Η πίστη των νέων και η ιστορική παρουσία του Χριστού

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Dear young people, students and workers,

This hall is a place where religious lessons and lectures are given, and sermons are preached. Now, if an atheist or an unbeliever walked past and learned that young people had gathered here to hear about religion, he would be surprised. He would say, “What are young people doing in a religious hall?”

For in our time, people think that religion and youth cannot go together. Let the elderly be religious, they say; but young people keep repeating that youth and religion are incompatible.

But by being here tonight, you show that these two things, youth and religion, can go together. In your hearts, in your young souls, the spark is still there. The spark of faith has not gone out.

When I was young, I traveled through Macedonia and the high mountains of the Pindus range. I reached a village where the cold was bitter. The temperature was below freezing, and the rivers had turned to ice. I was traveling through that region of Pindus in those heroic days.

I came upon a sheepfold. A shepherd, one of those good shepherds who roam the noble mountains of our homeland, welcomed me. He could see that I was shivering. I went into his hut, but there was no fire. “Just wait,” he said. “In a little while, I’ll have a wonderful fire.”

He took his staff and stirred the embers beneath the ashes. He found a spark, and from that spark he lit a fire that warmed us all that night in his blessed hut. So that shepherd stirred the ashes, found a spark, and made a fire that warmed us all.

And so tonight I will try to find the spark hidden in each of your hearts, beneath the soot and ash of various schools of thought and systems. I will be happy if that spark catches fire tonight and becomes a great, youthful flame that lights up your own lives and society around you. You are at the most beautiful age of life.

Youth is a beautiful time of life, but it is also the most critical. At your age, it is as though your plane is always taking off. A young person flies high, very high, into a world of dreams, imagination, and beautiful ideas.

But however high you fly, even if you become astronauts of the spirit, the time will come to land. Your plane will descend from those heights of imagination and dreams and touch down in a hard reality.

Remember this: now you are taking off; one day you will land. Youth is the takeoff. Older age brings the landing and the hard realities of life. For now you are flying high, like astronauts, and even higher than astronauts. There are also astronauts of the spirit, and their work is worth more than travel through the material world.

I see you as astronauts for whom this little globe, the Earth, is no longer enough. You soar toward the heights of heaven.

Let me give you another picture. You are living through a time of fermentation. Wine fresh from the vineyard cannot yet be drunk; it keeps bubbling. So it is with you now. Your blood, your veins, everything in you is bubbling. The fermentation must come to an end. And when it does, I am sure you will become a choice wine for our homeland, our religion, and our faith.

Of course, among all of you here, there is no Turk who believes in the Quran, no Jew who follows his own religion, no Buddhist, and no young follower of a new religion beginning to appear in the world: the followers of Moon, the Children of God.

You are all Orthodox Christians. Your identity papers, your names, your origins, your parents and your ancestors all testify that you are Christians, that you belong to our Christian faith. I do not believe there is even one atheist among you.

If you meet an atheist, you need not ask him many questions. Just say one thing to him.

“If you can convince me that the watch on your wrist simply grew in a field, then you can convince me that this whole world, the universe, both material and spiritual, which works like a precision watch, came into being all by itself.”

If a watch presupposes a maker, how much more does the whole universe? You are not atheists, but you do have questions and doubts, as young people of this age do. Books and magazines circulating throughout our homeland raise those doubts and seek to shake your faith in our Lord Jesus Christ.

And there are pamphlets and books, which may come into your hands, that now call the very person of our Lord Jesus Christ into question.

They raise the question about Christ in its most extreme form. But before I tell you what question modern unbelief raises about Christ, let me say this: the war against the person of Christ did not begin yesterday. It began as soon as the Lord Jesus Christ set foot on this earth. Christ was an infant, the most innocent infant in the world. He had harmed no one. And yet, as soon as He began to breathe here on earth, Herod sharpened his knives to kill Him and slaughtered 14,000 infants. When the Child was forty days old, the Most Holy Theotokos took Him in her arms and brought Him to Solomon’s Temple for the forty-day rite. There, a white-haired elder took Him in his arms and spoke a prophetic word: that this Child was destined for the fall and rising of many; that Christ would be a sign spoken against, meaning some would believe and others would not; and that…

A struggle is beginning, a battle of ideas about Christ. The words of Simeon the Elder are indeed still being fulfilled.

A struggle is being waged over the person of Christ. As Goethe said, the history of humanity is nothing other than a history of faith and unbelief. And through all the stages humanity will pass through, the final victory belongs to Christ.

So a fierce battle is being waged. Open the history books and you will find many writers who question certain miracles or other details of Christ’s life. But until the eighteenth century, mark this well, no one came forward to say what some unbelievers and atheists say today.

No one in those earlier centuries dared say what today’s unbelief and atheism have said. That such a claim is heard in our age is a sign of the times. Many unbelieving writers have appeared, but what you hear and read in our century had never been heard before.

What is this claim? They have begun to question the very existence of the Lord Jesus Christ as a historical person. They are questioning more than a part of His teaching or some of His miracles. They ask, “Did Christ exist? Did Christ exist?” And there are only two possible answers: either He did or He did not.

There is no third answer. We must not live by a lie. If Christ did not exist, if He is merely a creation of the imagination, then we should join those who say so and pull the whole thing down. We must not live by a lie.

If Christ is a lie, then the Gospels are a lie, Christianity is a lie, and our whole religion is a lie. We should not remain in such a vast lie for even a second. We should struggle against it, especially you young people, if this belief that has lasted twenty centuries is only an error, a tale, a myth.

But if He does exist, then come, let us worship and fall down before Christ, the King of the ages. This question demands an answer. And relying on historical documents, not simply on myths or imaginings, we answer: Christ did exist.

What is our evidence? A court asks for evidence. When a claim is disputed, witnesses are called. Do we have witnesses? Someone says to me, “I want witnesses from outside Christianity. I do not trust Christian witnesses.”

“I want testimony from Jews, pagans, Romans, Greeks, and people who lived in Christ’s time.” What can we say? We acknowledge that evidence for Christ from the non-Christian world is limited.

Why is it limited? There is little of it, but enough. In those days, there were no ways to send news quickly. Today, something happens in America or Australia, and the whole world hears about it at once, whether it is a small event or a great one.

Back then there was no wireless, no radio, no television, no mass media, or, rather, no means of mass brainwashing. Such things did not exist. There is another reason, too, why Jewish, Greek, and Roman writers did not write much about Christ.

According to the flesh, Christ came from a corner of the world whose people were hated and despised. That hostility persists even today, but in Christ’s time it was especially fierce among the nations regarded as civilized.

They did not want to speak of Him. We, too, may avoid even saying the name of someone we hate. Let me give you an example.

A great humanitarian died in our own time, one of the greatest in the world: Follereau, the friend of people with leprosy. He traveled across the world to embrace them. He even came here, to Spinalonga, where he slept and ate with them and kissed them. This friend of people with leprosy was an image of Jesus of Nazareth, who stretched out His arms to humanity.

Our newspapers did not devote a single word to him. Does that mean Follereau did not exist? If someone searches our newspapers a hundred years from now and finds nothing about him, would it be right to say he never existed? Yet those papers write about people of little account who fill their columns because they have a talent for football or a fine singing voice. Neither a person’s feet nor the voice from their throat tells us their true worth.

So silence is not firm proof. I remember two politicians here in Athens some years ago. One hated the other so intensely that, when he spoke from a balcony, he would not even say his opponent’s name. He would only call him “the so-called one.” He avoided the name altogether.

I have learned, even as a bishop, that people avoid speaking of someone they hate or despise. My experience has been painful. Husbands and wives come to me when they are at odds and living apart, and I try to reconcile them.

I use every spiritual means I have to bring them together, especially now that divorces have increased. Two groups, dear children, have grown rich in our beloved country.

Lawyers have grown rich from divorces, and doctors from abortions. It is dreadful! No other Balkan country grants so many divorces, and nowhere else in the world are there so many abortions as in our country.

So I try to reconcile couples who have separated. And what do I hear from one woman? She will not say her husband's name. She does not call him George, or Nick, or John. She just says, “That man, that man, that man.” She avoids saying his name.

I ask her, “My dear lady, is that what you called your husband in your early days together?” “No, Bishop,” she says. Back then they used his name and spoke affectionately. Now she will not even say it; he is simply “that man.” From this, and from the example of Follereau, you can understand how a person may refuse to mention someone they hate, however great that person may be.

History has a name for this: a conspiracy of silence. Someone can destroy you simply by refusing to speak of you. So, in Christ’s own time, although He was the most important person of that age, indeed, of all history, we have relatively few accounts of Him.

As I said, those accounts are few, but we do have them. What are they? About two hundred years ago, a saintly Greek bishop lived in Vienna. He was a renowned writer named Metropolitan Meletios of Athens.

Greece had no printing press then. How would the Turks have allowed one? So he went to Vienna and published his many-volume ecclesiastical history, known to scholars as the History of Meletios. He had spent thirty years gathering its historical documents.

What did he publish in that history? A letter that Pontius Pilate sent to Rome. I have it here, but I will not read it to you. In moving words, Pilate says that never before had such a man appeared before him, and that he was astonished by Him.

The letter has Pilate say, ‘I wanted to acquit Him, but sadly I came under pressure and condemned Him to death. I repent and ask forgiveness of all humanity.’ But I do not rely on this famous letter from Pilate to Caesar in Rome. Serious doubts have been raised about it, and I want to stand on historical documents.

So let us set Pilate’s letter aside and look for other evidence. Who bears witness to Christ? A Roman historian named Tacitus. For Roman history, he holds a place much like the place Herodotus holds for us.

What does he say? He acknowledges that Christ appeared in Judea, that His teaching reached as far as Rome, and that many people in Rome’s poorer districts believed in His name.

He also tells us that Nero accused the Christians of setting the fire that burned Rome. Besides Tacitus, we have the testimony of Suetonius, another writer of that era. And besides Suetonius, we have the important testimony of Pliny. As governor in Bithynia, near Pontus, he wrote to Caesar and asked: ‘What am I to do with the Christians? Their numbers keep growing here in Pontus and Asia Minor, and the altars of the idols have been deserted.’

We have an even more important testimony from a Jewish writer, Josephus, a historian of the Jewish people. Josephus describes Christ with considerable sympathy.

Christ, Christ. And we have another, even more important testimony: the Talmud. What is the Talmud? It is the traditions of the Jewish people. In that very large book, Christ is discussed at length. Many Jews insult him there. But that is not our concern right now. For all their insults, they never say or write that Christ did not exist. None of these sources disputes his existence, not Tacitus, Suetonius, Pliny, Josephus, or the Talmud. No one else does either.

Which of Christianity’s other enemies ever questioned whether Christ was a historical person? Even Voltaire, a great unbeliever whom they called the patriarch of unbelief, spoke and wrote much against Christ. He even drew a sharp arrow from the depths of his soul and aimed it at Him.

What were his notorious words? Forgive me for repeating what Voltaire said about Christ: ‘Destroy Him, young people of France! Destroy the infamous one!’ He dared to call Christ infamous. He predicted that within twenty years, through the movement of young people in France influenced by his ideas, no one would believe in Christ or even speak His name anymore.

But fifty years passed, then sixty, seventy, and a hundred. And the house where Voltaire lived and shouted, ‘Destroy the infamous one!’ is now a bookshop that sells Holy Scripture.

O Christ, O Christ! What Voltaire did not dare to do, what the Jews of Christ’s time did not dare to do, and what a long line of critics and opponents of Christ did not dare to do has been done in our century. Just recently, a large dictionary of historical figures was published in Athens.

Nothing about Christ. Nothing about Christ.

It has entries for insignificant people, for dreadful murderers whose hands were stained with blood and who brought bloodshed upon humanity. Yet Christ, who shed no one’s blood and harmed no one, is consigned to obscurity. They claim He was a creature of the imagination.

So we have testimony from that time, testimony that cannot simply be dismissed. And we have no testimony from that time denying that Christ was a historical person. But there is further testimony as well.

What testimony? I do not want to tire you. This subject is rather historical, philosophical, and psychological. Usually, I prefer to speak more directly. When I visit the villages near the Albanian border, I speak very simply to the villagers about the troubles they face.

And they soak up Christ’s teaching like sponges soaking up water. Here, though, I want to tell you something about this vast conspiracy of silence.

This conspiracy is directed against the name of the Lord Jesus Christ. Sooner or later, you will hear indifferent people, teachers, and professors say, and you will read in books, that Christ is a figment of the imagination and never lived on earth as a historical person. We have four proofs that Christ existed. What are they? First, there are the witnesses. Which witnesses? Four witnesses of a kind rarely seen in human history.

Consider these witnesses, whose testimony carries such weight: Matthew, Mark, Luke, and John. What did they stand to gain from it? Nothing.

They gained absolutely nothing. They left fathers and mothers, those dearest to them, wives and children, and entered the great ordeal of preaching, facing terrible deaths. Could all these men have lied? Why would they lie? Why give such testimony? What was in it for them? Were they mistaken? Could so many have been mistaken? How? They tell us, ‘We saw with our own eyes and heard with our own ears. We were eyewitnesses to the wonders of Christ.’

But let us leave aside those four remarkable witnesses for a moment. We have another witness to present, one whose testimony is overwhelming. One name alone is enough to show that Christ lived, lives now, and will live forever. Whose name? Paul the Apostle.

Paul. Read Holzer’s book Paul in translation, a monumental work published in many languages. Read it, and you will see the value of Paul the Apostle’s testimony.

What was Paul before? An enemy, a deadly enemy. He burned with hatred and wanted to wipe out the name of Jesus Christ altogether. Yet suddenly he turned around. It was no slight change of course. Those of you with fathers who are sailors know what it means to turn the rudder a full hundred and eighty degrees, to sail in the opposite direction.

How was he changed? Those who do not believe cannot explain it. He changed because something momentous happened in his life. Paul, once a deadly enemy, became a fervent preacher. Like a golden eagle, he flew out to proclaim Christ.

Paul is the greatest witness to the existence and life of our Lord Jesus Christ. So we have the testimony of four witnesses.

Who tells us that Alexander the Great existed? Arrian alone. Alexander was unfortunate in this respect. While lesser people had many biographers, he had no historian like Herodotus or Thucydides.

Accounts of his life in Greek and other sources are sparse. Yet no one says Alexander the Great never existed because only one writer bears witness to him. If we value Arrian’s account of Alexander’s life, should we not value these four witnesses, who wrote of Jesus Christ and confirmed with their blood that he lives and reigns forever?

Are four witnesses too few? And I ask you: who bears witness that Socrates existed? Two people, Plato and Xenophon. We believe their testimony. Socrates himself did not write a single word, just as Christ did not write a single word.

Yet we believe Xenophon and Plato, though their accounts touch on only certain moments of Socrates’ life. I ask you: can the testimony of those two compare in value with that of the four Evangelists and the Apostle? It cannot.

We believe Socrates existed; no one doubts it. Yet some doubt that Christ existed, because they have an interest in denying him. As I told you, if there is no Christ, everything falls apart. Christ exists. The four Evangelists testify to it. Paul the Apostle testifies to it. And what else bears witness? This book here.

Even this book is evidence of Christ. It would take too long to tell you why in full. Ordinarily, a book reflects the spirit of the age in which it was written and the thoughts of its time.

Take a newspaper from a hundred years ago. Someone opening it today might say, “Why were people so concerned with these things?” The world changes, and different ideas and ways of thinking take hold.

Every book and every magazine echoes the spirit of its own time. But this book has never merely echoed the world of its time. It echoes heaven.

Its ideas run ahead of every age. Ages come and go, but its words continue to reach all humanity. Here you do not find the Talmud, popular opinion, the teachings of the Essenes, or the ideas of the pre-Socratic thinkers and others of their time.

Here there is something heavenly and vast.

To say that the fishermen of Galilee imagined this book is astonishing. It was impossible for the minds of those fishermen, or of Christ’s disciples and Paul, all living amid the ideas of their age, to produce a book that would run ahead of whole centuries and speak to humanity to the end of time.

First, Christ existed: Jews, Romans, and Greeks of his time acknowledge it. Christ exists: the Evangelists and the martyrs of Christianity confirmed it with their blood. Christ exists: Paul bears witness to it. Christ exists: this unique book bears witness to it.

And who else bears witness to Christ? Could you count the rays of the sun? How foolish it would be to say, “There is no sun.” No sun? What are you saying? Go outside in July, when the thermometer reads thirty-seven degrees, and keep insisting there is no sun. Stay there long enough and you will suffer sunstroke; someone will have to come and pick you up, you fool!

Just as it is foolish to stand beneath the scorching July sun and say there is no sun, so it is foolish, after twenty centuries, to claim there is no Christ. No! There are millions who bear witness to him.

Here in Ptolemaida, excavations reach down through layers formed three or four thousand years ago. What remarkable things they find: seams of coal, and within them ancient fossil remains.

From those remains, geologists conclude that people once lived there. Just as a geologist studies the layers of the earth and finds evidence of human life, so we can look deep into history and hear the voices of millions who testify that Christ is the central person in history.

The witness of the centuries is before us. The last Christian would have to die before anyone could claim that Christ no longer lives. A modern European philosopher rightly said that Christ is alive, more alive than anyone living on earth.

My dear young people, allow me to close this brief talk. I have offered only a modest answer to the enormous question unbelief puts before us. I know some of you may be disappointed that I have spent our time on a subject outside the life of devotion you came here to discuss.

As I close, I want to point out one thing.

You have all heard of a great English poet. I am speaking by way of an example. Just as we have Homer, who wrote the Iliad and the Odyssey, the English have Shakespeare, a great poet.

Every nation has its poets. Shakespeare wrote celebrated works, works that have stood the test of time. One of them is Hamlet. I don’t know whether any of you have read it, but I recommend that you do. What is Hamlet about? It is a story centered on the troubled royal court of Denmark.

That is where the famous saying comes from, which you sometimes hear: “Something is rotten in Denmark.”

In Denmark, when people want to describe a scandal, they say, “Something is rotten in France, or in Denmark.” That is written in Hamlet. Hamlet also says that even if nothing else could prove that God exists, one thing could. The proof is not in the stars of heaven. What is it? The voice of conscience. Oh, the voice of conscience, an unrelenting prosecutor. That is the voice of conscience he portrays.

In that famous work, Shakespeare speaks of washing your hands with all the perfumes of Arabia, washing your body in every bath, washing yourself in the waters of every river.

Yet the soul remains unclean! Its uncleanness piles up within. When the body is stained and the hands are stained by crimes, washing the outside is not enough. What is needed is cleansing and purification within.

To stage Hamlet, you need a cast of thirty or forty people. Imagine that I wanted to put it on in a theater.

To stage Hamlet, you needed thirty characters. As you know from the theater, one of those thirty is the leading character, the most important one. All the others revolve around him, as around an axis. So a famous English actor took on the leading role in Shakespeare’s play: he was to play Hamlet. They worked hard and were ready to perform before the kings and the aristocracy of London, but…

Could we perform it without its leading character? The moment someone suggested staging Hamlet without Hamlet, cushions would come flying onto the stage! What do I mean by this? The history of humanity is a drama, a drama on the scale of Shakespeare’s.

A hundred years from now, people will have to look up the names of today’s ministers, presidents, and heads of government, just as we have to look up who governed this small corner of the earth in years gone by. Such people play their parts and then pass from memory. Many are merely supporting players in the great theater of life, a Shakespearean drama.

The central figure in history, the one who plays the leading role, is the Lord Jesus Christ, through all the ages. Amen.

Thank you very much.

My dear friends, I have not quite finished. Two more words, and I am done. A great Russian thinker, regarded as a prophet of the Russian people, also bears witness that our Christ is the incomparable axis around which the whole world turns.

He was a spirit like Isaiah or Jeremiah. Under the tsars he was condemned to Siberia, and he took nothing with him but this book. From his encounter with that formidable book came Dostoevsky’s masterpieces. Even the atheist regime still publishes them, and they circulate throughout the world. I recommend that you read them, especially The Brothers Karamazov and Crime and Punishment. They are dramas worthy of Shakespeare; to my mind, Dostoevsky surpasses Shakespeare.

So they took him away. Later, a Moscow student influenced by the atheism and unbelief of the time approached Dostoevsky and asked about his faith. Dostoevsky had become a legendary figure, not for his writing but for what he believed. Remember, he had been condemned to death. The order to stop the execution came at the last moment, before the sentence was carried out. Dostoevsky described what it was like to face that moment. And now this student, full of himself and influenced by the spirit of the French Revolution, put his question to a writer known throughout the world.

“Do you believe in Christ?” “I believe in Christ.” “You really believe?” “I believe in Christ as my mother did.” Then the student challenged him: “What if a time comes when science proves that Christ is a fairy tale? What will you do?” Dostoevsky looked sternly at the young man and replied, “I do not believe such a time will ever come.”

I do not believe a time will ever come when science denies Christ. Science worthy of a capital letter kneels before Christ and worships Him. I do not believe such a time will come.

“But suppose a time does come,” the student insisted, “when science denies Christ?” “I will not deny Christ. I believe as my grandmother did. I believe as generations of Russians have believed.”

Something similar was said by our own Papadiamantis. Here in Athens, amid the spirit of Roïdis and of the atheists, when everything was being denied, Papadiamantis stood firm in his faith.

I believe in, love, and worship the Lord Jesus Christ. That is the spirit that runs through the writings of a more recent author of ours, Papadiamantis. His works also have something of the spirit of Shakespeare and Dostoevsky.

I believe. And I tell you this too, my dear young people: I have spent fifty years among my people, through many trials and grave dangers. In those fifty years I have read many books. Yet the older I grow, the more clearly I understand.

There is nothing more beautiful, more exalted, more glorious, or more heavenly than what Christ has said. That is why I will close by saying to you, my dear young people: I am the West; you are the East, the beautiful East. If you live and work as Christians, you will shape a new homeland, a beautiful homeland with the fragrance of heaven.

Time is short, so I will close by summing up this teaching, humble as it is, and saying with all my strength: Where is Christ? He is in the home, in the marketplace, in trade, in the courts, in the barracks, in government, and in the Church. Wherever Christ is, there is truth. Wherever Christ is absent, there is falsehood. Wherever Christ is, there is justice. Wherever Christ is absent, there is injustice and theft. Wherever Christ is, there is love. Wherever Christ is absent, there is savage hatred. Where Christ is, there is light; where Christ is absent, there is darkness. Where Christ is, there is Paradise; where Christ is absent, there is hell. And the earth has become hell because we have crucified Christ. O youth, O young people of Greece, believe in Christ. Above all the lesser, humble names, let Christ be the leading figure in your lives, in your history, and in the world, Christ, and Christ alone. And, changing a line by our national poet a little, I say: O young people of Greece, keep Christ in your hearts!

Αγαπητοί μας νέοι, φοιτητές και εργαζόμενοι,

Εδώ αυτή η αίθουσα είναι αίθουσα που γίνονται θρησκευτικά μαθήματα και παραδόσεις, γίνονται κηρύγματα. Εάν λοιπόν κάποιος άθεος και άπιστος περάσει απ' έξω από την αίθουσα και μάθει ότι εδώ μαζεύτηκαν νέοι για να ακούσουν για τη θρησκεία, θα απορήσει και θα πει: «Τι θέλουν οι νέοι σε μια θρησκευτική αίθουσα;»

Διότι στην εποχή που ζούμε θεωρείται ότι η θρησκεία και η νεότης είναι δύο πράγματα ασυμβίβαστα. Ας θρησκεύουν οι νέοι, οι γέροντες, αλλά οι νέοι επαναλαμβάνουν ότι η νεότης και η θρησκεία είναι ασυμβίβαστα.

Αλλά εσείς απόψε, με την παρουσία σας, αποδεικνύετε ότι αυτές οι δύο έννοιες, αυτές οι δύο πραγματικότητες, νεότης και θρησκεία, δεν είναι ασυμβίβαστα. Και ότι μέσα στην καρδιά σας, μέσα στα νεανικά σας στήθη, υπάρχει η σπίθα, δεν έσβησε η σπίθα, η σπίθα της πίστεως.

Ήμουν νέος και περιόδευα τη Μακεδονία, στα ψηλά βουνά της Πίνδου. Είχα φτάσει σε ένα χωριό που το κρύο ήταν πολύ δριμύ, το θερμόμετρο ήταν κάτω από το μηδέν, κρυστάλλωσαν εκεί τα ποτάμια. Και εγώ περιόδευα την εποχή εκείνη την περιοχή της Πίνδου, την ηρωική εποχή της Πίνδου.

Σε έναν χώρο έφτασα απ' έξω από μια στάνη. Ένας τσοπάνος, από τους αγαθούς τσοπάνους που τρέχουν τα ευγενή βουνά της πατρίδος μας, με υποδέχτηκε. Με έβλεπε που τουρτούριζα. Πάω στην καλύβη του μέσα, φωτιά δεν είχε. «Σώπα», λέει, «σε λίγο θα έχω μια φωτιά θαυμάσια».

Πήρε το ραβδί του, σκάλισε τη χόβολη της στάχτης, βρήκε μια σπίθα και με τη σπίθα αυτή άναψε μια φωτιά και μας ζέστανε όλους εκείνο το βράδυ στην ευλογημένη του καλύβα. Όπως λοιπόν ο τσοπάνος εκείνος σκαλεύοντας τη στάχτη βρήκε μια σπίθα και με τη σπίθα εκείνη έφτιαξε φωτιά και θέρμανε όλους μας.

Όλους μας, έτσι κι εγώ, απόψε θα προσπαθήσω να βρω τη σπίθα που έχετε όλοι κρυμμένη μες στην καρδιά σας, κάτω από την ασβόλη, κάτω από τη στάχτη των διαφόρων θεωριών και συστημάτων, και θα είμαι ευτυχής εάν αυτή η σπίθα απόψε ανάψει και γίνει μια φωτιά μεγάλη, μια φωτιά νεανική, που να φωτίσει και τον εαυτό σας και την κοινωνία. Ζείτε σε μια εποχή, σε μια ηλικία που είναι η πιο ωραία ηλικία.

Ωραία ηλικία της ανθρωπίνης ζωής, αλλά είναι συγχρόνως και η πιο κρίσιμη. Ζείτε σε μια ηλικία που, τρόπον τινά, το αεροπλάνο σας συνεχώς απογειώνεται και πετάει, πετάει ψηλά, πολύ ψηλά ο νέος. Σε έναν κόσμο ονείρων, σε έναν κόσμο φαντασιών, σε έναν κόσμο ωραίων ιδεών.

Αλλά όσο και αν πετάξετε ψηλά και αστροναύτες ακόμα να γίνετε του πνεύματος, θα έρθει η ώρα που θα προσγειωθείτε, θα έρθει η ώρα που το αεροπλάνο σας θα κατέλθει από τα ύψη αυτά της φαντασίας και του ονείρου και θα έρθει να προσγειωθεί σε μια σκληρά πραγματικότητα.

Θυμηθείτε το αυτό: τώρα είναι απογείωσις, θα έρθει προσγείωσις. Απογείωσις είναι η νεότης, προσγείωσις είναι το γήρας και η ηλικία, η σκληρά πραγματικότητα. Είστε σε μια εποχή απογειώσεως, πετάτε ψηλά όπως οι αστροναύτες και ακόμη ψηλότερα από τους αστροναύτες, διότι δεν είναι κανείς, δεν είναι αστροναύτης, είναι και αστροναύτες του πνεύματος, και οι αστροναύτες του πνεύματος έχουν μεγαλύτερη αξία από τους αστροναύτες της ύλης.

Σας βλέπω σαν αστροναύτες που δεν σας αρέσει πια αυτή η μικρά σφαίρα της Γης για όλα τα σαν θρυότητας, αλλά πετάτε στα ύψη του Ουρανού.

Είστε ακόμα, για να φέρω μια άλλη εικόνα, ζείτε σε μια εποχή ζυμώσεων και όπως το κρασί που φέρνουν από το αμπέλι δεν πίνεται αλλά βράζει συνεχώς και δεν πίνετε το κρασί που βράζει, έτσι εσείς τώρα βράζετε, το αίμα σας, οι φλέβες σας, το παν βράζει, πρέπει να πάψει η ζύμωσις και όταν πάψει η ζύμωσις, τότε είμαι βέβαιος ότι θα γίνετε διαλεχτό κρασί της πατρίδος και της θρησκείας και της πίστεώς μας.

Βέβαια, μεταξύ μας εδώ που είστε όλοι, δεν είναι κανένας Τούρκος να πιστεύει το Κοράνιον, ούτε κανένας Εβραίος να πιστεύει στη θρησκεία τη δική του, ούτε κανένας Βουδιστής, ούτε να πιστεύει ένα παιδί μιας νέας θρησκείας η οποία αρχίζει να εμφανίζεται στον κόσμο, τα παιδιά του Μουν, τα παιδιά του Θεού.

Είστε όλοι ορθόδοξοι χριστιανοί. Οι ταυτότητές σας, τα ονόματά σας, η καταγωγή σας, οι γονείς σας, οι προγονείς σας, όλα μαρτυρούν ότι είστε χριστιανοί, ότι ανήκετε στη χριστιανική θρησκεία μας. Δεν πιστεύω να είναι μεταξύ σας ούτε ένας άθεος, δεν πιστεύω άθεος να υπάρχει.

Αν συναντήσετε άθεον, δεν έχετε ανάγκη να του κάνετε πολλές ερωτήσεις, ένα μόνο να του πείτε.

Εάν με πείσεις ότι το ρολόγιο που έχεις στο χέρι σου εφύτρωσε έτσι στα χωράφια, τότε θα με πείσεις και εμένα ότι ο κόσμος αυτός ολόκληρος, το σύμπαν, το υλικόν και πνευματικόν σύμπαν, που λειτουργεί ως ρολόγιον ακριβείας, τότε θα με πείσεις ότι έτσι έγινε εξ αυτομάτου.

Εάν το ρολόγιο προϋποθέτει ένα μηχανικό, ένα τεχνουργό, πολύ περισσότερο το σύμπαν ολόκληρο. Άθεοι δεν είστε, έχετε όμως ερωτηματικά, έχετε όμως αμφιβολίες, όπως όλοι οι νέοι της εποχής, και αμφιλητήσεις σας από τα βιβλία και τα περιοδικά, τα οποία κρύονται συνεχώς στην πατρίδα μας και τα οποία ζητούν να κλονίσουν την πίστη προς τον Κύριον ημών Ιησού Χριστό.

Και υπάρχουν φυλλάδια, δεν ξέρω αν πέσουν στα χέρια σας, και βιβλία, που θέτουν πλέον όμως το πρόσωπο του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού.

του Χριστού, θέτουν το ερώτημα εις την ακρότητά του, το ερώτημα. Αλλά προτού να σας πω ποιο είναι το ερώτημα που θέτει η σύγχρονος απιστία για το Χριστό εις την ακρότητά της, εις τα άκρα της, θα μου επιτρέψετε να σας πω ότι ο πόλεμος αυτός εναντίον του προσώπου του Χριστού δεν είναι ένας πόλεμος χθεσινός. Είναι ένας πόλεμος που άρχισε μόλις ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός επάτησε επάνω στη φλούδα αυτή της γης. Ήτανε νήπιο ο Χριστός, το πιο αθώο νήπιο του κόσμου, που δεν έβλαψε κανένα. Και όμως, μόλις άρχισε να αναπνέει εδώ στη γη, ένας Ηρώδης ακόνισε τα μαχαίρια του για να τον σφάξει και έσφαξε 14.000 νήπια. Σαρανταήμερο νήπιο το πήρε στην αγκαλιά της η Παναγία και το έφερε εις το ναόν του Σολομώντος για να σαραντήσει, και εκεί ένας ασπρομάλλης γέρος το πήρε στην αγκαλιά του και είπε ένα λόγο προφητικό: ότι ούτος κείται εις πτώσιν και ανάστασιν πολλών, ότι θα είναι σημείον αντιλεγόμενον ο Χριστός, δηλαδή άλλοι θα πιστέψουν και άλλοι δεν θα πιστέψουν, και ότι

Θα αρχίσει ένας πόλεμος, ένας ιδεολογικός πόλεμος γύρω από τον Χριστό. Πράγματι ο λόγος αυτός του πρεσβύτου Σιμεών εξακολουθεί να εκπληρώνεται.

Γύρω από το πρόσωπο του Χριστού διεξάγεται ένας αγών. Όπως είπε ο Γκαίτε, η ιστορία της ανθρωπότητας δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια ιστορία μεταξύ πίστεως και απιστίας. Και τελικώς στις φάσεις τις οποίες θα διέλθει η ανθρωπότητα, τελικώς η τελική νίκη ανήκει στον Χριστό.

Ιδρυμπτικός λοιπόν πόλεμος. Για να ανοίξουμε την ιστορία, θα δούμε πολλά πρόσωπα, πολλούς συγγραφείς οι οποίοι αμφισβητούν ορισμένα θαύματα, αμφισβητούν άλλες λεπτομέρειες της ζωής του. Αλλά μέχρι του 18ου αιώνα, σημειώσατέ το, ούτε ένας δεν παρουσιάζεται να πει αυτό το οποίο λέγουν σήμερα μερικοί άπιστοι και άθεοι.

Καυτόνες περάσανε να πει εκείνο το οποίο είπε ο σύγχρονος όφης της απιστίας και αθαιίας. Και ακριβώς διότι τέτοιο πράγμα η κούση των αιώνων μας είναι ένα σημείο των καιρών, το θερό σημείο των καιρών. και Άρη και Μακεδόνη και άπιστοι και όλων των ειδών συγγραφής Παρουσιάς αλλά αυτό το οποίο ακούτε και γράφεται στον αιώνα μας δεν ακούστηκε ποτέ άλλοτε.

Τι; Ότι ετέθη πλέον θέμα αμφισβητήσεως, όχι ενός μέρους της διδασκαλίας του, όχι ενός μέρους των θαυμάτων του, όχι, αλλά την ασημεία της ζωής του, του, αλλά ετέθη υπό αμφισβήτηση αυτών των ιστορικών πρόσωπων του Κυρίου Ιησού Χριστού. Και ετέθη το ερώτημα: «Υπάρχει Χριστός; Υπάρχει Χριστός;» Και απαντούν δύο λέξεις: «Ή υπάρχει ή δεν υπάρχει».

Μέσως με άλλη λύση δεν υφίσταται. Τρίτη λύση δεν υπάρχει. «Ή αν υπάρχει, ή αν δεν υπάρχει, ή αν δεν υπάρχει». Δεν πρέπει να ζούμε στο ψέμα, δεν πρέπει. Ή το ένα ή το άλλο. Γιατί αν δεν υπάρχει και είναι απλώς πλάσμα φαντασίας, δημιούργημα φαντασίας, τότε να συνταχθούμε με την παράταξη αυτών και να τα γκρεμίσουμε όλα, να μην είναι τίποτε επί της γης, γιατί δεν πρέπει να ζούμε μέσα στο ψέμα.

Είναι ψέμα ο Χριστός, είναι ψέμα τα Ευαγγέλια, είναι ψέμα ο Χριστιανισμός, είναι ψέμα όλη η θρησκεία. Δεν πρέπει ούτε δευτερόλεπτο να καθόμεθα μέσα σε ένα τέτοιο τεράστιο ψέμα, αλλά πρέπει να αγωνιστούμε, και εσείς οι νέοι ιδίως να αγωνιστούνε, να ξέρεις ότι αυτή η πλάνη και το παραμύθι αυτό και ο μύθος αυτός που εβάσταξε 20 αιώνες, εάν δεν υπάρχει.

και αν υπάρχει, τότε, τότε, τότε, δεύτερον προς την Ίσοδο και προς πέσωμεν Χριστό το βασιλείο των αιώνων. Ιδού λοιπόν ότι στο θέμα αυτό πρέπει να τεθεί απάντηση και απαντώντες στηριζόμενοι επάνω σε ιστορικά ντοκουμέντα, όχι απλώς επάνω σε μύθους και φαντασίες, επάνω σε ιστορικά ντοκουμέντα απαντούμεν ότι υπάρχει Χριστός.

Ποιες είναι οι αποδείξεις μας; Στο δικαστήριο ζητούν αποδείξεις. Όταν υπάρχει μία αμφισβήτηση, παρουσιάζονται μάρτυρες. Έχουμε μάρτυρες; Μου λέει ο ένας: «Εγώ θέλω να έχω μάρτυρες έξω από τον Χριστιανισμό. Δεν μου εμπνέουν εμπιστοσύνη οι μάρτυρες του Χριστιανισμού.

Εγώ θέλω μαρτυρίες από τους Ιουδαίους, από τους Εθνικούς, από τους Ρωμαίους, από τους Έλληνες, από τους συγχρόνους της εποχής του Χριστού». Τι έχουμε να απαντήσουμε; Ομολογούμε ότι λίγες είναι οι αποδείξεις του εθνικού κόσμου για τον Χριστό.

Μα γιατί είναι λίγες; Λίγες, όμως αρκετές. Είναι λίγες γιατί στην εποχή εκείνη δεν υπήρχαν τα μέσα της ταχείας μεταδόσεως των γεγονότων. Σήμερα κάτι συμβαίνει στην Αμερική, στην Αυστραλία, και αμέσως ολόκληρος ο πλανήτης μας πληροφορείται το γεγονός αυτό, μικρό ή μεγάλο.

Τότε δεν υπήρχαν ασύρματοι, ραδιόφωνα, τηλεοράσεις, μέσα μαζικής διαφωτίσεως ή μάλλον πλύσεως του εγκεφάλου. Δεν υπήρχαν τέτοια μέσα τότε. Αλλά και ένας άλλος λόγος. Δεν έχουμε πολλά πράγματα για τον Χριστό από Ιουδαίους συγγραφείς και Έλληνες και Ρωμαίους.

Διά τον λόγον ότι ο Χριστός κατήγετο κατά σάρκα από μια γωνιά της γης που εμισείτο και μέχρι σήμερον μισείται, αλλά προπαντός στην εποχή του Χριστού, ο Ιουδαίος εμισείτο, η Ιουδαϊκή φυλή εμισείτο και περιφρονείτο σφοδρώς από όλα τα πολιτισμένα κράτη του κόσμου.

Δεν ήθελαν να κάνουν λόγον, όπως εμείς δεν κάνουμε λόγο για ένα πρόσωπο που μας μισεί και αποφεύγουμε το όνομά του. Και όπως η μέχρι σήμερον η ανθρωπότηση ο Παύλος. Αυτό δοχάρεται τον κύριο να φέρω παράδειγμα.

Παράδειγμα: πέθανε στις ημέρες μας τον κύριο αυτό ένας μεγάλος αλτρουιστής του κόσμου. Ένας από τους μεγαλύτερους αλτρουιστές του κόσμου. Ο Φολερό, ο φίλος των λεπρών, που επέταξε σε όλη την υφήλιο και πήγε και αγκαλιάστηκε, και εδώ, και μέχρι Σπιναλόγκα έφτασε και κοιμήθηκε μαζί με τους λεπρούς και έφαγε μαζί με τους λεπρούς και ασπάστηκε τους λεπρούς, ο φίλος των λεπρών, εικόνα του Ιησού του Ναζωραίου που άπλωσε τα χέρια του επάνω στην ανθρωπότητα.

Εφημερίδες μας, ούτε μία λέξη. Άρα δεν υπάρχει Φολερό; Εάν κανείς ύστερα από 100 χρόνια ερευνήσει τις εφημερίδες μας και δει ότι δεν γράφεται τίποτα για τον Φολερό, θα πει «δεν υπάρχει Φολερό»; Είναι ορθόν το συμπέρασμα και η κρίση αυτή; Εντούτοις όμως, εάν δεν γράφει για τον Φολερό, γράφει για ασήμαντα πρόσωπα, μικρά και ασήμαντα πρόσωπα, τα οποία σήμερα φιγουράρουν στις στήλες των εφημερίδων διότι έτυχε να έχουν χρυσά πόδια ή να έχουν χρυσή φωνή, μολονότι ούτε τα πόδια ούτε η φωνή του λάρυγγος αποτελεί την αξιολόγηση του ανθρωπίνου όντος.

Λοιπόν, η σιωπή αυτή δεν είναι απόδειξη σταθερά, και θυμούμαι προ ετών εδώ στην Αθήνα δύο πολιτικοί, ο ένας μισούσε τον άλλο, σφοδρώς τον μισούσε, και όταν έβγαινε στα μπαλκόνια είχε τόσο μίσος επάνω, τόσο μίσος, ώστε δεν τον ονόμαζε με το όνομά του, αλλά τι έλεγε; «Ο λεγόμενος». «Ο λεγόμενος» τον έλεγε, απέφευγε το όνομά του.

Και έχω πείρα και ως Επίσκοπος ότι ό,τι τις μισεί, περιφρονεί, δεν το αναφέρει, το αποφεύγει. Έχω πείρα πικρά ως Επίσκοπος. Έρχονται ανδρόγυνα που βρίσκονται εις διένεξη, εις διάσταση. Παρατηρώ, προσπαθώ να συμβιβάσω τον άντρα με τη γυναίκα.

Με όλα τα μέσα που διαθέτω, με όλα τα πνευματικά μέσα. Και αγωνίζομαι να συμβιβάσω, που σήμερα τα διαζύγια έχουν αυξηθεί. Δυο επλούτησαν στην Ελλάδα, ευλογημένη η πατρίδα μας. Δυο επλούτησαν στην πατρίδα, αγαπητά μας παιδιά.

Ένα είναι οι δικηγόροι από τα διαζύγια και άλλοι είναι οι γιατροί από τις εκτρώσεις. Φρικτό πράγμα! Κράτος των Βαλκανίων, τόσα διαζύγια δεν εκδίδονται. Και σε ένα κράτος του κόσμου τόσες εκτρώσεις δεν συμβαίνουν όπως στην πατρίδα μας.

Λοιπόν προσπαθώ να συμβιβάσω τα διεστάμενα ζευγάρια. Και τι ακούω από το στόμα κυρίας, τι ακούω; Δεν αναφέρει το όνομα του συζύγου της, δεν το λέει Γιώργο, δεν το λέει Νίκο, δεν το λέει Γιάννη, δεν το λέει τίποτα. Ο αυτός, αυτός, αυτός. Αποφεύγει να αναφέρει το όνομά του.

Λέω δεν μου λες, κυρά μου, έτσι τον ονόμαζες τον άντρα σου στις πρώτες μέρες που τον εμφανίζεσαι, όχι λέει δέσποτακι, με έλεγε Γιωργάκη, με έλεγε Γιώργο, χαϊδευτικά, με όλα τα μέσα, έως να τον αντιλήξεις στα δίχτυα της τώρα, ούτε το όνομά του θα είναι ακόη, αυτός, αυτό το παράδειγμα του φολερό Και από το άλλο παράδειγμα που σας ανέφερα, αντιλαμβάνεστε ψυχολογικώς ότι αυτόν που μισεί ο άνθρωπος, οσοδήποτε μεγάλο και αν είναι, δεν τον αναφέρει.

Είναι το λεγόμενο, αυτό λέγεται στην ιστορία, συνωμοσία, μια λέξη, συνωμοσία, συνωμοσία, πώς λέγεται αυτό; Συνωμοσία σιωπής. Σε φονεύει ο άλλος, σε εξοντώνει ο άλλος με τη σιωπή του. Έτσι λοιπόν και στην εποχή του Χριστού, μολονότι ο Χριστός ήταν το σπουδότερο πρόσωπο της ιστορίας της εποχής εκείνης, του κόσμου όλου, εντούτοις όμως δεν έχουμε αρκετάς πληροφορίες.

Και όπως σας είπα ότι οι πληροφορίες αυτές είναι μικρές. Έχουμε όμως πληροφορίες. Ποιες πληροφορίες; Προ διακοσίων χρόνων στην Βιέννη ζούσε ένας Άγιος Επίσκοπος της Ελλάδος, συγγραφεύς περιβόητος, Μητροπολίτης Μελέτιος λεγόταν Αθηνών.

Δεν είχε τυπογραφείο η Ελλάδα, πού να αφήσουν οι Τουρκαλάδες τυπογραφείο, και πήγε στη Βιέννη και εξέδωκε την πολύτομον ιστορία του, την εκκλησιαστική και ιστορική ιστορία του Μελετίου, γνωστή εις τους επιστημονικούς κύκλους ιστορία του Μελετίου, που εκοπίασε 30 χρόνια για να συλλέξει τα ντοκουμέντα γύρω από την ιστορία αυτή.

Τι δημοσίευσε αυτός στην ιστορία του; Μία επιστολή. Ποια επιστολή; Του Ποντίου Πιλάτου, την οποία έστειλε στη Ρώμη. Εδώ είναι αυτή η επιστολή, δεν σας τη διαβάζω. Ο Πιλάτος με πολύ συγκινητικά λόγια λέει ότι πρώτη φορά στη ζωή του παρουσιάστηκε ενώπιόν του ένας τοιούτος άνθρωπος, ο οποίος τον κατέπληξε.

Και εγώ μεν ήθελα να τον αθωώσω, αλλά δυστυχώς πιέστηκα και κατεδίκασα αυτόν εις θάνατον. Μετανόω και ζητώ συγγνώμη από όλη την ανθρωπότητα. Δεν αναφέρω όμως εγώ την επιστολή αυτή, την περιβόητον επιστολή του Πιλάτου προς τον Καίσαρα της Ρώμης, διότι έχουν εγερθεί αρκετές αμφιβολίες και εγώ θέλω να πατώ επάνω σε ντοκουμέντα, σε ιστορικά ντοκουμέντα.

Ας μη λάβουμε λοιπόν υπόψη την επιστολή του Πιλάτου, η οποία υπήρχε σε αρχαία κείμενα, και ας ζητήσουμε άλλες αποδείξεις. Ποιος μαρτυρεί για το Χριστό; Μαρτυρεί ένας Ρωμαίος ιστορικός που λέγεται Τάκιτος, ο οποίος επέχει στην ιστορία του Ρωμαϊκού Έθνους την θέση του Ηροδότου, που είναι ό,τι είναι ο Ηρόδοτος για μας.

Τι λέει αυτός; Ομολογεί για τον Χριστό ότι εφανίσθη κάτω στην Ιουδαία ένας άνθρωπος, αν πρέπει να λέγεται άνθρωπος, που κηρύττει τη θρησκεία, και ότι έφτασε μέχρι τη Ρώμη και ότι εδώ στη Ρώμη, στις πτωχές συνοικίες της Ρώμης, παρουσιάζονται πολλοί που πιστεύουν στο όνομά του.

Και ότι ο Νέρων κατηγόρησε τους Χριστιανούς ότι αυτοί βάλαν τη φωτιά και κάψανε τη Ρώμη. Εκτός του Τακίτου έχουμε τη μαρτυρία του Σουητωνίου, άλλου συγγραφέως συγχρόνου. Εκτός του Σουητωνίου έχουμε την μαρτυρία ενός Πλινίου, σπουδαιοτάτη μαρτυρία, ενός ο οποίος ήταν έπαρχος στη Βιθυνία, στον Πόντο, και έστειλε επιστολή και ρωτούσε τον Καίσαρα: Τι να κάνω με τους Χριστιανούς που πληθύνονται συνεχώς εδώ εις τον Πόντον και στη Μικρά Ασία και έχουν ερημωθεί τα θυσιαστήρια των ειδώλων;

Έχουμε ακόμα σπουδαιοτέρα μαρτυρία ενός Ιουδαίου, ο οποίος Ιουδαίος θεωρείται εθνικός συγγραφεύς του Ιουδαϊκού Έθνους, και αυτός είναι ο Ιώσηπος. Ο Ιώσηπος με πολλή συμπάθεια περιγράφει το Χριστό.

Το Χριστό, το Χριστό. Και έχουμε μια ακόμη μαρτυρία σπουδαιοτέρα, το Ταλμούδ. Ποιο είναι το Ταλμούδ; Είναι οι παραδόσεις του ιουδαϊκού λαού. Το είπε ο έδωστος. Εκεί μέσα στο μεγάλο βιβλίο, αυτό πολύ μεγάλο, γίνεται εκτεταμένος λόγος με το Χριστό. Τον υβρίζουν οι Εβραίοι. Πολλοί τον υβρίζουν. Αλλά δεν μας ενδιαφέρει αυτή την ώρα. Οι ύβρεις δεν λένε, δεν γράφουν, δεν αμφισβητούν. Κανείς από αυτούς δεν υπήρξε. Κανείς. Κανείς από αυτούς. Ούτε ο Τάκιτος, ούτε ο Σουητώνιος, ούτε ο Πλίνιος, ούτε ο Ιώσηπος, ούτε το Ταλμούδ. Ούτε κανείς άλλος.

Ποιος άλλος από τους εχθρούς του Χριστιανισμού έθεσε ποτέ υπό αμφισβήτηση το ιστορικό πρόσωπο του Χριστού; Και αυτός ακόμα Βολτέρρος, ο οποίος υπήρξε μεγάλος άπιστος και ο πατριάρχης της απιστίας, είπε, έγραψε πολλά κατά του Χριστού και μάλιστα μέσα από την ψυχή του έβγαλε το βέλος, το αιχμηρόν βέλος.

Τι είπε το περιβόητο; Με συγχωρέσετε για τη φράση που ξεστόμισε ο Βολτέρος για τον Χριστό και είπε: «Φωνεύσατε, φωνεύσατε, ω νέοι, φωνεύσατε, ω νέοι της Γαλλίας, εξοντώσατε τον άτιμον». Ετόμεσε να κάνουμε μάνα μας τον Χριστό άτιμον τόσο πολύ Και προφήτευε ότι ύστερα από 20 χρόνια, χάρη στο κίνημα των νέων της Γαλλίας, οι οποίοι ήταν επηρεασμένοι από τα πολλά φρονήματα, δεν θα υπάρχει πλέον Χριστός, δεν θα ακούεται πλέον Χριστός.

Και περάσανε 50 χρόνια, και περάσανε 60 χρόνια, και περάσανε 70 χρόνια, και περάσανε 100 χρόνια, και το σπίτι που έμενε ο Βολτέρος και φώναζε «Φονεύσατε τον άτιμον» είναι σήμερα βιβλιοπωλείο που πωλεί την Αγία Γραφή.

«Ω Χριστέ, ω Χριστέ». Το οποίο δεν τόλμησε ο Βολτέρος, δεν τόλμησαν οι Ιουδαίοι της εποχής του Χριστού, δεν τόλμησε μακρά σειρά κριτικών και αντιχρίστων, ετολμήθη στον αιώνα μας. Και αυτές τις ημέρες κυκλοφόρησε στην Αθήνα ένα μεγάλο λεξικό που γράφει όλα τα ιστορικά πρόσωπα.

Τίποτα για τον Χριστό, τίποτα για τον Χριστό.

Για τον Χαλικίον, ανθρώπων μικρών, δολοφόνων, απαισίων που έβαψαν τα χέρια τους μες στο αίμα και ματοκύλισαν την ανθρωπότητα ολόκληρη, Η οποία κλαίει και θρυνεί από τον ρηπίο της, αλλά για το Χριστό που δεν μάτωσε, που δεν πάθει σημεριμμένη τίποτα απολύτως. Τον κατεδικάζουν εις αφάνεια και φρονούν ότι υπήρξε πλάσμα της φαντασίας.

Έχουμε λοιπόν μαρτυρίες, σύγχρονες μαρτυρίες, αναμφισβήτητες μαρτυρίες. Και δεν έχουμε καμία σύγχρονη μαρτυρία εναντίον της υπάρξεως του ιστορικού προσώπου του Χριστού. Αλλά εκτός όμως των μαρτυριών των συγχρόνων στον Χριστό, υπάρχουν και άλλες μαρτυρίες.

Ποιες είναι οι μαρτυρίες; Δεν θέλω να σας κουράσω. Γιατί το θέμα είναι κάπως έτσι ιστορικό, φιλοσοφικό, ψυχολογικό, και εμένα μ' αρέσει συνηθισμένως στα χωριά, πάνω στη φλόγα, δεν θέλω τέτοια θέματα. Πάω στα χωριά, έτσι πέρα, στους απλούς χωρικούς που είναι κοντά στα σύνορα, κοντά στην Αλβανία, που έχουν τα προβλήματά τους, τους μιλώ πολύ απλά, πάρα πολύ απλά.

Και σαν σφουγγάρια ρουφούνε το νερό της διδασκαλίας του Χριστού. Εδώ θέλουμε κάπως να σας ενημερώσουμε επάνω στην τεράστια αυτή συνωμοσία

Η συνωμοσία, η οποία διενεργείται εναντίον του ονόματος του Κυρίου Ιησού Χριστού, διότι αργά ή γρήγορα θα ακούσετε από στόματα αδιαφόρων, διδασκάλων και καθηγητών, και από συγγράμματα θα διαβάσετε ότι ο Χριστός είναι πλάσμα φαντασίας και ότι δεν υπήρξε ιστορικόν πρόσωπον επί της γης. Έχουμε τέσσερις αποδείξεις ότι ο Χριστός υπήρχε. Ποιες είναι οι αποδείξεις; Πρώτον, είναι οι μάρτυρες. Ποιοι μάρτυρες; Τέσσερες μάρτυρες που σπανίως παρουσιάστησαν στην ανθρωπότητα.

στην ανθρωπότητα με τόση αξιοπιστία όπως παρουσιάζονται αυτοί. Ο ένας μάρτυς είναι ο Ματθαίος, ο δεύτερος είναι ο Μάρκος, τρίτος ο Λουκάς, τέταρτος ο Ιωάννης. Ποια ήταν να κερδίσουν αυτοί και έτσι σαν τίποτα.

Και έτσι σαν τίποτα απολύτως, όχι μόνο δεν κέρδισαν, όχι μόνον εγκατέλειψαν πατέρα και μητέρα και φίλτατους και γυναίκα και παιδιά και ρίχτηκαν στη μεγάλη περιπέτεια του κηρύγματος και ευρωτραγικών θανάτων. Αυτοί όλοι, είναι ποτέ δυνατόν να πουν ψέματα; Προς τι να πουν ψέματα; Προς τι να μαρτυρήσουν; Προς τι να δώσουν τη μαρτυρία τους τέτοια; Ποιο το συμφέρον τους; Επλανήθησαν; Μα τόσοι πολλοί να πλανηθούν; Πώς επλανήθησαν; Αυτοί βεβαιώνουν ότι είδαμε με τα μάτια μας, ακούσαμε, ήμασταν αυτόπται και αυτήκοοι των μεγαλείων του Χριστού.

Αλλά αφήστε με αυτούς τους τέσσερας αξιόλογους μάρτυρας. Έχουμε να παρουσιάσουμε έναν μάρτυρα ο οποίος είναι καταπέλτης, είναι ογκώδης και φτάνει ο μάρτυρας, ένα και μόνον όνομα φτάνει να αποδείξει ότι Χριστός υπήρξε, υπάρχει και θα υπάρχει στους αιώνας. Και το όνομα αυτό ποιο είναι; Ο Παύλος ο Απόστολος.

Παύλος. Διαβάστε το Χόλτζερ, τη μετάφραση, «Ο Παύλος», ένα βιβλίο που έχει εκδοθεί σε όλες τις περισσότερες γλώσσες του κόσμου, μνημειώδες βιβλίο. Διαβάστε το, να δείτε εκεί πέρα ποια αξία έχει η μαρτυρία του Παύλου του Αποστόλου.

Τι ήταν αυτός; Ήταν εχθρός, ήταν θανάσιμος εχθρός, άφριζε, ήθελε να εξοντώσει τελείως το όνομα του Ιησού Χριστού. Και όμως αυτός ξαφνικά κάνει στροφή, όχι πέντε μοιρών, όχι δέκα μοιρών. Όσοι είναι στα θαλάσσας, πλέον στα θαλάσσας, όσοι έχετε πατέρας ναυτικούς που πλέον στους μεγάλους θαλάσσες Σας έχουν πει σπάριον το παράδειγμα, να κάνει ο Ναύτης, να κάνει στροφή των Πηδάλιων, εκατόν ογδόντα μοιρών, σπάριον το μοιράζει, εκρατεί τεράστια κίνηση με τα βουλή, ρυζική μοιρές, από δίξη προς ανατολή.

Πώς μετεβλήθη; Το ερώτημα των απίστων είναι αδύνατο. Μετεβλήθη διότι μεγάλο γεγονός συνέβη στη ζωή του. Και έτσι ο Παύλος, ο οποίος ήταν εχθρός, θανάσιμος εχθρός, έγινε διαπρύσιος κήρυξ και ως χρυσάετος επέταξε να το λείκε η ρίση και η κήρυξη του Χριστού.

Ο Παύλος είναι ο μεγαλύτερος μάρτυς της υπάρξεως και της ζωής του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Μαρτυρία λοιπόν, τέσσερας μάρτυρες.

Το Μέγα Αλέξανδρο ποιος θα βρει ότι υπάρχει αλεξάνδρος, ένας μόνο ο Αριανός, δεν είχε ιστορικούς, ηττύχησε ο Μέγας Αλέξανδρος Και ενώ άλλοι ασήμαντοι είχαν πολλούς βιογράφους, ο Μέγας Αλέξανδρος ατύχησε και δεν είχε Ηρόδοτον και Θουκυδίδην ιστορικούς.

Και η ζωή του περιγράφεται πενιχρώς τόσο από ελληνικές πηγές όσο και λοιπά. Και όμως, μόνο ότι ένας τον μαρτυρεί, δεν είπε κανείς ότι δεν υπήρξε Μέγας Αλέξανδρος. Και αν δίνουμε σημασία εις τον Αρριανό, διότι περιγράφει την ζωή του Μεγάλου Αλεξάνδρου, δεν θα δώσουμε σημασία εις τους τέσσερας αυτούς μάρτυρες, οι οποίοι όχι απλώς έγραψαν αλλά και με το αίμα τους εβεβαίωσαν ότι Ιησούς Χριστός ζει και βασιλεύει στους αιώνας;

Τέσσερες μαρτυρίες είναι μικρές; Και ρωτώ: ποιος μαρτυρεί ότι υπήρξε Σωκράτης; Σωκράτης και Σωκράτης, δύο μαρτυρούν, ο Πλάτων και ο Ξενοφών, οι δύο μάρτυρές του, και πιστεύουμε στις μαρτυρίες αυτών, διότι δεν έγραψε, όπως ο Χριστός δεν έγραψε ούτε μια λέξη, έτσι και ο Σωκράτης ούτε μια λέξη δεν έγραψε.

Και όμως πιστεύουμε στον Ξενοφώντα, πιστεύουμε στον Πλάτωνα, μόνο ότι η ζωή των προσεγγίζει ορισμένα στίγματα και δεν φτάνουν ποτέ, ούτε ο Πλάτων ούτε ο Ξενοφών, ποτέ δεν φτάνουν. Και παρακαλώ, λοιπόν, και δεν φτάνουν ποτέ, ποτέ οι δύο αυτοί, ο Πλάτων και ο Ξενοφών, την αξία την οποία έχουν οι τέσσερις Ευαγγελιστές μαζί με τον Απόστολο.

Και πιστεύουμε ότι υπήρξε ο Σωκράτης. και δεν αμφιλείται κανείς ότι δεν υπάρχει ο Σωκράτης και όμως αμφιλητούν ότι δεν υπάρχει Χριστός, διότι έχουν συμφέρον να αρνηθούν, διότι όπως σας είπα, εάν δεν υπάρχει Χριστός, το παν διαλύεται, καταστρέφεται. Υπάρχει Χριστός, το μαρτυρούν οι τέσσερες Ευαγγελιστές, το μαρτυρεί ο Παύλος ο Απόστολος, το μαρτυρεί ποιο; Τούτο είναι τούτο είναι.

Κι αν λείπω τούτο το βιβλίο, είναι απόδειξη ότι ο Χριστός είναι στο δικό μου. Γιατί θα ήταν πολύ μακρός ο λόγος εάν σας έλεγα γιατί. Εδώ μέσα είναι καρπός του συγχρόνου πνεύματος. Ένα βιβλίο που γράφεται απηχεί τις σκέψεις της συγχρόνου εποχής.

Μια εφημερίδα, με 100 χρόνια, όποιος ανοίγει την άλλη εφημερίδα θα λέει: «Μα τι κάθονται αυτοί οι άνθρωποι και ασχολούνται με αυτά τα πράγματα;» Άλλος κόσμος, άλλες ιδεολογίες, άλλες αντιλήψεις θα υπηρετούν στον κόσμο.

Κάθε βιβλίο και κάθε περιοδικό είναι απόηχος του συγχρόνου πνεύματος. Δεν υπήρξε ποτέ απόηχος του συγχρόνου κόσμου, υπήρξε απόηχος του ουρανού.

Οι ιδέες του προπορεύονται όλων των αιώνων, προπορεύονται και προπορεύονται. Όλες τις επερνάνε, φεύγουν, ως γαλαξία του σύμπαντος που βοτίζονται στην ανθρωπότητα ολόκληρη. Εδώ δεν υπάρχει Ταλμούδ, εδώ δεν υπάρχει λαϊκή σκέψη, εδώ δεν υπάρχουν Εσσαίοι, εδώ δεν υπάρχουν αυτές οι αντιλήψεις, οι προσωκρατικές ή άλλες αντιλήψεις του κόσμου.

Εδώ υπάρχει ένα ουράνιο ευρύ

Το να πούμε ότι το ελλείον αυτό το εφαντάχθησαν οι ψαράδες της Γαηλέας Οι ψαράδες Γαλιλαίας είναι ένα θάμισμα το οποίο περιγράφουν οι Απόστολοι. Ήταν αδύνατον η μικρά διάνοια των Γαλιλαίων και των Γραμματέων και των μαθητών του Χριστού και του Παύλου, όλων επηρεασμένων από το σύγχρονο πνεύμα, να γράψει βιβλίον το οποίο προπορεύεται των αιώνων ολοκλήρων και το οποίο θα είναι το έσχατο, το άρθρο και το μέγα της ανθρωπότητας.

Πρώτη, υπάρχει Χριστός, το ομολογούν σύγχρονοι Ιουδαίοι, Ρωμαίοι και Έλληνες. Υπάρχει Χριστός, το βεβαιώνουν με το αίμα τους οι Ευαγγελιστές και οι Μάρτυρες του Χριστιανισμού. Υπάρχει Χριστός, το μαρτυρεί ο Παύλος, υπάρχει Χριστός, το βεβαιώνει το μοναδικό βιβλίο εις τον κόσμο.

Και Χριστός, ποιος το βεβαιώνει; Αν μπορείς να μετρήσεις τις ακτίνες του ήλιου και όπως είναι ανόητος να πει κανείς «δεν υπάρχει ήλιος». Δεν υπάρχει ήλιος; Τι λες; Δεν υπάρχει; Έβγα έξω τον Ιούλιο μήνα και αν υποστηρίζεις ότι δεν υπάρχει ήλιος, τον Ιούλιο μήνα που το θερμόμετρο έχει 37, Μείνε εκεί και θα πάθεις ηλίαση και θα έρθει το εκατό να σε περισυλλέξει, βλάκα και ηλίθιε.

Λοιπόν, όπως λοιπόν ηλίθιος εκείνος ο οποίος εν μηνί Ιουλίω κάτω από τον καυστικόν ήλιον λέγει ότι δεν υπάρχει ήλιος. Κατά παρόμοιον τρόπον είναι ανόητος αυτός ο οποίος ισχυρίζεται, ισχυρίζεται ότι ύστερα από είκοσι αιώνας να λέγει ότι δεν υπάρχει Χριστός. Όχι! Είναι εκατομμύρια.

Εδώ και στην Πτολεμαΐδα γίνονται ανασκαφές προ τρεις χιλιάδες χρόνια, τέσσερις χιλιάδες χρόνια κάτω στα βάθη. Μυστήρια πράγματα, στρώματα από άνθρακες και μέσα στα στρώματα των ανθράκων υπάρχουν λείψανα παλαιοντολογικά.

Και από τα λείψανα εκείνα που υπάρχουν συμπεραίνουν οι γεωλόγοι ότι υπήρχε εποχή που ο άνθρωπος ζούσε. Όπως λοιπόν ο γεωλόγος από τα στρώματα που υπάρχουν μέσα στην γη συμπεραίνει περί της υπάρξεως ανθρωπίνης ζωής και άλλων, έτσι κι εμείς, βυθιζόμενοι κάτω στην ιστορία, ακούμε φωνάς εκατομμυρίων ανθρώπων ότι ο Χριστός ήταν το ιστορικότερο πρόσωπο μέσα στην ιστορία.

Είναι ιστορία των αιώνων και πρέπει να πεθάνει και ο τελευταίος χριστιανός για να ισχυριστούμε ότι δεν υπάρχει Χριστός. Ορθώς είπε ένας νεότερος φιλόσοφος της Ευρώπης ότι ο Χριστός είναι ζωντανός, περισσότερο ζωντανός από όλους τους ζωντανούς της γης.

Αγαπητά μας παιδιά, θα μου επιτρέψετε να κλείσω την σύντομη αυτή ομιλία δίνοντας μια απάντηση πενιχρά στο τεράστιο αυτό ερώτημα που θέτει η απιστία στον όνομα μας, μόνο ότι γνωρίζω ότι κατά τέναν τρόπο θα αγαναχτείτε και εσείς, διότι ησχολήθημε με θέμα το οποίο είναι εκτός της αφιερωτικής ζωής σας.

Λοιπόν, κλείνοντας θέλω να επισημάνω το εξής.

Θα έχετε ακούσει όλοι, παραβολικώς ομιλώ, θα έχετε ακούσει όλοι για έναν μεγάλο Άγγλο ποιητή. Όπως εμείς έχουμε τον Όμηρον, όπως εμείς έχουμε τον Όμηρον που έγραψε την Ιλιάδα και την Οδύσσεια, οι Άγγλοι έχουν τον Σαίξπηρ, μεγάλο ποιητή.

Κάθε έθνος έχει τους ποιητάς. Έγραψε περίφημα έργα, αθάνατα έργα. Ένα από τα έργα αυτά του Σαίξπηρ, δεν ξέρω αν το έχει διαβάσει κανείς, το συνιστώ να το διαβάσετε, είναι ο Άμλετ. Τι ήταν ο Άμλετ; Μια ιστορία η οποία κέντρον έχει την ταραγμένη βασιλική αυλή της Δανίας.

Είναι το περίφημο, καμιά φορά ακούτε, «κάποιο σάπιο υπάρχει στη Δανία».

Στην Δανία, όταν θέλουν να περιγράψουν ένα σκάνδαλον, λένε ότι κάποιο σάπιο υπάρχει στην Γαλλία ή στην Δανία. Αυτό το είναι γραμμένο μέσα στο Άμλετ. Όπως επίσης μέσα στο Άμλετ είναι γραμμένο ότι κι αν ακόμα δεν υπάρχει τίποτε άλλο να αποδείξει ότι υπάρχει Θεός, υπάρχει ένα. Δεν είναι απόδειξη ότι υπάρχει Θεός στα άστρα του ουρανού. Απόδειξη ότι υπάρχει Θεός ποιο είναι; Η φωνή της συνειδήσεως. Ω, η φωνή της συνειδήσεως, εισαγγελέας αδίστακτος. Αυτή τη φωνή της συνειδήσεως ζωγραφίζει.

Γράφει εις το περίφημον έργο του ο Άμλετ, ο αυτός ο Σαίξπηρ, εκεί γράφει ότι ας πλένεις το χέρι σου με όλα τα αρώματα της Αραβίας, ας πλένεις εσύ ο πόρνος το κορμί σου με όλα τα λουτρά, ας πλένεις εσύ το σώμα σου με όλα τα νερά των ποταμών.

Η ψυχή είναι ακάθαρτη! Είναι ακάθαρτη που βουνάζει μέσα η ψυχή! Όταν το σώμα είναι λερωμένο και όταν τα χέρια είναι λερωμένα με εγκλήματα, δεν φτάνει εξωτερική πλύση, αλλά χρειάζεται εσωτερική πλύση και καθαρμός.

Αυτός λοιπόν και στον Άμλετ, για να παιχθεί το έργο αυτό, χρειάζονται 30 πρόσωπα, 30 to 40 πρόσωπα. Ένα έργο ήθελα να το ανεβάσω στο θέατρο.

Το θέατρο. Και για να παρασταθεί στο θέατρο ο Άμλετ, έπρεπε να παρασταθούν τριάντα πρόσωπα. Ξέρετε πολύ καλά από θέατρο, μέσα από τα τριάντα πρόσωπα ένα είναι το πρωταγωνιστούν, το πρώτο, ο σπουδαιότερος. Πέριξ αυτού κυκλούνται ως περί άξονα όλα τα άλλα πρόσωπα. Λοιπόν, ένας διάσημος Άγγλος ηθοποιός ανέλαβε να παίξει το σπουδαιότερο πρόσωπο του σαιξπηρικού δράματος του Άμλετ, να παίξει τον Άμλετ. Κοπίασαν, δουλέψαν και περιμένουν να δώσουν την παράσταση ενώπιον των βασιλέων, ενώπιον της αριστοκρατίας του Λονδίνου, αλλά

Ευχή, Πρωταγωνιστή. Μπορούμε να τον προεκπαιτήσουμε. Και δευτερόλεπτο ενίσχυσε η θεωρία εκείνων ότι μπορεί να παιχθεί το έργο του Άμλετ, των σεξπηρικών έργων χωρίς τον πρωταγωνιστή. Επέφη! Πετούσανε μαξιλάρια επάνω στο θέατρο. Τι ήθελα να πω με αυτό; Η ιστορία της ανθρωπότητας είναι δράμα. Σεξπηρικό δράμα είναι.

Υπουργοί σημερινοί με τα 100 χρόνια θα ψάχνουν να βρουν ποιος μας κυβερνάει, ποιος είναι πρόεδρος δημοκρατίας, ποιος είναι πρόεδρος κυβερνήσεως, όπως και εσείς, ψάχνουμε να βρούμε ποιος είναι πρόεδρος κυβέρνησης σε την μικρά αυτή γωνία της γης, μετά για χρόνια χάνονται, πρόσωπα τα οποία παίζουν κάποιο ρόλο, πολλά παίζουν κομπάρσοι μέσα στο μεγάλο αυτό θέατρο της ζωής, σεξπηρικό δράμα.

Το κύριο πρόσωπο της ιστορίας, το κύριο πρόσωπο της ιστορίας, πρωταγωνιστούν πρόσωπα, είναι ο Κύριος Ιησούς Χριστός, ο λουτών εισαγήλων, γυμνοίται και υπερειπθούτε εις πάντα τους αιώνας. Αμήν.

Ευχαριστώ πολύ.

Αγαπητοί, δεν τελείωσα. Δύο λέξεις και τελειώνω. Και ότι ο Χριστός μας είναι ο άξων, ο ασύγκριτος άξων, πέριξ του οποίου περιστρέφεται ο κόσμος ολόκληρος, Είναι ακόμα και η μαρτυρία ενός μεγάλου Ρώσου διανοητού, ο οποίος θεωρείται προφήτης της ρωσικής γης.

Ότι ο Ησαΐας, ο Ιερεμίας υπήρξε αυτό το πνεύμα, το οποίο καταδικάστηκε επί τσαρικού καθεστώτος εις τη Σιβηρία. Και μαζί του δεν πήρε τίποτε άλλο, τούτο πήρε μαζί του. Και πάνω από αυτό το τρομερό βιβλίον, τα αριστουργήματα του Ντοστογιέφσκι, τα οποία και μέχρι σήμερα εκδίδει και αυτό ακόμα το άθεο καθεστώς και τα οποία κυκλοφορούν σε όλο τον κόσμο και τα συνιστώ να τα διαβάσετε, ιδίως τους Αδελφούς Καραμαζόφ και το Τιμωρία και Έγκλημα. Είναι σαιξπήρεια δράματα, ανώτερος του Σαίξπηρ ο Ντοστογιέφσκι.

Λοιπόν, τον πήγανε στην ερημιά. Κάποιος φοιτητής της Μόσχας, της εποχής εκείνης, επηρεασμένος από το πνεύμα της αθεΐας και απιστίας, περιπλησίασε τον Δωστογεύση και του λέει «Πιστεύεις εσύ». Το είπε σε μια εποχή που γεννήθηκε θρύλος ο Δωστογεύσης, όχι για την συγγραφή του, αλλά διότι εκείνα τα οποία πίστευε, λάβετε υπόψη ότι καταδικάστηκε εις θάνατον. Ένα λεπτό, ένας Κοζάκος ταχυδρόμος από τη Μόσχα: «Ας σταματήσετε». Αυτή είναι η ζωή του τον Γέρτσι. Ένα λεπτό και δεν είχε τελεστεί. Και περιγράφει αυτή τη στιγμή της τελευταίας του ζωής όντως τον Γέρτσι. Λοιπόν, τον ερώτησε ένας φοιτητής, φαντασμένος, επηρεασμένος από το πνεύμα της Γαλλικής Επαναστάσεως, λέει παγκόσμιος λογοτέχνης τώρα,

«Πιστεύεις στον Χριστό;» «Πιστεύω στον Χριστό». «Μα πιστεύεις;» «Πιστεύω στον Χριστό όπως η μάνα μου». Και τον ρωτάει εχθρήτρο: «Κι αν έρθει εποχή, έρθει εποχή που η επιστήμη θα αποδείξει ότι ο Χριστός είναι παραμύθι, εσύ τι θα κάνεις;» Και απήντησε, με βλοσυρό βλέμμα τον κοίταξε το φοιτητάριο, όταν στο γέφυσε ο κολοσσός της λογοτεχνίας, του λέει: «Δεν πιστεύω ότι θα έρθει ποτέ τέτοια εποχή, τέτοιος κόσμος».

Δεν πιστεύω να έρθει ποτέ που η επιστήμη, διότι επιστήμη που γράφεται όχι με μικρόν έψιλον, αλλά με κεφαλαίον έψιλον, γονατίζει μπροστά στον Χριστό και προσκυνάει τον Χριστό. Δεν πιστεύω να έρθει τέτοια εποχή που η επιστήμη θα αρνηθεί τον Χριστό.

Μα, λέει, μπορεί να έρθει λοιπόν εποχή Κάτι την οποία κυκλή επιστήμη Δε γεννήθηκε τον Χριστό Εγώ δεν αρνούμαι τον Χριστό. Πιστεύω όπως η γιαγιά μου. Πιστεύω όπως η γενιά όλων των Ρώσων.

Κάτι τέτοιο παρόμοιο λέγει και ο δικόντας του Αδιαμάντης που λέγει μέσα εδώ στην Αθήνα, με το πνεύμα του Ροΐδη και το πνεύμα των αθέων, Είχαν ανηθεί τα πάντα. Ένας τεκότανε μες την άδειστο της αθηγίας και πιστείας. Ένας τεκότανε ο Παλιαμάντης.

Πιστεύω, αγαπώ, λατρεύω τον Κύριο Λοιμόνιο Χριστόν. Αυτό είναι το πνεύμα το οποίο διαποτίζει τα συγγράμματα τα οποία έχουν και σαιξπήρειον και το σογιάφτιο πνεύμα, ο νεότερος εδώ συγγραφέας όπως είναι ο Παπαδιαμάντης.

Πιστεύω και δεν πιστεύω μόνο αυτό. Ότι, ωραία μου παιδιά, πενήντα χρόνια έχω μέσα στο έθνος μου, με πολλές περιπέτειες, με κινδύνους δευτεράτους. Πενήντα χρόνια έχω διαβάσει πολλά βιβλία, αλλά όσο περνούν τα χρόνια τόσο καταλαβαίνω.

Ούτε ωραίων, ούτε υψηλών, ούτε μέγα, ούτε ουράνιων. Το είπε ο Χριστός, δεν υπάρχει πέραν τούτο τίποτα. Δι' αυτό τελειώνω και εγώ και σας λέγω, αγαπητά μου παιδιά, εγώ είμαι η Δύση. Ζήστε Ανατολή, η ωραία Ανατολή που αν δουλεύσετε χριστιανικά θα πλάσετε μια καινούργια πατρίδα, μια ωραία πατρίδα άσφρων του ουρανού και μεθαίωρων του κόσμου, λοκύρου.

Λόγω καιρού, τελειώνω και λέγω, συνοψίζω όλη την δασκαλία αυτή, την πενιχρά δασκαλία, και τονίζω με όλη την δύναμή μου: όπου είναι ο Χριστός, πού είναι ο Χριστός; Είναι στο σπίτι, είναι στην αγορά, είναι στο εμπόριο, είναι στα δικαστήρια, είναι στον στρατώνα, είναι στην κυβέρνηση, είναι στην εκκλησία. Όπου είναι ο Χριστός, εκεί είναι η αλήθεια. Όπου λείπει ο Χριστός, εκεί είναι το ψεύδος. Όπου είναι ο Χριστός, είναι η δικαιοσύνη. Όπου λείπει ο Χριστός, είναι αδικία και αρπαγή. Όπου είναι ο Χριστός, είναι η αγάπη. Όπου λείπει ο Χριστός Ο Χριστός είναι το μίσος του άγριον, όπου είναι ο Χριστός είναι τα βάση, όπου λείπει ο Χριστός είναι το σκότος, ο Χριστός είναι ο παράδεισος, θα βρώσε με κλαίο τον Χριστό, ω νεότης, ω νεότης ελληνική, πιστεύετε στον Χριστό, υπεράνω μικρών ονομάτων, πρωταγωνιστής του βίου σας, της ιστορίας σας, να σου πω, δεν είναι ο Χριστός και μόνο ο Χριστός, και τροποποιών, αλλάζω λίγο το στίχο του εθνικού μας ποιητού λέγω, ω νεότης ελληνική, κλείσε μες του. Είστε μες στην καρδιά στον Χριστό και να σας δισκαθαίει τους μεγαλείων! Ο που είναι ο Χριστός είναι η αγάπη. Ο που είναι ο Χριστός είναι το μίσος του άγριον. Ο που είναι ο Χριστός είναι τα βάση. Ο που είναι ο Χριστός είναι το σκότος. Ο που είναι ο Χριστός είναι ο παράδεισος. Ο που είναι ο Χριστός είναι η κόλασης. Και κόλασης, κόλασης έγινε η γη γιατί σταυρώσε με κλαίω το Χριστό. Ο νεότης, ο νεότης ελληνική πίστευλε στον Χριστό. Η πράνο μικρών ονομάτων, ταπεινών ονομάτων. Πίστευτε στον Χριστό, η πράνο μικρών ονομάτων, ταπεινών ονομάτων, πρωταγωνιστής του βίου σας, της ιστορίας σας, του κόσμου, δεν είναι ο Χριστός και μόνο ο Χριστός. Και τροποποιώνω, αλλάζω λίγο το στίχο του εθνικού μας ποιητού λέγω, όλοι όλοι σε ελληνική, κλείστε μες την καρδιά σας τον Χριστό για να στρατήσει κάθε είδους μεγαλείων. Υπότιτλοι AUTHORWAVE στην καρδιά στον Χριστό και να σας δισκαθαίει τους μεγαλείων.