράγμα.

Διότι μέσα στο Ευαγγέλιο του είπε ο Χριστός, φαίνεται ο Χριστός, ότι ο Χριστός επέρασε τον πλησότερο τον όλο σχεδόν χρόνο της ζωής Του πλην ελαχίστων διαλειμμάτων, έζησε ο Χριστός μας μέσα στην κοινωνία, έζησε.

Έζησε κοντά στο λαό, έζησε κοντά στους ψαράδες που άφηναν τα δίχτυα τους μέσα στη θάλασσα. Έζησε κοντά στον αγρότη, που από τη ζωή την αγροτική πήρε τις σπουδαιότερες εικόνες. Είσαι κοντά στον πτωχό λαό.

Εκοιμήθηκε επάνω στις ακρογιαλιές και πήγε στα σπίτια για να βρεθεί στο γάμο, να ευλογήσει το γάμο, και σταμάτησε ακόμα στο λιοπύρι του καλοκαιριού σε μια πηγή και έκανε διδασκαλία με μια διαφθαρμένη γυναίκα, μια πόρνη γυναίκα, και τα χέρια Του τα Άγια εθώπευσαν, εχάιδεψαν τα κεφάλια πτωχών παιδιών, ξυπόλυτων παιδιών.

Κοντά στο λαό, μέσα στην κοινωνία μας θέλει ο Χριστός. Και όπως το αλάτι είναι ανακατεμένο στο φαΐ, έτσι πρέπει και εμείς να είμαστε ανακατεμένοι μες στην κοινωνία για να αλατίσουμε την κοινωνία. Εμείς είστε το φως και το άλας του κόσμου.

Και όταν πια επλησίαζε να φύγει από τον κόσμο τούτο και απηύθυνε στον ουράνιο Πατέρα την σπουδαία εκείνη αρχιερατική προσευχή, είπε τα εξής αθάνατα λόγια. Ερωτώ σε λέει Πάτερ, σε παρακαλώ Πατέρα, τι παρακαλεί, σε παρακαλώ Πατέρα, δεν σε παρακαλώ ίνα άρεις αυτούς εκ του κόσμου, Δε σε παρακαλώ τώρα να τους πάρεις από τα Ιεροσόλυμα και να τους πας μακριά στην έρημο και εκεί πια, μακριά από τον κόσμο, να ζήσουν με την ανάμνηση του ονόματός μου.

Αλλώς, σε παρακαλώ ηνατηρήστε αυτούς σε τον κόσμο, θα μείνουν στον κόσμο, μέσα στην κοινωνία, θα παλέψουν, θα αγωνιστούν, θα θυσιαστούν, θα διαδώσουν τις ιδέες μας. Λοιπόν, δεν μας θέλει λοιπόν ο Χριστός απόκοσμους, αλλά εγκόσμιους, μέσα εις τον κόσμο αυτόν, να εργαστούμε, να κοπιάσουμε, να δώσουμε τη μεγάλη μάχη, να επικρατήσει το θέλημα του Θεού.

Λοιπόν, αλλά θα πεις: «Α, εκείνα τα μη, έχει η θρησκεία μη». Καλά αυτά, αλλά η θρησκεία έχει μη. Ναι, τι να κάνουμε; Εκείνα τα μη που έχει η θρησκεία είναι που σκανδαλίζουν πολλούς και θέλουν με τη γομολάστιχά τους να τα σβήσουνε και να μην υπάρχουν αυτά τα μη. Αυτά τα μη είναι σωτηριώδη μη, είναι ευεργετικά μη για την ανθρωπότητα.

Και όπως στο δρόμο που βαδίζουμε από την Αθήνα μέχρι τη Θεσσαλονίκη, στους μεγάλους δρόμους, στις αρτηρίες τις μεγάλες, στα διάφορα διαστήματα, η τροχαία έχει τοποθετήσει πινακίδες που προειδοποιούν τον άνθρωπο Αλλού μεν να τρέχει περισσότερο, αλλού λιγότερο, αλλού να σταματάει, αλλού να προσέχει τέλος πάντων στην οδοιπορία του, στο βάδισμά του, στο τρέξιμό του.

Και γράφει πινακίδες «Κίνδυνος θάνατος», κόκκινες πινακίδες. Κατά παρόμοιον τρόπο και η θρησκεία μας έχει πινακίδες, ουράνιες πινακίδες, που δεν έθεσε η τροχαία, όχι η τροχαία, όχι η αστυνομία, όχι ο άνθρωπος.

Σε διάφορες στροφές, μια οδοιπορία είναι η ζωή μας, και σε διάφορες στροφές της ζωής μας έχουν τοποθετηθεί ουράνιες πινακίδες γραμμένες με το αίμα του Θεανθρώπου και μας λένε «μη», σωτηριώδη «μη». Και αν αυτά τα «μη» άκουε η ανθρωπότητα, κανένα δυστύχημα δεν θα έμενε στον κόσμο και η γη αυτή θα ήταν ο Παράδεισος.

Και όπως εγκληματίας είναι εκείνος και τιμωρείται αυστηρά, ο οποίος τη νύχτα θα πάει στον δρόμο να αφαιρέσει τις πινακίδες, τα διάφορα σήματα της τροχαίας, έτσι εγκληματίας και περισσότερο εγκληματίας είναι εκείνος ο οποίος θέλει να αφαιρέσει τας ουρανίας πινακίδας. Ποιες είναι οι πινακίδες; Μη φονεύσεις ούτε μυρμήγκι, γιατί ένα μυρμηγκάκι δεν μπορείς να το φτιάξεις. Μη κλέψεις, μη πορνεύσεις, μη μοιχεύσεις, μη ψευδομαρτυρήσεις. Αυτά είναι τα ουράνια, οι ουράνιες πινακίδες που έστησε εις τον κόσμο ο Θεός. Όχι για να περιορίσει τον άνθρωπο, αλλά για να τον κάνει τον άνθρωπο ευτυχή.

Και δεν έχει μόνο τα «μη» η θρησκεία μας, έχει και τα «ναι», δεν έχει μόνο τα «όχι», τα σωτηριώδη «όχι», αλλά έχει και τα «ναι». Και τα «ναι» που έχει η θρησκεία μας είναι τα περισσότερα. Παράδειγμα είναι ο Παράδεισος.

Μέσα στον Παράδεισο είχε φυτεύσει ο Θεός χιλιάδες δέντρα. Δεν είπε ο Θεός «Από ένα μόνο δέντρο θα τρως». Όχι Θα τρως απούλα τα δέντρα, θα ξαπλούν στα χέρια σου, στα κλαδιά, το δέντρο που έχουν τους ευχήμους χυμού του καρπούς.

Θα έχεις το δικαίωμα να τρως από όλα τα δέντρα, από ένα μόνο δέντρο δεν θα τρως. Ήταν μεγάλο αυτό; Ήταν σπουδαίο; Μικρά ήταν η εντολή αυτή του Θεού. Έτσι και ο Θεός Χριστός στον κόσμο αυτόν που εδημιούργησε τόσα ωραία πράγματα δίνει στον άνθρωπο την ελευθερία να απολαύσει όλα τα ωραία της γης πλην αμαρτίας.

«Ουδέν απόβλητον μετά ευχαριστίας λαμβανόμενον» πάνω του ανθρώπου, λέγει το Πνεύμα του Θεού. Λοιπόν δεν ήμαθα μόνον άρχισης, όχι ήμαθα και τέσσερις. Και απόψε δεν θα θελήσω να συνεχίσω άλλο «μη», γιατί και αυτό το «μη» που σας είπα, επάνω στους ώμους σας, στενοχωριέστε μερικοί.

Ε, τώρα τι να μου πείτε; Και μάλιστα μερικοί μετράτε και τις ημέρες. Έμαθα, κάποιος λέει: «Εγώ, λέει, μέχρι τη Λαμπρή θα το κρατήσω, λέει, αυτό. Μετά τη Λαμπρή, λέει, ας με συγχωρέσει ο Θεός».

Έτσι είναι. Συνεπώς να συνεχίσω τα «μη»; Φοβάμαι μήπως έρθω μια μέρα εδώ στην αίθουσα και βρεθώ με αδειανά τα καθίσματα. Λοιπόν, αλλά εν πάση περιπτώσει εγώ τέτοιο φόβο δεν τον έχω, τέτοιο φόβο. Τα «μη» θα τα λέμε εμείς, τα «μη», όπως σας είπα.

Όπως η τροχαία θέτει τα διάφορα σήματα εις τους δρόμους. Και εμείς σαν τροχονόμοι του Θεού θα στήνουμε στον δρόμο της ζωής τα σωτήρια σήματα και ευτυχείς οι άνθρωποι οι οποίοι ακούνε, βλέπουν, διαβάζουν και τα συστήματα αυτά, τα σήματα αυτά της ζωής.

Σήμερα λοιπόν, είπαμε στο προηγούμενο, να σας αναπαύσω λίγο, να μην στενοχωριέστε τόσο πολύ, να δώσω και μια απολογία και εγώ σε αυτούς οι οποίοι με κατηγούν ότι ο Κύριος Αυγουστίνος είναι όλο μη, Λοιπόν σήμερα δεν θα πούμε, θα πούμε και ναι, όχι μόνο ο χριστερισμός είναι όχι, αλλά είναι και ναι, έκλεινουν κακού και επίσωτα καθόλου. Έτσι λέγει ο ψαρμοδός.

Λοιπόν, είπαμε την προηγούμενη Κυριακή, είπαμε κλείστε τις τηλεοράσεις. Τώρα απόψε θα πούμε ανοίξτε τις τηλεοράσεις. Αααα, τι έπαθε αυτός ο άνθρωπος, τι έπαθε αυτός ο άνθρωπος. Μου καλά λένε ό,τι πέρας πάντων Χθες την Άγια Πρεβουμένη Κυριακή μας είπε Κλείστε τις θεωράσεις Τώρα μας έρχεται σήμερον αντιφάσχομαι τώρα εαυτόν του κατά τρόπον ανεπίτρεπτον.

Μας λέγει εκεί πέρα: «Ανοίξτε τις τηλεοράσεις». Επιμένω: κλείστε τις τηλεοράσεις. Και επιμένω: ανοίξτε τις τηλεοράσεις. Ω! Αν μπορούσα να σας πείσω απόψε, αν είχα το χάρισμα του Ιωάννου του Χρυσοστόμου, αν είχα δύναμη Δημοσθένους, αν είχα δύναμη αγγελική και αρχαγγελική, να σας πείσω να ανοίξετε τις τηλεοράσεις που είναι κλειστές, κλειστές, κλειστές.

Τις έχει κλείσει ο σατανάς και αν κατορθώσουμε κι εγώ που σας μιλώ και εσείς που με ακούτε να ανοίξουμε τις τηλεοράσεις αυτές,

Αυτές, τότε σας δίνω μια υπόσχεση, σας δίνω ένα λόγο που δεν είναι λόγος αδειανός, ένας λόγος μάταιος, ένας λόγος ουτοπία, αλλά μια πραγματικότης: από ερπετά που ήμεθα, που συρόμεθα μέσα εις την λάσπιν και μέσα εις τον βούρκον και εις την αηδίαν, από ερπετά θα γίνουμε αετοί, χρυσαετοί, που θα πετούμε ψηλά, πολύ ψηλά, και θα διαγράφουμε κύκλους φωτεινούς εις τον κόσμο του Θεού. Λοιπόν, τι είναι αυτή η τηλεόρασις; Κλείστε τις τηλεοράσεις της γης, του διαβόλου. Ανοίξτε τις τηλεοράσεις.

τηλεοράσεις του Θεού. Τρεις τηλεοράσεις σας δείξα απόψε. Νούμερο ένα, νούμερο δύο, νούμερο τρία. Και εσείς θα διαλέξετε. Λοιπόν, η πρώτη τηλεόραση είναι πολύ κοντά μας. Πολύ κοντά μας είναι. Δεν είναι ανάγκη να ταξιδέψουμε στον Άρη, στα άστρα, να μπούμε σε πυραύλους.

Και όμως αυτή η τηλεόραση υπήρχε κάποτε, μια τέτοια τηλεόραση που θα σου μιλήσω απόψε την είχε κάποιος. Ποιος; 400 χρόνια προ Χριστού. Έλα πάλι παράξενα πράγματα, 400 χρόνια προ Χριστού λένε υπήρχε τηλεόραση; Οι άνθρωποι είχαν ως μόνη τηλεόραση τα μάτια τους.

Και όμως εδώ στην Αθήνα που κατοικούμε περάσανε μεγάλα πνεύματα. Είναι τόπος μεγάλων ανθρώπων η Αθήνα. Αν και εγώ, περισσότερο από όλα τα πρόσωπα που περάσανε από την Αθήνα, είναι ο Παύλος ο Απόστολος, ενώπιον του οποίου εκμηδενίζεται πάσα άλλη προσωπικότητα.

Και είναι καύχημα των Αθηνών ότι εδώ εστάθη στο επισημότερο βήμα του κόσμου, στον Άρειο Πάγο, και κήρυξε την ομιλία του, την σπουδαιότητά του. Ένας άλλος, 400 π.Χ., εδώ που περπατάμε, εδώ που είμαστε, ένας γεροντάκος 70 χρονών περπατούσε στους δρόμους εδώ της Αθήνας, πάμπτωχος, σαν τον Ναζωραίο, πολύ πτωχός φιλόσοφος που ζούσε εδώ στην Αθήνα μέσα και προσπαθούσε να διδάξει τους ανθρώπους, οι οποίοι τελευταίως αντί του μάνα χολήν τον επότισαν με το κώνειον, ο μπάρμπα Σωκράτης.

Λοιπόν, ο μπάρμπα Σωκράτης πήγε κάποτε στο μαντείο των Δελφών. Το ρώτησαν το μαντείο των Δελφών: δεν μας λέτε, στην Αθήνα και στην Ελλάδα ποιος είναι ο πιο σοφός από όλους; Και το μαντείο των Δελφών απήντησε ότι ο πιο σοφός από όλους είναι ο Σωκράτης.

Έχει πολλούς σοφούς στην Ελλάδα, αλλά στην κορυφή είναι, πάνω ψηλά, είναι ο Σωκράτης. Το πώς το κάνεις, δεν ξέρεις; Το μαντείον των Δελφών σου δίνει πιστοποιητικόν, σου δίνει μαρτυρία ότι εσύ είσαι ο πιο σοφός των κόσμων όλων.

Τι σοφός, είπε, εγώ; Λέει, άρχισε να εξετάζει τον εαυτό του και από την εξέταση που έκανε έβγαλε τα εξής συμπεράσματα. Πρώτο συμπέρασμα έβγαλε ότι αυτοί οι άλλοι ξέρανε μερικά πράγματα, αλλά εκείνα τα λίγα πράγματα που ξέρανε υπερηφανευόντανε και φανταζόντανε ότι θα ξέρουν όλα, ενώ δεν ξέρανε τίποτα, και κατέληξε ο Σοκράτης στο συμπέρασμα ότι εν οίδα ότι ουδέν οίδα.

Ότι αυτό που ξέρω είναι μια σταγόνα απέναντι σε όλο το κενό. Και αυτό που είπε ο Κάφης εξακολουθεί να υπάρχει και σήμερα, αδερφοί μου. Οι μεγαλύτεροι επιστήμονες ομολογούν ότι αυτά που ξέρουν εν σχέση με αυτά που δεν ξέρουν, τα μυστήρια, τα απίθανα μυστήρια, είναι εν οίδα ότι ουδέν οίδα.

Και είπε ακόμη κάτι άλλο. Είμαι σοφός, λέει, γιατί ενώ άλλοι, λέει, κοιτάζουν τις πέτρες, τα αστέρια, τα υλικά πράγματα και προσπαθούν να ερευνήσουν τη φύση, αυτοί δε ξεχάσανε το σπουδαιότερο πράγμα να εξετάσουν.

Ξεχάσανε να ερευνήσουν τον εαυτό τους. Και τότε έριψε το μεγάλο σύνθημα, το αιώνιο σύνθημα, το γνώθι σαυτόν, Το οποίο αντίστοιχο είναι επάνω στην επιόρωση ομιλία του Χριστού ο πρώτος μακαρισμός, το ίδιο είναι, πλατύτερο και βαθύτερο του Χριστού, ότι μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, ότι αυτών εστίν η βασιλεία των ουρανών.

Η αυτογνωσία: να γνωρίσεις τον εαυτό σου.

Εάν υπάρχει κάτι που είναι άγνωστο, είναι ο εαυτός μας.

Πυκνά τα πάθη μας σαν πυκνά σύννεφα, όπως όταν ταξιδεύεις στον δρόμο και βρεθείς μέσα σε ομίχλη, έχεις ορατότητα μηδέν και το αυτοκίνητο σταματά και κάνεις την προσευχή σου. Μηδέν ορατότητα. Μηδέν ορατότητα.

Έτσι κι εμείς, μια ομίχλη, φοβερή ομίχλη. Η ομίχλη του εγωισμού εσκέπασε τον εαυτό μας και έχουμε ορατότητα μηδέν. Δεν γνωρίζουμε τίποτα από τον εαυτό μας. Δεν εξετάζουμε τον εαυτό μας. Δεν ερευνούμε τον εαυτό μας.

Δεν έχουμε γνώση του εσωτερικού μας κόσμου.

Ερευνά ο άνθρωπος τα πάντα, πήρε ένα πετραδάκι, περιμέναμε στον αιώνα μας να πάρουν ένα πετραδάκι και να το μελετούν. Πόσα χρόνια το μελετήσαν το πετραδάκι; 30 χρόνια, 40 χρόνια, μελετούσανε, μελετούσανε, μελετούσανε, έως ότου το ανοίξανε. Φου, ήλιος, ήλιος, Θεέ μου, Θεέ μου, Θεέ μου, Θεέ μου! Μέσα σε ένα, μέσα σε ένα πετραδάκι ουρανίου υπάρχει πλανητικό σύστημα, πλανητικό σύστημα. Φτάνει ένα πετραδάκι του ουρανίου να να αποδείξει ότι υπάρχει Θεός.

Ερεύνησε λοιπόν το άτομο, ερεύνησε τώρα τελευταίως η περιέργεια του ανθρώπου ακατανίκητος και ασίγαστος στρέφεται να ανακαλύψει, να αναβεί και πάνω στα άλλα άστρα για να ανακαλύψει εκεί άλλα πράγματα και άλλα όντα.

Ερευνά τα πάντα ο άνθρωπος. Ένα δεν ερεύνησε. Γι' αυτό θα καταντήσουμε, δεν ερεύνησε τον εαυτό του. Ο δε εαυτός μας είναι... Δύο σύμπαντα υπάρχουν στον κόσμο. Το ένα σύμπαν είναι το υλικό σύμπαν, το υλικό σύμπαν που βλέπουμε όλοι μας, το μεγαλειώδες αυτό σύμπαν που δημιούργησε ο Θεός, και το άλλο σύμπαν, απείρως ανώτερον, είναι το αόρατον σύμπαν, και το αόρατον σύμπαν κλείνεται μέσα στα βάθη του ανθρώπου.

Είναι εκείνο που είπε ο Χριστός σήμερον: τι γαρ ωφελήσει άνθρωπον εάν κερδήση τον κόσμον όλον, και ζημιωθή την ψυχήν αυτού; ή τι δώσει άνθρωπος αντάλλαγμα της ψυχής αυτού; Ω ψυχή, ω ψυχή, ω κόσμε, απέραντε και όνειε κόσμε.

Τέσσερα χρόνια να ζήσει ο άνθρωπος στη γη και να ερευνήσει τον εαυτό του, δεν θα φτάσει ποτέ στους πυθμένας του εσωτερικού κόσμου. Και όπως οι πυθμένες της θάλασσας είναι αόρατοι, κατά παρόμοιον τρόπον και τα βάθη της ανθρωπίνης καρδίας είναι ανεξερεύνητα.

Χρειάζεται έρευνα και αυτή την έρευνα την έκραξε ο Σωκράτης και εξήταζε τον εαυτόν του και έρριπτε το μικροσκόπιον στα βάθη της ανθρωπίνης καρδιάς και έλεγε ότι το γνώθει σ' αυτόν.

Ένας σοφός, νεότερος σοφός, έγραψε ένα βιβλίο που μεταφράστηκε εις όλο τον κόσμο και έγραψε «Ο άνθρωπος, αυτός ο άγνωστος». Ο άνθρωπος, αυτός ο άγνωστος.

Γιατί άγνοια; Γιατί δεν εξετάζουμε τον εαυτό μας.

εαυτό μας. Η αυτοεξέταση είναι η τελεόραστης. Η αυτοεξέταση που κάνεις μόνος σου, εισερχόμενος ταμείου της ψυχής σου. Και όπως ένας παλιός αυτοκράτορας στη Ρώμη, κάθε βράδυ που βράδιαζε, εξέταζε τον εαυτό του: τι έκανε, τι παρέλειψε, τι οι αρχαίοι φιλόσοφοι, έτσι εσύ πρέπει να ερευνάς τον εαυτό σου και να καθρεπτίζεσαι μέσα εις τον αιώνιο νόμο του Θεού και να ερευνάς τα βάθη της ψυχής σου, και τότε θα δεις, δεν θα λες πια

Αν δεν θα λες πια αυτό, «εγώ είμαι ο πιο άγιος άνθρωπος του κόσμου», και αν θα λες ότι «εγώ είμαι ο καλύτερος άνθρωπος», που δεν είμαι, τότε θα συντριβείς, τότε θα δεις ότι τα αμαρτήματά σου είναι αναρίθμητα.

Αυτός λοιπόν ο σοφός, ο Καρέλ, απέδειξε ότι ως προς την γνώση του ανθρώπου, ως προς την ανθρωπογνωσία, όχι τη φυσιογνωσία, ως προς την ανθρωπογνωσία, είμαστε μηδέν. Η επιστήμη η οποία είναι πίσω από όλες τις επιστήμες, πίσω πολύ απίσω, είναι η επιστήμη της ανθρωπίνης καρδιάς.

Η τηλεόραση λοιπόν είναι αυτοεξέτασις, την οποία πρέπει να κάνεις μόνος, την οποία πρέπει να κάνεις εν οικογενειακώ συμβουλίω, την οποία πρέπει να κάνεις προπαντός κάτω από ένα λαμπτήρα μεγάλο που ρίχνει μεγάλο φως και ελευθερώνει όλα.

Άρα, η εξέταση αυτή που να την κάνεις όχι απλώς με λυχνάρι, αλλά με ήλιο που θα φωτίσει τα βάθη της καρδίας σου, είναι η ιερά εξομολόγηση. Μεγάλο πράγμα η ιερά εξομολόγηση. Μεγάλο πράγμα.

Αλλά όχι όπως γίνεται σήμερα η εξομολόγηση, αλλά όπως την θέλει ο Χριστός, όπως την θέλει το Ευαγγέλιο, όπως την θέλει η ιερά παράδοση της Εκκλησίας. Μέσον ερεύνης του εαυτού μας άριστον είναι η ιερά αυτοεξέταση.

Είναι η εξέταση η οποία γίνεται στο σπουδαστήριο, στην εξομολόγηση μέσα. Και όποιος βγαίνει από την εξομολόγηση αισθάνεται τον εαυτό του ότι παίρνει φτερά και πετά στους ουρανούς. και όπως είπε ο Λωστογεύτης που κάποια γυναίκα τον συνεβούλευε παιδάκι μου σοφός είσαι αλλά έχεις ένα: δεν πήγες ποτέ να εξομολογηθείς».

Και αυτός ο σοφός άκουσε αυτή τη γυναίκα, τη Ρωσίδα, γιατί οι Ρωσίδες είναι πολύ ευλαβείς την εποχή εκείνη και σήμερα ακόμα, και πήγε σε ένα πνευματικό, σε ένα σταλ και εξομολογήθηκε για πρώτη φορά όντως το Γεύσης, το μεγάλο αυτό πνεύμα, το προφαντικό πνεύμα Και όταν βγήκε από την εξομολόγηση έλαμπε το πρόσωπό του από τη χαρά και έγραψε στα γράμματά του ή στα περιθώρια στα γράμματά του έγραψε: «Όταν εξομολογήθηκα, Παράδεισος εφύτρωσε στην καρδιά μου».

Λοιπόν, η πρώτη τηλεόραση που συνιστούμε είναι η εξέταση του εαυτού μας. Η αυτοεξέταση, η ιερά εξομολόγηση.

Εντός, σκουριασμένη τηλεόραση.

Ανοίξετε, πατήστε τα κουμπιά, απέναντι στα προσχεστιανοποιώ σας.

Θέλετε; Μια τηλεόραση είναι αυτή. Η άλλη τηλεόραση ποια είναι; Για οι τηλεοράσεις. Εγώ τηλεόραση δεν έχω δει, αλλά ακούω ότι οι τηλεοράσεις που υπάρχουν στα σπίτια είναι διάφορες μάρκες και δεν ξέρω τι μάρκα έρχεται, ούτε ξέρω, και μόνο ξέρω ένα: ότι κάποιος προχθές αναστέναζε και έλεγε: «Αχ, λέει, παρήλθαν πια οι μαύρες τηλεοράσεις, θέλουμε έγχρωμες». Περιμένουν έγχρωμες, έγχρωμες τηλεοράσεις.

Τηλεοράσεις που να παρουσιάζουν τα πράγματα με τα χρώματα όπως είναι στα αυτά. Λοιπόν, εγώ έχω σήμερα πλήν της πρώτης τηλεοράσεως, που είναι μυστική τηλεόραση σε εκλεκτών ψυχών, να σας στήσω και μια άλλη τηλεόραση, έγχρωμη τηλεόραση, με όλα τα χρώματα, με όλα τα χρώματα της Ήριδος, με όλες τις αποχρώσεις. Είπα στην προηγουμένη τηλεόραση, ανέφερα τον Σωκράτη ως παράδειγμα.

Εδώ στη δεύτερη τηλεόραση θα αναφέρω ως παράδειγμα τον Μέγαν Αντώνιο. Σοφός ήταν και ο Μέγας Αντώνιος, αλλά ήταν αγράμματος, αγράμματος τελείως ήταν. Και πήγε στην έρημο και επάλεψε 50, 60, 70 χρόνια στήθος με στήθος με τον Διάβολο και νύσε τον Διάβολο και ανεδείχθη Μέγα Σύρος της Ερήμου και κρετάυματα και το όνομά του ήταν περιλάγητο.

Όταν ήταν στην Αλεξάνδρεια δεν μπορούσαν να χωνέψουν τη δόξα ενός αγραμμάτου. Πώς αυτός ο αγράμματος απέκτησε τέτοια μεγάλη φήμη; Έκαναν λοιπόν παρέα, πέρασαν τον Νείλο ποταμό και πήγαν στο ασκητήριό του να συναντήσουν τον Μέγα Αντώνιο για να τον κοροϊδέψουν.

Και του είπαν αυτοί στο Μέγα Αντώνιο, λέει εκεί λέει στα Αλεξάνδρεια που είμαι θα λέει έχουμε μια βιβλιοθήκη, λέει, από τις σπουδαιότερες βιβλιοθήκες του κόσμου, χιλιάδες βιβλία, παπύρους, περγαμηνάς κλπ.

Και εμείς εκεί διαβάζουμε, διαβάζουμε τα βιβλία και γίναμε σοφοί. Εσύ εδώ στην έρημο, ποιο βιβλίο διαβάζεις; Ο Αντώνιος απήντησε: «Έχω ένα βιβλίο που εσείς δεν το έχετε διαβάσει ποτέ στη ζωή σας.

Ένα βιβλίο που έχει χιλιάδες σελίδες, ένα βιβλίο με κάτι εικόνες απερίγραπτες, Ένα βιβλίο που και χίλια χρόνια ζήσω στην έρημο, δεν θα τελειώσω να το διαβάζω. Μπα, κάνει καν κάνανε αυτή η σοφή, εσύ λέει βιβλίωση, έξερες γράμματα Και όμως το βιβλίο αυτό το έγραψε ο Θεός.

Και είναι μπροστά μας. Και με τα χέρια του έδειξε τη φύση, ολόκληρο το φυσικό... Ο φυσικός κόσμος, να η τηλεόραση, η έγχρωμος τηλεόραση. Ναι, τα βουνά εκείνα τα ψηλά, τα πανύψηλα, που νομίζεις ότι αγγίζουν επάνω τ’ αστέρια του ουρανού.

Αυτές από τα Τέμπη, τι μαγεία, τι υψηλό πράγμα, να βλέπεις τον Όλυμπο χιονισμένο πάνω ψηλά, τα χιονισμένα βουνά, οι κάμποι που τώρα την άνοιξη είναι στρωμένοι με πράσινο και νομίζει κανείς ότι κάποιος άρχοντας της γης έστρωσε πάνω στη γη έναν περσικό τάπητα, ένα πυκνό χαλί, χαλί πέρα, στρωμένο πέρα ως πέρα.

Τα ποτάμια που χύνουν ακατάπαυστα και αιώνες τα ρεύματά τους μέσα στις βαθιές θάλασσες, οι λίμνες, οι χαριτωμένες λίμνες επάνω εκεί στην περιφέρειά μου, είμαι Μητροπολίτης, είναι Μητρόπολή μου, εγώ την ονομάζω τη Μητρόπολη, Μητρόπολη των πέντε λιμνών, έξοχα πράγματα.

Με κάποια μικρά πουλιά, σπάνια, που δεν υπάρχουν σε όλη την υδρόγειο σφαίρα και τα έχει μετρήσει κάποιος Γερμανός. Και κάθισε εκεί πέρα δύο ολόκληρα χρόνια και κοίταζε τη λίμνη και θαύμαζε τη λίμνη. Και έβλεπε αυτά, τα μικρά πουλιά, τους πελεκάνους, μικρούς πελεκάνους να σηκώνονται επάνω.

Τύφλα να έχουν τα σμήνη που περάσανε στην Εθνική Εορτή, τα σμήνη, τα σμήνη που περάσανε, άλλα σμήνη. Να περνούν κατά σμήνη έξω, σμήνη, σμήνη, σμήνη, σμήνη. Ποιος τα οδηγεί, Θεέ μου, Θεέ μου; Εδώ να, ξεκινήσανε από κάτω να χαιρετίσουν την ελληνική εορτή και δύο αεροπλάνα πέσανε.

Αυτά δεν πέφτουνε, βαδίζουν έτσι, ψηλά, ψηλά. Ένα φάουμα, ένα ουρανό Ποιος τους δικά, ποιος τα κυβερνάει Οι λίμνες λοιπόν με όλη τη χλωρίδα τους.

Τα κορίδα τους, ναι, τα δέντρα, τα χιλιάδες δέντρα που λυγίζουν τους κλώνους τους, τα κλαδιά τους από τους καρπούς, τα άνθη που σκορπούν την ευωδία τους, τα πουλιά που κελαηδούν, η θάλασσα η μεγάλη και απέραντος, με τα εκατομμύρια ψάρια που έχει μέσα, λοιπόν, όλα αυτά αποτελούν το φυσικό κόσμο.

Ό,τι νύχτα, ό,τι νύχτα, συναντήθηκε σε ένα βαγόνι ένας χριστιανός με έναν άπιστο, πολύ άπιστο, και λέει: «Εγώ δεν πιστεύω ότι υπάρχει Θεός». Λέει: «Εσύ έχεις καμιά απόδειξη;» Έβγαλε το ρολόι του, ήτανε μεσημέρι.

Λέει: «Περίμενε, λέει, περίμενε, θα σου πω εγώ». Περίμενε, πέραγανε δύο, έγιναν τρεις, έγιναν τέσσερις, έγιναν πέντε. Λέει, πού είναι η απόδειξή σου. Όταν πλέον έγιναν μεσάνυχτα, τον βγάζει από το βαγόνι, τον πάει επάνω, του δείχνει τ’ άστρα του ουρανού και του λέει: «Να η απόδειξή σου».

Να η απόδειξή σου.

Αποδεικνύουν ότι υπάρχει Θεός. Σπουδαιότερο απ’ όλα, το ένα είναι τ’ άστρα του ουρανού. Και το δεύτερο είναι η φωνή της συνειδήσεως, το γνώθι σαυτόν μέσα στην καρδιά μας, αυτά, μα και ο πονούν οι άπιστοι και αν ακόμα γκρεμίσουν όλες τις εκκλησίες, ο Πολυέλεος, τον Πολυέλεο εκείνο δεν μπορώ να τον πλησιάσω, είναι ακίνητος ζυγισμένος έτσι, έτσι ζυγισμένος τον ζύγισε εκείνος.

Λοιπόν, σε παρακαλώ, και επάνω ένα μικρό παιδάκι, σε παρακαλώ. Λοιπόν, έχουμε αυτή την έγχρωμον ταινία, όλα αυτά, ένα μικρό πράγμα. Σας είπα για το άτομο: μια πέτρα και μέσα στην πέτρα ένας ήλιος. Μα κι ο μυρμηγκάκης, Θεέ μου, Θεέ μου, και το μυρμηγκάκι που το βλέπεις να κατεβαίνει κάτω στη γη, να είναι οι ολόκληρες φωλιές, να ανεβάζει επάνω το σιτάρι.

Και για να μην φυτρώσει το σιτάρι κάτω στη γη, το λέει ο Βασίλειος, το λέει αυτό. Για να μην φυτρώσει το σιτάρι κάτω στην αποθήκη. Γιατί αν το είχε κάτω μες στην υγρασία, στις αποθήκες, θα γέμιζε η αποθήκη από αυτό.

Όπως το μάζευε κουκκί κουκκί κουκκί κουκκί, θα γέμιζε κάτω τα αμπάρια του. Θα φύτρωναν και θα γίνονταν φυτά. Τι κάνει αυτός; Τι κάνει; Το βγάζει το σιτάρι έξω και το κόβει στα δύο, γραπ, γραπ, γραπ, γραπ, και δεν μπορεί πλέον να φυτρώσει.

Ποιος δίδαξε αυτό το μυρμηγκάκι αυτή τη σοφία; Ποιος δίνει στο μυρμηγκάκι αυτό να περπατάει ολόκληρο χρόνο; Κοίταζε λέει ένας, ένα μερμυγκάκι, μερμυγκάκι κοίταζε, ένα μερμυγκάκι που είχε πιάσει για ένα κουκί και προσεπάτησε να τον εβάσει ψηλά.

Μία, δύο, τρεις, τέσσερες, εβδομήντα πέντε φορές απέτυχε. Στην εβδομήντα έκτη φορά το ανέβασε πάνω.

Ήθη προς τον Μήνυμην Καουκνιρέ, πήρε λες το μυρμηγκάκι ησίον τεμπέλης που δεν κάνεις καμιά δουλειά, να δεις την επιμονή αυτήν, τη θαυμασίαν επιμονή ενός μύρμηγκος. Μα τι να πει κανείς για εκείνη τη μέλισσα που είναι ένα μικρό έντομο; Και αυτό είναι μυστήριο των μυστηρίων: ποιος αρχιτέκτονας, τι πολυτεχνείο, τίφλα από πολυτεχνείο, έβγαλε το στερεότερο πράγμα των οκταγώνων και το κρεμάει εκεί; Τι τέχνη, τι επιστήμη! Και να φτιάχνει το γλυκύτατο μέλι, το τόσον ωφέλιμον και θεραπευτικό μέλι.

Ένας σοφός δουλέμβος, Μέτραλινγκ, διάβαζε 30 χρόνια τη Μέλισσα, τίποτα άλλο. Κάτσε τη Μέλισσα. Και αφού τη μελέτησε 30 χρόνια τη μέλισσα, έγραψε ένα σπουδαιότατο βιβλίο περί μελίσσης και στο τέλος λέγει: Θεέ μου, εδιάβασα το δημιούργημά σου, τη μέλισσα. Έχεις άπειρα προβλήματα τα οποία δημιουργεί, προκαλεί η μελέτη της μέλισσας.

Αλλά ακόμα υπάρχουν και άλλα, λέει. Τα αφήνω στις νέες γενεές, τα προβλήματα. Μία μέλισσα δημιουργεί μυστήρια στον άνθρωπο. Όλα λοιπόν αυτά τα πράγματα του φυσικού κόσμου είναι η έγχρωμος τηλεόρασις. Έχεις τηλεόραση μπροστά σου, άνθρωπε. Έβγα έξω.

Απόλαυσε από το μεγαλείο του Θεού και κλείσε αυτές τις απαίσιες τηλεοράσεις που έχεις. Σας έδειξα τη μία τηλεόραση: είναι η αυτοεξέτασις υπό το λαμπτήρα της Ιεράς Εξομολογήσεως. Έδειξα τη δεύτερη τηλεόραση, η οποία είναι ο φυσικός κόσμος.

Και τώρα θα σας δείξω μια άλλη τηλεόραση, που ξέρω ότι την έχετε κλειστή, αλλά πρέπει να την ανοίξετε. Πρέπει να την ανοίξετε. Κι αν ήμουν να την ανοίξετε.

Κλείνοντας κύρασμου, χαρόσιμη από το αίματος του. Ποια είναι η τρίτη τηλεόρασή σου; Η τρίτη τηλεόραση είναι η Αγία Γραφή. Η τρίτη τηλεόραση είναι η Αγία Γραφή.

Αγία Γραφή. Μάλιστα, μάλιστα, τηλεόραση, άμα την ανοίξεις, όχι...

Όχι απλώς να τη διαβάσεις σαν ένα μυθιστόρημα, ξαπλωμένο στο κρεβάτι σου και χασμουριώντας και καπνίζοντας. Όχι έτσι. Αν τη διαβάσεις σαν ένα ευλιονοιαρό που γράφει και από τον ουρανό σου, τότε θα αισθανθείς μέσα να ανοίγει ένας κόσμος, απέραντος κόσμος, ουράνιος κόσμος, θαυμάσιος κόσμος, θεσπέσιος κόσμος.

Σαν να βλέπεις μια κινηματογραφική ταινία που αρχίζει από το μηδέν, από την ευθένας, από τη γη της ανακατασκεύωσης, να προχωρεί, να εξελίσσεται, να προχωρεί μέσα στους αιώνας, να παρουσιάζει πρόσωπα ποικίλα, γεγονότα ποικίλα, θαύματα διάφορα, άνδρας και φυσιογνωμίας μεγάλας και να φτάνει μέχρι το τέλος, συντελείας των αιώνων και να φτάνει στην αλλαγή της, που θα επέλθει αλλαγή, θα επέλθει αλλαγή της ζωής όχι καταστροφή, δεν θα καταστραφεί το σύμπαν, θα γίνει μεταλλαγή, θα γίνει αλλαγή ένα τόμο ερυπείο ορθαλμού.

Μέχρι τώρα το εξηγούσαν αυτό, δεν μπορούσαν να το εξηγήσουν οι διάφοροι ερμηνευτές, αλλά τώρα εξηγείται ένα τόμο, ένα τόμο ερυπείο ορθαλμού Όν τρόπον το άτομο διασπάται και δημιουργείται ένας ήλιος λαμπρός, μέσα σε ένα κλάσμα λεπτού θα γίνει αλλαγή του σύμπαντος.

Όν τρόπον μέσα στο μικροάτομο το οποίο είναι μια μικρογραφία του σύμπαντος. Αυτή λοιπόν η ταινία που αρχίζει από πέρα και προχωράει και φτάνει μέχρι το αμήν, μέχρι «ἔρχου, Ἰησοῦ Χριστέ». Ακούονται μέσα σε αυτό φωνές, πολύβοες, πολλές φωνές ατόμων, εθνών, γενεών, προσώπων, καταστάσεων, ρευμάτων. Πολλές φωνές, τρεις φωνές ακούονται.

Οι άνθρωποι του παλιού κόσμου που ζούσαν μέσα στο σκότος και μέσα στην άβυσσον λέγανε: «Θα έρθει, θα έρθει ο λυτρωτής».

Λυτρωτής, όταν για πρώτη φορά επήγανε οι άνθρωποι στην Αμερική και προσέστηκαν οι άγριοι, οι άγριοι. Τι τους είπαν στις πρώτες κουβέντες με τα ρεύματα; Ήρθε, ήρθε, ήρθε. Κάποιον περιμένονε, κάποιον περιμένουνε. Η ιδέα ότι θα έρθει η τροπή του κόσμου ήταν σκορπισμένος σε όλο τον πλανήτη και σε αυτούς ακόμα τους μακρά εκεί μέσα, οι Θεσσαλίμους και μέσα.

Θα ήθελε και όταν τους είπαν ότι ήρθε: «Δόξα τω Θεώ, ήρθε». «Ποιος;» «Ο Χριστός», τους λέει. Ακούτε; Η δεύτερη φωνή δεν είναι πλέον φωνή ανθρώπων, είναι φωνή αγγέλων και αρχαγγέλων. Ήρθε το ότι ο άνθρωπος επάτσιζε τα μεγάλια, φαμόζερατε ότι ο άνθρωπος, η πόλη του δε αγάπη, επάτσισε ένα πόνο στη γη Και νέος κόσμος και νέα ιστορία και νέα ρεύματα δημιουργήσαν από την ημέρα ανήκει, ήρθε, δόξα σε τον δείξονται ο φως.

Και τώρα μια τρίτη φωνή ακούεται από τα στήθη των πονεμένων ανθρώπων: «Έρθε, έλα, θα έρθεις» και όσο βέβαιο είναι ότι επάτησε πάνω στη φλούδα της γης ο Χριστός, τόσο βέβαιο είναι ότι θα έρθει, αλλά με μία κλασική διαφορά.

Ποια διαφορά; Την πρώτη φορά ήρθε καθήμενος, το λέγει σήμερα ο Απόστολος. Ποιος θα το πει; Καθήμενος επί θρόνου χάριτος. Θρόνος χάριτος είναι ο Σταυρός. Τέκνον, αυτές τις αμαρτίες. Μην φοβάσαι, έλα! Όχι αυτά που έκανες.

Διπλάσια, πενταπλάσια, εκατονταπλάσια, τέκνο, να φαίνονται έτσι οι αμαρτίες. Και όπως η φωτιά δεν μπορεί να νικήσει τη θάλασσα, αλλά η θάλασσα νικάει τη φωτιά, έτσι και το πέλαγος της φιλανθρωπίας του Χριστού νικάει τα αμαρτήματα όλης της ανθρωπότητας.

Τώρα ήθε τότε ως χρόνος χάρητος, τώρα θα έρθει ως χρόνος κρίσιος, παγκοσμίου κρίσιος. Η Γραφή μέσα, ανοίγεις τη Γραφή, δεν σου κάνει η καρδιά να την κλείσεις. Τι αισθάνεσαι; Θα αναφέρω ένα παράδειγμα πάλι του Μεγάλου Αντωνίου. Ο Μέγας Αντώνιος εδώ στην έρημο είχε προκαλέσει το παγκόσμιο ενδιαφέρον, η φήμη του είχε φτάσει μέχρι τα ανάκτορα, μέχρι τον Μέγα Κωνσταντίνο είχε φτάσει. Και ο Μέγας Κωνσταντίνος, που συναισθάνετο την αμαρτωλότητά του, και άρα ο Μέγας Κωνσταντίνος είναι στον Παράδεισον, είναι στον Παράδεισον όχι δι- ότι υπήρξε Άγιος υπό την γενική έννοια. Υπήρξε Άγιος. Ουδείς εμετανόησε τόσο πολύ όπως ο Μέγας Κωνσταντίνος τις τελευταίες ημέρες της ζωής του.

Λοιπόν, ακούοντας τη φήμη, ο Μέγας Κωνσταντίνος του έκανε ένα γράμμα και τον παρακαλούσε μες στο γράμμα: «Όσοι επάτε, προσέχουν και για μένα τον βασιλέα που κυβερνώ όλον τον κόσμο». Έκανε ένα γράμμα, πήρε τα χειρόμους, η Πέρση στην Αλεξάνδρεια με το γράμμα.

Χρυσοδεμένος, κεντώντας το άλογο ο αγγελιοφόρος. Μαζεύτηκαν οι καλόγεροι. Εδώ στην έρημο, αγγελιοφόρος του βασιλιά, υπασπιστής του βασιλιά. Κατέβει από το άλογο, λέει έχω να σας δώσω Μεταφέρω στον Μέγαν Αντώνιον μία επιστολή από τα ανάκτορα της Τένια Βασιλιάς Καλά, όλοι οι καλόγεροι, ότι ηξιώθη ο Μέγας Αντώνιος επιστολής γραμμένης από το χέρι του Μεγάλου Κωνσταντίνου.

Την πάνε. Μόλις την πήρε ο Μέγας Αντώνιος, την άφησε.

Όχι όπως εμείς που, αν πάρουμε κανένα γράμμα, κοιτάξτε, έρχονται πολλά γράμματα, θα κοιτάζομε. Αν δούμε κανένα γράμμα και είναι από τον υπουργό, τα άλλα τα φτωχάδια δεν τα κοιτάμε. Ανθρώπινα πράγματα αυτά.

Σου λέει αμέσως η Αμαρία Πέκστρος Φραγίδα, Υπουργείου, Πρωθυπουργού, Γραφείου, Πρωθυπουργού και άλλους Α, να ανοίξει εδώ τι γίνεται ο Ροσπάντος και λοιπά. Λοιπόν, τέτοιο γράμμα δεν το πήρε αμέσως να το ανοίξει, να το ανοίξει, να το διαβάσει.

Πέρασε μια μέρα, δύο μέρες, τρεις μέρες, αδιαφορία τελείως.

Δεν τον περιφρονούσε τον βασιλιά ο Μέγας Αντώνιος. Αλλά ήθελε να του διδάξει ένα μεγάλο μάθημα. Ποιο μάθημα; Του είπε: «Μα, λέει, δεν ανοίγεις την επιστολή που σου έστειλε ο βασιλιάς;» «Αχ, λέει, παιδιά μου, λέει, μια επιστολή μας έστειλε ο βασιλιάς και έχετε αγωνία να τη διαβάσουμε.

Και μας έστειλε ο ουράνιος βασιλιάς Θεός μια επιστολή, την Αγία Γραφή, και κανείς δεν τη διαβάζει». Όσο ενδιαφέρον έχεις να ανοίξεις... Ήμουν στρατιωτικός ιερεύς. Και πάνω στα ψηλά βουνά που ανέβηκα, εκεί που επεκτείναμε τα τείχη της Ελλάδος.

Ευχή, Εσύ θέλεις να ακούσεις τραγούδια, όχι αυτά τα τραγούδια. Πέρασε τώρα κάποιος εδώ πέρα, πήρε μεγάλο όνομα, τραγουδάει όμορφα. Θες να ακούς τραγούδια που να σε πάρουν κάτω από τη γη, να σ' υψώσουν μέχρι τους γαλαξίες; Άνοιξε να διαβάσεις τα ολόγλυκα τραγούδια που έκανε ένας βοσκός, που έκανε ο Δαβίδ, διάβασέ τα.

Είσαι σκεπτικός και σκέπτεσαι και λες: «Μα πώς θα έκανε ο Θεός;» Υπάρχουν πολλά παράξενα στον κόσμο. Αυτό δεν το καταλαβαίνω, αυτό δεν το καταλαβαίνω. Εγώ ζω με το Ευαγγέλιο, δυστυχώ, υποφέρω, ο άλλος εκεί πέρα, με τις ατιμίες, με τις κλοπές, κατ' ορθό είναι πλούσιος και ισχυρός στον κόσμο και εγώ διαρκώς διωκόμενος. Σε ενοχλεί.

Το μεγάλο ερώτημα είναι πώς δεν το κακό στον κόσμο, αφού υπερέχει το κακό στον κόσμο, το κακό στον κόσμο. Θες να λύσεις αυτό το πρόβλημα το φιλοσοφικό που δεν μπορούσε να το λύσει ο Σωκράτης; Τότε άνοιξε τον Ιώβ και εκεί μες στον Ιώβ θα βρεις την απάντηση. Και όταν ακούσεις από τον Ιώβ, τον Ιώβ θα ακούς στο τέλος που είναι στη Θεία Λειτουργία, κάθε φορά που γίνεται η Λειτουργία ακούγεται η φωνή του Ιώβ: «Είη το όνομα Κυρίου ευλογημένον από του νυν...»

...του νυντιαίους θεωρώνους. Είσαι σκλαβωμένος! Σκλάβα πατρίδα είσαι! Θες να πάρεις ηρωικό φρόνημα και να παλέψεις! Και να ελευθερώσεις την πατρίδα! Διάβαζε τους Μακκαβαίους! Να δεις εκεί πέρα μια φούχτα ανθρώπων πώς καθόντουσαν να συντρίψουν τα σαρίσια της διαιτίας. Αγαπάς τη λευτεριά! Τη λευτεριά αγαπάς! Αν αγαπάς τη λευτεριά, σου συνιστώ να διαβάσεις.

Υπότιτλοι AUTHORITIES Αυτός της Επιστολής που είναι ο Βροντόκονος Κύριος Μαλευταρίας, τη Λευτερία η Χριστός μας ελευθερωσεστήκεται και υπάγει ζυγοδουλείας ενέχεσθαι, είσαι θλιμμένος, τα δάκρυά σου στάνουν, καλίζονται πάρα ωραία στον κόσμο, άνοιξε την Γραφή και θα ακούσεις, εν τω κόσμω θλίψη λέξετε, αλλά βραχστείτε εγώ είναι και κατ' τον κόσμο, κλες επάνω στον τάφο της μάνας σου, του πατέρας σου, των προσβουλών σου προσώπου και τα δάκρυά σου είναι, άνοιξ Λέξε την επιστολή προς τις αλληλικίες. Αδερφοί μην λυπείστε, καθώς και οι λειτουργοί μου έχουν τα σαλπίδα.

Θέλεις να δεις μια καινούργια πολιτεία, θέλεις να ακούσεις το ωραιότερο κήρυγμα των αιώνων; Σε παρακαλώ, άνοιξε το Ευαγγέλιο, το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο, και διάβασε το πέμπτο, το έκτο, το έβδομο, όπου υπάρχει εκείνη η επί του όρους ομιλία, το θαύμα των θαυμάτων του Χριστού μας.

Μα ουτοπίες, τρύπες, δεν είναι ολόκληρο σε τότε τα σπράξη των Αποστόλων, να δεις ότι αυτή η κοινωνία που ρωματίστηκε ο Χριστός δεν είναι ουτοπία αλλά είναι μια πραγματικότητα, ουρανός, υγεία είναι ουρανός για τον Αποστόλο και δύναται να γίνει, νέα τάξης πραγμάτων, αλλαγή ριζική.

Θέλεις να διαβάσεις τα πάθη του Χριστού, να δεις τα πάθη του Χριστού, τα συγκλονιστικά πάθη του Χριστού; Πότε θα τα προσιάζουν οι άγροι όταν μιλούν κάτω στους αγρίους, κάτω στον Ήρωο ποταμό όπου είναι οι άγριοι, για πρώτη φορά μιλούν για τα πάθη του Χριστού.

Οι Απόστολοι βλέπουν τους αγρίους να κλαίνε, να κλαίνε, να κλαίνε. Να συγκλονίζεται ολόκληρο, γιατί υπέφερε ο Χριστός. Και από βράχο να είσαι, θα κλονιστείς ακόμα, άμα διαβάζεις τα πάθη του Χριστού. Μη πας, σε παρακαλώ, τώρα τη Μεγάλη Εβδομάδα, σε κάτι θέατρα και κινηματογράφους που εκεί μέσα ανοίγουν και παρουσιάζουν έργα, τα πάθη του Χριστού μας, όπως προ δύο-τριών ετών, εδώ στην Αθήνα, εκεί πέρα στην Αμερική δεν ξέρω, ένας Εβραίος έφτιαξε μια ταινία για να γελοποιήσει το Χριστό.

Να προσγειώσει το Χριστό από τα σύννεφα, από τα άστρα, μέσα στο βούρκο της ατιμίας, να παρουσιάσει το Χριστό, Θεέ μου συγχώρεσέ με, ως ένα ερωτόληπτον άνθρωπον, ως ένα τεντιμπόι, ως έναν άνθρωπο ο οποίος αρέσκεται με τας συνήθεις διασκεδάσεις, να γλεντοκοπάει εν μέσω διεφθαρμένων γυναικών.

Λοιπόν, ήταν το Σούπερ Σταρ, αλλά προ δύο μηνών εδώ στην Αθήνα πήγα στον κινηματογράφο και τον διέλυσα τον κινηματογράφο και κάτσανε στο δόντιο του κατηγορωμένου και γίνονται αυτοί οι οποίοι δεν ματρήσαν δια το έσχος αυτό.

Ε, λοιπόν, ύστερα από δύο χρόνια πάλι ξανάρχεται το Σούπερ Σταρ, τα πάθη του Χριστού, ξανάρχεται. Και πού θα παιχτεί αυτή τη φορά; Δεν το βάζει το μυαλό σας. Χριστιανοί μου και χριστιανές μου, μικροί και μεγάλοι, ασπρομάλληδες γέροντες και μικρά παιδιά, το μυαλό σας δεν το βάζει πού θα παιχθεί το Σούπερ Σταρ.

Δεν το βάζει πού θα βγει. Όχι στα κεντρικά θέατρα, κινηματογράφους. Θα παιχθεί το Σούπερ Σταρ, η βλασφημία αυτή του Πνεύματος του Αγίου, θα φεχθεί μέσα στην έξοδο της ερωτικής σχολής των Αγίων. Δηλαδή οι νέοι φοιτητές που δεν πιστεύουν τίποτα, οι νέοι φοιτητές. Θυμάμαι τα χρόνια, τα προηγούμενα χρόνια που ήμουν φοιτητής, τα παιδιά τα πτωχά που είχαν μαζευθεί από όλη την Ελλάδα και είχαν πνευματικούς πατέρες αξίους και καθηγητάς μεγάλους και υψηλούς, και ο φοιτητής τολμούσε, αν η σχολή σου, να πει ότι δεν υπάρχει Χριστός.

και τώρα η πρισσοτροία δίκαια.

Λοιπόν, εκεί, μέσα στη σχολή θεολογική θα υπηρετεί το έργο αυτό. Δηλαδή εκεί που θα βγουν αύριο παπάδες, θα βγουν δεσποτάδες, θα βγουν ιεροκήρυκες, θα βγουν πρόσωπα ιεραποστολικά για να διαδώσουν την θρησκεία του Χριστού μας.

Σ' αυτό φτάσαμε. Λοιπόν, αλλά το μόνο ελεγκτικό στοιχείο που είχε το κήρυγμα του Ευαγγελίου ήταν αυτό. Το άλλο υπόλοιπο του κηρύγματος ή των επικοπητικών.

Ευχαριστώ. Τελειώνοντας, επανέρχομαι στο σύνθημα. Κλείστε την τηλεόραση του διαβόλου και για ένα άλλο ακόμα λόγο. Εκτός από τους λόγους εκείνους τους οποίους είπαμε στο προηγούμενο, υπάρχει και ένας άλλος λόγος: ότι οι αρχαίοι προγονεί μας έλεγαν χρόνου φίδου να νιπήσει αυτό ο χρόνος.

Θα δώσεις λόγο για τα δευτερόλεπτα του χρόνου, πώς περνούνε τα δευτερόλεπτά σου εδώ στον κόσμο. Και όμως η τηλεόραση είναι χρονοφάγος, τρώει τον χρόνο. Μετρήσανε 10 ώρες, 15 ώρες, 8 ώρες, 7 ώρες, 5 ώρες, 3 ώρες, 2 ώρες.

Κλείσε λοιπόν αυτήν την τηλεόραση και από τις 10 ώρες που μέχρι τώρα τα μάτια σου και τα αυτιά σου βλέπανε τα έργα του διαβόλου, τώρα άνοιξε, πάτησε, τ' αγιασμένο σου δάχτυλο, πάτησε την καινούργια τηλεόραση. Πάρε το σταυρό σου, πάρε ένα χαρτί, ρίξε μια ματιά στον εαυτό σου, σημείωσε τα αμαρτήματά σου και πήγαινε να βρεις ένα γέροντα πνευματικό, γονάτισε μπροστά του και πες του τα πνευματικά και θα ανοίξει η τηλεόραση και θα δεις τον εαυτό σου και θα πεις «δόξα σοι ο Θεός».

Αν θέλεις να δεις την έγχρωμο τηλεόραση, έβγα στην εξοχή και δες τα μεγαλεία του Θεού και πες κι εσύ: «Ὡς ἐμεγαλύνθη τὰ ἔργα σου, Κύριε· πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησας». Και τη νύχτα έβγα πάνω ή πήγαινε στο αστεροσκοπείο επάνω και ρίξε μια ματιά στον ουρανό επάνω και πες: «Οὐρανοὶ διηγοῦνται δόξαν Θεοῦ, ποίησιν δὲ χειρῶν αὐτοῦ ἀναγγέλλει τὸ στερέωμα». Και τέλος εδώ επιμένω.

Ωραία τηλεόραση. Εδώ πίεσε τον εαυτό σου, προτού να κοιμηθείς, προτού ο ύπνος καλύψει τα βλέφαρά σου, προτού βιαστείς, να διαβάσεις και αμαρτήσεις να διαβάσεις την Αγία Γραφή από αρχής μέχρι τέλους και δόξα τω Θεώ υπάρχουν θαυμάσιες πρακτικές ερμηνείες καλών θεολόγων και ιεροκηρύκων της πατρίδος μας. Όταν θα διαβάσεις αυτά θα δεις τότε ότι υπερμένει και κυρίως, ότι τα λόγια σου Κύριε είναι γλυκύτερα από το μέλι και από το κηρίον.

Πάρτα αγαπητοί μου είχα να σας ακούω κύριε. Είδατε λοιπόν ότι υποδείξαμε ότι δεν είναι μόνο μια άρνηση ο χριστιανισμός, ότι είναι μια θέση και σας συνιστώ λοιπόν σήμερα και θέλω να πιστεύω ότι με όση προθυμίαν και ζήλον και αυταπάρνησιν εσχίσατε τις τηλεοράσεις σας, θα είναι το αμυντικό το κήρυγμα.

Θα είναι το αμυντικό το κήρυγμα ή αν το περιορίζω μόνο στο σύνθημα; Σύνθημα, σύνθημα, κλείστε τηλεόραση. Θα είναι όμως θετικό το κήρυγμα και αποτελεσματικό το κήρυγμα και πληρέστερο είναι το κήρυγμα και ωφέλιμο το κήρυγμα, διότι σας συνιστώ: ανοίξτε τις καινούργιες τηλεοράσεις. Πρώτη φορά έρχονται στην Ελλάδα, είναι ωραία τα τέτοια. Διαδώσατέ τις, διαδώσατέ τις.

Αυτή η τηλεόραση έχει πόσο; Έχει 15, 20, πόσο έχετε; Λοιπόν, αυτή η τηλεόραση 100 δραχμές, 50 δραχμές. Πάμφθηνη τηλεόραση, όλα αυτά τα φτηνά πράγματα και τα ουράνια πράγματα έχουμε και εύχομαι στον Κύριόν μας τον Χριστό ώστε όλοι μας να ανοίξουμε τα μάτια της ψυχής και από ερπετά που ήμεθα, ερπετά που ήμεθα, ερπετά μας έκανε η τηλεόραση στη ζωή, η τηλεόραση του διαβόλου, η τηλεόραση των γυμνών Μας έκανε ερπετά της γης, σκουλήκια της γης.

Αλλά οι τηλεοράσεις αυτές που συνιστώ εις όλους σας θα μας κάνουν Χαετούς, κρυσαετούς να πετούμε στη σφαίρα του ουρανού. Και τώρα. Στο τέλος θα σας μοιράσω. Όσοι από εσάς επήρετε

την προηγούμενη Σπίθα, Που λέει κλείσετε τις θεοράσεις Και πάλι τις θεοράσεις Πάλι την τυπώσαμε, εξαντλήθηκε Αυτή η τελεοράσεις Και κάποιος καλός χριστιανός αγόρασε το χαρτί και τυπώνονται πάλι σ' άλλες πενήντα χιλιάδες, να τις σκορπίσουμε στην υπόλοιπη πατρίδα.

Λοιπόν, όσοι από εσάς έχετε ανάγκη να πάρετε κι άλλες τηλεοράσεις, να τις μοιράσετε από σπίτι σε σπίτι, μπορείτε να πάρετε και πέντε και δέκα και όσες θέλετε. Οι άνθρωποι των τριών τηλεοράσεων, οι άνθρωποι των τριών αναφυτάνων και προσφυγή πνευματικά τέχνητα, διαδώσατε στην Ελλάδα ολόκληρον τις τρεις τηλεοράσεις.

Τηλεοράσεις, ιερά με εξομολόγηση, παρατήρηση του ουρανού και της γης, τα θάματα του κόσμου και την Αγία Γραφή. Και από εδώ και μπρος σας βάζω κανόνα, κανόνα σας βάζω με πετραχήλι και πετραχήλι: από εδώ και μπρος μισή ώρα θα ανοίγετε τηλεόραση, μισή ώρα θα διαβάσετε. Δεν θα κοιμάστε. Νηστικοί μπορεί να κοιμάστε, νηστικοί μπορεί να πεθάνετε, αλλά χωρίς Γραφή όχι. Μισή ώρα από εδώ και μπρος θα διαβάσετε την Αγία Γραφή.