Μελέτη του Ευαγγελίου και υπεράσπιση της ορθόδοξης πίστεως

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Beloved fathers and brothers, devout listeners: the Gospel. Where else can we turn to teach our people?

The Gospel is an invaluable treasure. The Gospel is light and life. As the Psalm says, “Your word is a lamp to my feet and a light to my path.” The Gospel is the king of books. Those are words; what do our actions show? We all praise the Gospel, but do we truly love it?

Last night, which of you, and I do not want an answer, was reading the Gospel at midnight, at one or two in the morning? And tonight, on Sunday, this holy day, which of you will read the Gospel?

“I love Your word more than gold and silver,” says David. How much should we love the Gospel? As much as Alexander the Great loved what was, for him, a gospel. “What are you saying, Father? Alexander the Great lived three hundred years before Christ!”

There was no Gospel in the time of that great Macedonian king. It was darkness, the dead of night. how, then, can you say that Alexander the Great had the Gospel? There was no Gospel, but there was a small light in his time.

That small light, casting a few rays into the darkness of the ancient world, was the wisdom of our ancestors: the teachings of the great philosophers and teachers of Greece. Foremost among them was Homer. Basil the Great praises him, saying that, apart from certain elements he condemns, Homer praised virtue, every kind of virtue.

Homer, then, was Alexander the Great’s gospel. Alexander kept his works with him, under his pillow. He read them every day and drew inspiration from the heroic examples in the Odyssey and the Iliad, especially the Iliad.

That king would rise in the morning and, as he walked along the shores of Troy and elsewhere, read Homer and draw inspiration from him. Yet what was Homer? A torch, a torch beside the sun.

The philosophies of our ancient ancestors are torches. Beside the sun, the philosophies of more recent thinkers and poets are smoking torches. When you have the sun, you have no need of torches or other small lights.

That is why I said: if only we loved the Gospel as Alexander loved Homer! For the Holy Gospel is a thousand times, what am I saying?, incomparably greater and more precious. Its worth is beyond measure.

If only we Orthodox loved the Gospel as the teachers and Fathers of the Church loved it, especially the three great teachers and Fathers whose sacred memory we celebrate at the end of the month.

These three great pillars are Basil the Great, Gregory of Nazianzus, and John Chrysostom. All three spent years in the wilderness, beneath the stars, studying the Gospel closely.

For years on end. John Chrysostom repeatedly stresses in his homilies that without Scripture, without the Gospel, it is impossible for a person to be saved. That is what the Fathers of the Church say. And there was one saint in particular who read the Gospel with burning love.

Burning love. He had one book and nothing else. One book alone. As someone said, fear the person who has only one book. That one book, which surpasses the worth of every other book and has such power, is the Holy Gospel.

Which Saint had only a Gospel? The Saint we celebrated today: Saint John the Hut-Dweller. As a young child, he asked his wealthy family, his rich father, for a gift.

And the gift this noble child asked for was a Gospel. A Gospel as a gift! In those days, a Gospel was extremely expensive. Now it is cheap, and for that we shall be condemned, very cheap indeed. In earlier times you would have had to sell your shirt, even your whole estate, to buy a Gospel. Before printing existed, Gospel books were written on finely prepared animal skins and cost a fortune. Few people had one.

Wealthy parents, too, had the Gospel. He asked for a Gospel, and his good father had one made for him, beautifully written by hand and bound in gold. He kept it with him. It was by this Gospel that his parents recognized him when he returned in rags and stood outside the gates of his father’s house. So let us love the Gospel. Above all, let us Greeks love it, for it is our boast in the Lord and a great honor.

I consider it a great honor for our people that today the Gospel has been translated into 1,250 languages and dialects. People of every nation can hear it, and it continues to be translated. But the language in which the Gospel was written was neither Bulgarian, Serbian, Romanian, Russian, nor any other language.

The original language was Greek. If Russians, English people, French people, and others read it, then we should read it a hundred times over, because it was written in Greek. What a great honor that is! Just as God chose one woman from among all women to become the mother of His Son, so the Holy Spirit chose one language from among all languages: Greek.

the Greek language, so that it could express the lofty meanings of the Holy Gospel. So, the Gospel. Now we have gathered here in this hall, and I believe you all read the Scriptures. My children, you have come from the far reaches of the city and crowded into this sacred hall to hear the word of God. We will ground what we say in the Gospel.

A German philosopher of more recent times said that the Gospel is a well with gold inside it. Each person lowers a bucket and draws up gold. So let us lower our bucket tonight into this deep well of eternal truths and eternal life, and draw up a verse.

We lower our bucket, then, and bring up a verse. Which verse? One found in a short but vivid and important epistle, as all the epistles are. It is in the Epistle of Jude, the brother of the Lord.

Listen, then, to what he says: “Contend for the faith once delivered to the saints.” We shall explain these words. We shall stand on them as on a rock and build our teaching upon them. Please give our humble teaching your attention.

We offer you what little we have, like a mother hen scratching at the ground and giving whatever she finds to her chicks. So we shall search the boundless gold mine of the Holy Spirit and try to offer you a little teaching. It may be poor, but it comes from our deep love and faith.

Let us return to these words: “Contend for the faith once delivered to the saints.” Here Jude, the brother of the Lord, speaks of a struggle. There are different kinds of struggle in this world: worldly struggles and struggles for the faith.

Let us begin with worldly struggles, so that we may come to the struggle for the faith. From birth until death, a person struggles. Among the great gifts God has given each of us is the instinct to struggle. You see it even in someone of seventy, eighty, or ninety. Up in Florina I met a man of ninety-five digging in the earth. He told me, “I shall work until I die.”

That is the instinct to struggle. Woe to the person in whom it has ceased to work. Such a person has become a drone, a burden on others.

The instinct to struggle is part of us. Humanity’s history is a history of struggles. Where shall we begin? With the struggle against untamed nature. The world we see was once peaceful, gentle as a lamb. But after the ancestral sin, nature grew wild.

At first there was not a single thorn on the earth. It was a garden, a magnificent garden. We cannot imagine the beauty of the world before the sin of Adam and Eve. Then thorns and thistles sprang up, reptiles and great beasts appeared, and nature grew wild. Human beings grew wild too, and the struggle began.

...from then on, you would eat your bread by the sweat of your brow. You would toil; your hands would ache as you worked the soil. And so man began. How? With tools? He had no tools. What were his tools? His hands. His hands were his tools. What else? Sharp stones. He worked the earth with sharp stones. Then came plows, and later tractors and harvesting machines.

What once took a thousand workers to reap can now be harvested in a single day. That, too, came through struggle. From stone tools we have reached advanced tools for cultivating the earth. Think of New York, that enormous city. Where it stands now, there were once brambles, thorns, wild creatures, snakes, and reptiles.

And where did people live? Among the branches and in caves. Little by little, through struggle and the work of engineering, people built skyscrapers where the dwellings of the earliest ages had stood. Now there are cities and skyscrapers.

And there are homes with all the comforts of modern life.

Struggles. In earlier times, people looked at the sea and trembled.

And they trembled. How did they travel? In dugout canoes. They cut down tree trunks and hollowed them out, then crossed the vast sea in those canoes. Yet they did not dare go beyond Gibraltar. And now, oh!

Now enormous ocean liners cross the seas, striving to reach their destination. Once Icarus belonged to dream and imagination: someone put wings on his shoulders and flew high, but fell into the sea, the Icarian Sea. And now Icarus has become a reality: people can fly. The coming generation will take pleasure trips not to Aegina, or down to Paros or Naxos, but out into the vastness of space. My God, my God! What drives this? “Take dominion over the earth, the stars of heaven, and the whole world.” God planted this instinct in every human heart so that humanity would continue to advance. There are struggles, too, lesser struggles.

There are struggles in trade, struggles in the marketplace, in buying and selling. Look at the small vendor here in Athens, poor, desperately poor, striving with his mother’s blessing.

And today he has managed to open a shop and become an industrialist, or to make his way in some other trade. This is a vivid example of the struggle in commerce. Yet that struggle is not always blessed, for all too often the devil has a hand in it.

As I have said before, no one becomes a millionaire by following the Gospel. Follow the Gospel and you will become poor, like Christ of Nazareth. So there are struggles in commerce and engineering, and the struggles of shipowners. Our small country ranks fourth in shipping, though I do not know how far down the list it stands in population. One example, famous in Greece and throughout the world, is Onassis.

What was he? A fifteen-year-old refugee from Smyrna who arrived at the port of Thessaloniki with the refugees from Asia Minor, with nothing to his name. He saw that there was no bread for him in Greece and wanted to leave. Where could he go? To America. But he had no money for a ticket.

The good people at the port took up a collection and bought him a ticket. He went to America, struggled there through great hardship, and became one of the richest people in the world.

What a struggle! How hard that poor, lonely refugee boy labored to reach the very summit of commerce and industry.

Struggles. But I nearly forgot another kind of struggle.

The contests that stir our young people today are not so much political struggles as the matches you see every Sunday in some town in Greece. Even when the thermometer reads ten degrees, mind you, they are all gathered there. Whether it reads ten or forty, you see them all. Summer or winter, heat or cold, nothing keeps them away. This is what excites them. They go to the stadium and sit for hours watching the football match. They shout encouragement to the players and make heroes of men who kick a ball. When their team wins, the whole stadium shakes. They form a procession, block traffic, and roar like wild beasts. I say this about our own country: woe to nations that place such value on feet.

In the legs, in the legs! Strong legs, do not laugh, belong to four-legged animals too. Just look at donkeys. They have strong legs. A person’s worth is not in the legs. It is in the mind and, above all, in the heart.

Oh, my country! If God blesses our nation with even one person of genius, not merely intelligence or wisdom, but true genius, think what a statesman like that could do! If he also has great vision in his heart, he could take a Greece confined to Melouna and extend it as far as Ankara and Sofia.

But what good do athletes do for a nation? As the ancient philosopher Plato says, the city gains nothing from them. A country benefits from great and powerful minds. I do not want to talk politics, but our nation had one great man, Venizelos. Whatever his faults, he took our small country and raised Greece to great heights. Then came division. Genius is a great gift to a nation. When a small nation has people of vision and sound judgment, people ready to pursue great aims, it advances and gains a place in the world.

And somewhere the prophet Isaiah says, ‘I will destroy you.’ How? ‘I will take away your thinkers, your great and noble people, and leave you occupied with small and insignificant things.’

Today, athletes’ feet are worth gold. They are bought and sold. How different our contests are from those of our ancestors, who competed at the Isthmian Games and elsewhere! They did not compete for money, but for a single laurel leaf, O my country, for a single laurel leaf. Now feet are bought for millions. Feet have become golden, and so have the throats that sing the most shameful songs.

Golden feet, perhaps, but neither hearts of gold nor great minds. Those are no longer valued in this world. So there are struggles to tame wild nature, struggles in trade, at sea, and in the air, athletic contests in the stadiums, political struggles, and still others.

I consider it a kind of madness, forgive me. Some people take up spades, adzes, and pickaxes, and they dig and dig and dig. Then they find a bone, perhaps the bones of some ancient king, and all Europe is stirred. What a great discovery, what a great discovery! Millions upon millions are spent, and ministers and prime ministers rush to bow before the bones.

Ask them to go to the Holy Mountain to venerate the holy relics of the Saints, and no one goes. But let someone dig up a bone from an ancient king, and at once they are deeply moved.

Struggles, then, struggles of every kind. But what has happened to me? My dear Christians, I did not come today to speak to you about Onassis’s struggles in business, or the work of archaeologists, industrialists, merchants, artists, and scientists. I came to speak about a struggle that ought to stir your hearts.

And if it does not stir you, you are not Christians. This struggle stands above all the others, as high as the stars. Today’s materialistic world is unmoved by it. It moves only those souls who believe that beyond our technological civilization there is another: a spiritual civilization that endures forever.

This is the struggle, the most precious of all struggles: the struggle for the faith. What is this faith? I will speak to you in the words of Cosmas of Aetolia.

Here is something Kosmas of Aetolia used to say as he traveled: “I have read all the books.” And indeed, his writings show that Saint Kosmas was very learned. Though he spoke in simple language, there was wisdom in it. “I have read all the books,” he said, “those of unbelievers and atheists, of priests, rabbis, and Buddhists. I read them all myself. All these faiths are false.” That is what Kosmas of Aetolia said: “All these faiths are false.”

The others are false. One is true: our Orthodox Church. She is the true Church.

Do not applaud me. I am quoting Cosmas; he said this. He also said that we should rejoice and take pride in being born Orthodox Christians and in receiving true Baptism, not the sprinkling practiced by the Franks, but Orthodox Baptism in the font. The water in that font becomes the waters of the Jordan; every baptismal font becomes the Jordan River.

And we come out of those waters of the Jordan as Christians, in the name of the Father. ‘Weep for unbelievers and atheists,’ says Cosmas, ‘and rejoice that you were born Orthodox Christians.’

The Orthodox faith shines through the teaching of the Saintly Fathers of our Church. It shines through the lives of the ascetics and through miracles beyond counting. No other religion, no other religion, has shown so many wondrous deeds as our holy faith, a living and true faith.

As I was saying this morning in a church, who could ever count the miracles worked by the Saints? For it is Christ who works miracles through them. ‘Wondrous is God in His Saints.’ Our faith shines through these miracles. Who could count them?

Can anyone count the stars in the sky, the sand of the sea, the leaves of the forests, or the drops in the oceans? So it is with the miracles of Christ, from ancient times onward. They are countless. Great and wondrous are Your works.

Words fail us when we try to praise Your wonders. So the Orthodox faith shines like the sun. God set one sun in our sky, though other planetary systems, they say, are lit by several suns of different colors, green, yellow, and others.

Over our own world God hung one sun to give it light. In the same way, Christ has given us one sun: our Orthodoxy. It shines, and nothing may be added to or taken away from it.

As Saint Cosmas says elsewhere, our Orthodoxy is like the eye. Even a hair that falls into your eye troubles you until you remove it. The eye cannot bear even a speck of dust. In just the same way, nothing may be added to or taken away from the Orthodox faith of our fathers.

From generation to generation, the Orthodox faith has been handed down to us. This is no figure of speech or exaggeration: never before has the Orthodox faith been in such danger as it is in our generation. We would be unworthy if we failed to defend it, even with our blood.

So I have said that the faith is in danger. Let me give you two or three examples to show that this is real, no exaggeration. It is threatened by atheists and unbelievers, though I would say the danger from them is smaller.

When someone openly says, “I do not believe in God,” you keep your distance. Religious feeling is still strong in the heart of the Greek people. Once you hear that someone is an atheist and an unbeliever, you know where he stands. The Orthodox faith is in greater danger from enemies who work in secret.

And the deceptive enemies, who hide behind a false knowledge of the Scriptures, are the Millenarians, these Jehovah’s Witnesses. They present themselves differently. They hold the Gospel in their hands, the Gospel in their hands.

And we must admit a bitter truth: they read it day and night. They read the Old Testament and the New Testament, and they know them inside out. They can even hold their own against the strongest theologian.

Even the most capable theologian feels some anxiety when he contends with these opponents. They are false prophets of our age. These are our cunning enemies, and we have to deal with them. They take the teaching of Scripture and knead it together with their own false teachings. What do they do? A bishop of blessed memory who ordained me, Hierotheos of Acarnania, once said to me, “Do you know, Augustine, what these millenarians do?” “What do they do, Geronta?” I asked. “I’ll tell you. You’ve seen stray dogs, haven’t you?”

Look at the stray dogs roaming the streets, and how the police kill them. This is how they do it: a dog will do anything for meat, a cat for fish, and a dog for meat. So the police take some meat, mince it, mix it with parathion, with poison, and make it into poisoned bait that they throw to the dogs. And the poor dogs, not knowing any better, eat it without suspecting a thing. You can imagine.

That is what the Millennialists do. The Gospel is pure milk; the Gospel is honey, butter, choice meat, spiritual food. But they take that meat, the teaching of the Gospel, and mix it with their poison. They turn Holy Scripture into poisoned bait and throw it out.

They throw it to Christians who are no longer under the care of our Lord Jesus Christ and the holy Church. So their teachings are poisoned bait. The heresy of the Millennialists is like the bait the police once used for stray dogs.

So our people are in danger from these terrible enemies of the Church, especially those living abroad. If you have loved ones overseas, write and warn them. Christians in Australia, Germany, France, over in America, everywhere, are in danger from the Chiliasts, the millennialist sect. What do they do? Listen to what they do.

As soon as a migrant arrives at the port, having left Greece, the Peloponnese, Central Greece, or Macedonia, he finds himself a stranger there. Those of you who have emigrated know what it means to be unknown in a foreign country.

Who comes out to meet him at the port? A priest? No priest appears. The Millennialists are the ones who meet him. They welcome him, take him to a hotel, find him work, give him money, help him settle in, and then they give him the poisoned bait, their heretical teaching.

That is how they work at the ports and railway stations, at the ports. The Chiliasts are all there waiting. A few days ago, a young man came to the offices of the Metropolis. He was sad and deeply troubled. “What’s the matter?” I asked him. He just wept and wept; he was too overcome to speak.

He sobbed and could not get a word out. “What is wrong? What has happened to you?” I asked. “My brother,” he said. “What about your brother? Has he died?” “I wish he had died. Here, read this letter.” His brother had become a Millennialist in Chicago, America.

He had fallen into their net. And this brother said, “If I heard that he had died, I would grieve. But now he has become a Jehovah’s Witness and abandoned the faith, and I weep.” Weep for the dead once.

But weep for heretics a thousand times. The dead have lost only bodily life. Those who have become atheists, unbelievers, heretics, and people led astray have lost the faith, the life of humanity and of Christianity.

These poor people are in danger. And we are in danger here at home as well. How many Millennialists were there in 1918? In 1920? There were five. Now count them: twenty thousand. Those are registered members, every one of them recorded on a list. They have strayed from the faith. Yes, twenty thousand, and how many more sympathizers? Five times as many. They have spread, and they keep spreading.

Why do these people keep spreading? There are many reasons they have spread in Greece. But there is one chief reason, and because of it they may spread so widely that the Orthodox faith here in our homeland could be shaken to its foundations.

The reason they spread is that we Orthodox Christians do not struggle against heresies. That is the reason: we do not struggle against heresies. There was a time when people here did struggle. They believed.

The struggle of 1821 was unique in human history. Do not speak to me of the Russian Revolution or the French Revolution. There was no other uprising like it. It was fought for the holy faith of Christ, for the faith of Christ and the freedom of our homeland. It was a struggle carried out with cassocks, crosses, and banners, in every sense, under the Cross. There was no other like it. Yet someone who once served as president boasted that we had received our enlightenment from the French Revolution.

No, sir. We did not take our inspiration from the French Revolution or the Russian Revolution. We are a people with a history of our own. With our cassocks and our faith in Christ, we managed to shake an entire Turkish Empire.

For the holy faith of Christ, this people struggled. Then a man named Kairis appeared, and all Greece was shaken. Even Kairis, a hero of 1821, had to leave for a foreign country.

This people struggled. And when they won their freedom, listen to this detail. When the capital was moved from Nafplio to Athens, the fighters of 1821 came to Athens too. The fighters of 1821 came, brave men.

What did they do? O my God, what did they do? They climbed Mount Lycabettus. They climbed Mount Lycabettus.

On March 25, up on Lycabettus Hill, they took torches, they had no electric lights then, and raised a huge, burning Cross. In this way they showed their devotion to the Cross of the Lord. But listen to what has happened today. A poor fellow living somewhere in England, I don’t know where, saved up quite a few dollars, a whole sackful, and when he had gathered them, he said…

A man had dollars to give and asked where he should give them. The churches were full. So he decided to build an enormous Cross here in Athens, lit by electricity at night, with the words “In this sign, conquer” written above it. He wanted to set that great Cross on Mount Lycabettus. But the council met and rejected his application.

If they had held their own religion in higher esteem, they would have set its symbol on the summit of the Acropolis. Today they want to put a casino on our beautiful heights. A casino, that is what they want there.

And they do not even have a cross up there, a symbol of our homeland. They reject this noble man’s request and pressure him to give his money away here and there, instead of erecting the Precious Cross, the symbol of our Faith, our homeland, and our heroic struggles.

We do not struggle, my brothers, we do not struggle. Our ancestors once struggled for their faith, but we do not. Do you want an example?

It was about sixty years ago. What happened, you ask? Here at the university, some people appeared and said that ordinary people could not understand the Gospel, that even a shepherd could not understand it.

But I have met shepherds who can recite passages from it. There is one shepherd I could bring here to this city. He lives high in the mountains of Pindus and can barely see. Yet with what little sight he has, he knows how to read Holy Scripture.

He had only a primary school education, yet he knows passages of Holy Scripture by heart and quotes them. I have seen shepherds who know Holy Scripture. And still these people say that ordinary people cannot understand it, so it must be translated into the colloquial language, the colloquial language, they insist. This was sixty years ago. When the students heard of it, those brave young men who, a few years later, would leave their bones on the mountains of Macedonia as soldiers, they rose up.

“The Gospel will stay as it is! We will not have the Gospel put into that colloquial language!” There was turmoil, and the translation of Holy Scripture was stopped. These were struggles for the faith, struggles for the faith. Now there is only lamentation. Young people no longer struggle for the holy faith and the great ideals that stirred our fathers. They no longer struggle.

And what is the result of our failure to struggle? The Jehovah’s Witnesses write about their progress throughout the world. And what do they say? “Nowhere on earth do we have as much freedom as in Greece.”

They have a printing press beside which the presses of Zoe, Sotir, and the Apostolic Diakonia are nothing. From here they will supply the whole Mediterranean and all the Balkans. And here in Greece, a law has been passed exempting Jehovah’s Witnesses from all armed military service.

They have been exempted completely, completely. Yes, this is a disgrace that cries out. I cannot be pleased with this situation. Apart from one courageous priest, who openly rebuked those responsible for this act, no one protested strongly against this disgrace.

We do not struggle. The measure was passed; it became law. What should we have done? First of all, the hierarchy should have called an emergency meeting at once. Eighty bishops, well paid as they are, should have gathered in Athens from every part of the country and sent a strong protest to the Prime Minister, demanding that he withdraw it. An ultimatum: “Karamanlis, you have twenty-four hours to withdraw this decree.”

And if, Mr. Karamanlis, you do not withdraw the decree within twenty-four hours... I do not think I am engaging in party politics. It could have been another man serving as Prime Minister today. I am taking no party’s side; the others would have done no better. I speak of the man who governs us now.

If the Prime Minister does not withdraw it within twenty-four hours, the priests should climb their bell towers and toll the bells in mourning for half an hour throughout Greece.

People know how powerful church bells are. That is why the Turks would not permit them to ring. Bells are a formidable thing, especially when they toll in mourning. Take Amyntaio. What is Amyntaio? A small town of two and a half thousand people. They had a carnival there, and the state gave five hundred thousand to put it on.

Well, when the five or six carnival floats were ready to come out, with children riding on them, I had stationed a priest in the bell tower at Amyntaio. I told him, “As soon as the floats set off, toll the bells as you would on Great Friday.”

The bells rang, and everyone climbed down from the floats. Everyone climbed down. Think what would happen if all Athens were stirred like that! Where is such action now? What happens? Absolutely nothing. There is a theory, a satanic theory.

Influential people accept it. They say we must not go against the current, but go along with it. I ask you: go along with it?

So this is where we stand. We do not struggle as the heroes of 1821 struggled, or as we ought to struggle. Yet we must struggle, my brothers. We must struggle, as Jude tells us here when he urges us to contend for the faith.

He does not simply say, “Struggle.” He uses a stronger word: “Contend earnestly.” Anyone with a feel for Greek knows that the added prefix matters. It means to struggle without halfheartedness, with strength, resolve, holy zeal, and persistence. Contend with holy determination for your faith, the holy faith once delivered to the saints.

We must struggle, my brothers and sisters. How? Like the man whose feast we celebrate this Wednesday. Gather all of us priests and bishops together, and we would not come close to him. He was an apostle of the faith: Athanasius the Great. There was only one like him.

Heaven and earth praised him. He has been called the most heroic of saints and the holiest of heroes. Our Church called him a pillar of light and a pillar of Orthodoxy. Others called him an Atlas.

That is why history called Athanasius the Great an Atlas. Just as the Atlas of mythology carried the whole earth on his shoulders, so Athanasius the Great upheld the whole world of Orthodoxy.

One man against the whole world. Against the whole world! For fifty years he fought face to face with the enemies of our faith. What did they say to him? “Come now, give way,” they said. The Arians told him, “Athanasius the Great, we ask only one thing of you.”

“Add just one little thing to the Creed. Where it says homoousios, of one essence with the Father, change it to homoiousios, of similar essence. Add a single iota, and we will have little else to dispute. There will be no more hostility between us.”

And Athanasius answered, “No.” For “homoiousios,” meaning “of like essence,” is a very different thing. These theological terms are subtle, but they matter greatly. “Homoousios,” consubstantial, means that Christ is God, of one essence with the Father. If we say “homoiousios,” then Christ is a man who can reach the likeness of God from the image of God in which he was made.

If he had added that one iota, Orthodoxy would have been lost. Over a single iota, a single iota, the whole earth was shaken. He struggled for fifty years. He was exiled five times and spent sixteen years in exile.

Athanasius the Great struggled with all his soul. Yes, and as we celebrate his holy memory tomorrow, Wednesday, we too must remember his example and struggle as he did.

We must struggle as Mark of Ephesus struggled. His feast is this coming Thursday: Saint Mark of Ephesus.

Yes, yes. May we be shaken to the heart, as Kosmas of Aetolia was, and as the Apostles were, and may we hear the voice of our fathers. My brothers and sisters, I do not want to go on. I know that if I had a thermometer... I want the reading to be high. But put a thermometer outside, and it is freezing. What a terrible cold there is in our hearts, my brothers and sisters, below zero. We need heaters.

We need fires to warm us. The temperature must rise. Our faith is below freezing; it must rise. Our faith has grown cold. Let the thermometer climb, ten, fifteen, twenty, thirty, forty degrees! Let there be warmth, fire, spiritual strength within our souls.

...in our souls, and then we will truly see better days. So today I say to you, and I urge us all, young and old, everyone here: let us finally put an end to empty talk, grand words, rhetoric, and all such things. Let every organization and brotherhood, every Christian, every priest and every bishop join hands. Let us become one united body, one people. Christians, unite! Orthodox Christians, unite! Let us all come together.

Then we can fight the great battle. When we unite, we will show how powerful it is to work together. And a holy day will come. We need courage and heroism. We need the spirit of Athanasius the Great and Mark of Ephesus; we need the example of all these saints alive in each of our hearts.

They are there in potential, in potential. That potential must become reality and kindle a fire deep within us.

And let us all rise together in a holy uprising. Soon we will call you all to the cinema theatre. Each of you, do not come alone. I give you a sacred canon: each of you must bring ten, fifteen, or twenty others. We will shake Athens and show that Greece is not a country of Freemasons and atheists, but a country of Orthodoxy. Greece is a country of Orthodoxy, as it has been for many years.

Παναγία Δέσποινα Θεοτόκη, Άγιοι Άγγελοι και Αρχάγγελοι, Τίμια Πρόδρομε, Αποστόλου Ιντοδεκάς, Πατέρες και Ιδάσκριτες της Εκκλησίας, Όσιοι και Μάρτυρες, Οι καλώς Αθλήσαντες και Στεφανωθέντες, Πίσετε Πρεσβείων, του Ελευθείναιτας Ψυχάς Ιμών, Αγαπητοί Πατέρες και Αδελφοί, Ευσεβές ακροατήριο, το Ευαγγέλιο. Έχουμε πού αλλού να σταθούμε για να διδάξουμε το λαό μας;

Το Ευαγγέλιο της Σαυρός Ανεκτίμητος, το Ευαγγέλιο Φως και Ζωή, το Ευαγγέλιο Φως της Λίχνος της Πωσίμου και Φως της Τρίβης μου Ευαγγελίου, το Ευαγγέλιο, ο Βασιλεύς των Λιμνίων. Λόγια αυτά, αλλαίως τα πράγματα. Όλοι μας κατά την ανθρώπων επαινούμε το Ευαγγέλιο, αλλά η πράξη τι αποδεικνύει, το αγαπούμε πράγματι.

Χθες το βράδυ ποιος από εσάς, δεν θέλω απάντηση, τη νύχτα, τα μεσάνυχτα, μία η ώρα, δύο η ώρα, διάβαζε το Ευαγγέλιο; Σήμερα, απόψε πάλι, ποιος τη νύχτα, Κυριακή, άγια ημέρα, θα διαβάσει το Ευαγγέλιο;

Υπερχρησίων και αργύριων ηγάψα τον λόγο σου λέει ο Δαβίδ Θα έπρεπε να αγαπούμε το Ευαγγέλιο πόσο; Όσο αγαπούσε ο Μέγας Αλέξανδρος το δικό του Ευαγγέλιο. Μπα! Τι είναι αυτά που λες, παππούλη, σήμερα; Ο Μέγας Αλέξανδρος έζησε τριακόσια χρόνια προ Χριστού.

Δεν υπήρχε στην εποχή του μεγάλου αυτού βασιλέως του Μακεδόνος Ευαγγέλιο. Σκοτάδι, μεσάνυχτα ήταν. Και πώς λοιπόν λες ότι είχε το Ευαγγέλιο ο Μέγας Αλέξανδρος; Δεν υπήρχε Ευαγγέλιο, αλλά στην εποχή του υπήρχε ένα μικρό φως.

Και το μικρό εκείνο φως, που κάποιες αχτίνες έριπτε μες στο σκοτάδι του αρχαίου κόσμου, ήταν η προγονική μας σοφία. Τα διδάγματα των μεγάλων φιλοσόφων και δασκάλων της ελληνικής πατρίδος ήτανε προπαντός ο Όμηρος, που ο Μέγας Βασίλειος τον επαινεί και λέγει ότι ο Όμηρος, πλην ορισμένων στοιχείων τα οποία καταδικάζει, υπήρξε επαινέτης της αρετής, πάσης αρετής.

Τον Όμηρο, λοιπόν. Ευαγγέλιο του Μεγάλου Αλεξάνδρου ήταν ο Όμηρος. Αυτόν είχε μαζί του. Το είχε κάτω από το προσκέφαλό του. Τον διάβαζε καθημερινώς. Ενεπνέετο από τα παραδείγματα, τα ηρωικά παραδείγματα που περιείχε τόσο η Οδύσσεια όσο η Ιλιάς, και προπαντός η Ιλιάς.

Εσηκώνετο το πρωί ο βασιλεύς αυτός και, βηματίζοντας στην παραλία της Τρωάδος και σ' άλλα μέρη εκεί, εδιάβαζε τον Όμηρο και ενεπνέετο εκ του Ομήρου. Και τι ήταν ο Όμηρος; Ένα δαδί. Ένα δαδί εν σχέσει με τον ήλιον.

Δαδί είναι οι φιλοσοφίες των αρχαίων προγόνων μας και δαδιά καπνίζοντα είναι η φιλοσοφία των νεωτέρων φιλοσόφων και ποιητών της ανθρωπότητας, κυριολεκτικώς, μπροστά στον ήλιο. Και όταν έχεις τον ήλιο, δεν έχεις ανάγκη από δαδιά και από μικρά φώτα και ασήμαντα.

Γι' αυτό λοιπόν είπα: άμποτε εμείς να αγαπούσαμε το Ευαγγέλιο όπως εκείνος αγαπούσε τον Όμηρο. Διότι το Ευαγγέλιο είναι χιλιάκις, τι λέγω, ασυγκρίτως περισσότερον αξιόλογον και σπουδαίον και ανεκτιμήτου αξίας, το Ιερόν Ευαγγέλιον.

Να αγαπούσαμε το Ευαγγέλιο εμείς οι Ορθόδοξοι όπως το αγαπούσαν ποιοι; Οι διδάσκαλοι και πατέρες της Εκκλησίας. Και προπαντός οι τρεις μεγάλοι διδάσκαλοι και πατέρες της Εκκλησίας, των οποίων την Ιερά Μνήμη εορτάζουμε στο τέλος του μηνός.

και οι τρεις μεγάλοι αυτοί υποστήρες σηκωμένες είναι ο Μέγας Βασίλειος, Γρηγόρος Αναζανζινός και Χρυσόστομος Και οι τρεις, χρόνια και χρόνια στην ερημιά, κάτω από τα άστρα του ουρανού, μελετούσαν ενδελεχώς το Ευαγγέλιο.

Χρόνια ολόκληρα. Ο δε ιερός Χρυσόστομος τονίζει κατ’ επανάληψη εις τας σειράς του ομιλίας ότι χωρίς Γραφή, χωρίς Ευαγγέλιο, είναι αδύνατο να σωθεί ο άνθρωπος. Αυτά λέγουν οι πατέρες της Εκκλησίας. Και προπαντός το Ευαγγέλιο το διάβαζε με φλογεράν αγάπη.

Φλογεράν αγάπη. Ένα και μόνο βιβλίο είχε, τίποτε άλλο. Τίποτε άλλο. Ένα και μόνο βιβλίο. Και όπως είπε κάποιος, φοβού τον άνθρωπο που έχει ένα βιβλίο. Και αυτό το ένα βιβλίο, το οποίο εκμηδενίζει την αξία όλων των βιβλίων, και το οποίο βιβλίο είναι παντοδύναμον, είναι το Ιερό Ευαγγέλιο.

Ποιος Άγιος είχε ένα και μόνο Ευαγγέλιο; Ήταν ο Άγιος που εορτάσαμε σήμερα, είναι ο Άγιος Ιωάννης ο Καλυβίτης. Μικρό παιδί ζήτησε από την πλουσίαν οικογένειά του, από τον πλούσιον πατέρα, όπως ξέρετε, ένα δώρο.

Και το δώρο που ζήτησε ο μικρός αυτός, η ευγενής αυτή ύπαρξις, ήταν το δώρο ένα Ευαγγέλιο. Ευαγγέλιο, μα δώρον το Ευαγγέλιο πανάκριβον ήταν στην εποχή εκείνη. Τώρα είναι φτηνό και γι’ αυτό θα κολαστούμε, πολύ φτηνό. Έπρεπε άλλοτε να πουλήσεις το πουκάμισό σου και την περιουσία, ολόκληρη περιουσία για να αγοράσεις ένα Ευαγγέλιο. Γιατί το Ευαγγέλιο στα παλιά τα χρόνια που δεν υπήρχε τυπογραφία, γράφεται επάνω σε λεπτά επεξεργασμένα δέρματα ζώων και εστοίχιζε πάρα πολλή περιουσία. Ολίγοι είχαν Ευαγγέλιο. Εκκλησίες και πλ

Και πλούσιοι γονείς είχαν το Ευαγγέλιο. Ζήτησε Ευαγγέλιο και ο καλός του πατέρας του έφτιαξε ένα Ευαγγέλιο καλλιγραφημένο και χρυσόδετον, και αυτό το είχε μαζί του. Και από αυτό το Ευαγγέλιο τον εγνώρισαν οι γονείς του, όταν πλέον επέστρεψε ρακένδυτος, εστάθηκε απ' έξω από τους πυλώνας της πατρικής οικίας. Το Ευαγγέλιο λοιπόν αγαπήσουμε. Και προπαντός να το αγαπήσουμε εμείς Έλληνες, διότι είναι καύχημά μας εν Κυρίω και τίτλος τιμής μεγάλος.

Το θεωρώ το μεγαλύτερο τίτλο της φυλής μας, το ότι το Ευαγγέλιο σήμερα είναι μεταφρασμένο σε 1250 γλώσσες και διαλέκτους. Σε όλη την φυλή να ακούει το Ευαγγέλιο και συνεχώς μεταφράζεται το Ευαγγέλιο. Αλλά η γλώσσα που εγράφη το Ευαγγέλιο δεν είναι ούτε η βουλγαρική, ούτε η σερβική, ούτε η ρουμανική, ούτε η ρώσικη, ούτε άλλη.

Η γλώσσα που εγράφηκε στο πρωτότυπο είναι ελληνική και αν το διαβάζει ο Ρώσος και αν το διαβάζει ο Άγγλος και ο Γάλλος και άλλοι, μια φορά εμείς πρέπει να το διαβάζουμε 100 φορές, διότι έγραψε ελληνική γλώσσα, την έγραψαν τιμή και τίτλος μεγάλος, όπως από όλες τις γυναίκες ο Θεός εξέλεξε μια γυναίκα για να γίνει η μητέρα του Υιού του Υιού του Υιού της, ούτω πως και από όλες τις γλώσσες διάλεξε το Πνεύμα το Άγιον μια γλώσσα, την ελλ

την ελληνική γλώσσα, για να είναι αυτή ο εκφραστής των υψηλών νοημάτων του Ιερού Ευαγγελίου. Το Ευαγγέλιο λοιπόν. Και εμείς, τώρα που μαζευτήκαμε εδώ πέρα, εδώ στην αίθουσαν αυτήν, και πιστεύω ότι όλοι είστε αναγνώστες της Γραφής, παιδιά που ήρθατε από τα άκρα της πόλεως εδώ και συνωστίζεστε εδώ στην Ιεράν αίθουσαν για να ακούσετε λόγον Θεού, εμείς τον λόγο θα τον στηρίξουμε πάνω στο Ευαγγέλιο. Τι είπαμε; Είπαμε άλλοτε, νομίζω, ότι όπως είπε κάποιος Γερμανός

Γερμανός φιλόσοφος των νεωτέρων χρόνων, το Ευαγγέλιο είναι ένα πηγάδι που είναι χρυσάφι μέσα. Και ρίπτοντας το κουβαδάκι ο καθένας παίρνει, ανεβάζει χρυσάφι επάνω. Ας ρίψουμε λοιπόν κι εμείς το κουβαδάκι μας απόψε και να σύρουμε μέσα από το βαθύ αυτό φρέαρ των αιωνίων αληθειών της ζωής της αιωνίου, ας σύρουμε κι εμείς ένα ρητόν.

Ρίπτομε λοιπόν το κουβαδάκι μας. Και το κουβαδάκι μας βγάζει πάνω ένα ρητόν, ποιο ρητόν; Είναι ένα ρητόν που ευρίσκεται σε μια μικρά και σύντομη, αλλά ζωηρά και σπουδαία επιστολή, όπως είναι όλες οι επιστολές. Είναι στην επιστολή Ιούδα του Αδελφοθέου.

Τι λέγει λοιπόν, ακούσατε τι λέγει, επαγωνίζεστε τη άπαξ παραδοθήσει της Αγίας Πίστη. Αυτό το ρητό θα ερμηνεύσουμε. Σε αυτό το ρητό θα στηριχθούμε ως επί βράχου και θα στηρίξουμε διδασκαλία, και παρακαλώ να προσέξετε την πενιχρά μας διδασκαλία.

Ό,τι έχουμε σας προσφέρουμε, σαν την κλώσσα που σκαλίζει και ό,τι βρει το δίνει στα πουλάκια της. Έτσι εμείς, σκαλίζοντας το απέραντον χρυσωρυχείον του Αγίου Πνεύματος, θα προσπαθήσουμε να σας προσφέρουμε μικράν διδασκαλία, πτωχή μεν, αλλά έκφραση της βαθιάς μας αγάπης και της πίστεως.

Και μας έπειε στο ρητό αυτό. Παρακαλώ, λέει, επαγωνίζεστε τη άπαξη πραδοτήση της Αγίας Πίστης. Εδώ ο Ιούδας ο Αδελφόθεος κάνει λόγον περί αγώνος. Κάνει διάκρισην αγώνων. Αγώνες που υπάρχουν εις τον κόσμο: αγώνες κοσμικοί και αγώνες θρησκευτικοί.

Κοσμικοί αγώνες. Να αρχίσουμε τους κοσμικούς αγώνες για να φτάσουμε εις τους θρησκευτικούς αγώνες, στους αγώνες της πίστης. Η ζωή του ανθρώπου από την ώρα που θα γεννηθεί μέχρις ότου να ποθάνει πλήν των οπηρών ανθρώπων που είναι άκτια λούλης και ανάξια να ζει διότι κάθε άνθρωπος έχει μέσα τι έχει μεταξύ των άλλων μεγάλων πραγμάτων που του έδωσε ο Θεός σε κάθε άνθρωπον κάθε άνθρωπος μέσα του έχει αίσθηκτον. Ποιο το αίσθηκτον, του αγώνος. Αγωνίζεται τον βλέπεις γύρασε εκεί πέρα 70 to 80 χρονών 90 χρονών σύνδυσε επάνω πάνω εκεί στην Φλόρινα ένα γέρο 95 χρόνων και τον είπε Τον είδα και έσκαβε μες στη γη. «Α, θα δουλεύω έως ότου να πεθάνω».

Λοιπόν το έστικτο του αγώνας, αλλήμον ως εκείνο που το έστικτο του αγώνας έπαυσε πρέπει να λειτουργεί, Αυτός πλέον δεν είναι άχθος αρούρης, είναι κηφήνας, ο οποίος πρέπει να εκβληθεί εκ της κοινωνίας, διότι είναι ανάξιος να ζει, βάρος των άλλων.

Το ένστικτο, η ιδιότητα του αγώνος. Αγωνίζεται ο άνθρωπος. Αγώνες. Η ιστορία της ανθρωπότητας είναι ιστορία αγώνων. Πού θέλετε να πάρουμε πρώτον; Αγώνες εναντίον της φύσεως, της αγρίας φύσεως, διότι αυτή η φύση που βλέπουμε ήταν ήρεμος, ήσυχος, ως αρνίον ήταν η φύση, αλλά μετά το προπατορικό αμάρτημα η φύση αγρίεψε.

Πρώτα επάνω στη γη δεν υπήρχε ένα αγκάθι. Κήπος ήταν, έξοχος κήπος. Δεν μπορούμε να φανταστούμε το κάλλος και την ωραιότητα του κόσμου προ της αμαρτίας του Αδάμ και της Εύας. Εφύτρωσαν πλέον τα αγκάθια, οι τρίβολοι, παρουσιάστηκαν τα ερπετά και τα θηρία τα μεγάλα και αγρίεψε η φύση, αγρίεψε ο άνθρωπος, αγρίεψε η φύση και αρχίζει αγώνας πλέον.

...πλέον, ότι εν ιδρώτι του προσώπου σου φαγεί τον άρτον σου, ότι θα πονέσεις, θα πονέσουν τα χέρια σου σκαλίζοντας το χώμα της γης. Και άρχισε ο άνθρωπος. Πώς άρχισε; Με εργαλεία; Δεν είχε εργαλεία. Ποια ήταν τα εργαλεία; Τα χέρια του, τα χέρια του ήταν τα εργαλεία. Τι άλλο; Ήταν πέτρες μυτερές, με τις πέτρες τις μυτερές καλλιεργούσε τη γη, μετά αλέτρια, μετά, μετά, μετά, μετά, φτάσανε τρακτέρ, φτάσανε θεριστικές μηχανές και ένας κάμπος που χρειαζόταν πρώτα χίλιους εκατομμύρια

Και χίλιους εργάτες να το θερίζουν, τώρα σε μια μέρα θερίζεται όλο πέρα εκεί πέρα. Όμως αγώνες. Από τα λίθινα εργαλεία φτάσαμε έως τα τελειοποιημένα εργαλεία της καλλιεργίας της γης. Εκεί κάτω στη Νέα Υόρκη, ποια είναι η μεγαλύτερη πόλη στον κόσμο; Η Νέα Υόρκη. Εκεί πρώτα ήταν βάτα, αγκάθια, τρίβολοι ήταν, άγριοι, σχάβροι και φίδια και ερπετά ήταν εκεί που είναι τώρα η Νέα Υόρκη.

Και πού κατοικούσαν οι άνθρωποι; Στα κλαδιά, στις σπηλιές, μέσα στις σπηλιές. και από εκεί ο άνθρωπος σιγά με αγώνες της Μηχανικής Επιστήμης έκτισε ουρανοξύστες εκεί που ήτανε καλύβες και σπήλαια των ανθρώπων των πρώτων αιώνων και τώρα υπάρχουν τα άστη, ουρανοξύστες.

Και υπάρχουν τα σπίτια με όλα τα κομφόρ της συγχρόνου ζωής.

Αγώνες. Πρώτα η θάλασσα· τη βλέπαν τη θάλασσα και έτρεμαν.

Και έτρεμαν. Και πώς ταξίδευαν; Με μονόξυλα. Κόβανε κορμούς δέντρων, πελεκούσανε και αυτοί απάνω εκεί στα μονόξυλα αυτά ταξίδευαν μέσα στον αχανή πέλαγον και δεν τολμούσαν να προχωρήσουν πέραν του Γιβραλτάρ. Τώρα, όω!

Φωτισμός, Ευαγγελισμός, Ευαγγε Στο πέλαγος, στο Ικάριο πέλαγος, ενώ τώρα ο Ίκαρος είναι πραγματικότητα και πετάει ο άνθρωπος και η νέα γενεά που έρχεται θα κάνει πλέον ταξίδια, όχι στην Αίγινα, όχι κάτω στην Πάρο ή στην Νάξο, ταξίδια τουριστικά μέσα στο άπειρο. Θεέ μου, Θεέ μου! Πού οφείλεται αυτό; Κατακυριεύσατε της γης και των άστρων του ουρανού και του κόσμου ολόκληρου. Είναι μέσα το ένστικτο το οποίο εφύτευσε ο Θεός στα στήθη παντός ανθρώπου για να συνεχίζεται η πρόοδος της ανθρωπότητας. Αγώνες, κατώτεροι αγώνες. και δεν τορμούσαν να προχωρήσουν πέραν του Γιβαρτάρ. Τώρα, τα μονοξύδα, προτειάνια τράχστια, διασχίζοντας τα λάσα αγώνες για να φτάσουν. Πρώτα, ως όνειρον και ως φαντασία ήταν ο Ήκαρος ότι κάποιος έβαλε φτερά στον ώμο και πέταξε πάνω ψηλά, αλλά εδικίστη μέσα στο πέλαγος, στο Ικάριον πέλαγος. Ενώ τώρα...

Αγώνες, είναι εμπορικοί αγώνες, της αγοράς οι αγώνες, μεταξύ του δούναι και λαβείν. Βλέπεις εκεί το μικρό πωλητή, ο οποίος αγωνίζεται εδώ στην Αθήνα, πτωχός, πάμπτωχος, πάμπτωχος με την ευχή της μάνας του.

Και κατόρθωσε σήμερον και έχει κατάστημα και είναι βιομήχανος, δεν ξέρω πώς, ή άλλος πώς. Θέλει ένα παράδειγμα χτυπητό του αγώνα που κάνουν, τον εμπορικό αγώνα, τον αγώνα τον οποίο διεξάγουν οι Κλειστέβιος, ο Μίχανης, αν και κατά πάντα ο αγώνας αυτός δεν είναι ευλογημένος, διότι οι αγώνες αυτοί έχουν συμμαχία τον Διάβολο ως επί το πλείστον.

Λοιπόν, διότι το είπα και άλλοτε με το Ευαγγέλιο, εκατομμυρούχος κανείς δεν γίνεται, το Ευαγγέλιο δεν γίνεσαι εκατομμυρούχος με το Ευαγγέλιο, πτωχός θα γίνεις σαν τον Χριστό των Αζωραίων. Λοιπόν, αγώνες εμπορικοί, αγώνες μηχανικοί, αγώνες εφοπλιστών, και το μικρό αυτό κράτος να έρχεται τώρα τέταρτον στη σειρά, ενώ είναι εκατοστό, δεν ξέρω πού είναι στον πληθυσμό, έρχεται τέταρτον όσον αφορά τη ναυτιλία, τη ναυσιπλοΐα. Αγώνες. Παράδειγμα, ένα ακουστό στην Ελλάδα και στον κόσμο ολόκληρο, έγινε με το βίο του γνωστός ο Ωνάσης.

Τι ήτανε; Δεκαπέντε χρονών προσφυγόπαιδο που ήρθε από τη Σμύρνη γυμνός στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης με τους πρόσφυγες της Μικράς Ασίας. Κατάλαβε ότι ψωμί δεν έχει η Ελλάδα, ήθελε να φύγει, να ταξιδεύσει. Πού να πάει; Στην Αμερική. Λεφτά δεν είχε, εισιτήριο.

Αλλά οι καλοί εκείνοι άνθρωποι, οι ευγενείς εκείνοι άνθρωποι του λιμένος έκαναν έρανο, έρανο κάνανε. Και του δώσανε το εισιτήριο και πέταξε και πήγε στην Αμερική. και εκεί, εκεί πλέον αγωνίστηκε στον σκρόν αγώνα μέσα στη Σκράβη ο Πάλι Και έγινε ένας από τους πλουσιωτέρους ανθρώπους του κόσμου.

Αγώνας. Πόσο εκοπίασε από εκεί το πτωχόπαιδο, το προσφυγόπαιδο, το έρημο εκείνο, να φτάσει στον κολοφώνα, στην πυραμίδα του εμπορίου και της βιομηχανίας.

Αγώνες. Αλλά παραλίγο να ξεχάσω ποιοι αγώνες είναι άλλοι αγώνες.

Οι αγώνες, οι οποίοι συγκινούν σήμερα την νεολαία μας, οι αγώνες όχι τόσο πολιτικοί όσο αγώνες άλλοι, που τους βλέπεις κάθε Κυριακή σε κάποια πόλη της Ελλάδος, με 10, παρακαλώ, θερμόμετρο, και κάνουν ματς και είναι όλοι μαζεμένοι εκεί πέρα. Υποθερμόμετρο 10 και υποθερμόμετρο 40, τους βλέπεις όλους. Ούτε καλοκαίρι ούτε χειμώνας ούτε ζέστη ούτε κρύο ούτε τίποτε άλλο. Είναι εκείνο το οποίο τους συγκλονίζει. Πηγαίνουν όλοι εκεί στα γήπεδα και κάθονται ώρες ολόκληρες να παρακολουθήσουν το ματς, να παρακολουθήσουν τον ποδοσφαιρικό αγώνα, και όταν ακούσουν και με φωνές προτρέπουν τους αγωνιστάς, τους αθλητάς, και έχουν ήρωας τους αθλητάς αυτούς που δίνουν κλωτσιές στο ποδόσφαιρο. Και όταν νικήσει η ομάδα των, σείεται ολόκληρο το γήπεδο και σχηματίζουν διαδήλωση και διακόπτουν συγκοινωνία και ωρύονται ως άγρια θηρία. Τα λέει προς πατρίδα. Αλλοίμονο στα έθνη εκείνα που δίνουν αξία στα πόδια.

Στα πόδια, στα πόδια. Πόδια ισχυρά, μην γελάσετε, έχουν τα τετράποδα. Για πλησιάστε των όνων, για πλησιάστε των όνων. Λοιπόν, ισχυρά πόδια. Η αξία του ανθρώπου δεν είναι στα πόδια, όχι. Η αξία είναι στο μυαλό και προπάντων από το μυαλό είναι στην καρδιά.

Ω Πατρίδα, μπορεί στο έθνος μας, αν στο έθνος μας, μέσα στην πατρίδα μας, γεννηθεί ένας, ένας με μεγαλοφυΐα, ένας, ευλογήσει ο Θεός το έθνος μας και γεννηθεί ένας που να έχει μεγαλοφυΐα, όχι απλώς διάνοια, όχι απλώς σοφία, μεγαλοφυΐα, μεγαλοφυΐα, ένας πολιτικός με μεγαλοφυΐα, τι μπορεί να κάνει! Και αν μέσα στην καρδιά έχει και μεγάλα οράματα, παίρνει μια Ελλάδα της Μελούνας και τη φτάνει μέχρι την Άγκυρα και μέχρι τη Σόφια.

Ενώ τι να κάνεις, λέγουν, λέει ο αρχαίος Πλάτων ο φιλόσοφος, δεν ωφελείται η πόλις από τους αθλητάς, δεν έχει ωφεληθεί τίποτε. Η πατρίς ωφελείται από τα μεγάλα πνεύματα και τα ισχυρά. Δεν θέλω να πολιτικολογήσω, αλλά εις το έθνος μας ένας και μόνο προσεάς και μεγάλος ανήρ, ασχέτως ελαττωμάτων και κακιών που είχε, ο Βενιζέλος, ο οποίος πήρε τη μικρά μας με γροβία και έφτασε την Ελλάδα μέχρι τα ύψη του ουρανού, αλλά κατόπιν η διχόνοια. Όσο λοιπόν μεγαλοφυΐα, τάλαντο υψηλόν, δωρεά μεγάλη στα έθνη αυτά. Ένα μικρό έθνος όταν έχει όχι αθλητάς, αλλά όταν έχει αυτά πνεύματα, υψηλά πνεύματα, μεγάλα πνεύματα, με φαντασία, με φαντασία και με κρίση και με διεκδίκηση και με οράματα, αυτά τα έθνη προοδεύουν και γίνονται παγκόσμια.

Και λέει κάπου ο προφήτης Ησαΐας: «Θα σε καταστρέψω», λέει. «Πώς θα σε καταστρέψω; Θα αφαιρέσω, θα αφαιρέσω από το έθνος στοχαστάς, ανθρώπους μεγάλους και υψηλούς, και θα αφήσω πλέον να περιφέρεστε με τα μικρά και τα ασήμαντα πράγματα».

Τα πράγματα, τα πόδια σήμερα έγιναν χρυσά, έγιναν, αγοράζονται. Και διαφέρουν οι σημερινοί αγώνες από τους αγώνας των αρχαίων προγόνων μας, οι οποίοι αγωνίζονται εις τα Ίσθμια και εις άλλα μέρη αγωνίζονται, και δεν αγωνίζονται για λεπτά, για λεπτά, αλλά αγωνίζονται για ένα φύλλο δάφνης, ω πατρίς, για ένα φύλλο δάφνης αγωνίζονται. Τώρα λεπτά, αγοράζονται με εκατομμύριο τα πόδια, τα χρυσά, έγιναν χρυσά τα πόδια, λαρύγγια χρυσά που τραγουδούν τα πλέον αισχρά τραγούδια.

Πόδια χρυσά, αλλά όχι καρδιές χρυσές και μυαλά υψηλά και μεγάλα, τα οποία πλέον δεν εκτιμούνται εις τον κόσμον αυτόν. Λοιπόν, αγώνες εναντίον της αγρίας φύσεως προς εξημέρωση της φύσεως, αγώνες στο εμπόριον, αγώνες στην θάλασσα, αγώνες στον αέρα, αγώνες ακόμα αθλητικοί μες στα στάδια, αγώνες πολιτικοί, αγώνες ακόμα άλλοι πάλι.

Εγώ τη θεωρώ σαν μια τρέλα, να με συγχωρήσατε. Άλλοι παίρνουν σκαπάνες, παίρνουν σκεπάρνια, παίρνουν αξίνες και σκάβουν και σκάβουν και σκάβουν και βρουν κανένα κόκαλο, κανένα παλιό βασιλιά, συγκινείται η Ευρώπη ολόκληρη. Μεγάλη υπόθεση αυτή, μεγάλη υπόθεση αυτή, και εκατομμύρια των εκατομμυρίων, και τρέχουν υπουργοί και πρωθυπουργοί να προσκυνήσουν τα κόκαλα.

Αν τους πεις να πάνε στο Άγιο Όρος να προσκυνήσουν τα Άγια Λείψανα των Αγίων, δεν πάει κανένας. Αλλά όταν προσπαθούν και σκάπτουν κανένα παΐδι, κανένα βασιλιά παλιό, αμέσως συγκινούνται και ταράσσονται.

Αγώνες λοιπόν, αγώνες. Αλλά τι έπαθα; Τι έπαθα; Εγώ δεν ήρθα σήμερα, αγαπητοί μου χριστιανοί, να σας μιλήσω ούτε για τους εμπορικούς αγώνες του Ωνάση, ούτε για τους αγώνες τους αρχαιολογικούς, ούτε για τους αγώνες των βιομηχάνων και των εμπόρων και άλλους αγώνες καλλιτεχνών και επιστημόνων και λοιπά, ήρθα να σας μιλήσω για έναν αγώνα που πρέπει να σας συγκινεί.

Και αν δεν σας συγκινεί, δεν είστε χριστιανοί. Και ο αγώνας αυτός, στην κορυφή της πυραμίδας, ψηλά ως τα άστρα του ουρανού, ένας είναι αγώνας ο οποίος δεν συγκινεί σήμερον τον υλικό κόσμο. Αλλά συγκινεί μόνο τις ψυχές εκείνες που πιστεύουν ότι πέραν από τον τεχνικό πολιτισμό υπάρχει ένας άλλος πολιτισμός, ο πνευματικός, ο αθάνατος πολιτισμός.

Ο αγών, αυτός είναι ο αγών, ο τιμιότερος όλων των αγώνων, είναι ο αγών της πίστεως, είναι ο αγών δια την πίστη. Τι είναι αυτή η πίστη, αυτή η πίστη; Θα σας ομιλήσω με τη γλώσσα του Κοσμά του Αιτωλού.

Ένα του Αιτωλού, έλεγε ο Κοσμάς ο Αιτωλός, ότι στις περιοδείες που έκανε ο Κοσμάς ο Αιτωλός έλεγε ότι διάβασα, και πράγματι φαίνεται από τα βιβλία ότι ήταν πολύ σπουδασμένος ο Άγιος Κοσμάς, αν και μίλησε απλή γλώσσα, θέλει τη σοφία του. Διάβασα όλα τα βιβλία, λέει, και των απίστων και των αθέων και των παπάδων και των ραβίνων και των βουδιστών, και όλα τα ίδια τα διάβασα. Όλες οι πίστεις είναι ψεύτικες, λέει ο Κοσμάς ο Αιτωλός. Όλες οι πίστεις είναι ψεύτικες.

Είναι ψεύτικες. Μια είναι αληθινή, η Ορθόδοξος Εκκλησία μας. Αυτή είναι αληθινή.

Δεν χειροκροτείται εμένα τον κοσμά, το λέω ο κοσμάς το είπε αυτό. Λοιπόν, και είπε κάτι άλλο, ότι πρέπει, λέει, να χαιρόμεθα και να καυχόμεθα ότι γεννηθήκαμε Χριστιανοί Ορθόδοξοι και ότι βαπτιστήκαμε στο βάπτισμα, το πραγματικό βάπτισμα, όχι των Φράγκων που ραντίζουνε, Αλλά στο φράσμα το Ορθόδοξο της σειράς Κολυβήτρας που το νεράκι της γίνεται η Ορδάνη Ποταμός Και κάθε κολυβήτρα είναι Ιορδάνης ποταμός.

Και βγαίνω μέσα από τα Ιορδάνια ύδατα, ψυχέφριστενοι, και εις το όνομα του Πατρός και του Χαίρεστε, λέει, κλαίτε για τους απίστους και τους αθέους. Και χαίρεστε διότι γεννηθήκατε Ορθόδοξοι Χριστιανοί, λέει ο Κοσμάς.

Ορθόδοξος πίστη λοιπόν, η πίστη η Ορθόδοξος λάμπει, με τη διδασκαλία των Αγίων Πατέρων και Πατέρων της Εκκλησίας μας, λάμπει με τον βίο των ασκητών, λάμπει με τα θαύματα, τα άπειρα, τα αμέτρητα, τα ακαταμέτρητα. Καμιά θρησκεία, καμιά θρησκεία δεν έχει παρουσιάσει τόσα θαυμαστά γεγονότα όσα έχει η Αγία μας θρησκεία, ολοζώντανη πραγματική θρησκεία.

Και όπως έλεγα το πρωί κάπου σε μια εκκλησία, και αν ακόμα, ποιος μπορεί να μετρήσει, να μετρήσει τα θαύματα που έκαναν οι Άγιοι; Διότι δια μέσου των Αγίων ο Χριστός θαυματουργεί. Θαυμαστός ο Θεός εν της Αγίας αυτού Λοιπόν λάμπη για των θαυμάτων Ποιος μπορεί να τα μετρήσει;

Μπορεί να μετρήσει τα άστρα του ουρανού, την άμμο της θαλάσσης, τα φύλλα των δασών, τις σταγόνες των ωκεανών; Τα θαύματα του Χριστού. Δεν μπορεί να θαυμάσει κανείς από αρχαιοτάτης εποχής. Άπειρα. Μέγα συγκύρια και θαυμαστά έργα σου.

Και ο διλόγος εξαρχέστη προς ύμνο το θαυμάσιόν σου. Λάμπη λοιπόν Η ορθόδοξη πίστη λάμπει σαν τον ήλιο και όπως επάνω στο στερέωμα έναν ήλιο εστερέωσε ο Θεός, διότι άλλα πλανητικά συστήματα φωτίζονται με τέσσερις ηλιούς, με έναν πράσινο, με έναν κίτρινο, με διάφορα χρώματα.

Εδώ το σύμπαν, εδώ το δικό μας σύστημα, με έναν ήλιο εκρέμασε πάνω στον ουρανό. Πολύ έλεον που φωτίζει μέσα εις τον κόσμο του τον κόσμο και όπως έναν ήλιο επίτευξε επάνω στον ουρανό ο Θεός, ο Χριστός, έτσι και ένας ήλιος είναι η Ορθοδοξία μας. Λάμπει και η Ορθοδοξία μας δεν επιδέχεται προσθήκη ή αφαίρεση.

Η Ορθοδοξία μας, λέγει κάπου πάλι ο Άγιος Κοσμάς, είναι σαν το μάτι και όπως το μάτι μέσα δεν δέχεται τρίχα, μόλις πέσει μέσα στο μάτι μια τρίχα, σε εμποδίζει να τη βγάλεις. Λοιπόν, όπως στο μάτι δεν επιτρέπεται να πέσει μέσα μία κόνις, ένα μικρό μόριο ύλης, έτσι ακριβώς δεν μπορεί μέσα στην Ορθοδοξία, δεν επιτρέπεται ούτε προσθήκην ούτε αφαίρεσιν. Επιτρέπεται να προσθέσει μέσα από την Ορθόδοξη πίστη, λοιπόν, των πατέρων μας.

Γενναίοι γενναιούν, άλυσις μακρά, η ορθόδοξη πίστη δεν είναι σχήμα, δεν είναι ρητορικό σχήμα, δεν είναι έτσι υπερβολικό της, είναι γεγονός ότι ποτέ άλλοτε δεν κινδύνευε η ορθόδοξη πίστη όσο κινδυνεύει στη γενεά μας και θα είμαστε ανάξιοι εάν την πίστη να απείτε την υποστηρίξαμε και με το αίμα μας ακόμα.

Λοιπόν, το θέμα είναι ότι είπαμε κινδυνεύει. Ας φέρουμε δύο-τρία παραδείγματα για να σας παρουσιάσουμε ότι όντως κινδυνεύει και δεν είναι αυτό το σχήμα της υπερβολής. Κινδυνεύει από τους αθέους. Κινδυνεύει από τους απίστους. Θα σας έλεγα ότι από αυτούς κινδυνεύει λιγότερο.

Γιατί από έναν φανερό εχθρό που λέει «δεν πιστεύω στον Θεό» φεύγεις μακριά. Είναι το ένστικτο της θρησκείας ζωηρό μες στην καρδιά του Έλληνος. Ώστε όταν ακούσει ο άλλος «είναι άθεος και άπιστος». Κινδυνεύει λοιπόν περισσότερο από τους ύπουλους εχθρούς της ορθοδόξου πίστεως.

Και οι ύπουλοι εχθροί με προσωπίδα ψευδούς γνώσεως των Γραφών είναι οι χιλιαστές, αυτοί οι Μάρτυρες του Ιεχωβά. Αυτοί παρουσιάζονται διαφορετικοί. Αυτοί κρατούν Ευαγγέλιο στα χέρια, Ευαγγέλιο στα χέρια.

Και πρέπει να πούμε μια πικρή αλήθεια, ότι το διαβάζουν μέρα και νύχτα. Και διαβάζουν Παλαιά και Καινή Διαθήκη και το ξέρουν, στα δάχτυλα τα παίζουν. Και μπορεί να έρθουν σε σύγκρουση και με τον ισχυρότερο ακόμα θεολόγο.

Και ο ισχυρότερος θεολόγος αισθάνεται κάποια αγωνία παλεύοντας με τους αντιπάλους αυτούς. Ανθρώπους οι οποίοι είναι ψευδοπροφήτες του αιώνα μας. Λοιπόν, αυτοί είναι οι ύπουλοι εχθροί μας. Με αυτούς έχουμε να κάνουμε. Γιατί ανακατεύουνε, παίρνουν τη διδασκαλία της Γραφής και την ανακατεύουνε, τη ζυμώνουνε με τα ψευδή των διδάγματα. Τι κάνουνε; Μου έλεγε ένας δεσπότης, αείμνηστος, που με χειροτόνησε, ο Ιερόθεος Ακαρνανίας, μου λέει: «Ξέρεις, βρε Αυγουστίνε, τι κάνουν αυτοί οι χιλιαστές;» Μου λέει: «Τι κάνουν, λέει, γέροντα; Να τι κάνουν, λέει, έχεις, λέει, τα σκυλιά, λέει, είδες τα σκυλιά, αδέσποτα;»

Δες πώς τα σκυλιά γυρίζουν στους δρόμους, πώς τα εξοντώνει η αστυνομία. Να πώς τα εξοντώνει η αστυνομία: το σκυλί ψοφά για το κρέας, η γάτα για το ψάρι και ο σκύλος για το κρέας. Παίρνουν λοιπόν οι αστυνομικοί κρέας, το κάνουν κιμά, το ζυμώνουν με παραθείο, με φαρμάκι, το κάνουν φόλες και πετούν στα σκυλιά. Και τα σκυλιά, που δεν έχουν μυαλό και δεν καταλαβαίνουν τίποτα, ανύποπτα τα ταλαίπωρα σκυλιά. Σε φαντάζομαι.

Αυτό κάνουν οι χιλιαστές, διότι το Ευαγγέλιο είναι γάλα άδολον, το Ευαγγέλιο είναι μέλι, το Ευαγγέλιο είναι βούτυρο, το Ευαγγέλιο είναι κρέας, έχει τον ονομάζει, κρέας εκλεκτόν είναι το Ευαγγέλιο, τροφή πνευματική, αλλά παίρνουν αυτό το κρέας, τη διδασκαλία, τη ζυμώνουν με το φαρμάκι τους, με το παράξενο, την κάνουν φόλα, φόλα την κάνουν την Αγία Γραφή, φόλα την κάνουν και την πετάνε, πετάνε.

Στα αδέσποτα σκυλιά, στους χριστιανούς εκείνους οι οποίοι δεν δεσπόζονται από τον Κύριο ημών Ιησού Χριστό και από την Αγία Εκκλησία. Είναι φόλες λοιπόν, η αίρεση των χιλιαστών είναι όπως οι φόλες των παλαιών αστυνομικών για τα σκυλιά.

Λοιπόν, κινδυνεύει από αυτούς τους φοβερούς εχθρούς της Εκκλησίας μας. Ιδίως κινδυνεύουν οι του εξωτερικού. Αν έχετε ανθρώπους στο εξωτερικό, γράψτε τους ότι κινδυνεύουν. Κινδυνεύουν όλοι οι χριστιανοί που είναι στην Αυστραλία, στη Γερμανία, στη Γαλλία, πέραν, πέραν στην Αμερική, παντού κινδυνεύουν από τους χιλιαστάς. Τι κάνουν; Ακούς τι κάνουν.

Μόλις πάνε στα λιμάνια, ένας μετανάστης φεύγει από την Ελλάδα, από την Πελοπόννησο, από τη Στερεά Ελλάδα, από τη Μακεδονία και πηγαίνει άγνωστος εκεί μέσα. Όσοι κάνατε μετανάστευση, ξέρετε να βρεθείς άγνωστος, άγνωστος σε ξένη χώρα.

Βγαίνουν στο λιμάνι, ποιος υποδέχεται ο παπάς, παπάς δεν παρουσιάζεται παπάς, ποιος υποδέχεται, οι χιλιάς δεν τους υποδέχονται. Τους καλωσορίζουν, τους παίρνουν, τους οδηγούν στα ξενοδοχεία, τους δίνουν δουλειά, τους δίνουν λεπτά, τους διευκολύνουν και μετά τους δίνουν τη φόλα, μετά τους δίνουν τη διδασκαλία την αιρετική.

Έτσι κατορθώνουν στα λιμάνια, στους σιδηροδρομικούς σταθμούς, στα λιμάνια. Αυτοί περιμένουν εκεί πέρα, όλοι οι χιλιαστές. Προ ημερών ήταν στη Μητρόπολη ένας νέος. Ήταν λυπημένος, ήταν ταραγμένος. «Τι έχεις;» του λέω. Κλάμα, κλάμα, δεν μπορούσε να μιλήσει από τη συγκίνηση.

Λυγμός, δεν μπορούσε να μιλήσει, καθόλου δεν μίλησε. Τι έχεις του λέω, μα τι σου συνέβαινε Λέει ο αδελφός μου, τι ο αδελφός πέθανε, μακάρι να πέθανε Τι έχω γράμμα πάρ' το γράμμα Ότι έγινε χιλιαστής κάτω στην Αμερική, στο Σικάγο της Αμερικής.

Έπεσε στα δίχτυα των χιλιαστών και έγινε. Και έλεγε ο αδελφός αυτός: «Να ακούω ότι πέθανε, θα λυπούμουν». «Αλλά τώρα που έγινε χιλιαστής και Μάρτυρας και άφησε την πίστη, κλαίω». Κλάψτε, κλάψτε τους νεκρούς μια φορά.

Τώρα, κλάψτε τους αιρετικούς χίλιες φορές, διότι από τους νεκρούς έφυγε μόνο η σωματική ζωή, ενώ από τους αθέους και απίστους και αιρετικούς αυτούς και πλανημένους φεύγει η πίστη, η ζωή της ανθρωπότητας και του χριστιανισμού.

Λοιπόν, κινδυνεύουν αυτοί οι ταλαίπωροι, κινδυνεύουν. Και κινδυνεύουν και εδώ, και εδώ στο εσωτερικό κινδυνεύουμε. Πόσοι είναι; Πόσοι ήταν; Το 18 πόσοι ήταν; Το 20 πόσοι ήταν; 5 ήταν. Τώρα για μετρήστε, μετρήστε να δείτε, είναι 20.000, είναι δηλαδή θετικοί, είναι γραμμένοι ένας και ένας, έχουν κατάλογό τους, έχουν γραμμένους όλους, έχουν το σημείο του Αντιχρίστου, ναι, 20 είναι και πόσοι άλλοι είναι συμπαθούντες, είναι πενταπλάσιοι, πενταπλάσιοι είναι αυτοί και εξαπλώθηκαν και εξαπλώνονται, συνεχώς εξαπλώνονται.

και ποια είναι εξαπλώνον συνεχώς αυτοί οι άνθρωποι Και ποια είναι η αιτία που εξαπλώνονται, που εξαπλώθηκαν αυτοί οι άνθρωποι; Η αιτία που εξαπλώθηκαν στην Ελλάδα είναι πολλή. Αλλά η κυριότερη αιτία που εξαπλώθηκαν και θα εξαπλωθούν, κατά τρόπον φοβερόν, τρόπον ώστε υπάρχει φόβος, η Ορθοδοξία να κλονιστεί εκ βάθρων εδώ στην πατρίδα μας.

Ο λόγος για τον οποίο εξαπλώνονται. Είναι ότι εμείς οι Ορθόδοξοι δεν αγωνιζόμεθα εναντίον των αιρέσεων. Αυτός είναι ο λόγος, δεν αγωνιζόμεθα εναντίον των αιρέσεων. Μάλιστα, κάποτε εγινότανε αγώνας εδώ στον τόπο μας, επίστευαν οι άνθρωποι.

Το 1821, ο αγώνας το 1821 είναι μοναδικός στην ανθρωπότητα. Μη μου μιλάτε για Ρωσική Επανάσταση, μη μου μιλάτε για Γαλλική Επανάσταση, μη μου μιλάτε για καμιά, μη μου μιλάτε μόνο για μια Επανάσταση. Δεν υπάρχει άλλη επανάσταση. Έγινε για την πίστη του Χριστού την Αγία. Για την πίστη του Χριστού και της πατρίδας των ελευθεριών αγωνιζόμεθα. Η μόνη επανάσταση του κόσμου που έγινε με τα ράσα, με σταυρούς, με φλάμπουρα, με όλη τη σημασία της λέξεως, με το σταυρό έγινε και αυτός ο αγώνας έγινε. Μοναδικός αγώνας, δεν υπάρχει άλλος. Κάποιος ανόητος που ήταν κάποτε Πρόεδρος Δημοκρατίας και λοιπά, καυχάτο και έλεγε ότι εμείς πήραμε τα φώτα από τη Γαλλική Επανάσταση.

Όχι κύριε, δεν πήραμε τη Γαλλική Επανάσταση, ούτε Ρωσική Επανάσταση, είμαστε μοναδικός ιδιότυπος λαός, ο οποίος με τα ράσα και με την πίστη του Χριστού εκατορθώσαμε και κλονίσαμε μια ολόκληρη Τουρκική Αυτοκρατορία.

Για την πίστη του Χριστού την Αγία. Αγωνιζόταν ο λαός αυτός, αγωνιζόταν. Κάποτε παρουσιάστηκε ένας Καΐρης, παρουσιάστηκε και εσείσθη ολόκληρη η Ελλάδα. και τον Ινάντας τον Καΐρη, ήρωα του 1921 να φύγει να πάει έξω στο εξωτερικό και να με ζήσει και άλλοι.

Αγωνίζεται ο λαός. Κάποτε εδώ μέσα αυτός ο λαός αγωνίζεται. Και όταν αυτός ο λαός ελευθερώθηκε, ελευθερώθηκε, για ακούστε μια λεπτομέρεια. Όταν ελευθερώθηκε και το Ναύπλιο έφερε την πρωτεύουσα και μετέφεραν την πρωτεύουσα από το Ναύπλιο, πέντε χιλιάδες γιατί φέραν μέσα στην Αθήνα, ήρθαν και οι αγωνιστές του 1821. Ήρθαν και οι αγωνιστές του 1821. Λεβέντες.

Τι κάνανε, ω Θεέ μου, τι κάνανε. Ανεβήκανε πάνω στον Λυκαβηττό. Ανεβήκανε πάνω στον Λυκαβηττό.

Ο Λυκαβηττός, 25 Μαρτίου, πήρε ένα δαδί, δεν είχαν ηλεκτρικά φώτα, πήρε ένα δαδί και με τα δαδιά υψώσανε ένα τεράστιο σταυρό που έκαιε πάνω στον Λυκαβηττό. Και δείξανε έτσι ότι έφρονσε αυτό με το σταυρό του Κυρίου. Μα σήμερα τα μάθατε, τα γνωρίσατε, ακούστε. Ένα πτωχαδάκι που μένει κάτω στην Αγγλία, δεν ξέρω πού, πτωχό πτωχαδάκι, εμάζεψε αρκετά δολάρια και είπε, όταν τα μάζεψε, ένα τσουβάλι.

Να σου βάλει δολάρια, είπε πού να τα δώσω. Εκκλησίες είναι γεμάτοι οι εκκλησίες. Λοιπόν, απεφάσισε και είπε ότι εδώ στην Αθήνα να χτίσει ένα πελώριο σταυρό που να φωτίζεται με ηλεκτρισμό τη νύχτα και απάνω να γράφει «Εν τούτω νίκα», να τον στήσει πάνω στον Λυκαβηττό, τον πελώριο σταυρό. Και συνήλθε το υπαλληλικό συμβούλιο και απέρριψε την αίτηση του Σαβριστιανού.

Τιμιότεροι, εάν ήσαν τιμιότεροι και πάνω στην κορυφή της Ακροπόλεως, εστήσαμε τη δική τους θρησκεία. Εάν σήμερα οι ακρόπογοι των Λεύτερα δεν θα χτίζονται και οι Ακροπόλεις, θα χτιζούν τον Καζίνο. Έπρεπε να γίνει το Καζίνο και Καζίνο θέλουν να κάνουν τις κορυφές των ωραίων.

Και δεν έχουν ένα σταυρό, σύμβολο της πατρίδος, επάνω. Και απορρίπτουν την αίτηση του ευγενούς αυτού ανθρώπου. Και τον πιέζουν να δώσει τα χρήματά του δεξιά και αριστερά, και όχι να κατασκευαστεί ο Σταυρός ο Τίμιος, το σύμβολο της Πίστεως και της Πατρίδος και των ηρωικών μας αγώνων.

Δεν αγωνιζόμεθα, αδελφοί μου, δεν αγωνιζόμεθα. Δεν αγωνιζόμεθα που άλλοτε αγωνιζότανε οι προγονοί μας για την πίστη τους να μην... Θέτε παράδειγμα; Δεν είναι, δεν είναι...

Πάνε τώρα, καμιά εξηνταριά χρόνια είναι. Τι έγινε, τι έγινε με ρωτάτε; Εδώ στο Πανεπιστήμιο, εδώ μέσα παρουσιάστηκαν κάποιοι που είπαν ότι το Ευαγγέλιο, λέει, δεν το καταλαβαίνει, δεν το καταλαβαίνουν, λέει, και ο Πάνης, δεν το καταλαβαίνει η βοσκή.

και εγώ σελίδησα βοσκούς και σωβάνους που αναφέρον ροκραϊτά. Ένας τσοπάνος, θα τον φέρουμε και εδώ, θα τον φέρουμε και εδώ στην πόλη, ένας σωπάνος που είναι πάνω στην πύρδο, στα ψηλάβουνα της πύρδου, τυφλός ή μη τυφλός, μόνο λίγο βλέπει, με το λίγο φως που βλέπει, ξέρει και διαβάζει την Αγία Γραφή.

Δημοτικού Σχολείου και ξέρει από έξω την Αγία Γραφή και αναφέρει ρητά της Αγίας Γραφής. Λοιπόν, είδα εγώ βοσκούς, τσοπάνους που ξέρουν την Αγία Γραφή, και όμως λένε δεν μπορούν να καταλάβουν την Αγία Γραφή και γι' αυτό πρέπει να την μεταφράσουμε στη μαλλιαρή, παρακαλώ, γλώσσα, στη μαλλιαρή, στη μαλλιαρή, στη μαλλιαρή. Αυτά προ εξήντα ετών. Και όταν το μάθανε οι φοιτητές, όταν το μάθανε αυτοί οι λεβέντες που ύστερα από λίγα χρόνια αφήσαν τα κόκαλά τους επάνω στα βουνά της Μακεδονίας ως στρατιώτες, έξω από εκεί σηκώθηκε ο Ρόχ.

Ευαγγέλιο θα μείνει στη θέση του. Όχι, το Ευαγγέλιο όχι μαλλιάρα, το Ευαγγέλιο όπως το διδάξαμε, όχι. Και πέσανε η κορονομία και σταμάτησε και έπεσε ο Αρχιεπίσκοπος και σταμάτησε η μετάφραση της Αγίας Γραφής. Αγώνες πίστεως, αγώνες πίστεως. Τώρα, θρήνος και κοπετός. Δεν αγωνίζεται πλέον η νεότης για την πίστη την Αγία, για τα μεγάλα και τα υψηλά αυτά ιδανικά που συνεκλόνισαν την πίστη των πατέρων μας. Λοιπόν, δεν αγωνίζεται.

Και αποτέλεσμα ότι δεν αγωνίζεται είναι το ποιο είναι το εξής, ποιο είναι το συμπέρασμα; Ότι γράφουν οι χιλιαστές για την πρόοδο της συνειδήσεως των κόσμων ολόκληρων. Και τι λένε; Πουθενά της γης δεν έχουμε τόση λευτεριά όσο στην Ελλάδα.

...τυπογραφείο που είναι μηδέν το τυπογραφείο της Ζωής, μηδέν το τυπογραφείο του Σωτήρος, μηδέν το τυπογραφείο της Αποστολικής Διακονίας. Και από εδώ θα τροφοδοτούν όλη τη Μεσόγειο, όλα τα Βαλκάνια. Και εδώ μέσα στην Ελλάδα εψηφίσανε και τον νόμο των γνωστών νόμων, διά του οποίου απαλλάσσουν τους χιλιαστές πάσης στρατιωτικής ενόπλου θητείας.

Τους απαλλάξαν τελείως, τελείως. Ναι, καλά, εδώ το αίσχος, εδώ φωνάζει το αίσχος. Δεν με ενθουσιάζει αυτή η κατάσταση. Πλην ενός ηρωικού παπά, πλην ενός ηρωικού παπά, ο οποίος κατά μέτωπον ήλεγξε τον Ράνιν διότι το έγκλημα αυτό, πλην ενός ηρωικού παπά, ούδησαν όλους οι διαμαρτυρίδες εντόνως εναντίον του έσχος αυτού.

Δεν αγωνιζόμεθα. Έγινε το ψήφισμα αυτό. Εψηφίστη, έγινε νόμος του κράτους. Τι έπρεπε να κάνουμε; Πρώτα πρώτα, έκτακτο συνέδριο της Ιεραρχίας, έκτακτο συνέδριο της Ιεραρχίας, αμέσως, εξ απάσης γης να μαζευτούν ογδόντα δεσποτάδες που πληρώνονται ακριβά, πληρώνονται ακριβά, να συνέλθουν στην Αθήνα μέσα και να στείλουν έντονη διαμαρτυρία στον Πρωθυπουργό, να ανακαλέσουν, να ανακαλέσουν. Τελεσίγραφον, τελεσίγραφον: εδώ στις 24 ώρες θα ανακαλέσεις, Καραμανλή, το διάταγμα αυτό.

Και αν, κύριε Καραμανλή, σε 24 ώρες δεν ανακαλέσεις το διάταγμα... Δεν νομίζω ότι πολιτικολογώ αυτή. Μπορεί να ήταν ένας άλλος. Αν ήταν ένας άλλος αυτός σήμερα πρωθυπουργός ή αν ήταν ένας άλλος, δεν πολιτεύομαι, δεν κομματίζομαι. Διότι και οι άλλοι αν ήταν δεν θα τα κάναν καλύτερα. Επιμένω τώρα ως προς το πρόσωπο το οποίο σήμερα μας κυβερνά.

Αν ο Πρωθυπουργός της χώρας δεν ανακαλέσει στις 24 ώρες, να ανεβούν οι παπάδες επάνω στα καμπαναριά και να χτυπούν νεκρικά μισή ώρα τις καμπάνες στην Ελλάδα.

Έχει μεγάλη, μεγάλη... έχουν πείρα τι αξία έχει η καμπάνα, έχουν πείρα, γι' αυτό οι τουρκαλάδες δεν επέτρεπαν να χτυπούν καμπάνες. Οι καμπάνες είναι κάτι φοβερό, και νεκρικές καμπάνες. Εκεί στο Αμύνταιο, τι είναι το Αμύνταιο; Ένα μικρό χωριό, δυόμισι χιλιάδες κάτοικοι. Εκεί είχαν έναν καρνάβαλο πεντακόσια χρόνια. Ρε αμάν τούτο, ήρθε κατ' όπτω κράτος, έδωσε πεντακόσια χιλιάδες να κάνει καρνάβαλο.

Λοιπόν, όταν είχαν πλέον τα άρματα, έτοιμα τα άρματα να βγουν προς τα έξω, πέντε-έξι άρματα, και ήταν πάνω παιδιά, απάνω στα άρματα, είχα κρύψει εγώ στο καμπαναριό του Αμυνταίου έναν παπά και του λέω: μόλις ξεκινήσουν τα άρματα, τα εργατικά, καμπάνες νεκρικά, Μεγάλη Παρασκευή.

Χτυπάνε καμπάνες και κατεβήκανε όλοι κάτω από τα άρματα. Όλοι κάτω από τα άρματα. Τραστή αδύναμης, τραστή. Να συσθεί ολόκληρος η Αθήνα Ολόκληρος η Αθήνα Πού είναι αυτά; Τι γίνονται; Τίποτα απολύτως. Υπάρχει θεωρία, η σατανική θεωρία.

Την οποία δέχουν μεγάλοι, μεγαλώσικοι, με πυρικοί Ότι δεν πρέπει να πάμε κόντρα με το ρέμα. Αλλά πλάι με το ρέμα. Σας ερωτώ, πλάι;

Λοιπόν, αυτή είναι η κατάσταση. Δεν αγωνιζόμεθα όπως αγωνίζονται οι ήρωες του ’21 και όπως πρέπει να αγωνιζόμεθα. Και όμως πρέπει να αγωνιστούμε, αδέρφια μου. Να αγωνιστούμε όπως μας λέγει εδώ ο Ιούδας, ότι παρακαλώ να αγωνιστείτε, λέει.

Όχι απλώς αγωνιστείτε. Δεν λέει απλώς το ρήμα αγωνιστείτε, αλλά προσθέτει επαγωνίζεσθε. Όσοι έχουν γεύση της ελληνικής γλώσσης γνωρίζουν ότι εκείνο το επί έχει μεγάλη σημασία. Σημαίνει όχι χλιαρά, αλλά με δύναμη, με νεύρο, με πάθος ιερόν, με πείσμα. Αγωνιστείτε, λέμε, με πείσμα ιερόν για την πίστη σας, την Αγία Πίστη που μια φορά παραδόθηκε στους Αγίους.

Να αγωνιστούμε, αδελφοί μου. Πώς να αγωνιστούμε; Όπως αγωνίστηκε, την Τετάρτη εορτάζεται, όλοι εμείς οι παπάδες και οι δεσποτάδες να μαζευθούμε, το νυχάκι του δεν φτάνουμε, είναι ο Απόστολος, είναι ο Μέγας Αθανάσιος, ο Μέγας Αθανάσιος. Ένας ήταν αυτός.

τον επίνεσε ουρανός και γη, τον ονόμασαν ιστορία των ηρωικότερων των Αγίων και των αγιότερων των Ιωρών Τον ονόμασε η Εκκλησία μας στύλον φωτός, τον ονόμασαν στύλον Ορθοδοξίας, τον ονόμασαν άλλοι Άτλαντα.

Έτσι ονομάστηκε από την ιστορία ο Μέγας Αθανάσιος, Άτλας. Και όπως ο μυθολογικός Άτλας σήκωνε πάνω στους ώμους του ολόκληρη τη γη, έτσι και ο Μέγας Αθανάσιος εκράτησε ολόκληρη τη σφαίρα της Ορθοδοξίας.

Ένας εναντίον του κόσμου ολοκλήρου. Εναντίον του κόσμου ολοκλήρου. Πενήντα χρόνια επάλαιψε στήθος με στήθος με τους εχθρούς της πίστεώς μας. Τι του λέγανε; Αμάν, του λέγανε, υποχώρησε, του λέγανε. Οι εχθροί, οι αριανοί τι το έλεγανε Δεν θέλουμε από σένα Μεγαθανάσιο, Με Αθανάσιο Δεν ζητούμε τίποτε άλλο, ένα ζητούμε.

Στο Πιστεύω να προσθέσεις ένα πραγματάκι, πολύ μικρό πραγματάκι. Στο Πιστεύω να προσθέσεις, εκεί που λέγεται ομοούσιος, να γίνει ομοιούσιος. Ένα ιώτα να προσθέσεις και με λίγα άλλα θα τα έχουμε. Ούτε δεν θα έχουμε πλέον καμία μεταξύ μας έχθρα.

Και απήντησε ο Αθανάσιος: Όχι, διότι, για να έλεγε, διότι το ομοιούσιος, ομοιούσιος... Είναι λεπτοί αυτοί οι θεολογικοί όροι, αλλά έχουν μεγάλη σημασία: ομοούσιος ίσον ο Χριστός Θεός. Αν πούμε ομοιούσιος, ο Χριστός είναι άνθρωπος, ο οποίος μπορεί να κατορθώσει να φτάσει από το κατ’ εικόνα εις το καθ’ ομοίωσιν.

Λοιπόν, αν προσέθετε ένα ιώτα, δεν υπήρχε πλέον Ορθοδοξία, δεν υπήρχε πλέον... Και για ένα γιώτα, για ένα γιώτα, για ένα γιώτα, εσείσθη ολόκληρη η γη. 50 χρόνια, πόσες φορές, 5 φορές εξορίες, 16 χρόνια έκανε στην εξορία.

Ηγωνίσθη με όλη την ψυχή του ο Μέγας Αθανάσιος. Μάλιστα, και όπως ηγωνίσθη ο Μέγας Αθανάσιος, και εμείς που θα εορτάσουμε αύριο Τετάρτη την Αγία του Εορτή, τη μνήμη του, πρέπει και εμείς να αναμνηθούμε το πράγμα του.

Να αγωνιστούμε όπως ηγωνίσθη και ο Μάρκος Ευγενικός, που εορτάζει και αυτός την προσεχή Πέμπτη εορτάζει και ο Άγιος Μάρκος Ευγενικός.

Ευγενικός. Ναι, ναι, να συγκλονιστούμε όπως συγκλονίστηκε ο Κοσμάς ο Αιτωλός και όπως συγκλονίστηκαν οι Απόστολοι, και να ακούσουμε τη φωνή αυτήν των πατέρων μας. Αδέρφια μου, δεν θέλω να συνεχίσω. Γνωρίζω ότι αν είχα θερμόμετρο... Θέλω το θερμόμετρο να είναι ψηλά. Αν βάλουμε το θερμόμετρο, έξω είναι παγωνιά. Ποια μεγάλη παγωνιά, ποια μεγάλη παγωνιά, ποια μεγάλη παγωνιά στις καρδιές μας, αδέρφια μου, κάτω από το μηδέν. Θερμάστρες.

Θερμάστρες, φωτιές, να θερμανθούμε, να ανεβεί το θερμόμετρο. Κάτω από το μηδέν είναι η πίστη μας, να ανεβεί. Εψύγη η πίστη μας. Θερμόμετρο, να υψωθεί, να γίνει 10, 15, 20, 30, 40, θερμότητα, πυρ, φωτιά, πνευματική δύναμη μέσα στην ψυχή μας,

...στην ψυχή μας και τότε πραγματικώς θα δούμε καλύτερες ημέρες. Γι' αυτό λοιπόν σήμερα σας δηλώνω και σας προτρέπω όλους μας, μικρούς και μεγάλους, όσοι είστε εδώ πέρα, να πάψει επιτέλους ο βερμπαλισμός, τα λόγια τα παχιά, τα λόγια, οι ρητορισμοί και όλα αυτά τα πράγματα, και όλες οι οργανώσεις και όλες οι αδελφότητες και όλοι οι χριστιανοί και όλοι οι παπάδες και όλοι οι δεσποτάδες, όλοι να ενώσουμε τα χέρια μας, να γίνουμε μία μάζα, ένας λαός. Χριστιανοί, ενωθείτε! Ορθόδοξοι, ενωθείτε! Όλοι να βρεθούμε.

να δώσουμε τη μεγάλη μάχη και όταν ενωθούμε όλοι μας θα αποδείξουμε ότι είναι δύναμη η συνεργασία. Και θα έρθει μια Αγία ημέρα. Χρειάζεται λεβεντιά, χρειάζεται ηρωισμός, χρειάζεται Μέγας Αθανάσιος, χρειάζεται Μάρκος Ευγενικός, χρειάζονται όλες αυτές οι άγιες φυσιογνωμίες στα στήθη του καθενός μας.

Είναι το δυνάμει, το δυνάμει, να γίνει το δυνάμει εν ενεργεία και να ανάψουν φωτιά στα σπλάχνα μας.

Και ασφάλεια πάχρου εις άκρον και να σηκωθούμε όλοι σε μια ιερά επανάσταση. Και εντός ολίγου θα σας καλέσουμε όλους στο κινηματοθέατρο. Και ο καθένας από εσάς, να μην έρθετε μόνο εσείς, σας δίνω κανόνα ιερό, με αιμοφόριο κανόνα. Ο καθένας από εσάς θα φέρει 10, 15, 20 και θα σείσουμε την Αθήνα και θα αποδείξουμε ότι η Ελλάδα δεν είναι Ελλάς μασόνων και αθέων, αλλά είναι Ελλάς της Ορθοδοξίας, είναι Ελλάς της Ορθοδοξίας και μήτες και πριν πλήρες πάντες χρόνια.